# تنن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%86%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%86%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: تنن

التِّنُّ، بالكسر: التِّرْبُ والحَِتْنُ، وقيل: الشِّبْه، وقيل: الصاحب، والجمع أَتْنان. يقال: صِبْوةٌ أَتنانٌ. ابن الأعرابي: هو سِنُّه وتِنُّه وحِتْنُه، وهم أَسنان وأَتنان وأَتراب إذا كان سِنُّهم واحداً، وهما تِنّان، قال ابن السكيت: هما مستويان في عَقْلٍ أَو ضَعْف أَو شِدّة أَو مروءَة. قال ابن بري: جمع تِنٍّ أَتنان وتَنِين؛ عن الفراء؛ وأَنشد فقال:
فأَصبح مبصراً نهاره،
وأَقصر ما يعدّ له التَّنِينا
(* قوله «فأصبح» كذا في النسخ). وفي حديث عمار: إنَّ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، تِنِّي وتِرْبي؛ تِنُّ الرجل: مثله في السّنِّ. والتَّنُّ والتِّنُّ: الصبيّ الذي قصَعَه المرضُ فلا يَشِبّ، وقد أَتَنَّه المرضُ. أَبو زيد: يقال أَتَنَّه المرضُ إذا قصَعَه فلم يَلحقْ بأَتنانِه أَي بأَقرانه، فهو لا يَشِبّ، قال: والتِّنُّ الشخصُ والمِثال. وتَنَّ بالمكان: أَقام؛ عن ثعلب. والتِّنِّينُ: ضرْب من الحيّات من أَعظمها كأَكبر ما يكون منها، وربما بعث الله عز وجل سحابةً فاحتملته، وذلك فيما يقال، والله أَعلم، أَن دوابّ البحر يشكونه إلى الله تعالى فيرْفَعُه عنها؛ قال أَبو منصور: وأَخبرني شيخ من ثِقاتِ الغُزاة أَنه كان نازلاً على سِيف بَحْرِ الشام، فنظر هو وجماعة أَهل العَسْكر إلى سحابةٍ انقَسَمت في البحر ثم ارتفعت، ونظرنا إلى ذَنَبِ التِّنِّين يَضطرب في هَيْدب السحابةَ، وهَبَّت بها الريحُ ونحن نَنظر إليها إلى أَن غابت السحابةُ عن أَبصارِنا. وجاء في بعض الأَخبار: أَن السحابة تحمل التِّنّين إلى بلاد يَأْجوج ومَأْجوج فتَطرحه فيها، وأَنهم يجتمعون على لحمِه فيأْكلونه. والتِّنّينُ: نجمٌ، وهو على التشبيه بالحيّة. الليث: التِّنّين نجمٌ من نجوم السماء، وقيل: ليس بكوكب، ولكنه بياضٌ خفيٌّ يكون جسَده في ستة بروج من السماء؛ وذنَبهُ دقيق أَسود فيه التِواء، يكون في البرج السابع من رأْسه، وهو يَنتقل كتَنقُّل الكواكب الجواري، واسمه بالفارسية في حساب النجوم هُشْتُنْبُر (* قوله
«هشتنبر» كذا ضبط في القاموس، وضبط في التكملة بفتح الهاء والتاء والباء). وهو من النُّحوس؛ قال ابن بري: وتُسمِّيه الفُرس الجوزهر، وقال: هو مما يُعدُّ من النحوس؛ قال محمد بن المكرم: الذي عليه المُنجِّمون في هذا أَن الجوزهر الذي هو رأْس التِّنِّين يُعدُّ مع السُّعود، والذنَب يُعد مع النحوس. الجوهري: والتِّنّين موضع في السماء. ابن الأَعرابي: تَنْتَن الرجلُ إذا ترك أَصدقاءه وصاحب غيرهم. أَبو الهيثم فيما قرئ بخطه: سَيْفٌكَهامٌ ودَدانٌ
ومتنن
(* قوله «ومتنن» لم نقف على ضبطه). أَي كِليلٌ، وسيف كَهِيم مثله، وكلُّ متنن مذموم.

