# تنف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%86%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: تنف

التنوفة، التنوفية قال الجوهري: وهذا كما قالوا: دو ودوية؛ لأنها أرض مثلها، فنسب إليها: المفازة، والقفر من الأرض قال المؤرخ التنوفة الأرض الواسعة البعيدة ما بين الأطراف، أو هي الفلاة التي لا ماء بها ولا أنيس، وإن كانت معشبة، وهذا قول ابن شميل، وقال أبو خيرة: هي البعيدة، وفيها مجتمع كلإ، ولكن لا يقدر على رعيه لبعدها، وأنشد الجوهري لابن أحمر:
  كم دون ليلى من تنوفية                      لماعة تنذر فيها النذر والجمع: تنائف، قال ذو الرمة:
  أخا تنائف أغفى عند سـاهـمة                      بأخلق الدف من تصديرها جلب قال ابن عباد: تنائف تنف، كركع، أي بعيدة الأطراف واسعة.
 وتنوفي، كجلولي ثنية مشرفة، ذكرها ابن فارس هكذا في هذا التركيب، وجعلها فعولي، قال شيخنا: المعروف في جلولاء أنها بالمد، وقضيته أن تنوفي بالمد أيضا، ولم يضبطه أحد بذلك، وإنما قاله ابن جني بحثا، ففي كلامه نظر، وهي قرب القواعل في جبلي طيء، قال امرؤ القيس
  كأن دثارا حلقت بلبونهعقاب تنوفي نقله الصاغاني عقاب القواعل

  وروى ابن الكلبي: )عقاب تنوف(دثار: كان راعيا لامرئ القيس، وهو دثار بن فقعس بن طريف الأسيدي، وفي اللسان: وهو من المثل التي لم يذكرها سيبويه، قال ابن جني: قلت مرة لأبي علي: يجوز أن يكون تنوفي مقصورة من تنوفاء، بمنزلة بروكاء? فسمع ذلك وتقبله، قال ابن سيده: وقد يجوز أن تكون ألف تنوفا إشباعا للفتحة، لا سيما وقد رويناه مفتوحا، وتكون هذه الألف ملحقة مع الإشباع، لإقامة الوزن. ويقال: ينوفي، بالتحتية، وهي رواية أبي عبيدة، وقال الصاغاني: إن كانت التاء في تنوفي أصلية فموضعه هذا التركيب، وإن كانت زائدة، من ناف، أي: ارتفع، ويؤيده رواية أبي عبيدة فيكون محله ن و ف(، كما ستأتي الإشارة إليه إن شاء الله تعالى.

### Türkçe

**التنوفة**، **التنوفية**. el-Cevherî dedi: Bu, onların “**دو** ve **دوية**” demeleri gibidir; çünkü o, onun gibi bir yerdir; ona nisbet edildi: **المفازة** ve yerden **القفر**. Müverrih dedi: **التنوفة** uçlar arasında, geniş, uzak yerdir; yahut o, suyu ve ünsü olmayan çöldür; otlu olsa bile. Bu, İbn Şümeyl’in sözüdür. Ebû Hayra dedi: O, uzaktır; içinde otun toplandığı yer vardır; fakat uzaklığından dolayı onu otlatmaya güç yetmez. el-Cevherî, İbn Ahmer’den şu beyti inşad etti:
  Leylâ’ya kadar nice **تنوفية** vardır                      parıldayan; onda adaklar ve topluluk adanır

Cem‘i: **تنائف**. Zü’r-Rumme dedi:
  **تنائف**’in kardeşi, **سـاهـمة** yanında uyukladı                      **الدف**’in eskimişinde, önünden sürüklenişi bir topluluk

İbn Abbâd dedi: **تنائف** **تنف** (kökünden), **كركع** gibi; yani uçları uzak, geniştir.

**تنوفي**, **جلولي** gibi: yüksekçe bir geçit. İbn Fâris onu bu terkibde böyle zikretti ve onu **فعولي** yaptı. Şeyhimiz dedi: **جلولاء** hakkında bilinen, onun med ile olduğudur; bunun gereği, **تنوفي**’nin de med ile olmasıdır; kimse onu bununla ضبط etmedi; bunu ancak İbn Cinnî araştırma olarak söyledi; onun sözünde bakış vardır. O, Tayy dağlarında **القواعل** yakınındadır. İmru’ul-Kays dedi:
  Sanki bir örtü, sütüyle çevrilmiş; **تنوفي** kartalı

es-Sâgânî onu “**عقاب القواعل**” olarak nakletti.

İbnü’l-Kelbî rivayet etti: “(**عقاب تنوف**) **دثار**: İmru’ul-Kays’ın çobanı idi; o, Esedî **دثار** b. Fu‘as b. Tarîf’tir.” **اللسان**’da: O, Sîbeveyh’in zikretmediği mesellerdendir. İbn Cinnî dedi: Ebû Alî’ye bir defa dedim: **تنوفي**’nin, **تنوفاء**’dan kısaltılmış olması caiz olur mu; **بروكاء** menzilesinde? Bunu işitti ve kabul etti. İbn Sîde dedi: **تنوفا**’nın elifinin, fethayı işbâ‘ olması da caiz olur; özellikle onu meftûh olarak rivayet etmişken; bu elif, vezni ikame için işbâ‘ ile birlikte ilhak edilmiş olur. Ve “**ينوفي**” denir; alttaki (harf) ile; bu, Ebû Ubeyde’nin rivayetidir. es-Sâgânî dedi: Eğer **تنوفي**’deki **التاء** aslî ise, yeri bu terkibdir; eğer زائد ise, **ناف**’dan, yani: yükseldi; bunu Ebû Ubeyde’nin rivayeti teyit eder; o hâlde mahalli **ن و ف** olur; Allah Teâlâ dilerse, işaretin ona geleceği gibi.
