# تور (ت-و-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır

- Harfler: ت - و - ر
- Kur'an'da: 20 geçiş · 18 ayet · 6 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [التَّوْرَاةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%90.md) | الْفَعْلَاةِ | Tevrat | 7 | 6 | [3:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/3:50.md) |
| [التَّوْرَاةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%8E.md) | الْفَعْلَاةَ | Tevrat | 5 | 5 | [3:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/3:3.md) |
| [التَّوْرَاةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%8F.md) | الْفَعْلَاةُ | Tevrat | 3 | 3 | [3:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/3:65.md) |
| [تَارَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعَلَةً | Bir kere daha | 2 | 2 | [17:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/17:69.md) |
| [وَالتَّوْرَاةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%8E.md) | وَالْفَعْلَاةَ | Ve Tevrat; Ve tevrat | 2 | 2 | [3:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/3:48.md) |
| [بِالتَّوْرَاةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D8%A7%D9%84%D8%AA%D9%8E%D9%91%D9%88%D9%92%D8%B1%D9%8E%D8%A7%D8%A9%D9%90.md) | بِالْفَعْلَاةِ | Tevrat’ı | 1 | 1 | [3:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/3:93.md) |

## Mücavir kökler — 151 mücavir (179 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%84.md) — 10 ortak ayet · G² 113 · نجل أنجيل “Necar” ağacı veya bir şeyi parlatan alet demektir
2. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 7 ortak ayet · G² 22 · “Nezle” konaklama yeri demektir
3. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 7 ortak ayet · G² 21 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
4. [عيسى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D8%B3%D9%89.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · İsa
5. [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) — 5 ortak ayet · G² 17 · Kocaların eşlerine sadakat karşılığı verdikleri mihirdir
6. [مريم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D9%8A%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Meryem
7. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 14 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
8. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · El ve kol demektir
9. [سري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 13 · Akan deredir
10. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Oğullar
11. [قصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Kıran
12. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Hiram keçe demektir
13. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 6 ortak ayet · G² 10 · Beyn topraktaki yarık demektir
14. [أثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · İnsan veya hayvan yürürken ayaklarının bıraktığı kalıntıya…
15. [شري](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Satın aldılar
16. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Gem demektir
17. [برص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ebres alacadır, cüzzam hastalığı demektir
18. [شطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Bitki filizidir
19. [كمه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kataraktlı
20. [كهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Ve yetişkin
21. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
22. [أزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B2%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · İzar belden aşağı sarılan etek, peştemal demektir
23. [أصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Asire çadırın eteğini bağlayan ip demektir
24. [أسي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Usve ilacın acıtmasından üzülmek anlamında kullanılmaktadır
25. [عزر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Te’zir”deki “za”nın “ra” dönüşmesi ile oluşmuştur
26. [قفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kafa tası demektir
27. [هيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Biçim gibi
28. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
29. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Hufre, çukur demektir
30. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
31. [سحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kesilmiş koyunun akciğeri demektir
32. [حبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hubr mürekkep demektir
33. [حمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yaban eşeği demektir
34. [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kemik iliğidir
35. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Ateş demektir
36. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Hamd: Cümle kapısı demektir
37. [أيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Yed el veya kol demektir
38. [خبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%A8%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Habes bozuk yemek demektir
39. [ركع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Ruk’a” eğilerek bakılmadan dibi görülmeyen derin yer…
40. [غيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Öfke
41. [قدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir
42. [بيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bey’a elin bilekten sonraki kısmıdır
43. [زرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ekin demektir
44. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Sufur” süpürgedir
45. [طين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Döllenmiş yumurta
46. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Baid uzak demektir
47. [غلظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D8%B8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğaliz (zı), Sert topraktır
48. [غلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğille, İç gömlek demektir
49. [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Avuç demektir
50. [وجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AC%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Su birikintisidir
51. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sima çehre demektir
52. [مهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%87%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Beşik demektir
53. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Saçak demektir
54. [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sevk bacak demektir
55. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Emam ön demektir
