# تنم (ت-ن-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%86%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ن - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والنون والميم معهما
ت ن م، م ت ن مستعملان
تنم:
التَّنُوم: شَجَرٌ له حَمْلٌ صِغارُه كمِثل خِلقْه الخِرْوَع، يَنْفَلِقُ عن حَبٍّ يأكُلُه أَهْلُ البادية، وكيفما زالَتِ الشمسُ تبعها بأعرض الورَق.
متن:
المَتنُ والمَتْنَةُ لغتان، يُذكَّر ويُؤَنَّث، وهما مَتنَتانِ لَحْمتانِ مَعصوبتانِ بينهما صُلْبُ الظَّهْر مَعْلُوَّتانِ بعَقَبٍ، والجميع المُتُونٌ.
ومَتَنْتُه: ضَرَبتُ مَتنَه بالسِّياط.
والمَتينُ: القويُّ من كلِّ شيءٍ، ومَتُنَ مَتانةً.
والمَتْنُ في الأرض: ما ارتَفَعَ وصَلُبَ، وجمعه مِتان.
ومَتْنُ كلِّ شيءٍ: ما ظَهَرَ منه، ومَتْن القِدْرِ والمَزادةِ: وَجُهُها البارز.
والمَتْنُ: مَتنُ السَّيف.
والمُماتَنة: المُباعَدة في الغاية، وسارَ سَيْراً مُماتِناً، أي بعيداً.
والمَتنُ: أنْ يُشَقَّقَ صَفَنُ الدّابّة فيُسْتَخْرَجُ أُنْثَياه بعُروقِهما، ومَتَنتُه مَتْناً، فالدابَّة مَمْتُونٌ.

##### Türkçe

باب **التاء** و**النون** و**الميم** معهما
**ت ن م**، **م ت ن** مستعملان

**تنم**:
**التَّنُوم**: Küçükleri, yaratılışça **الخِرْوَع**’ın yaratılışı gibi olan bir yükü bulunan bir ağaçtır; bedevî halkın yediği bir tane(ler) üzerine yarılır; güneş nasıl kayarsa ona, yaprağın enleriyle uyar.

**متن**:
**المَتنُ** ve **المَتْنَةُ** iki lugattır; müzekker de yapılır müennes de; ikisi, aralarında sırtın katısı bulunan, bir topukla yukarı kaldırılmış, sinirle bağlanmış iki etli **مَتنَتانِ**’dır; hepsi **المُتُونٌ**’dur.
Ve **مَتَنْتُه**: Kamçılarla onun **مَتن**’ini vurdum.
Ve **المَتينُ**: her şeyden kuvvetli olan; ve **مَتُنَ** **مَتانةً**.
Ve yerde **المَتْنُ**: yükselen ve katılaşan şeydir; cem‘i **مِتان**’dır.
Ve her şeyin **مَتْنُ**: ondan görünen şeydir; ve **مَتْن** **القِدْرِ** ve **المَزادةِ**: onların dışa çıkık yüzüdür.
Ve **المَتْنُ**: kılıcın **مَتن**’i.
Ve **المُماتَنة**: nihayette uzaklaştırma; ve **سارَ** bir yürüyüşle **مُماتِناً**, yani uzak.
Ve **المَتنُ**: binek hayvanının **صَفَنُ**’unun yarılıp iki **أُنْثَياه**’ının, ikisinin damarlarıyla birlikte çıkarılmasıdır; ve onu **مَتَنتُه** **مَتْناً**; artık binek hayvanı **مَمْتُونٌ**’dur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَنُّومُ: شجرٌ له حَملٌ صغارٌ، ينفلق عن حَبٍّ يأكله أهلُ البادية، الواحدة تَنُّومَةٌ.