### Türkçe

**التِّنُّ**، esre ile: **التِّرْبُ** ve **الحَِتْنُ**; ve denildi: **الشِّبْه**; ve denildi:
**الصاحب**; çoğulu **أَتْنان**. Denilir: **صِبْوةٌ أَتنانٌ**. İbnü’l-A‘râbî: O, onun **سِنُّه**
ve **تِنُّه** ve **حِتْنُه**’dur; ve onlar, **أَسنان** ve **أَتنان** ve **أَتراب**’dır, şayet onların **سِنُّ**’leri bir ise;
ve ikisi **تِنّان**’dır. İbnü’s-Sikkît dedi: İkisi, akılda yahut zayıflıkta yahut şiddette
yahut mürüvvette eşittir. İbn Berrî dedi: **تِنٍّ**’in cem‘i **أَتنان** ve **تَنِين**’dir;
Ferrâ’dan; ve inşâd etti, dedi ki:
فأَصبح مبصراً نهاره،
وأَقصر ما يعدّ له التَّنِينا
(* Onun sözü “فأصبح”: nüshalarda böyle). Ammâr hadîsinde: Şüphesiz Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem,
benim **تِنِّي**’m ve **تِرْبي**’mdir; erkeğin **تِنُّ**’ü: yaşta onun benzeri. Ve **التَّنُّ**
ve **التِّنُّ**: hastalığın onu kırıp da büyütemediği çocuk; böylece büyümez; ve hastalık onu **أَتَنَّه** etmiştir.
Ebû Zeyd: Denilir: hastalık onu **أَتَنَّه** etti; onu kırıp da **أَتنانِه**’ine, yani
**أَقرانه**’ine yetiştirmediği zaman; böylece o büyümez. Dedi: ve **التِّنُّ** şahıs ve misâldir. Ve **تَنَّ** mekânda:
ikamet etti; Sa‘leb’den. Ve **التِّنِّينُ**: yılanlardan bir tür; onların en büyüğünden, onlardan olabilecek en büyük gibi;
ve bazen Allah azze ve celle bir bulut gönderir de onu yüklenir; bu, denildiğine göredir; Allah
daha iyi bilir; deniz hayvanlarının onu Allah Teâlâ’ya şikâyet etmeleri sebebiyle onu onların üzerinden kaldırır. Ebû
Mansûr dedi: Bana gazâ ehlinin sika bir şeyhi haber verdi ki o, Şam denizinin kıyısında
konaklamıştı; o ve asker halkından bir cemaat bir buluta baktı; denizde bölündü sonra
yükseldi; ve biz, bulutun saçaklarında **التِّنِّين**’in kuyruğunun çırpındığına baktık; ve rüzgâr onunla esti,
biz ona bakıyorduk; ta ki bulut gözlerimizden kayboluncaya kadar. Ve bazı haberlerde geldi:
bulut **التِّنّين**’i Ye’cûc ve Me’cûc beldelerine taşır da oraya atar; ve onların onun etinin üzerine toplanıp
onu yedikleri. Ve **التِّنّينُ**: bir yıldızdır; ve o, yılanla benzetme üzerinedir. Leys: **التِّنّين** göğün yıldızlarından bir yıldızdır;
ve denildi: o bir gezegen değildir; fakat göğün altı burcunda cesedi bulunan gizli bir beyazlıktır;
ve kuyruğu ince siyah, içinde kıvrım vardır; başından yedinci burçta bulunur; ve o, akıp giden
yıldızların intikali gibi intikal eder; ve onun adı, yıldızların hesabında Farsça olarak **هُشْتُنْبُر**’dür
(* Onun sözü “هشتنبر”: Kāmûs’ta böyle ضبط edildi; Tekmile’de hâ ve tâ ve bâ’nın fethasıyla ضبط edildi).
Ve o, uğursuzlardandır. İbn Berrî dedi: Farslar ona **الجوزهر** der; ve dedi: o, uğursuzlardan sayılanlardandır.
Muhammed b. el-Mukrem dedi: Müneccimlerin bunda üzerinde oldukları şudur ki: **الجوزهر** ki o **التِّنِّين**’in başıdır,
uğurlularla birlikte sayılır; ve kuyruk uğursuzlarla birlikte sayılır. Cevherî: ve **التِّنّين** gökte bir yerdir.
İbnü’l-A‘râbî: Adam **تَنْتَن** etti; arkadaşlarını bırakıp başkalarıyla arkadaşlık ettiği zaman. Ebû’l-Heysem, hattıyla okunanda:
سَيْفٌكَهامٌ ودَدانٌ
ومتنن
(* Onun sözü “ومتنن”: onun ضبطına vâkıf olmadık). Yani: körelmiş; ve **سيف كَهِيم** onun benzeridir;
ve her **متنن** yerilmiştir.