56. [نفخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%AE.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Körük demektir
57. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
58. [ثمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Essemnu (Sin’ le) sade yağ demektir
59. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
60. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D8%B1/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | تور |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef (vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md), [كرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B1.md), مرة |
| Zıt Kök | [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki taraf veya durum arasında gidip gelme, devir, elden ele dolaşan küçük kap ve nöbet |
| Çekirdek Özet 2 | Zaman içinde yinelenen durumlar, tekerrür eden yaratılış ve dönüş evreleri |
| Çekirdek Özet 3 | İlahi kanunun ve varoluş süreçlerinin periyodik tecellisi ve elçilik vasıtası |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca bir kitap adına (توراة) indirgemek veya periyodik dönüş anlamını rastlantısal bir tekrardan ibaret saymak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| تو | Bir noktaya yönelme, geri dönme ve kesintiden sonra tekerrür etme hareketini ifade eder; nitekim aynı çekirdeği paylaşan [توب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%A8.md) kökünde de yönelişin ve dönüşün yinelenmesi esastır. | ر | Çekirdeğin yönelme ve dönme hareketine akış, devir ve periyodik süreklilik boyutu katarak durumların ardı ardına yenilenmesini ve taraflar arasında gidip gelmeyi somutlaştırır. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ت | işaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Hareketin başladığı veya bittiği belirli bir sınırı, tayin edilmiş bir vakti ve işaretlenmiş durağı simgeler. |
| و | çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | İki ayrı nokta, zaman veya durum arasındaki rabıtayı, ardışık geçişi ve kesintisiz irtibatı kurar. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Yeniden başa dönmeyi, devrin tamamlanıp yeni bir turun başlangıcına ulaşmasını ve hareketi yönlendiren ilkeyi temsil eder. |
| تور | Sınırlandırılmış noktaların bir bağ ile başa dönerek devretmesi | Belirli bir sınırdan başlayıp iki nokta arasında gidip gelerek devri tamamlayan ve tekrar başa dönen periyodik hareket. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki taraf veya kişiler arasında elden ele dolaştırılan, içine su veya içecek konulan küçük pirinç ya da taş kap; ayrıca iki topluluk arasında gidip gelen haberci ve elçi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Erken dönem şahitlerinde taraflar arasında mekik dokuyan elçi anlamında kullanılmıştır: والتَّوْرُ فيما بَيْنَنَا مُعْمَلُ / يَرْضَى بهِ الآثِيُّ والمُرْسِلُ |
| Erken Arapça kullanım | İbnü'l-A'râbî ve el-Ezherî'nin aktardığı rivayetlerde âşıklar arasında gidip gelen elçi cariyeye تورة denmesi; hadis metinlerinde abdest ve temizlik için elden ele dolaştırılan küçük su kabı anlamında kullanılması. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça تور kökü, Sami dillerinde zaman dilimi, sıra, nöbet, periyot ve taraflar arasında dolaşma semantik alanı etrafında gelişmiştir. İbranice tōr (תּוֹר) biçimi sıra, nöbet, çelenk ve devir anlamlarına gelmekte; benzer şekilde Aramice ve Süryanicede tōrā veya teyārā kelimeleri bir çizgi, sınır veya nöbetleşe yapılan işleri ifade etmektedir. Kökün içerdiği iki taraf arasında gidip gelme matrisi, Arapçada hem taraflar arasında elden ele dolaşan su kabı (التور), hem iki taraf arasında mekik dokuyan elçi, hem de zaman içindeki nöbetleşe evreler ([تارة](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D8%A9.md)) şeklinde somutlaşmıştır. Kur'an'da geçen توراة lafzı ise klasik Arap dilcilerinin bir kısmınca [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) (tavriye / örtülü ışığı açığa çıkarma) köküne irca edilse de tarihsel-filolojik katmanda İbranice torah (yol gösterme, kanun, talimat) kelimesinin Arapçalaşmış formu olup bu semantik akrabalıkla ses ve kavram paralelliği taşır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | تور ve [تأر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A3%D8%B1.md) geçişliliği | Kökün asıl hareketi teavür (nöbetleşme) ve tereddüddür (gidip gelme); bu sebeple zaman dilimine ve kereye [تارة](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D8%A9.md), dolaştırılan kaba تور denmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice tōr (תּוֹר), Aramice tōrā | Sıra, nöbet, periyot ve dolaşım bildiren ortak Sami semantik çekirdeği mevcuttur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan genetik kökendeşlik tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| تور | Anlamlı | Dönüş, devir, elçi, kap | İki taraf arasında gidip gelme, nöbetleşe olma ve zaman evresi. | Kur'an'da geçer; hedef kök. |
| ترو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |
| [وتر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AA%D8%B1.md) | Anlamlı | Teklik, aralık, kiriş | Bütünü tekil parçalara ayırma, yayın kirişi ve kesintili aralık. | Kur'an'da geçer; hedef kökle sesdeş olup teklik-aralık ilişkisi taşır. |
| ورت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |
| [رتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%88.md) | Anlamlı | Sıkı bağlama, sabitleme | Bir şeyi sağlamlaştırmak, gerip bağlamak veya azıcık adım atmak. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| [روت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu diziliş mühmel kabul edilmiştir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| تور | Merkez | Devir ve nöbetleşme | Zaman içinde bir durumun tekrar başa dönerek yaşanması ve taraflar arası dolaşım. | İki evre arasında gidip gelerek yinelenen hali bildirir. |
| [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md) | Komşu | Nöbet ve dönüş | Bir görevin veya durumun sırayla el değiştirmesi; sorumluluk nöbeti. | تور daha çok zaman evresini, [نوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%A8.md) ise görev sırasını öne çıkarır. |
| [كرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Tekrar ve geri hamle | Bir fiili ara vermeden veya geriye çekilip hamle yaparak peş peşe yinelemek. | [كرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%B1.md) fiziksel eylemin yinelenmesi, تور zaman diliminin dönmesidir. |