##### Türkçe

**التَنُّومُ**: küçük meyvesi olan bir ağaçtır; (meyvesi) bir tane üzerine yarılır; onu bedevî halk yer; tekili **تَنُّومَةٌ**dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ن م
متن ، تنم ، نتم : ( مستعملة ) .
( نتم ) : أهمل الليث : نتم .
وروي عن ابن السكيت في كتاب ( الألفاظ ) : قال أبو عمرو : انْتَتَمَ فلانٌ على فلانٍ بِقَوْلِ سَوْءٍ أي انْفَجَرَ بالقولِ القَبِيح . كَأَنَّه افْتَعَل من نَتَمَ كما يقال : من نَتَلَ انْتَتَل ، ومَن نَتَقَ انْتَتَقَ .
وأنشد أبو عمرو :
قد انْتَتَمَتْ عَلَيَّ بِقَوْلِ سُوءٍ
بُهَيْصِلَة لها وَجْهٌ دَمِيمُ
قلت : لا أدري : انتثمت بالثاء ، أو انتتمت بتاءَين ، والأقرب أنه من نَثَمَ يَنْثِمُ لأنه أشبه بالصواب ولا أعرف واحداً منهما .
وبعد هذا البيت :
حَليلةُ فاحشٍ وأْنٍ بَئِيل
مُزَوْزِكَةٌ لها حَسَبٌ لَئِيم
متن : قال الليث : المَتْنُ والْمَتْنَةُ لُغتان قال والمتنُ يُذَكَّر ويُؤَنّث ، وهما مَتنان لَحْمتان مَعْصُوبتان بينهما صُلْبُ الظَّهر ، مَعْلُوَّتانِ بِعقَبٍ والجميعُ المتون .
وقال امرؤ القيس في لغة من قال مَتْنَةٌ :
لها مَتْنَتان خَظَاتا كما
أَكَبَّ عَلَى سَاعِدَيْهِ النَّمِرُ
قال الليث : ويقال : مَتَنْتُ الرجلَ مَتْناً ، إذا ضَرَبتَ مَتْنَهُ بالسَّوط .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : مَتَنَهُ مِائةَ سَوْطٍ مَتْناً ، إذا ضرَبه ، ومَتَنَهُ مَتْناً إذا مَدَّه ، ومَتَنَ به مَتْناً ، إذا مَضى به يَوْمَه أجْمَع ، وهو يَمتُنُ به .
أبو عبيد عن الأمويّ : مَثنْتُه بالأمر مَثْناً بالثاء أي غَتَتُّهُ غَتَّا .
وقال شمر : لم أسمع مَثَنْتُه بهذا المعنى لِغير الأمويّ .
قلت : أحْسَبُه مَتَنْتُه مَتْناً بالتاء لا بالثاء مأخوذ من الشيء المتِين ، وهو القويّ الشديد ، والمُماتَنَةُ في السير . ويقال : ماتَنَ فلانٌ فلاناً إذا عارضَه في جَدَل أو خُصُومة .
وقال الطِّرِمَّاح :
أَبَوْا لِشقائِهم إلاَّ ابْتِعاثِي
ومِثْلِي ذو العُلالةِ والمِتانِ
وقال الليث : المُماتَنةُ المباعَدةُ في الغاية ، يقال : سار سيراً مُمَاتِناً أي بعيداً ، قال : والمتْنُ من الأرض ما ارتفع وصلُب ، والجميع : المِتان ، ومَتْنُ كل شيء ما ظَهَر منه ، ومَتْنُ السّيف عَيْرُه القائمُ في وسطه ، ومَتْنُ الْمَزادَة وَجْهُهَا البارزُ ، والمَتِينُ من كل شيء القويُّ ، وقد مَتُنَ مَتانةً .
أبو عبيد عن أبي زيد : إذا شَقَقتَ الصَّفْنَ وهو جِلدة الخُصْيَتَيْن وأخرجتَهما بعروقهما فذلك المتْنُ ، يقال : متَنْتُهُما أَمْتُنُهُمَا ، فهو مَمْتُونٌ .
رواه شمر : الصَّفْن رواه جَبَلة الصَّفَن .
وقال الله جلّ وعزّ : ( ( يُطْعِمُونِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ) ( الذاريات : 58 ) القراءة بالرفع ، المَتينُ صفة لقوله ذو القوة ، وهو الله .
ومعنى ذو القوة المتين : ذو الاقتدار الشديد ، والْمَتينُ في صفة الله تعالى القَوِيُّ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : التَّمْتِينُ تَضْرِيبُ المَظالِّ والفَساطِيطِ بالخُيوطِ . ويقال : مَتِّنْها تَمْتِيناً .
ويقال : مَتِّن خِباءَك تَمْتِيناً أي : أَجِدْ مَدَّ أَطْنابِهِ ، وهذا غيرُ المعنى الأول .
قال الحِرْمازِيُّ : التَّمْتِينُ أن تقُولَ لمن سابقَكَ : تَقَدَّمْنِي إلى موضع كذا وكذا ، ثم أَلْحَقُك ، فذلك التَّمتِين .
يقال : مَتَّنَ فلانٌ لِفلان كذا وكذا ذِراعاً ثمَّ لَحِقَه .
عمرو عن أبيه : الْمَتْنُ أن يُرَضَّ خُصْيَا الكَبْش حتى تَسْتَرْخِيا .
شمر عن ابن الأعرابي عن أبي عمرو : الْمُتُونُ جَوانبُ الأرض في إشْرَافٍ ، ويقال : مَتْنُ الأرض جلدُها .
وقال أبو زيد : طَرَّقُوا بيتهم تَطْرِيقاً ، ومتَّنُوا بَيْتهم تمتيناً ، والتَّمْتينُ أن يَجْعَلوا بَين الطرائق مُتُناً من شَعَر واحِدُها مِتانٌ .
تنم : في حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أَن الشمس كُسِفَتْ على عهده فاسودَّت ، وآضَتْ كَأَنَّها تَنُّومَةٌ .
قال أبو عبيد : التَّنُّومَةُ هي من نبات الأرض فيه سوادُّ ، وفيه ثَمَرٌ يأكلُه النّعامُ وجمعها تَنُّومٌ .
وقال زهير :
أَصَكَّ مُصَلَّمُ الأُذْنَين أجْنَى
له بالسِّيء تَنُّومٌ وآءُ
قلت : التَّنُّومةُ شجرةٌ رأيتُها بالبادية يَضْرِبُ لونُ ورقِها إلى السواد ، ولها حَبٌّ كَحَبِّ الشاهدانج ، ورأيتُ نِساء البادية يَدْقُقْنَ حَبَّهُ ويَعْتَصِرن منه دُهناً أزرقَ فيه لُزوجةٌ ، ويَدْهِنَّ به شُعورَهن إذا امْتَشَطْنَ .
شمر عن أبي عمرو : التَّنُّومُ حَبَّةٌ دَسِمَة غَبْراء .
وقال ابن شميل : التَّنُومة تَمَهةُ الطعم لا يَحْمِدُها المالُ .

