# توا (ت-و-ا) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D8%A7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - و - ا
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التَّوُّ: الفَرْد. وفي الحديث: الاسْتِجْمارُ تَوٌّ والسعي تَوٌّ والطواف تَوٌّ؛ التوُّ: الفرد، يريد أَنه يرمي الجمار في الحج فَرْداً، وهي سبع حصيات، ويطوف سبعاً ويسعى سبعاً، وقيل: أَراد بفردية الطواف والسعي أَن الواجب منهما مرَّة واحدة لا تُثَنَّى ولا تُكرَّر، سواء كان المحرم مُفرِداً أَو قارناً، وقيل: أَراد بالاستجمار الاستنجاء، والسنَّة أَن يستنجيَ بثلاثٍ، والأَول أَولى لاقترانه بالطواف والسعي. وأَلْف تَوٌّ: تامٌّ فَرْدٌ. والتَّوُّ: الحَبْلُ يُفتل طاقة واحدة لا يُجعل له قُوىً مُبْرَمة، والجمع أَتْواء. وجاء تَوّاً أَي فَرْداً، وقيل: هو إِذا جاء قاصداً لا يُعَرِّجه شيء، فإِن أَقام ببعض الطريق فليس بِتَوٍّ؛ هذا قول أَبي عبيد. وأَتْوَى الرجلُ إِذا جاء تَوّاً وحْده، وأَزْوَى إِذا جاء معه آخرُ، والعرب تقول لكل مُفرَد تَوٌّ، ولكل زوج زَوٌّ. ويقال: وَجَّهَ فلان من خَيْله بأَلْفٍ تَوٍّ، والتَّوُّ: أَلف من الخيل، يعني بأَلف رجل أَي بأَلف واحد.
وتقول: مضت تَوَّةٌ من الليل والنهار أَي ساعة؛ قال مُلَيح: فَفاضَتْ دُموعي تَوَّةً ثم لم تَفِضْ
عَليَّ، وقد كادت لها العين تَمْرَحُ
وفي حديث الشعبي: فما مضت إِلاَّ تَوَّةٌ حتى قام الأَحَنفُ من مجلسه أَي ساعة واحدة. والتَّوَّة: الساعة من الزمان. وفي الحديث: أَن الاستنجاء بِتَوٍّ أَي بفرد ووتر من الحجارة وأَنها لا تُشفع، وإِذا عقدت عقداً بإدارة لرباط مرّة قلت: عقدته بتَوٍّ واحدٍ؛ وأَنشد:
جارية ليست من الوَخْشَنِّ،
لا تعقِدُ المِنْطَقَ بالمَتْنَنِّ
إِلاَّ بِتوٍّ واحدٍ أَو تَنِّ
أَي نصف تَوٍّ، والنون في تَنٍّ زائدة، والأَصل فيها تا خففها من تَوٍّ، فإِن قلت على أَصلها تَوْ خفيفةً مثل لَوْ جاز، غير أَن الاسم إِذا جاءت في آخره واو بعد فتحة حملت على الأَلف، وإِنما يحسن في لَوْ لأَنها حرف أَداة وليست باسم، ولو حذفت من يوم الميم وحدها وتركت الواو والياء، وأَنت تريد إِسكان الواو، ثم تجعل ذلك اسماً تجريه بالتنوين وغير التنوين في لغة من يقول هذا حَا حَا مرفوعاً، لقلت في محذوف يوم يَوْ، وكذلك لوم ولوح، ومنعهم أَن يقولوا في لَوْلا لأَن لو أُسست هكذا ولم تجعل اسماً كاللوح، وإِذا أَردت نداء قلت يا لَوُّ أَقبل فيمن يقول يا حارُ لأَن نعتَه باللَّوِّ بالتشديد تقوية لِلَوْ، ولو كان اسمه حوّاً ثم أَردت حذف أَحد الواوين منه قلت يا حا أَقبل، بقيت الواو أَلفاً بعد الفتحة، وليس في جميع الأَشياء واو معلقة بعد فتحة إِلاَّ أَن يجعل اسماً. والتَّوُّ: الفارغ من شُغْلِ الدنيا وشغل الآخرة. والتَّوُّ: البِناء المنصوب؛ قال الأَخطل يصف تسنُّمَ القبر ولَحْدَه:
وقد كُنتُ فيما قد بَنى ليَ حافِري
أَعاليَهُ توّاً وأَسْفَلَه لَْحْدَا
جاء في الشعر دحلا، وهو بمعنى لحد، فأَدَّاه ابن الأَعرابي بالمعنى. والتَّوَى، مقصور: الهلاك، وفي الصحاح: هلاك المال. والتَّوَى: ذهاب مال لا يُرْجى، وأَتْواه غيرهُ. تَوِيَ