| مرة | Komşu | Bir defalık oluşum | Bir fiilin belirli bir zaman kesitinde bir kerelik gerçekleşmesi. | مرة eylemin sayısına odaklanırken تور evrenin devrine odaklanır. |
| [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) | Zıt | Süreklilik ve sabitlik | Kesintiye uğramadan, devir ve nöbetleşme olmaksızın kesintisiz devam etme. | Periyodik dönüşün ve hal değişiminin zıddı olan durağan sürekliliktir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | تور | Devir, nöbet, kere, dolaşım | İki hal veya taraf arasında nöbetleşe gidip gelme ve zaman evresi. | Kesin |
| Latince | vicis, cursus | Sıra, nöbet, dönemsel gidişat | Nöbetleşe devretmeyi karşılar fakat elçi ve kap imgesini dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | turn, bout, spell, recurrent phase | Nöbet, devre, yinelenen evre | Bir sürecin belirli bir zaman kesitinde tekrarını verir, aracı anlamını tam kapsamaz. | Güçlü |
| Almanca | Phase, Wechselfall, Mal | Evre, dönüşümlü durum, kere | Zamanın ritmik veya tekrarlayan bir dilimini karşılar, somut nesne bağlamı eksiktir. | Güçlü |
| Fransızca | tour, fois, alternative | Sıra, dönüş, kere, almaş | Zamanın sırayla dönmesini ve yinelenmesini doğru aktarır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch, Littré.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| [تارة](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D8%A9.md) | Başka bir defa, yeniden, ikinci evre | İnsanın topraktan yaratılıp oraya döneceği ve yeniden çıkarılacağı yaratılış döngüsü (Tâhâ [20:55](https://lisan.digital/tr/ayet/20:55.md)) ile denizde boğulmaktan kurtulduktan sonra tekrar aynı tehlikeye maruz bırakılma evresi bağlamında (İsrâ [17:69](https://lisan.digital/tr/ayet/17:69.md)). |
| التوراة | Hz. Musa'ya indirilen ilahi yasa ve kitap | İsrailoğullarına gönderilen, içinde hidayet ve nur bulunan, hükümleri içeren vahyedilmiş kutsal metin bağlamında (Âl-i İmrân [3:3](https://lisan.digital/tr/ayet/3:3.md), Mâide [5:43](https://lisan.digital/tr/ayet/5:43.md), A'râf [7:157](https://lisan.digital/tr/ayet/7:157.md), Cum'a [62:5](https://lisan.digital/tr/ayet/62:5.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | التوراة lafzının vahiy ve kelamullah bağlamındaki konumu | Tevrat'ın ilahi bir kitap olarak vahyedilmişliği, tahrif boyutu ve lafız-mana ilişkisi tartışılmıştır. | Vahyin tarihsel tezahürü ve korunmuşluk-nesih ekseninde yoğunlaşma. |
| Fıkıh | Hadislerde geçen تور kabının abdest ve temizlikte kullanımı | Belirli hacimdeki kaplardan abdest almanın caizliği, suyun artığı ve temizlik fıkhı meseleleri ele alınmıştır. | Su kabı ve taharet aleti olarak tereddütsüz kullanım. |
| Tefsir | [تارة](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D8%A9.md) lafzının yaratılış ve diriliş döngülerindeki yeri | İnsanın ilk yaratılışı ile ahiretteki yeniden dirilişinin birbirine denk ve simetrik iki devir olduğu açıklanmıştır. | İki büyük ontolojik evre (dünya ve ahiret) arasındaki dönüşüm. |
| Hadis | İbadet esnasında su kabı (تور) ve Hz. Peygamber'in abdest alışı | Sahih rivayetlerde Hz. Peygamber'in taştan veya pirinçten mamul bir su kabından abdest aldığı zikredilmiştir. | Mübarek ve temizleyici suyun dolaştırıldığı küçük kap. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık ve diriliş döngüsü | Ahiret evresi | Hayatın tekerrürü | İnsanın topraktan çıkarılıp tekrar oraya dönmesi ve bir devir daha çıkarılmasıdır. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik periyotlar | Çevrim (siklus) | Düzenli yenilenme | Maddenin ve canlılığın evreler halinde birbirini takip eden döngüsel yapısıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve iktidar nöbeti | Devir ve teavür | El değiştirme | Gücün ve yetkinin toplumlar veya kişiler arasında nöbetleşe dolaşımıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Değerin ve malların dolaşımı | Tedavül | Aracılık | Aracılar vasıtasıyla malın ve sermayenin iki taraf arasında elden ele aktarılmasıdır. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Periyodik fonksiyon ve harmonik salınım | Bir sistemin belirli zaman aralıklarıyla aynı koordinat veya durumdan geçerek devrini tamamlaması yapısıyla örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyal nöbetleşme ve rol değişimi | Toplumsal süreçlerde bireylerin veya grupların belirli konumları sırayla devralması ve tarihsel evrelerin tekerrürüdür. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü bütünüyle müstakil bir özel isim kabul edip Kur'an'daki [تارة](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D8%A9.md) kullanımlarını da alelade bir zaman zarfı veya tesadüfi bir tekrar gibi görmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök, varlığın yaratılış ve dönüş evrelerinin rastgele olmadığını, her bir turun ilahi kudretin tayin ettiği bir tasarım içinde devrettiğini bildirir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yaratılış ve yeniden dirilişin birbirinden kopuk iki ayrı mucize sanılması; oysa kök bunların birbirini takip eden iki tutarlı devir olduğunu gösterir. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık nizamının döngüsel ve nöbetleşe mantığını, yaratılışın evreler halindeki sürekliliğini ve vahyin ilahi yasa vasıtasıyla toplumsal düzeni kurucu işlevini kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın yaratılışını, ölümünü ve dirilişini ele alan ontolojik ayetlerde (Tâhâ [20:55](https://lisan.digital/tr/ayet/20:55.md)) ve geçmiş şeriatların sürekliliğini anlatan kitap ayetlerinde. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dirilişin imkansız veya akıl dışı görüldüğü zihinsel sapmayı, onun topraktan çıkışın ikinci bir devri ve doğal bir tamamlayıcısı olduğunu göstererek düzeltir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki taraf arasında dolaşan elçi, elden ele aktarılan su kabı ve nöbetleşe devreden hal.
- Soyut anlam: Belirli bir periyot dahilinde bir durumun tamamlanıp yeniden başa dönmesi ve tekrarlanan varoluş evresi.
- Sistematik karşılık: Varlık alanındaki döngüsel yasaların ve vahiy kanununun zaman ekseninde nöbetleşe tecelli etmesi.
- LaTeX modeli: $$T_{n+1} = \Phi(T_n) \quad \text{veya} \quad f(t + \tau) = f(t)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $t$ zamanı, $\tau$ tamamlanan devir periyodunu, $f$ ise sistemin durumunu temsil eder. Durum, her periyot tamamlandığında ($T_n \to T_{n+1}$) baştaki haline özdeş biçimde yenilenerek dönüşür; nitekim insanın topraktan çıkarılışı, iade edilişi ve tekrar oradan diriltilişi bu döngüsel intikalin ifadesidir.