##### Türkçe

ت ن م
**متن** ، **تنم** ، **نتم** : (kullanılan).

( **نتم** ) : **الليث** ihmal etti: **نتم**.
İbnü’s-Sikkît’ten ( **الألفاظ** ) kitabında rivayet edildi: Ebû Amr dedi: “**انْتَتَمَ** falan, falana kötü söz ile” yani çirkin söz ile patladı. Sanki **نَتَمَ**’dan ifti‘âl yapmıştır; nasıl denirse: **نَتَلَ**’dan **انْتَتَل**; ve **نَتَقَ**’tan **انْتَتَق**.

Ebû Amr inşâd etti:
قد **انْتَتَمَتْ** عَلَيَّ بِقَوْلِ سُوءٍ
بُهَيْصِلَة لها وَجْهٌ دَمِيمُ

Dedim: Bilmiyorum: **انتثمت** ث ile mi, yoksa **انتتمت** iki ت ile mi; en yakın olan, **نَثَمَ يَنْثِمُ**’dandır; çünkü doğruya daha benzer; ikisinden birini de bilmiyorum.

Ve bu beyitten sonra:
حَليلةُ فاحشٍ وأْنٍ بَئِيل
مُزَوْزِكَةٌ لها حَسَبٌ لَئِيم

**متن** : **الليث** dedi: **المَتْنُ** ve **الْمَتْنَةُ** iki lugattır. Dedi: **المتن** müzekker de yapılır müennes de; ikisi, iki **مَتنان**dır: iki etli (parça), aralarında sırtın sert kemiği olduğu hâlde bağlanmış; bir topuk ile yukarı kaldırılmış; çoğulu **المتون**dur.

**امرؤ القيس** **مَتْنَةٌ** diyenin lugatında söyledi:
لها مَتْنَتان خَظَاتا كما
أَكَبَّ عَلَى سَاعِدَيْهِ النَّمِرُ

**الليث** dedi: Ve denir: “**مَتَنْتُ** adamı **مَتْناً**”, eğer onun **مَتْن**’ini kamçı ile vurduysan.

Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: “Onu yüz kamçı **مَتْناً** **مَتَنَهُ**”, eğer onu dövdüyse; ve “onu **مَتْناً** **مَتَنَهُ**”, eğer onu uzattıysa; ve “onunla bir günün tamamını geçti” **مَتْناً** **مَتَنَ به**; ve o, onunla gider: **يَمتُنُ به**.

Ebû Ubeyd, el-Umevî’den: “Onu iş ile **مَثْناً** (ث ile) **مَثنْتُه**” yani onu boğdum, boğma ile.

