# توت (ت-و-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - و - ت
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التوتُ: الفِرْصادث، ولا تقل التُوث. والتُّوتِياءُ: حَجَرٌ يُكْتَحل به، وهو معرَّب.

##### Türkçe

**التوتُ**: **الفِرْصادث**; ve **التُوث** deme. Ve **التُّوتِياءُ**: kendisiyle sürme çekilen bir taş; ve o, Arapçalaştırılmıştır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التُّوتُ: الفِرْصادُ، واحدته تُوتَةٌ، بالتاء المثناة، ولا تقل التُّوثُ، بالثاء. قال ابن بري: ذكر أَبو حنيفة الدينوري أَنه بالثاء؛ وحكي عن بعض النحويين أَيضاً، أَنه بالثاء. قال أَبو حنيفة: ولم يُسمع في الشعر إِلاّ بالثاء، وأَنشد لمحبوب بن أَبي العَشنَّطِ النَهْشَلِيِّ. لَرَوْضَةٌ من رياضِ الحَزْنِ، أَوْ طَرَفٌ
من القُرَيَّةِ، جَرْدٌ غيرُ مَحْروثِ
لِلنَّوْرِ فيه، إِذا مَجَّ النَّدَى، أَرَجٌ
يَشْفي الصُّداعَ، ويُنْقي كلَّ مَمْغُوثِ
أَحْلى وأَشْهَى لِعيني، إِن مَررتُ به،
مِنْ كَرْخِ بَغْدَادَ، ذي الرُّمَّانِ والتُّوثِ
واللَّيْلُ نِصْفانِ: نِصْفٌ للهُمُومِ، فما
أَقْضِي الرُّقادَ، ونِصْفٌ للبراغِيثِ
أَبِيتُ حَيْثُ تُسامِيني أَوائِلُها،
أَنْزُو، وأَخْلِطُ تَسبيحاً بتَغْوِيثِ
سُودٌ مَدالِيجُ في الظَّلْمَاء، مُؤْدَنَةٌ،
وليسَ مُلْتَمَسٌ منها بمَنْبُوثِ
المُؤْدَنُ، بالهمز: القصير العُنق. والمُودَنُ، بغير الهمز: الذي يُولدُ ضاوِيّاً؛ نقلته من حواشي ابن بري ومن حواشٍ عليها. قال ابن بري: وحكي عن الأَصمعي أَنه بالثاء في اللغة الفارسية، وبالتاء في اللغة العربية. التهذيب: التُّوثُ كأَنه فارسي، والعرب تقول: التُّوتُ، بتاءين. وفي حديث ابن عباس: أَن ابن الزبير آثَرَ عَليَّ التُّوَيتَاتِ، والحُمَيْدَاتِ، والأُساماتِ؛ قال شمر: هم أَحْياءٌ من بني أَسَدٍ: حُمَيْدُ بن أُسامةَ بنِ زُهَيرِ بن الحارث بنِ أَسَدِ ابن عبد العُزَّى بن قُصَيٍّ، وتُوَيتُ بنُ حَبيب بنِ أَسدِ بن عبد العُزَّى بن قُصَيٍّ، وأُسامةُ بنُ زُهير بن الحارث بن أَسَد بن عبد العُزَّى بن قُصَيٍّ.
والتُّوتِياءُ: معروف، حَجَر يُكْتَحَلُ به، وهو مُعَرَّب.

##### Türkçe

**التُّوتُ**: **الفِرْصادُ**’dır; onun bir tanesi **تُوتَةٌ**’dir, **بالتاء المثناة** ile; ve **التُّوثُ** denilmez, **بالثاء** ile. İbn Berrî dedi: Ebû Hanîfe ed-Dîneverî onun **بالثاء** ile olduğunu zikretti; ve bazı nahivcilerden de ayrıca, onun **بالثاء** ile olduğu nakledildi. Ebû Hanîfe dedi: Şiirde **بالثاء** ile olandan başka işitilmedi; ve Mahbûb b. Ebî el-‘Aşennat en-Nehşelî’ye ait olarak inşâd etti:

لَرَوْضَةٌ من رياضِ الحَزْنِ، أَوْ طَرَفٌ
من القُرَيَّةِ، جَرْدٌ غيرُ مَحْروثِ
لِلنَّوْرِ فيه، إِذا مَجَّ النَّدَى، أَرَجٌ
يَشْفي الصُّداعَ، ويُنْقي كلَّ مَمْغُوثِ
أَحْلى وأَشْهَى لِعيني، إِن مَررتُ به،
مِنْ كَرْخِ بَغْدَادَ، ذي الرُّمَّانِ والتُّوثِ
واللَّيْلُ نِصْفانِ: نِصْفٌ للهُمُومِ، فما
أَقْضِي الرُّقادَ، ونِصْفٌ للبراغِيثِ
أَبِيتُ حَيْثُ تُسامِيني أَوائِلُها،
أَنْزُو، وأَخْلِطُ تَسبيحاً بتَغْوِيثِ
سُودٌ مَدالِيجُ في الظَّلْمَاء، مُؤْدَنَةٌ،
وليسَ مُلْتَمَسٌ منها بمَنْبُوثِ

**المُؤْدَنُ**، hemze ile: kısa boyunlu (olan). **والمُودَنُ** ise, hemzesiz: zayıf/doğuştan cılız olarak doğan (kimse); bunu İbn Berrî’nin haşiyelerinden ve onların üzerindeki haşiyelerden naklettim. İbn Berrî dedi: el-Asma‘î’den, Fars dilinde **بالثاء** ile, Arap dilinde ise **بالتاء** ile olduğu nakledildi.

**التهذيب**: **التُّوثُ** sanki Farsçadır; Araplar ise **التُّوتُ** der, iki **تاء** ile. İbn Abbâs hadîsinde: İbn ez-Zübeyr’in bana **التُّوَيتَاتِ**’ı, **والحُمَيْدَاتِ**’ı ve **والأُساماتِ**’ı tercih ettiği (geçer). Şemmer dedi: Bunlar Benî Esed’den kabilelerdir: **حُمَيْدُ** b. **أُسامةَ** b. **زُهَيرِ** b. **الحارث** b. **أَسَدِ** b. **عبد العُزَّى** b. **قُصَيٍّ**; ve **تُوَيتُ** b. **حَبيب** b. **أَسدِ** b. **عبد العُزَّى** b. **قُصَيٍّ**; ve **أُسامةُ** b. **زُهير** b. **الحارث** b. **أَسَد** b. **عبد العُزَّى** b. **قُصَيٍّ**.

**والتُّوتِياءُ**: bilinen (bir şey)dir; onunla sürme çekilen bir taştır; ve o, Arapçalaştırılmıştır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ت و ت * * التُّوتُ * الفرصاد ولا تقل التوثُ

##### Türkçe

* ت و ت * * **التُّوتُ** * **الفرصاد**; ve **التوثُ** deme.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

التوت، بالضم صرح ابن دريد وغيره بأنه معرب، ليس من كلام العرب الأصلي، وأن اسمه بالعربية الفرصاد، بالكسر ولا تقل: التوث، كما في الصحاح. كذلك التوتياء، فإنه معرب، صرح به الجوهري وغيره، وهو حجر، م، أي: معروف، يكتحل به، وله خواص مذكورة في كتب الطب. والحولاء بنت تويت، كزبير، بن حبيب بن أسد بن عبد العزى بن قصي، صحابية هاجرت، وكانت كثيرة العبادة والتهجد. والتويتات، بالضم: بنوتويت بن أسد المذكور، ومنه قول عبد الله بن عباس، رضي الله عنهما:  إن ابن الزبير آثر الحميدات والأسامات والتويتات  ، يعني: فضلهم على غيرهم من سائر القبائل، مع قلتهم، وكثرة غيرهم. قلت: أراد بني حميد، وبني تويت، وبني أسامة، قبائل من أسد بن عبد العزى بن قصي، وهي: حميد بن أسامة بن زهير بن الحارث بن أسد، وتويت بن حبيب بن أسد، وأسامة بن زهير بن الحارث بن أسد.

##### Türkçe

**التوت**; (ötre ile) İbn Düreyd ve başkaları onun muʿarreb olduğunu, Arapların aslî كلامından olmadığını; Arapça adının **الفرصاد** olduğunu (kesre ile) açıkça belirtmiştir; **التوث** deme; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

Yine **التوتياء** da böyledir; çünkü o muʿarrebtir; Cevherî ve başkaları bunu açıkça belirtmiştir; o bir taştır, (çoğulu) **م**; yani: bilinen (bir şeydir); onunla sürme çekilir; ve onun tıpta zikredilmiş kitaplarda anılmış özellikleri vardır.