## Geçtiği ayetler (18 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/3:3.md) — التَّوْرَاةَ

نَزَّلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ بِالْحَقِّ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَأَنْزَلَ التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ

Meal (IK): Sana kitabı hak ile ve kendisinden öncekileri doğrulayıcı olarak indirdi. Ve Tevart’ı ve İncil’i indirdi.

### [Ali İmran 3:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/3:48.md) — وَالتَّوْرَاةَ

وَيُعَلِّمُهُ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ

Meal (IK): O’na kitabı, hikmeti, Tevrat’ı ve İncil’i öğretecek.

### [Ali İmran 3:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/3:50.md) — التَّوْرَاةِ

وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَلِأُحِلَّ لَكُمْ بَعْضَ الَّذِي حُرِّمَ عَلَيْكُمْ وَجِئْتُكُمْ بِآيَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ

Meal (IK): Benden önce gelen Tevrat’ı tasdik etmek ve size haram kılınanların bir kısmını helal kılmak üzere Rabbınızdan size bir ayet getirdim. Artık Allah’tan korkun ve bana itaat edin.

### [Ali İmran 3:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/3:65.md) — التَّوْرَاةُ

يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لِمَ تُحَاجُّونَ فِي إِبْرَاهِيمَ وَمَا أُنْزِلَتِ التَّوْرَاةُ وَالْإِنْجِيلُ إِلَّا مِنْ بَعْدِهِ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

Meal (IK): Ey Ehl-i Kitab; İbrahim hakkında niçin münakaşa ediyorsunuz? Tevrat da, İncil de şüphesiz ondan sonra indirilmiştir. Aklınız ermiyor mu?

### [Ali İmran 3:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/3:93.md) — التَّوْرَاةُ · بِالتَّوْرَاةِ

كُلُّ الطَّعَامِ كَانَ حِلًّا لِبَنِي إِسْرَائِيلَ إِلَّا مَا حَرَّمَ إِسْرَائِيلُ عَلَى نَفْسِهِ مِنْ قَبْلِ أَنْ تُنَزَّلَ التَّوْرَاةُ قُلْ فَأْتُوا بِالتَّوْرَاةِ فَاتْلُوهَا إِنْ كُنْتُمْ صَادِقِينَ

Meal (IK): Tevrat inmeden evvel İsrail’in, kendi nefsine haram kıldığından başka bütün yiyecekler İsrailoğullarına helal idi. Eğer sadıklardan iseniz; haydi Tevrat’ı getirip okuyun, de.

### [Maide 5:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/5:43.md) — التَّوْرَاةُ

وَكَيْفَ يُحَكِّمُونَكَ وَعِنْدَهُمُ التَّوْرَاةُ فِيهَا حُكْمُ اللَّهِ ثُمَّ يَتَوَلَّوْنَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَمَا أُولَئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Nasıl seni hakem tayin ediyorlar? Halbuki Tevrat yanlarındadır. Onda Allah’ın hükmü vardır. Hem bundan sonra yüz çevirirler. Onlar inanıcı değillerdir.

### [Maide 5:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/5:44.md) — التَّوْرَاةَ

إِنَّا أَنْزَلْنَا التَّوْرَاةَ فِيهَا هُدًى وَنُورٌ يَحْكُمُ بِهَا النَّبِيُّونَ الَّذِينَ أَسْلَمُوا لِلَّذِينَ هَادُوا وَالرَّبَّانِيُّونَ وَالْأَحْبَارُ بِمَا اسْتُحْفِظُوا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ وَكَانُوا عَلَيْهِ شُهَدَاءَ فَلَا تَخْشَوُا النَّاسَ وَاخْشَوْنِ وَلَا تَشْتَرُوا بِآيَاتِي ثَمَنًا قَلِيلًا وَمَنْ لَمْ يَحْكُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأُولَئِكَ هُمُ الْكَافِرُونَ

Meal (IK): Doğrusu Tevrat’ı Biz indirdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendilerini Allah’a teslim etmiş peygamberler, yahudi olanlara onunla, Rabb’a kul olanlarla bilginler de Allah’ın kitabından elde mahfuz kalanla hükmederlerdi. Ve ona şahid idiler. İnsanlardan korkmayın da Ben’den korkun. Ve ayetlerimi az bir değerle değiştirmeyin. Kim de Allah’In indirdiğiyle hükmetmezse, işte onlar, kafirlerin kendileridir.