Şemmer dedi: Bu manada **مَثَنْتُه**’yi Umevî’den başkası için işitmedim.

Dedim: Onun, ث ile değil ت ile “**مَتَنْتُه** **مَتْناً**” olduğunu sanıyorum; **المتين** olan şeyden alınmıştır; o, kuvvetli şiddetlidir; ve yürüyüşte **المُماتَنَةُ**. Ve denir: “Falan, falana **ماتَنَ**”, eğer ona cedel veya husumette karşı koyduysa.

**الطِّرِمَّاح** dedi:
أَبَوْا لِشقائِهم إلاَّ ابْتِعاثِي
ومِثْلِي ذو العُلالةِ والمِتانِ

**الليث** dedi: **المُماتَنةُ** hedefte uzaklaşmadır; denir: “**مُمَاتِناً** bir yürüyüş yürüdü” yani uzak. Dedi: Ve **المتْنُ** yerden yükselen ve sertleşen şeydir; çoğulu: **المِتان**. Ve her şeyin **مَتْنُ**, ondan görünen şeydir. Ve kılıcın **مَتْنُ**, ortasındaki dik duran sırtıdır. Ve **الْمَزادَة**’nin **مَتْنُ**, onun dışa çıkık yüzüdür. Ve her şeyden **المَتِينُ**, kuvvetli olandır; ve **مَتُنَ** **مَتانةً**.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الصَّفْن**’ı—o, iki husyenin derisidir—yardığında ve ikisini damarlarıyla çıkardığında, işte o **المتْنُ**dur. Denir: “İkisini **مَتَنْتُهُما**; ikisini **أَمْتُنُهُمَا**”; o hâlde o, **مَمْتُونٌ**dur.

Şemmer rivayet etti: **الصَّفْن**; Cebele, **الصَّفَن** diye rivayet etti.

Allah, celîl ve azîz, dedi: ( ( يُطْعِمُونِ إِنَّ اللَّهَ هُوَ الرَّزَّاقُ ذُو الْقُوَّةِ الْمَتِينُ ) ( الذاريات : 58 ) ) رفع ile kıraat; **المَتينُ**, “**ذو القوة**” sözüne sıfattır; o, Allah’tır.

“**ذو القوة المتين**”in manası: şiddetli kudret sahibi. Ve Allah Teâlâ’nın sıfatında **الْمَتينُ**: kuvvetli.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّمْتِينُ**, gölgeliklerin ve çadırların iplerle sağlamlaştırılmasıdır. Ve denir: “Onları **مَتِّنْها** **تَمْتِيناً**.”

Ve denir: “Çadırını **مَتِّن** **تَمْتِيناً**” yani: onun kazık iplerinin gerilmesini sıkılaştır; bu, birinci manadan başkadır.

**الحِرْمازِيُّ** dedi: **التَّمْتِينُ**, seni geçen kimseye “Şu şu yere benden önce var, sonra sana yetişirim” demendir; işte o **التَّمتِين**dir.

Denir: “Falan, falan için şu kadar şu kadar arşın **مَتَّنَ**; sonra ona yetişti.”

Amr, babasından: **الْمَتْنُ**, koçun iki husyesinin gevşeyinceye kadar ezilmesidir.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den, Ebû Amr’dan: **الْمُتُونُ**, yerin yanlarıdır, bir yükselti üzerindedir. Ve denir: yerin **مَتْنُ**, onun derisidir.

Ebû Zeyd dedi: Evlerini **تَطْرِيقاً** **طَرَّقُوا**; evlerini **تمتيناً** **متَّنُوا**. Ve **التَّمْتينُ**, yolların arasına kıldan **مُتُناً** yapmalarıdır; onun teki **مِتانٌ**dır.

**تنم** : Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: Güneş onun zamanında tutuldu da karardı; ve sanki **تَنُّومَةٌ** imiş gibi oldu.

Ebû Ubeyd dedi: **التَّنُّومَةُ**, yer bitkisindendir; onda bir karalık vardır; ve onda devekuşunun yediği bir meyve vardır; çoğulu **تَنُّومٌ**dur.

Züheyr dedi:
أَصَكَّ مُصَلَّمُ الأُذْنَين أجْنَى
له بالسِّيء **تَنُّومٌ** وآءُ

Dedim: **التَّنُّومةُ**, çölde gördüğüm bir ağaçtır; yaprağının rengi siyaha çalar; ve onun, **الشاهدانج** tanesi gibi bir tanesi vardır. Ve çölde kadınları, onun tanesini döverken ve ondan içinde yapışkanlık bulunan mavi bir yağ sıkarken gördüm; tarandıklarında onunla saçlarını yağlarlar.