Ve **الحولاء بنت تويت**; **زبير** gibi; Habîb b. Esed b. Abdüluzzâ b. Kusayy’ın (kızıdır); sahâbîdir; hicret etti; ve ibadeti ve gece ibadeti çok idi.

Ve **التويتات**; (ötre ile): zikredilen Esed b. Abdüluzzâ b. Kusayy’ın oğlu **تويت**’in oğullarıdır; ve ondan (şu) Abdullah b. Abbâs’ın, Allah ikisinden de razı olsun, sözü (gelir):  “Şüphesiz İbnü’z-Zübeyr **الحميدات**’ı ve **الأسامات**’ı ve **التويتات**’ı tercih etti”; yani: onları, azlıklarına ve başkalarının çokluğuna rağmen, diğer kabilelerin geri kalanına üstün tuttu.

Dedim: **بني حميد**’i ve **بني تويت**’i ve **بني أسامة**’yi kastetti; Esed b. Abdüluzzâ b. Kusayy’dan kabilelerdir; ve onlar şunlardır: Hümeyd b. Üsâme b. Züheyr b. el-Hâris b. Esed; ve **تويت** b. Habîb b. Esed; ve Üsâme b. Züheyr b. el-Hâris b. Esed.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تُوتٌ
تُوتٌ توت (ISk, T, S, M, Mgh, Msb, K) and تُوثٌ; (Mgh, and L and K in art. توث, q. v.;) the latter sometimes used; (Msb;) or this is not allowable; (ISk, T, S, Msb;) for the word, which is app. Persian, is pronounced by the Arabs with ت for the final as well as for the initial letter; (T, Msb;) [The mulberry; and especially the white mulberry;] i. q. فِرْصَادٌ: (ISk, T, S, M, Mgh, Msb, K:) or, accord. to the people of El-Basrah, (Msb,) or some of the people of El-Basrah, (Mgh,) توت is the name of the fruit, and فرصاد is that of the tree; (Mgh, Msb;) and this is what is commonly held: (Msb:) or, accord. to IDrd and others, توت is an arabicized word, and فرصاد is the Arabic name: (TA:) [توت is a coll. gen. n.:] the n. un. is with ة. (M.) [Golius says, in his Lex., on the authority of Zeyn El-' Attבr, that there are three kinds: “ توت حلو, ” i. e. حُلْوٌ, “ the sweet and white mulberry, peculiarly called فرصاد; and توت حامض, ” i. e. حَامِضٌ, “ “ the sour and black mulberry; and توت وحشى, ” i. e. وَحْشِىٌّ, “ and توت العليق, ” i. e. العُلَّيْقٌ, “ the wild mulberry, i. e., with red fruit. ” In Egypt, توت is applied to the sweet mulberry, white and black, and especially to the former, as also توت بَلَدِىّ; and توت شَامِىّ to the latter. In the present day, توت العُلَّيْق is applied to the raspberry; as also توت شَوْكِىّ: and توت وَحْشِىّ, I believe, to the blackberry. توت أَرْضِىّ and توت اـِفْرَنْجِىّ are applied to the strawberry.]

تُوتِيَآءٌ
تُوتِيَآءٌ توتيآء , [of the masc. gender, as is shown by the phrase توتياء مَعْدَنِىٌّ, and therefore perfectly decl.,] an arabicized word, (S, Msb,) [Tutia, or tutty; an impure protoxide of zinc;] a certain stone [or mineral], (S, K,) well known, (M, K,) employed as a collyrium. (S, Msb.) [It is also applied in the present day to several kinds of vitriol; the sulphates of zinc and of copper and of iron. De Sacy says, on the authority of Ibn-Beytבr, that there are two species thereof; one which is found in mines; the other, in the furnaces in which copper is melted, like cadmia; and this latter species is what the Greeks call pompholyx: of the fossil tutia there are three varieties; one is white; another, greenish; the third, yellow, with a strong tinge of red: the white is the finest variety; the green, the coarsest. (Chrest. Arabe, 2nd ed., iii. 453; where see more.) Golius, on this word, in his Lex., says, “ Optima est quז vel naturalis, sc. Indica, cזrulea, et pellucida; vel artificialis, sc. Carmanica, alba cum partis viridioris strictura. Zein. ” i. e. Zeyn El-' Attבr. “ Ex plumbi prזstantissimi, quod dicitur قلعى, fuligine concrescere prזstantissimum genus, commune vero ex fuligine זris, tradit Jacutus ex Abulfed. ”.]

