# توب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: توب

تاب إلى الله تعالى من كذا، وعن كذا، توبا وتوبة ومتابا وتابة، كغابة، قال الشاعر:
  تبت إليك فتقبل تـابـتـي
  وصمت ربي فتقبل صامتي وتتوبة على تفعلة، شاذ من كتاب سيبويه: أناب ورجع عن المعصية إلى الطاعة، وهو تائب، وتواب: كثير التوبة والرجوع، وقوله عز وجل  غافر الذنب وقابل التوب  يجوز أن يكون عنى به المصدر، كالقول، وأن يكون جمع توبة، كلوز ولوزة وهو مذهب المبرد، وقال أبو منصور: أصل تاب: عاد إلى الله ورجع وأناب وتاب الله عليه أي عاد بالمغفرة أو وفقه للتوبة أو رجع به من التشديد إلى التخفيف، أو رجع عليه بفضله وقبوله وكلها معان صحيحة واردة، وهو أي الله تعالى تواب، يتوب على عباده بفضله إذا تاب إليه من ذنبه.
 وأبو الطيب أحمد بن يعقوب التائب الأنطاكي مقرىء كبير متقدم من طبقة ابن مجاهد، سمع أبا أمية الطرسوسي، وقرأ بالروايات وبرع فيها، والتائب لقبه.
 والشهاب أحمد بن عمر بن أحمد ابن عيسى الشاب التائب، حدث ووعظ، من متأخري الوفاة، ذكره الخضيري في طبقاته.
 وعبد الله بن أبي التائب: محدث متأخر، قال الذهبي: شيخ معمر في وقتنا شاهد يروي الكثير، قال الحافظ: وأخوه إسماعيل وجماعة من أهل بيته حدثوا.

  وتوبة اسم، منهم توبة الباهلي العنبري بصري من التابعين، وغيره. وتل توبة: قرية قرب الموصل بأرض نينوى، فيه مشهد يزار، قيل إن أهل نينوى لما وعدهم يونس العذاب خرجوا إليه فتابوا، فسمي بذلك، نقله شيخنا عن المراصد.
 واستتابه: عرض عليه التوبة مما اقترف، أي الرجوع والندم على ما فرط منه، والمرتد يستتاب، كذا في الأساس وغيره، واستتابه أيضا: سأله أن يتوب.
 وذكر الجوهري في هذه الترجمة التابوت: هو الصندوق، فعلوت من التوب، فإنه لا يزال يرجع إليه ما يخرج منه، قاله أبو علي الفارسي وابن جني وتبعهما الزمخشري، وقيل: هو الأضلاع وما تحويه من قلب وغيره، ويطلق على الصندوق، نقله في التوشيح، كذا قاله شيخنا، أصله تأبوة كترقوة، وهو فعلوة سكنت الواو فانقلبت هاء التأنيث تاء وقال القاسم بن معن: لم تختلف لغة قريش والأنصار في شيء من القرآن إلا في التابوت فلغة قريش بالتاء ولغة الأنصار التابوه، بالهاء قال ابن بري: التصريف الذي ذكره الجوهري في هذه اللفظة حتى ردها إلى تابوت تصريف فاسد، قال: والصواب أن يذكر في فصل ت ب ت لأن تاءه أصلية ووزنه فاعول، مثل عاقول وحاطوم، والوقف عليها بالتاء في أكثر اللغات، ومن وقف عليها بالهاء، فإنه أبدلها من التاء، كما أبدلها في الفرات حين وقف عليها بالهاء، وليست التاء في الفرات بتاء تأنيث، وإنما هي أصلية من نفس الكلمة، وقال أبو بكر بن مجاهد: التابوت بالتاء قراءة الناس جميعا، ولغة الأنصار: التابوه، بالهاء، هذه عبارة لسان العرب، قال شيخنا: والذي ذكره الزمخشري أن أصله توبوت، فعلوت، تحركت الواو وانفتح ما قبلها فقلبت ألفا، أقرب للقواعد، وأجرى على الأصول، وترجحت لغة قريش، لأن إبدال التاء هاء إذا لم تكن للتأنيث - كما هو رأي الزمخشري - شاذ في العربية، بخلاف رأي المصنف والجوهري وأكثر الصرفيين.

### Türkçe

**تاب** Allah Teâlâ’ya şundan, şundan dolayı döndü; **توبا** ve **توبة** ve **متابا** ve **تابة** ( **غابة** gibi). Şair dedi ki:
  Sana tevbe ettim; öyleyse **تـابـتـي**’mi kabul et
  Ve oruç tuttum, Rabbim; öyleyse **صامتي**’mi kabul et. Ve **تتوبة** “**تفعلة**” vezni üzerinedir; Sîbeveyh’in kitabından şâzdır: (mânâsı) günahdan itaate **أناب** etti ve döndü; o, **تائب**tir. Ve **تواب**: tevbesi ve dönüşü çok olan. Aziz ve celil olanın sözü: **غافر الذنب وقابل التوب**; bununla masdarı kastetmiş olması câizdir, söz gibi; ve **توبة**’nin cemi olması da (câizdir), **لوز** ve **لوزة** gibi; bu, Müberred’in mezhebidir. Ebû Mansûr dedi ki: **تاب**’ın aslı: Allah’a döndü ve rücû etti ve **أناب** etti; ve “Allah ona **تاب** etti” yani mağfiretle döndü; yahut onu tevbe için muvaffak kıldı; yahut onu şiddetlendirmeden hafifletmeye döndürdü; yahut fazlı ve kabulüyle ona döndü; bunların hepsi sahih, vârid mânâlardır. Ve O, yani Allah Teâlâ, **تواب**dır; kuluna, günahından O’na tevbe ettiği vakit, fazlıyla onun üzerine tevbe eder.