### [Maide 5:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/5:46.md) — التَّوْرَاةِ

وَقَفَّيْنَا عَلَى آثَارِهِمْ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَآتَيْنَاهُ الْإِنْجِيلَ فِيهِ هُدًى وَنُورٌ وَمُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيْهِ مِنَ التَّوْرَاةِ وَهُدًى وَمَوْعِظَةً لِلْمُتَّقِينَ

Meal (IK): Ve onların izinden Meryem oğlu İsa’yı, önündeki Tevrat’ı doğrulayıcı olarak gönderdik. Ve ona İncil’i verdik. Onda hidayet ve nur vardır. Kendinden önceki Tevrat’ı doğrulayıcı, hidayet ve müttakiler için bir öğüt olarak.

### [Maide 5:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/5:66.md) — التَّوْرَاةَ

وَلَوْ أَنَّهُمْ أَقَامُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْهِمْ مِنْ رَبِّهِمْ لَأَكَلُوا مِنْ فَوْقِهِمْ وَمِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ مِنْهُمْ أُمَّةٌ مُقْتَصِدَةٌ وَكَثِيرٌ مِنْهُمْ سَاءَ مَا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Eğer onlar; Tevrat’ı, İncil’i ve kendilerine Rabblarından indirilmiş olanı dosdoğru tutsalardı; muhakkak ki hem üstlerinden, hem de ayaklarının altlarından yiyeceklerdi. İçlerinden orta yolu tutan bir ümmet vardır. Onlardan bir çoğunun yapmakta oldukları şey ise ne kötüdür.

### [Maide 5:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/5:68.md) — التَّوْرَاةَ

قُلْ يَاأَهْلَ الْكِتَابِ لَسْتُمْ عَلَى شَيْءٍ حَتَّى تُقِيمُوا التَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْكُمْ مِنْ رَبِّكُمْ وَلَيَزِيدَنَّ كَثِيرًا مِنْهُمْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ طُغْيَانًا وَكُفْرًا فَلَا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): De ki: Ey Ehl-i Kitab; Tevrat’ı, İncil’i ve Rabbınızdan size indirileni dosdoğru tatbik etmedikçe; hiç bir şey üzerinde değilsiniz. Andolsun ki; Rabbından sana indirilen; onlardan çoğunun azgınlık ve küfrünü artıracaktır. Öyleyse o kafirler güruhu için tasalanma.

### [Maide 5:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/5:110.md) — وَالتَّوْرَاةَ

إِذْ قَالَ اللَّهُ يَاعِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ اذْكُرْ نِعْمَتِي عَلَيْكَ وَعَلَى وَالِدَتِكَ إِذْ أَيَّدْتُكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ تُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَكَهْلًا وَإِذْ عَلَّمْتُكَ الْكِتَابَ وَالْحِكْمَةَ وَالتَّوْرَاةَ وَالْإِنْجِيلَ وَإِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيهَا فَتَكُونُ طَيْرًا بِإِذْنِي وَتُبْرِئُ الْأَكْمَهَ وَالْأَبْرَصَ بِإِذْنِي وَإِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَى بِإِذْنِي وَإِذْ كَفَفْتُ بَنِي إِسْرَائِيلَ عَنْكَ إِذْ جِئْتَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ إِنْ هَذَا إِلَّا سِحْرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Hani Allah; Ey Meryem oğlu İsa; senin ve ananın üzerindeki nimetimi hatırla, demişti. Hani seni, Ruh’ül-Kudüs ile desteklemiştim. Beşikte iken de, yetişkin iken de insanlar la konuşuyordun. Hani sana; kitabı, hikmeti Tevrat’ı ve İncil’i öğretmiştim. Hani sen; Benim iznimle çamurdan kuş gibi bir şey yapıyordun da içine üflüyordun ve Benim iznimle kuş oluyordu. Hani sen; anadan doğma körü ve abraşı Benim iznimle iyi ediyordun. Hani; ölüleri Benim iznimle diriltiyordun. Ve hani, İsrailoğullarını senden çekmiştim, kendilerine apaçık ayetler getirdiğin zaman içlerinden küfredenler; bu apaçık bir büyüdür, demişti.

### [Araf 7:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/7:157.md) — التَّوْرَاةِ

الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِنْدَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ يَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ الْمُنْكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الْخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالْأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ فَالَّذِينَ آمَنُوا بِهِ وَعَزَّرُوهُ وَنَصَرُوهُ وَاتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِي أُنْزِلَ مَعَهُ أُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ

Meal (IK): Onlar ki; yanlarındaki Tevrat’ta ve İncil’de yazılı bulacakları; okuma, yazma bilmeyen ve nebi olan Rasule tabi olurlar. O, kendilerine ma’rufu emreder, münkerden nehyeder. Temiz şeyleri helal kılar, murdar şeyleri de haram eder. Onların ağır yüklerini ve üzerlerindeki bağları, zincirleri indirir. İşte ona iman edenler, onu ta’zim edenler, ona yardım edenler ve onunla birlikte indirilen nura tabi olanlar, işte onlar; felaha erenlerin kendileridir.

### [Tevbe 9:111](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/9:111.md) — التَّوْرَاةِ

إِنَّ اللَّهَ اشْتَرَى مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْدًا عَلَيْهِ حَقًّا فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَى بِعَهْدِهِ مِنَ اللَّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِكُمُ الَّذِي بَايَعْتُمْ بِهِ وَذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ

Meal (IK): Muhakkak ki Allah, mü’minlerin mallarını ve canlarını, karşılığı cennet olmak üzere satın almıştır. Onlar, Allah yolunda savaşırlar; öldürürler ve öldürülürler. Tevrat’da, İncil’de ve Kur’an’da kendi üzerine hak bir vaaddir. Kim Allah’tan daha çok ahdini yerine getirebilir? Öyleyse yaptığınız alış-verişe sevinin. En büyük kurtuluş işte budur.