Şemmer, Ebû Amr’dan: **التَّنُّومُ**, yağlı, tozlu bir tanedir.

İbn Şümeyl dedi: **التَّنُومة**, tadı gevşek (yavan)dır; mal (hayvan sürüsü) onu övmez.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت ن م
انكسفت الشمس فآضت كأنها تنومة‏.‏

##### Türkçe

ت ن م
Güneş tutuldu da, sanki **تنومة** imiş gibi oldu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

في حديث النبي، صلى الله عليه وسلم: أَن الشمسَ كُسِفَت على عهده فاسْوّدتْ وآضَتْ كأَنها تَنُّومةٌ؛ قال أَبو عبيد: التَّنُّومةُ نوعٌ من نبات الأَرض فيه سوادٌ
(* قوله «فيه سواد إلخ» عبارة النهاية: فيها وفي
ثمرها سواد قليل). وفي ثمره يأْكله النَّعام. ابن سيده: التَّنُّوم شجر له حَمْل صِغار كمثل حبِّ الخِرْوَع ويتفلَّق عن حبٍّ يأْكله أَهلُ البادية، وكَيْفَما زالت الشمس تَبِعها بأَعْراض الورق، وواحدته تَنُّومة. وقال أَبو حنيفة: التَّنُّوم من الأَغْلاث، وهي شجرة غَبْراء يأْكلها النَّعام والظِّباءُ، وهي مما تُحْتَبَل فيها الظِّباء، ولها حَبٌّ إِذا تَفَتَّحتْ أَكمامُه اسودَّ، وله عِرْق، وربما اتُّخِذَ زَنْداً، وأَكثر مَنابتها شُطآن الأَودية؛ ولِحُبِّ النعام له قال زهير في صفة الظَّليم: أَصَكّ مُصَلَّم الأُذُنَيْنِ أَجْنى،
له بالسِّيِّ تَنُّومٌ وآهُ
وقال ابن الأَعرابي: التَّنُّومةُ، بالهاء، شجرة من الجَنْبَةِ عظيمة تنبت، فيها حب كالشَّهْدانِج يَدَّهِنون به ويأْتَدِمونه، ثم تَيْبَس عند دخول الشِّتاء وتذهب ؛ هذا كله عن أَبي حنيفة. قال الأَزهري: التَّنُّومة شجرة رأَيتها في البادية يضرِب لَوْنُ ورَقها إِلى السواد، ولها حبّ كحب الشَّهْدانِج أَو أَكبر منها قليلاً، ورأَيت نساء البادية يَدْقُقْن حبَّه ويَعْتَصِرْن منه دُهناً أَزرق فيه لُزوجة، ويَدَّهِنَّ به إِذا امْتَشَطْن. وقال أَبو عمرو: التَّنُّوم حبَّة دَسِمة غَبْراء. وقال ابن شميل: التَّنُّومة تَمِهة الطَّعْم لا يَحْمَدُها المال.
وتَنَمَ البعيرُ، بتخفيف النون: أَكل التَّنُّوم.

##### Türkçe

Peygamberin, sallallahu aleyhi ve sellem, hadisinde: Güneş onun zamanında tutuldu da karardı ve sanki o **تَنُّومةٌ** imiş gibi oldu; Ebû Ubeyd dedi ki: **التَّنُّومةُ** yeryüzü bitkisinden bir türdür, onda siyahlık vardır.
(* Onun “onda siyahlık vardır ilh.” sözü, **النهاية**’nin ibaresi: onda ve meyvesinde az bir siyahlık vardır). Ve onun meyvesinde, devekuşu onu yer. İbn Sîde: **التَّنُّوم** küçük taneli bir yükü olan bir ağaçtır; **الخِرْوَع** tanesi gibi; ve bedevî halkın yediği bir taneye yarılır; güneş nasıl yer değiştirirse, yaprağın enleriyle onu takip eder; onun bir tanesi **تَنُّومة**’dur. Ve Ebû Hanîfe dedi ki: **التَّنُّوم** **الأَغْلاث**’tandır; o, devekuşunun ve ceylanların yediği tozlu bir ağaçtır; ve o, ceylanların içinde avlandığı şeylerdendir; ve onun bir tanesi vardır; onun kılıfları açılınca kararır; ve onun bir kökü vardır; bazen **زَنْداً** edinilir; ve onun bitmesinin çoğu vadilerin kıyılarıdır; devekuşunun onu sevmesinden dolayı Züheyr, **الظَّليم**’in vasfında dedi ki:
أَصَكّ مُصَلَّم الأُذُنَيْنِ أَجْنى،
له بالسِّيِّ تَنُّومٌ وآهُ

Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **التَّنُّومةُ**, **الهاء** ile, **الجَنْبَةِ**’den büyük bir ağaçtır, biter; onda **الشَّهْدانِج** gibi bir tane vardır; onunla yağlanırlar ve onu katık edinirler; sonra kışın girişi sırasında kurur ve gider; bu bütünüyle Ebû Hanîfe’dendir. Ezherî dedi ki: **التَّنُّومة** çölde gördüğüm bir ağaçtır; yaprağının rengi siyahlığa çalar; ve onun **الشَّهْدانِج** tanesi gibi yahut ondan biraz daha büyük bir tanesi vardır; ve bedevî kadınlarının onun tanesini dövdüklerini ve ondan içinde yapışkanlık bulunan mavi bir yağ sıktıklarını gördüm; ve tarandıkları zaman onunla yağlanırlar. Ve Ebû Amr dedi ki: **التَّنُّوم** yağlı, tozlu bir tanedir. Ve İbn Şümeyl dedi ki: **التَّنُّومة** tadı tatsızdır; mal onu övmez.

Ve **تَنَمَ** deve, **النون**’un hafifletilmesiyle: **التَّنُّوم** yedi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

* | | ( التَّنُّومُ ، كَتَنُّورٍ : شَجَرٌ ) من | الأَغْلاثِ فيه سَوادٌ و ( لَهُ ثَمَرٌ ) تأكله | النَّعام ؛ ولِحُبِّ النَّعامِ له قال زُهَيْرٌ في | صِفَةِ الظَّلِيم : | % ( أَصَكُّ مُصَلَّم الأُذْنَيْنِ أَجْنَى % | لَهُ بالسِّيّ تَنُّومٌ وآءُ ) % | | يقال ( شُرْبُه مع الحُرْفِ ) أي : حَبّ | الرَّشادِ ( والماءِ يُخْرِجُ الدُّودَ . | والتَّضَمُّدُ بوَرَقهِ مع الخَلِّ يَقْلَعُ | الثَّآلِيلَ ، الواحدةُ بهاءٍ ) ، وفي | المُحْكم : التَّنُّوم : شَجَرٌ له حَمْلٌ | صِغارٌ كمثل حَبّ الخرْوَعِ وَيَنْفَلِقُ | عن حبّ تَأْكُلُه أهلُ البادِيَة ؛ وكيفما | زالَت الشَّمْسُ تَبِعَها بأَعْراضِ | | الوَرَق . وقال أبو حنيفة : هي شَجَرَةٌ | غَبْراء تَأْكُلها النَّعامُ والظِّباء ولَها حَبٌّ | إِذا تَفَتَّحَتْ أَكْمامُه اسْوَدَّ . وله عِرْقٌ ، | وَرُبَّما اتُّخِذَ زَنْدًا ؛ وأكثرُ مَنابِتِها شُطْآن | الأَوْدِيَةِ : وقال ابنُ الأعرابيِّ : | التَّنُّومَةُ : شجرةٌ من الجَنْبَةِ عَظِيمَةٌ | يَنْبُت فيها حَبٌّ كالشَّهدانِجِ يَدَّهِنُون | به ويَأْتَدِمُونَه ثُمَّ يَيْبَسُ عند دُخُول | الشِّتاءِ وَيَذْهَبُ . وفي الحَدِيث : ( ( إِنَّ | الشمسَ كُسِفَتْ على عَهْدِهِ | فاسْوَدَّتْ وآضَتْ كَأَنَّها | تَنُّومَةٌ ) ) ، وفَسّروه بما قَدَّمنا ذكره | | ( وتَنَمَ البَعِيرُ ) بتَخْفِيف النُّون أي : | ( أَكَلَه ) . | | [ ] وممّا يُسْتَدْرَكُ عليه : | تُنْمَى ، بالضَّمِّ مقصورًا موضعٌ | بالطائِفِ ، قاله نَصْر . |

