# توج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [توج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: توج

التَّاجُ، معروف، والجمعُ أَتواجٌ وتِيجانٌ، والفعل التَّتْويجُ. وقد تَوَّجَهُ إِذا عَمَّمَهُ؛ ويكون تَوَّجَهُ: سَوَّدَهُ. والمُتَوَّجُ: المُسَوَّدُ، وكذلك المُعَمَّمُ. ويقال: تَوَّجَهُ فتَتَوَّجَ أَي أَلبسه التاجَ فلبسه.
والإِكْلِيلُ والقُصَّةُ والعِمامةُ: تاجٌ على التشبيه. والعربُ تسمي العمائمَ التاجَ. وفي الحديث: العمائمُ تِيجانُ العربِ، جمع تاج، وهو ما يصاغ للملوك من الذهب والجوهر؛ أَراد أَن العمائم للعرب بمنزلة التيجان للملوك لأَنهم أَكثر ما يكونون في البوادي مكشوفي الرؤوس أَو بالقلانس، والعمائمُ فيهم قليلةٌ. والأَكاليلُ: تيجان ملوك العجم. والتاجُ: الإِكليلُ. ابن سيده: ورجلٌ تائجٌ ذو تاج، على النَّسَبِ، لأَنا لم نسمع له بفعل غير متعدٍّ؛ قال هِمْيان بن قحافة:
تَقَدُّمَ النَّاسِ الإِمامَ التَّائَجا
أَرادَ تَقَدَّمَ الإِمامُ التائجُ الناسَ. فقلب. والتاجُ: الفضة. ويقال للصَّلِيجَةِ من الفضة: تاجةٌ، وأَصله تازه بالفارسية للدرهم المضروب حديثاً؛ قال: ومنه قول هميان:
تَنَصُّفَ الناسِ الهُمامَ التَّائجا
أَراد مَلِكاً ذا تاج، وهذا كما يقال: رجل دارِعٌ ذو دِرْعٍ. وتاجٌ وتُوَيْجٌ ومُتَوَّجٌ: أَسماء. وتاجٌ وبنو تاجٍ. قبيلةٌ من عَدْوانَ، مصروف؛ قال:
أَبَعْدَ بَني تاجٍ وسَعْيِكَ بَيْنَهُمْ؟
فلا تُتْبِعَنْ عَيْنَيْكَ ما كان هالِكا
وتاجةُ: اسمُ امرأَة؛ قال:
يا وَيْحَ تاجَةَ، ما هذا الذي زَعَمَتْ؟
أَشَمَّها سَبُعٌ أَمْ مَسَّها لَمَمُ؟
وتَوَّجُ: اسمُ موضع، وهو مأْسدة ذكره مُلَيْحٌ الهُذَليُّ: ومِن دونِهِ أَثْباجُ فَلْجٍ وتَوَّجُ
وفي ترجمة بَقَّمَ: تَوَّجُ على فَعَّل موضعٌ؛ قال جرير:
أَعْطُوا البَعِيثَ حَفَّةً ومِنْسَجا،
وافْتَحِلُوهُ بَقَراً بِتَوَّجا

### Türkçe

**التَّاجُ**, bilinen (ma‘rûf); çoğulu **أَتواجٌ** ve **تِيجانٌ**; fiil **التَّتْويجُ**’dir.

Ve muhakkak **تَوَّجَهُ**; onu sarık sardığı zaman; ve **تَوَّجَهُ** olur: onu karaladığı (siyahladığı).

Ve **المُتَوَّجُ**: karalanmış (siyahlatılmış) olan; aynı şekilde sarık sarılmış olan. Ve denilir: **تَوَّجَهُ** de **فتَتَوَّجَ**; yani ona tacı giydirdi de o da giydi.

Ve **الإِكْلِيلُ** ve **القُصَّةُ** ve **العِمامةُ**: benzetme üzere bir **تاجٌ**’dır. Ve Araplar sarıkları **التاجَ** diye adlandırır. Ve hadiste: Sarıklar Arapların **تِيجانُ**’ıdır; **تاج**’ın cem‘i; ve o, krallar için altın ve cevherden yapılan şeydir; Araplar için sarıkların, krallar için taçlar menzilesinde olduğunu murad etti; çünkü onlar en çok çöllerde başları açık yahut takke(ler) ile olurlar; sarıklar ise onlarda azdır. Ve **الأَكاليلُ**: Acem krallarının taçlarıdır. Ve **التاجُ**: **الإِكْلِيلُ**’dür.

İbn Sîde: Ve **تائجٌ** bir adam: taç sahibi; nisbet üzere; çünkü onun için müteaddî olmayan bir fiil işitmedik; Hımyân b. Kahâfe dedi:
تَقَدُّمَ النَّاسِ الإِمامَ التَّائَجا
İmamın, taç sahibi olarak, insanları öne geçmesini murad etti. Böylece ters çevirdi. Ve **التاجُ**: gümüştür. Ve gümüşten **الصَّلِيجَةِ**’ye **تاجةٌ** denilir; aslı Farsçada, yeni basılmış dirhem için **تازه**’dir; dedi: ve ondan Hımyân’ın sözü:
تَنَصُّفَ الناسِ الهُمامَ التَّائجا
Taç sahibi bir kralı murad etti; ve bu, şöyle denildiği gibidir: **دارِعٌ** bir adam, zırh sahibi.

Ve **تاجٌ** ve **تُوَيْجٌ** ve **مُتَوَّجٌ**: isimlerdir. Ve **تاجٌ** ve **بنو تاجٍ**: Adwân’dan bir kabile; munsarif; dedi:
أَبَعْدَ بَني تاجٍ وسَعْيِكَ بَيْنَهُمْ؟
فلا تُتْبِعَنْ عَيْنَيْكَ ما كان هالِكا

Ve **تاجةُ**: bir kadının adıdır; dedi:
يا وَيْحَ تاجَةَ، ما هذا الذي زَعَمَتْ؟
أَشَمَّها سَبُعٌ أَمْ مَسَّها لَمَمُ؟

Ve **تَوَّجُ**: bir yer adıdır; o, Müleyh el-Hüzelî’nin zikrettiği bir aslanlık (ma’sede)dir:
ومِن دونِهِ أَثْباجُ فَلْجٍ وتَوَّجُ

Ve **بَقَّمَ** tercümesinde: **تَوَّجُ** **فَعَّل** vezni üzere bir yerdir; Cerîr dedi:
أَعْطُوا البَعِيثَ حَفَّةً ومِنْسَجا،
وافْتَحِلُوهُ بَقَراً بِتَوَّجا