### [İsra 17:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/17:69.md) — تَارَةً

أَمْ أَمِنْتُمْ أَنْ يُعِيدَكُمْ فِيهِ تَارَةً أُخْرَى فَيُرْسِلَ عَلَيْكُمْ قَاصِفًا مِنَ الرِّيحِ فَيُغْرِقَكُمْ بِمَا كَفَرْتُمْ ثُمَّ لَا تَجِدُوا لَكُمْ عَلَيْنَا بِهِ تَبِيعًا

Meal (IK): Yoksa sizi tekrar bir kere daha oraya döndürüp üzerinize ortalığı yıkan bir fırtına göndererek, küfretmiş olmanızdan dolayı sizi suda boğmasından mı emin oldunuz? Sonra, Bize karşı sizi takib edecek birini de bulamazsınız.

### [Taha 20:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/20:55.md) — تَارَةً

مِنْهَا خَلَقْنَاكُمْ وَفِيهَا نُعِيدُكُمْ وَمِنْهَا نُخْرِجُكُمْ تَارَةً أُخْرَى

Meal (IK): Ondan yarattık sizi, oraya da döndüreceğiz. Ve sizi, bir kere daha oradan çıkaracağız.

### [Fetih 48:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/48:29.md) — التَّوْرَاةِ

مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُكَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنَ اللَّهِ وَرِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَمَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ كَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَى عَلَى سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْكُفَّارَ وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُمْ مَغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا

Meal (IK): Muhammed; Allah’ın Rasulüdür. Beraberinde bulunanlar da; kafirlere karşı zorlu, kendi aralarında merhametlidirler. Onları rüku’ edenler, secde edenler olarak görürsün. Allah’tan lutuf ve rıza isterler. Onlar; yüzlerindeki izinden tanınırlar. İşte onların Tevrat’taki vasıfları budur. İncil’de de şöyle vasıflandırılmışlardı: Onlat filizini yarıp çıkarmış, gittikçe onu kuvvetlendirerek kalınlaşmış, gövdesi üzerine dikilmiş bir ekine benzerler ki bu, ekicilerin de hoşuna gider. Allah; böylece onları çoğaltıp kuvvetlendirmekle, kafirleri öfkelendirir. Allah; iman edip salih amel işleyenlere hem mağfiret, hem de büyük bir mükafat vaadetmiştir.

### [Saff 61:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/61:6.md) — التَّوْرَاةِ

وَإِذْ قَالَ عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ يَابَنِي إِسْرَائِيلَ إِنِّي رَسُولُ اللَّهِ إِلَيْكُمْ مُصَدِّقًا لِمَا بَيْنَ يَدَيَّ مِنَ التَّوْرَاةِ وَمُبَشِّرًا بِرَسُولٍ يَأْتِي مِنْ بَعْدِي اسْمُهُ أَحْمَدُ فَلَمَّا جَاءَهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ قَالُوا هَذَا سِحْرٌ مُبِينٌ

Meal (IK): Hani Meryem oğlu İsa da demişti ki: Ey İsrailoğulları; muhakkak ki ben, size Allah’ın peygamberiyim. Benden önceki Tevrat’ı doğrulayan ve benden sonra gelecek, adı Ahmed olacak bir peygamberi de müjdeleyenim. Ama o, kendilerine açık burhanlarla gelince; bu, apaçık bir büyüdür, dediler.

### [Cuma 62:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/ayet/62:5.md) — التَّوْرَاةَ

مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْرَاةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوهَا كَمَثَلِ الْحِمَارِ يَحْمِلُ أَسْفَارًا بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Kendilerine Tevrat yükletildiği halde onu taşıyamayanların misali; koca koca kitablar taşıyan eşeğin misalidir. Allah’ın ayetlerini yalanlamış olan kavmin durumu ne de kötüdür. Ve Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