Ve Ebû’t-Tayyib Ahmed b. Ya‘kūb **التائب** el-Antâkî: İbn Mücâhid tabakasından, önde gelen büyük bir mukrîdir; Ebû Ümeyye et-Tarsûsî’yi işitti; rivayetlerle okudu ve onlarda maharet kazandı; **التائب** onun lakabıdır.

Ve Şihâb Ahmed b. Ömer b. Ahmed b. Îsâ eş-Şâbb **التائب**: hadis rivayet etti ve vaaz verdi; vefatı geç olanlardandır; Huzayrî onu tabakatında zikretti.

Ve Abdullah b. Ebî **التائب**: geç dönem bir muhaddistir. Zehebî dedi ki: zamanımızda uzun ömürlü bir şeyhtir; çok rivayet eder. Hâfız dedi ki: ve kardeşi İsmâil ve ev halkından bir cemaat hadis rivayet ettiler.

Ve **توبة** bir isimdir; onlardan: tâbiînden Basralı Tûbe el-Bâhilî el-Anberî ve başkası. Ve **تل توبة**: Ninova toprağında Musul yakınında bir köydür; orada ziyaret edilen bir meşhed vardır. Denildi ki: Ninova ehli, Yûnus onlara azabı vaad edince, ona doğru çıktılar da tevbe ettiler; bu sebeple onunla isimlendirildi; şeyhimiz bunu **المراصد**’dan nakletti.

Ve **استتابه**: işlediği şeyden tevbe etmeyi ona arz etti; yani ondan (sadır olan) şeye rücû ve pişmanlık. Ve mürted **يستتاب** olunur; **الأساس**’ta ve başkasında böyledir. Ve **استتابه** ayrıca: ondan tevbe etmesini istedi.

Ve Cevherî bu tercemede **التابوت**’u zikretti: o sandıktır; **فعلوت** (vezninde) **التوب**’dan (türetilmiştir); çünkü ondan çıkan şey, daima ona geri döner; bunu Ebû Ali el-Fârisî ve İbn Cinnî söyledi; Zemahşerî de ikisine tâbi oldu. Ve denildi ki: o, kaburgalar ve onların ihtiva ettiği kalp ve başkasıdır; ve sandık üzerine de ıtlak olunur; onu **التوشيح**’te nakletti; şeyhimiz böyle dedi. Aslı **تأبوة**’dir, **ترقوة** gibi; o **فعلوة**’dir; vav sâkin kılındı da dişilik **هاء**’sı **تاء**’ya döndü. Ve Kāsım b. Ma‘n dedi ki: Kureyş ve Ensâr’ın dili Kur’ân’dan hiçbir şeyde ihtilaf etmedi; ancak **التابوت**’ta (ihtilaf ettiler): Kureyş’in dili **التاء** ile, Ensâr’ın dili **التابوه** ( **الهاء** ile). İbn Berrî dedi ki: Cevherî’nin bu lafızda zikrettiği tasrîf, onu **تابوت**’a döndürünceye kadar, fasid bir tasrîftir. Dedi ki: doğru olan, onu **ت ب ت** faslında zikretmektir; çünkü onun **تاء**’sı aslîdir ve vezni **فاعول**’dür; **عاقول** ve **حاطوم** gibi. Ve onun üzerinde vakıf, dillerin çoğunda **التاء** iledir. Ve onun üzerinde **الهاء** ile vakıf yapan kimse, onu **التاء**’dan bedel kılmıştır; **الفرات**’ta onun üzerinde **الهاء** ile vakıf ettiği vakit onu bedel kıldığı gibi. Ve **الفرات**’taki **تاء**, dişilik **تاء**’sı değildir; bilakis kelimenin kendisinden aslîdir. Ve Ebû Bekr b. Mücâhid dedi ki: **التابوت** **التاء** ile, insanların hepsinin kıraatidir; Ensâr’ın dili: **التابوه** ( **الهاء** ile). Bu, **لسان العرب**’ın ibaresidir. Şeyhimiz dedi ki: Zemahşerî’nin zikrettiği, aslının **توبوت** olduğu; **فعلوت** (vezninde); vav harekete gelip öncesi fetha olunca elif’e çevrildi; kaidelere daha yakındır ve asıllar üzerine daha yürütülmüştür. Ve Kureyş’in dili râcih oldu; çünkü **التاء**’yı **الهاء**’ya ibdâl etmek, dişilik için değilse — Zemahşerî’nin görüşü üzere — Arapçada şâzdır; musannifin ve Cevherî’nin ve sarfçıların çoğunun görüşünün hilâfına.