##### Türkçe

* | | ( **التَّنُّومُ** ، **كَتَنُّورٍ** : bir ağaçtır ) **الأَغْلاثِ**’tandır; onda bir siyahlık vardır ve ( onun bir meyvesi vardır ) onu devekuşu yer; devekuşunun onu sevmesinden dolayı Züheyr, **الظَّلِيم**’in vasfında şöyle dedi: | % ( أَصَكُّ مُصَلَّم الأُذْنَيْنِ أَجْنَى % | لَهُ بالسِّيّ **تَنُّومٌ** وآءُ ) % | | ( **شُرْبُه مع الحُرْفِ** ) denir; yani: **حَبّ الرَّشادِ** ( ve su, kurtçukları çıkarır. | ve yaprağıyla sirke ile (yapılan) **التَّضَمُّدُ** siğilleri söker; bir tanesi **بهاءٍ** iledir ), ve **المُحْكم**’de: **التَّنُّوم**: küçük bir yükü olan bir ağaçtır; **حَبّ الخرْوَعِ** gibi küçüktür ve bedevî halkının yediği bir taneye yarılır; güneş nasıl kayarsa ona yaprağın enlemleriyle tâbi olur. Ebû Hanîfe dedi: o, tozlu renkli bir ağaçtır; devekuşu ve ceylanlar onu yer ve onun bir tanesi vardır; tomurcukları açılınca kararır. Ve onun bir kökü vardır; bazen **زَنْدًا** edinilir; onun bitiş yerlerinin çoğu vadilerin kıyılarıdır. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: | **التَّنُّومَةُ**: **الجَنْبَةِ**’den büyük bir ağaçtır; onda **الشَّهدانِجِ** gibi bir tane biter; onunla yağlanırlar ve onu katık edinirler; sonra kışın girişi sırasında kurur ve gider. Ve hadiste: ( ( Güneş onun zamanında tutuldu da karardı ve sanki o **تَنُّومَةٌ** imiş gibi **آضَتْ** ) ), onu, daha önce zikrettiğimiz şeyle tefsir ettiler. | | ( **وتَنَمَ البَعِيرُ** ) **النُّون**’un hafifletilmesiyle; yani: ( onu yedi ). | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | **تُنْمَى**، damme ile, maksûr olarak, Tâif’te bir yerdir; bunu Nasr söyledi. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَنَمَ
1 تَنَمَ أنام أنمى نام نم نما نمى تنم , (M, K, [in the CK, erroneously, تَنَوَّمَ,]) without teshdeed to the ن, (M, TA,) He (a camel) ate the تَنُّوم. (M, K.)

تَنُّومٌ
تَنُّومٌ نوم تنوم A kind of trees (S, M, K) having a small fruit, (S, M,) like that of the خِرْوَع [or castor-oil plant], (M,) which, bursting, discloses grains, that are eaten by the people of the desert: (S, M:) as the sun declines, it follows it with the [upper] sides of its leaves: (M:) its fruit, with حُرْف, (K,) i. e. حَبُّ الرَّشَادِ [q. v.], (TA,) and water, drunk, expels worms; and the application of its leaves, with vinegar, in the manner of a poultice, draws forth warts: (K:) n. un. with ة: (S, M, K:) AHn says, it is a kind of dust-coloured trees, of those termed أَغْلَاث, eaten by ostriches and gazelles, and of those among which gazelles are snared: its grain, when the coverings thereof open, becomes black; and it has a root (عِرْق), sometimes made into a زَنْد [for producing fire]: the places where it grows are mostly the sides of valleys: IAar says, the تنّومة is a tree of the kind called جَنْبَة, of large size, in which grow grains like hemp-seed, used for ointment, and as a seasoning, or condiment: it dries up at the beginning of winter, and disappears: all this is from AHn: (M:) A'Obeyd says, it is one of the plants of the earth, in which, and in the fruit whereof, is a blackness: it is eaten by the ostrich: the pl. [or coll. gen. n.] is تَنُّومٌ: (T: the author of which then adds,) I say, it is a tree which I have seen in the desert: the colour of its leaves inclines to blackness, and it has grains like hemp-seed, or a little larger: I have seen the women of the desert bruise its grains, and express from them a blue oil, in which is a viscosity; and they anoint their hair with it when they comb themselves: AA says, the تنّوم has a grain which is oily and dustcoloured: En-Nadr says, the تنّومة is of an ill savour, and the beasts do not like it, or eat much of it: (T:) [it is erroneously said in the K, voce طُلَّامٌ, to be hemp-seed (حَبُّ الشَّاهْدَانِج): and] some say that it is the hemp-plant (شجر الشهدانج). (Ham p. 135.) The sun, when eclipsed, is said in a trad. to have become black, and like a تنّومة. (T.) And a poet, who married a woman, and found her to be pretty, but with hoary hair, and who had a youthful wife at his abode, likens the hair of the former to the flower of the أُقْحُوَان, and black hair to تنّوم; saying
وَلَمَّا رَأَيْتُ الأُقْحُوَانَ مُنَوِّرًا
وَلَمْ أَرَ تَنُّومًا تَذَكَّرْتُ مَنْزِلِى
[And when I saw the chamomile flowering, and saw not tennoom, I remembered my abode]. (Ham ubi suprא.)