المال، بالكسر، يَتْوَى تَوىً، فهو تَوٍ: ذهب فلم يرج، وحكى الفارسي أَن طَيّئاً تقول تَوَى. قال ابن سيده: وأُراه على ما حكاه سيبويه من قولهم بَقَى ورَضَى ونَهَى. وأَتْواه الله: أَذهبه. وأَتْوَى فلانٌ مالَه: ذهب به. وهذا مال تَوٍ، على فَعِلٍ. وفي حديث أَبي بكر، وقد ذكر من يُدْعَى من أَبواب الجنة فقال: ذلك الذي لا تَوَى عليه أَي لا ضَياع ولا خَسارة، وهو من التَّوَى الهلاك. والعرب تقول: الشُّحّ مَتْواةٌ، تقول: إِذا مَنَعْتَ المال من حقه أَذهبه الله في غير حقه. والتَّوِيُّ: المقيم؛ قال:إِذا صَوَّتَ الأَصداءُ يوماً أَجابها
صدىً، وتَوِيٌّ بالفَلاة غَريبُ
قال ابن سيده: هكذا أَنشده ابن الأَعرابي، قال: والثاء أَعرف. والتِّوَاء من سِماتِ الإِبل: وَسْمٌ كهيئة الصليب طويل يأْخذ الخَدَّ كلَّه؛ عن ابن حبيب من تذكرة أَبي علي. النضر: التِّواءُ سِمَة في الفَخِذِ والعنق، فأَما في العنق فأَن يُبْدَأَ به من اللِّهْزِمة ويُحْدَر حِذاء العنق خَطّاً من هذا الجانب وخَطّاً من هذا الجانب ثم يجمع بين طرفيهما من أَسفلَ لا من فوقُ، وإِذا كان في الفخذ فهو خط في عَرْضِها، يقال منه بعير مَتْوِيٌّ، وقد تَوَيْتُه تَيّاً، وإِبل متواةٌ، وبعير به تِواءٌ وتِواءانِ وثلاثة أَتْوِيَةٍ. قال ابن الأَعرابي: التِّوَاءُ يكون في موضع اللَّحاظ إِلاَّ أَنه منخفض يُعْطَف إِلى ناحية الخدّ قليلاً، ويكون في باطن الخد كالتُّؤْثُورِ. قال: والأُثْرةُ والتُّؤْثُور في باطن الخد، والله أَعلم.

##### Türkçe

**التَّوُّ**: tek (ferd). Ve hadiste: **الاسْتِجْمارُ** tek, **والسعي** tek
ve **والطواف** tek; **التوُّ**: tek; (bununla) şunu ister: hacda **الجمار**’ı tek olarak atar,
ve o yedi çakıl taşıdır; yedi (defa) tavaf eder ve yedi (defa) sa‘y eder; ve denildi: tavafın
ve sa‘yin tekliğinden muradı, ikisinin vacibinin bir defa olmasıdır; ikilenmez ve tekrarlanmaz; ister
ihramlı **مُفرِداً** olsun ister **قارناً**; ve denildi: **الاستجمار** ile **الاستنجاء**’ı murad etti; sünnet, üç (taş) ile
istincâ etmesidir; birincisi, tavaf ve sa‘y ile birlikte gelmesinden dolayı daha evlâdır. Ve **أَلْف تَوٌّ**:
tam, tek. Ve **التَّوُّ**: bir defa bükülen ip; ona bükülmüş kuvveler
yapılmaz; çoğulu **أَتْواء**. Ve **تَوّاً** geldi, yani tek; ve denildi: o, kastederek geldiği zamandır; onu oyalayan bir şey ona sapıtmaz; eğer
yolun bir kısmında ikamet ederse **بِتَوٍّ** değildir; bu, Ebû Ubeyd’in sözüdür. Ve **أَتْوَى** adam, tek başına **تَوّاً** geldiği zaman; ve **أَزْوَى** onunla
başkası geldiği zaman; Araplar her tek olana **تَوٌّ**, her çift olana **زَوٌّ** der. Ve denir: falan,
atlarından **بأَلْفٍ تَوٍّ** ile gönderdi; ve **التَّوُّ**: atlardan bin (at)tır; yani bin adam ile, yani
bin bir (tek) ile.