## Sözlükler (11)

### ★ Akevler Sözlüğü

Tevr suyu dökmek için kullanılan kapdır. Tare her döküşü ifade etmek anlamında kere, defa, bir defa daha anlamındadır.
“Tur” dağın adıdır, “tavır” kişilerin davranışı, genetik yapısı, “töre” toplulukların tavrı, yani örfleri, töreleri; “tevrat” topluluğun davranışlarını belirleyen, düzeni getiren kitap demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والراء و وء ي معهما
و ت ر، ر ت و، ت و ر مستعملات
وتر:
الوَتُر لغة الوِتْر، وكل شيءٍ كان فَرْداً فهو وِتْر واحد، والثلاثة وِترٌ، وأَحَدَ عَشَرَ وِتْر، والفعل أَوْتَرَ يُوتِرُ.
والوِتر والتِّرةُ: ظُلامةٌ في دَمٍ.
والوَتَر: معروف، وجمعُه أوتار.
والوَتيرةُ من الأرض، والوَتيرة: الطريقة.
والوَتيرةُ: المُداوَمَةُ، وهي من التَّواترُ.
والوَتيرةُ في قول زهير:
نَجاءٌ مُجِدٌّ ليس فيه وَتيرةٌ		وتَذْبيبُها عنها بأسْحَمَ مِذْوَدِ
وهو التَعريج في المَشْي، يصف بَقَرةً في حُضْرِها.
والوَتيرة العَقَبة، قال بُرَيق الهُذَلّي:
لما رأيتُ بني نُفايةَ أقبَلـوا		يمشُونَ كُلَّ وَتيرةٍ وحِجابِ
والمُواتَرةُ: المتابعة، وفي الحديث: لم يَزَلْ على وتيرةٍ حتى مات. وقيل هي المدامة.
والوَتيرةُ: خَرَزةٌ بيضاءُ تُعَلَّقُ في أعناقِ الإِبِل الصِّبيان بمزلةِ التّميمةِ، قال عياض بن حَزْرَة الهُذليّ
لها قُرْحةٌ مثل الوتيرة زانها		عبـيق...................
والوَتيرة: حَلْقةٌ أو شيء يُتَعَلَّم عليها الطَّعْنُ والرَّمْي، يقال: أخَذَ وتيرةً يتَعَلَّم عليها.
وليس في الأمر وتيرةٌ، أي غَميزةٌ ولا فَترةٌ.
وقد وَتَّرْتُ القوسَ توتيراً.
والوَتَرةُ: جُلَيْدَةٌ بين الإِبهام والسَّبّابة، ويقال: تَوَتَّرَ عَصَبُ فَرَسِه ونحو ذلك.
والوَتَرةُ في الأَنف: صِلةُ ما بين المَنْخِرَيْنِ.
والوَتيرة: غُرَّة الفَرَس إذا كانت مُستديرةً.
وقوله تعالى: "ثُم أرسَلْنا رُسُلَنا تَتْرَى" فمن لم يُنَوِّنْ جَعَلَها مثلَ سَكرَى وجماعته، ومعناه: وَتْرَى، وجعل بَدَل الواوِ تاءً، ومن نَوَّنَ يقول: معناه: أرسَلْنا بَعْثاً، فجَعَلَ تَتْرَى فِعْلَ الفِعل، وقيل تَتْرَى أي رسولاً بعد رَسُولٍ.
رتو:
الرَّتوُ في المَشْي، وهو الخَطْوُ، وكلُّ خُطْوةٍ رَتْوةٌ، ورَتَا رَتوةً أي قامَ قَوْمَةً.
وفلانٌ يَتَرَتَّى في مَشيه شَيئاً شيئاً أي خَطْواً ثمَّ خَطْواً.
والرَّتوُ: شدة الشيءِ بالشيء مِثلُ الزِّرِّ بالعُرْوة.
ويقال: رَتَا في ذَرْعِه، كما يقال: فَتَّ في عَضُدِه، ورَتَا وفَتَّ يمعنى أوهنْتَ قُوَّتَه.
تور:
التَّوْرُ تُذكِّرُه العَرَبُ، وتارةٌ ألِفُها واوٌ، والجميع التِّيَرُ. واستَوْأَرَ القومُ: فَزِعُوا، والوَحشُ أيضاً إذا نَفَرَت، قال الكميت:
فاستوأرَت بَقَرس
وأَتْأرْتُ إليه النَّظَرَ إذا حَدَّدْته.

##### Türkçe

**ت و ر** babı: **التاء** ve **الراء** ve **و** ve **ء** ve **ي** onlarla beraber

**و ت ر**، **ر ت و**، **ت و ر** kullanımdadırlar.

**وتر**:
**الوَتُر**: **الوِتْر**’in lugatıdır; ve her şey ki tek (ferd) oldu, o **وِتْر**’dir; bir (tane) **وِتْر**’dir; ve üç, **وِترٌ**’dür; ve on bir, **وِتْر**’dir; fiil: **أَوْتَرَ يُوتِرُ**.
Ve **الوِتر** ve **التِّرةُ**: kanda bir zulâmedir (haksızlık/kan davası türü bir hak).
Ve **الوَتَر**: mâlûmdur; cem‘i **أوتار**’dır.
Ve **الوَتيرةُ** yerden; ve **الوَتيرة**: yoldur (tarîkadır).
Ve **الوَتيرةُ**: devamlılıktır; ve o, **التَّواترُ**’dandır.
Ve **الوَتيرةُ** Züheyr’in sözünde:
نَجاءٌ مُجِدٌّ ليس فيه وَتيرةٌ		وتَذْبيبُها عنها بأسْحَمَ مِذْوَدِ
Ve o, yürüyüşte sapmadır (ta‘rîc); bir ineği, onun **حُضْر**’ında (yakın yürüyüşünde) vasfeder.
Ve **الوَتيرة**: yokuş (عَقَبة)’dır; Büreyḳ el-Hüzelî dedi:
لما رأيتُ بني نُفايةَ أقبَلـوا		يمشُونَ كُلَّ وَتيرةٍ وحِجابِ
Ve **المُواتَرةُ**: peş peşelik (mütâba‘at)tir; ve hadiste: “Ölünceye kadar bir **وتيرة** üzere devam etti.” Denildi ki: o, sürdürmedir (mudâveme).
Ve **الوَتيرةُ**: beyaz bir boncuktur; çocukların develerinin boyunlarına, muska (temîme) menzilesinde asılır; İyâḍ b. Ḥazra el-Hüzelî dedi:
لها قُرْحةٌ مثل الوتيرة زانها		عبـيق...................
Ve **الوَتيرة**: bir halka yahut üzerine mızraklama ve atış öğrenilen bir şeydir; denir: “Üzerinde öğrenmek için bir **وتيرة** aldı.”
Ve işte **وتيرة** yoktur; yani bir ayıp bulma (غمزة) yoktur ve bir gevşeme (فترة) yoktur.
Ve ben yayı **وَتَّرْتُ** onu **توتيراً** (teltirdim/gerdim).
Ve **الوَتَرةُ**: başparmak ile işaret parmağı arasında bir dericiktir; ve denir: “Atının siniri ve benzeri **تَوَتَّرَ** (gerildi).”
Ve burunda **الوَتَرةُ**: iki burun deliği arasındaki şeyin bağlantısıdır.
Ve **الوَتيرة**: atın alnındaki akıtma (غُرَّة) eğer yuvarlak olursa.
Ve O’nun sözü (yüce): “ثُم أرسَلْنا رُسُلَنا تَتْرَى”; kim tenvîn yapmazsa onu **سَكرَى** ve onun cemâati gibi kıldı; ve mânâsı: **وَتْرَى**’dır; ve **الواو**’nun bedeli olarak bir **تاء** kıldı. Kim tenvîn yaparsa der ki: mânâsı “bir gönderiş gönderdik”tir; böylece **تَتْرَى**’yı fiilin fiili kıldı. Ve denildi: **تَتْرَى** yani bir resûlden sonra bir resûl.