##### Türkçe

تَنَمَ
1 **تَنَمَ** **أنام** **أنمى** **نام** **نم** **نما** **نمى** **تنم**, (M, K, [CK’de hatalı olarak **تَنَوَّمَ**,]) **النون**’a teşdîd olmaksızın, (M, TA,) O (bir deve) **تَنُّوم**’u yedi. (M, K.)

تَنُّومٌ
**تَنُّومٌ** **نوم** **تنوم** Küçük bir meyvesi olan, (S, M,) **خِرْوَع**’ın [yahut hintyağı bitkisinin]kine benzer, (M,) patlayınca, çöl halkının yediği taneleri ortaya çıkaran bir tür ağaçlar: (S, M:) güneş meylettiğinde, yapraklarının [üst] yüzleriyle onu takip eder: (M:) meyvesi, **حُرْف** ile, (K,) yani **حَبُّ الرَّشَادِ** [bk.], (TA,) ve su ile, içilince, kurtları çıkarır; ve yapraklarının sirke ile, lapa tarzında uygulanması, siğilleri dışarı çeker: (K:) tekil isim, ة ile: (S, M, K:) AHn der ki, o, **أَغْلَاث** denilenlerden, devekuşlarının ve ceylanların yediği, ve ceylanların aralarında tuzağa düşürüldüğü, toz renkli ağaçlardan bir türdür: onun tanesi, örtüleri açıldığında, siyah olur; ve onun bir kökü (**عِرْق**) vardır; bazen bir **زَنْد** [ateş çıkarmak için] yapılır: onun bittiği yerler çoğunlukla vadilerin yanlarıdır: IAar der ki, **تنّومة**, **جَنْبَة** denilen türden, büyük boylu bir ağaçtır; içinde kenevir tohumu gibi taneler biter; merhem için, ve bir çeşni, yahut katık olarak kullanılır: kışın başında kurur ve kaybolur: bütün bunlar AHn’dendir: (M:) A'Obeyd der ki, o, yerin bitkilerinden biridir; onda ve onun meyvesinde bir siyahlık vardır: devekuşu onu yer: çoğulu [yahut cins topluluk ismi] **تَنُّومٌ**’dur: (T: bunun müellifi sonra ekler,) Ben derim ki, o, çölde gördüğüm bir ağaçtır: yapraklarının rengi siyahlığa meyleder; ve kenevir tohumu gibi, yahut biraz daha büyük taneleri vardır: çöl kadınlarının onun tanelerini ezdiklerini ve onlardan, içinde bir yapışkanlık bulunan mavi bir yağ çıkardıklarını gördüm; ve tarandıklarında saçlarını onunla yağlarlar: AA der ki, **تنّوم**’un, yağlı ve toz renkli bir tanesi vardır: En-Nadr der ki, **تنّومة** kötü kokuludur; ve hayvanlar onu sevmez, yahut ondan çok yemez: (T:) [K’de, **طُلَّامٌ** maddesinde, kenevir tohumu (**حَبُّ الشَّاهْدَانِج**) olduğu hatalı olarak söylenmiştir: ve] bazıları onun kenevir bitkisi (**شجر الشهدانج**) olduğunu söyler. (Ham p. 135.) Güneş, tutulduğunda, bir rivayette, kararmış ve bir **تنّومة** gibi olmuş diye söylenir. (T.) Ve bir şair, bir kadınla evlenip onu güzel, fakat saçı ağarmış bulmuş, ve yanında genç bir eşi bulunan, ilkinin saçını **أُقْحُوَان**’ın çiçeğine, ve siyah saçı **تنّوم**’a benzetir; şöyle diyerek:
وَلَمَّا رَأَيْتُ الأُقْحُوَانَ مُنَوِّرًا
وَلَمْ أَرَ تَنُّومًا تَذَكَّرْتُ مَنْزِلِى
[Ve papatyayı çiçek açmış gördüğümde, ve **تنّوم** görmediğimde, meskenimi hatırladım]. (Ham ubi suprا.)