Ve dersin: geceden ve gündüzden bir **تَوَّةٌ** geçti, yani bir saat; Müleyh dedi:
فَفاضَتْ دُموعي تَوَّةً ثم لم تَفِضْ
عَليَّ، وقد كادت لها العين تَمْرَحُ
Ve Şa‘bî’nin hadisinde: “Sadece bir **تَوَّةٌ** geçmedi ki **الأَحَنفُ** meclisinden kalktı”
yani bir tek saat. Ve **التَّوَّة**: zamandan saat. Ve hadiste: **الاستنجاء بِتَوٍّ**: yani taşlardan tek ve vitir ile istincâ; ve onun çift yapılmamasıdır; ve bir bağ için bir dolaştırma ile bir düğüm bağladığında: “Onu bir **بتَوٍّ واحدٍ** ile bağladım” dersin; ve şu (şiir) okundu:
جارية ليست من الوَخْشَنِّ،
لا تعقِدُ المِنْطَقَ بالمَتْنَنِّ
إِلاَّ بِتوٍّ واحدٍ أَو تَنِّ
yani **تَوٍّ**’ün yarısı; ve **تَنٍّ**’deki **النون** ziyadedir; ve aslında onda **تا** vardır; onu **تَوٍّ**’den hafifletti; çünkü aslında söylersen **تَوْ** hafif olur, **لَوْ** gibi caiz olur; ancak isim, sonunda fethadan sonra bir **واو** geldiği zaman **الأَلف** üzerine taşınır; **لَوْ**’da ancak güzel olur; çünkü o bir edat harfidir, isim değildir; eğer **يوم**’dan yalnız **الميم**’i hazfedip **الواو** ve **الياء**’ı bıraksan,
ve sen **الواو**’yu sükûnlu kılmayı istesen, sonra bunu isim yapsan, tenvinli ve tenvinsiz olarak, “bu **حَا حَا** merfûdur” diyenin lügatinde onu yürütürsen, **يوم**’un hazfedilmişinde **يَوْ** derdin; aynı şekilde **لوم**
ve **لوح**; ve onları **لَوْلا**’da söylemekten men eden şudur: çünkü **لو** böylece tesis edilseydi ve **اللوح** gibi isim yapılmasaydı; ve nida etmek istediğinde “**يا لَوُّ** gel” dersin, “**يا حارُ**” diyen kimse hakkında; çünkü onu **باللَّوِّ** ile şeddeli olarak niteledin; **لَوْ**’u kuvvetlendirmek için; ve eğer onun ismi **حوّاً** olsaydı, sonra ondan iki **الواوين**’den birini hazfetmek isteseydin “**يا حا** gel” derdin; **الواو** fethadan sonra **أَلفاً** olarak kaldı; bütün şeylerde fethadan sonra asılı bir **واو** yoktur; ancak isim yapılırsa. Ve **التَّوُّ**: dünya işi ve âhiret işi meşguliyetinden boş olan. Ve **التَّوُّ**: dikilmiş bina; Ahtal, kabrin tümseğini ve lahdi tasvir ederek dedi:
وقد كُنتُ فيما قد بَنى ليَ حافِري
أَعاليَهُ توّاً وأَسْفَلَه لَْحْدَا
Şiirde **دحلا** geldi; o, **لحد** manasındadır; onu İbnü’l-A‘râbî mana ile eda etti. Ve **التَّوَى**,
maksûr: helâk; ve **الصحاح**’ta: malın helâki. Ve **التَّوَى**: ümit edilmeyen malın gitmesi; başkası onu **أَتْواه** etti. **تَوِيَ**
mal, kesre ile, **يَتْوَى** **تَوىً**; o halde o **تَوٍ**’dür: gitti de geri dönmedi; Fârisî, Tayyı’(kabilesi)nin **تَوَى** dediğini nakletti. İbn Sîde dedi: onu, Sîbeveyh’in “**بَقَى** ve **رَضَى** ve **نَهَى**” sözünden naklettiği şeye göre görüyorum. Ve Allah onu **أَتْواه** etti: onu götürdü. Ve falan malını **أَتْوَى** etti: onu götürdü. Ve bu, **مال تَوٍ**’dür, **فَعِلٍ** üzere. Ve Ebû Bekir’in hadisinde, cennet kapılarından çağrılacak olanı zikrettiği sırada dedi: “O, üzerine **تَوَى** olmayan kimsedir” yani ziya‘ ve hasaret yoktur; ve o, helâk olan **التَّوَى**’dandır. Ve Araplar der: cimrilik **مَتْواةٌ**’dır; dersin: malı hakkından men ettiğin zaman Allah onu hak olmayan yerde götürür. Ve **التَّوِيُّ**: ikamet eden; dedi:
إِذا صَوَّتَ الأَصداءُ يوماً أَجابها
صدىً، وتَوِيٌّ بالفَلاة غَريبُ
İbn Sîde dedi: İbnü’l-A‘râbî onu böyle inşad etti; dedi: ve **الثاء** daha bilinir. Ve **التِّوَاء** develerin damgalarından: bütün yanağı alan uzun haç şeklinde bir damga; İbn Habîb’den, Ebû Ali’nin tezkire(sin)den. Nadr: **التِّواءُ** uylukta ve boyunda bir damgadır; boyunda olana gelince: ona **اللِّهْزِمة**’den başlanması ve boynun hizasında bu taraftan bir çizgi ve bu taraftan bir çizgi olarak aşağı indirilmesi, sonra ikisinin uçlarının aşağıdan birleştirilmesi, yukarıdan değil; uylukta olursa o, onun eninde bir çizgidir; ondan “**بعير مَتْوِيٌّ**” denir; ve ben onu **تَوَيْتُه تَيّاً** (damgaladım); ve **إِبل متواةٌ**; ve üzerinde **تِواءٌ** olan deve ve **تِواءانِ** ve üç **أَتْوِيَةٍ**. İbnü’l-A‘râbî dedi: **التِّوَاءُ**, **اللَّحاظ** yerinde olur; ancak o alçaktır; yanağın tarafına biraz kıvrılır; ve yanağın iç kısmında **كالتُّؤْثُورِ** gibi olur. Dedi: ve **الأُثْرةُ** ve **التُّؤْثُور** yanağın iç kısmındadır; Allah daha iyi bilir.