##### Türkçe

تُوتٌ
**تُوتٌ**: **توت** (ISk, T, S, M, Mgh, Msb, K) ve **تُوثٌ**; (Mgh, ve L ve K, **توث** maddesinde, bkz.;) ikincisi bazen kullanılır; (Msb;) yahut bu câiz değildir; (ISk, T, S, Msb;) çünkü kelime—ki görünüşe göre Farsçadır—Araplar tarafından, ilk harf için olduğu gibi son harf için de **ت** ile telaffuz edilir; (T, Msb;) [Dut; ve özellikle beyaz dut;] **فِرْصَادٌ** ile aynı mânâdadır: (ISk, T, S, M, Mgh, Msb, K:) yahut, Basra ehline göre, (Msb,) yahut Basra ehlinin bir kısmına göre, (Mgh,) **توت** meyvenin adıdır, **فرصاد** ise ağacın adıdır; (Mgh, Msb;) ve bu, yaygın olarak benimsenen görüştür: (Msb:) yahut, IDrd ve başkalarına göre, **توت** Arapçalaştırılmış bir kelimedir, **فرصاد** ise Arapça addır: (TA:) [**توت** cins isimdir:] tekil isim **ة** iledir. (M.) [Golius, Lex’inde, Zeyn El-’ Attبr’ın rivayetine dayanarak, üç çeşit bulunduğunu söyler: “ **توت حلو**,” yani **حُلْوٌ**, “tatlı ve beyaz dut; hususen **فرصاد** diye adlandırılır; ve **توت حامض**,” yani **حَامِضٌ**, “ekşi ve siyah dut; ve **توت وحشى**,” yani **وَحْشِىٌّ**, “ve **توت العليق**,” yani **العُلَّيْقٌ**, “yabani dut; yani kırmızı meyveli.” Mısır’da **توت**, tatlı duta, beyaz ve siyah olana, ve özellikle birincisine, ayrıca **توت بَلَدِىّ** olarak da uygulanır; ve ikincisine **توت شَامِىّ**. Günümüzde **توت العُلَّيْق** ahududuya uygulanır; ayrıca **توت شَوْكِىّ** de: ve **توت وَحْشِىّ**, zannederim böğürtlene. **توت أَرْضِىّ** ve **توت اـِفْرَنْجِىّ** çileğe uygulanır.]

تُوتِيَآءٌ
**تُوتِيَآءٌ**: **توتيآء**; [müzekker cinstendir; bunu **توتياء مَعْدَنِىٌّ** ibaresi gösterir; dolayısıyla tamamen i‘râb olunur,] Arapçalaştırılmış bir kelimedir, (S, Msb,) [tutya; çinkonun saf olmayan bir birinci oksidi;] belli bir taş [yahut maden], (S, K,) iyi bilinen, (M, K,) sürme olarak kullanılan. (S, Msb.) [Günümüzde ayrıca vitriyolün birkaç çeşidine; çinko, bakır ve demir sülfatlarına da uygulanır. De Sacy, İbn-Beytבr’ın rivayetine dayanarak, bunun iki türü olduğunu söyler; biri madenlerde bulunur; diğeri, bakırın eritildiği fırınlarda, kadmiya gibi; ve bu ikinci tür, Yunanlıların pompholyx dediği şeydir: fosil tutyanın üç çeşidi vardır; biri beyazdır; bir diğeri yeşilimsi; üçüncüsü sarıdır, kırmızının güçlü bir tonuyla: beyaz en iyi çeşittir; yeşil en kaba olanıdır. (Chrest. Arabe, 2. bs., iii. 453; daha fazlası orada görülsün.) Golius, Lex’inde bu kelime hakkında şöyle der: “ Optima est quז vel naturalis, sc. Indica, cזrulea, et pellucida; vel artificialis, sc. Carmanica, alba cum partis viridioris strictura. Zein. ” yani Zeyn El-’ Attבr. “ Ex plumbi prזstantissimi, quod dicitur **قلعى**, fuligine concrescere prזstantissimum genus, commune vero ex fuligine זris, tradit Jacutus ex Abulfed. ”.]