**رتو**:
Yürüyüşte **الرَّتوُ**: o, adımdır (خَطْو); ve her adım **رَتْوةٌ**’dur; ve **رَتَا رَتوةً** yani bir kalkış kalktı (قامَ قَوْمَةً).
Ve falan, yürüyüşünde **يَتَرَتَّى** azar azar; yani bir adım sonra bir adım.
Ve **الرَّتوُ**: bir şeyi bir şeye bağlamanın şiddetidir; düğmenin ilikle (عُرْوة) olması gibi.
Ve denir: “Onun kol açıklığında **رَتَا**”; nasıl ki “pazusunda **فَتَّ**” denir; ve **رَتَا** ve **فَتَّ** mânâca: “gücünü gevşettin/zayıflattın.”

**تور**:
**التَّوْرُ**’u Araplar müzekker yaparlar; ve bazen onun **ألف**’i **واو**’dur; ve hepsi **التِّيَرُ**’dir. Ve kavim **استَوْأَرَ**: korktular; ve vahşî hayvan da, ürküp kaçtığı zaman. Kümeyt dedi:
فاستوأرَت بَقَرس
Ve “Bakışı ona **أَتْأرْتُ**” (yönelttim) eğer onu keskinleştirdiysem (haddeddiysem).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَوْرُ: إناءٌ يشرب فيه. والتَوْرُ: الرسولُ بين القوم. قال ابن دريد: وهو عربيّ صحيح. وأنشد:
والتّوْرُ فيما بَيْنَنا مُـعْـمَـلُ		يَرْضى به المَأْتيُّ والمُرْسِلُ
وفلانٌ يُتارُ على أن يُؤْخَذَ، أي يُدارُ على أن يؤخذ.

##### Türkçe

**التَوْرُ**: İçinde içilen bir kap. Ve **التَوْرُ**: kavim arasında elçi. İbn Düreyd dedi: Ve o, sahih Arapçadır. Ve inşad etti:

Ve **التّوْرُ** aramızda işlenen (kullanılan)dır		gelen de gönderen de onunla razı olur

Ve falan kimse, alınması üzerine **يُتارُ**; yani alınması üzerine **يُدارُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ر ( وايء )
ترى ، تور ، تير ، رتا ، وتر ، تترى ، أرت ، ترته .
ترى : أبو العباس عن ابن الأعرابي : تَرَى يَتْرِي إذا تَراخَى في العمل فَعمِل شيئاً بعد شيء .
أبو عبيدة : التَّرِيّةُ في بَقِيَّةِ حَيْضِ المرأة أَقَلُّ من الصُّفْرة والكُدْرَةِ وأَخْفَى ، تراها المرأة عند طُهْرِها فَتَعْلَمُ أنها قد طَهُرَتْ مِن حَيْضها .
قال شمر : ولا تكون التَّرِيَّةُ إلاّ بعد الاغتسال ، فأمّا ما كان في أَيّام الحيض فليس بِتَرِيَّةٍ .
تور تير : قال الليث : تارة ألفها واو وجمعها تِيَرٌ ، وتجمع تارات أيضاً ، وأخبرني المنذريّ عن الطوسيّ عن الخراز عن ابن الأعرابي قال : تَأرةٌ مهموزة فلمّا كثُر استعمالهم لها تركوا همزها ، قلت : وقال غيره : جمع تأْرةٍ تِئَر مهموزة ، ومنه يقال : أَتْأَرْتُ إليه النظر إتآراً أدَمتُه تارةً بعد تارةٍ .
أبو عبيد عن الفراء : أتأَرْتُ إليه النّظَر بهمز في الألفين غير مَمْدود ، إذا أَحْدَدْتَه ، قلت : ويقال : أَتْأَرتُه بصري أيضاً ومنه قول الشاعر :
أَتأَرتُهم بَصَرِي والآلُ يَرْفَعُهُمْ
حتى اسْمَدَرّ بِطَرْفِ العَيْنِ إتْآرِي
ومن ترك الهمز قال : أَتَرْتُ إليه الرَّمْيَ والنظر أُتِيرُه إتارةً وأَترْتُ إليه الرميَّ ، إذا رَمَيْتَه تارة بعد تارة ، فهو مُتارٌ ، ومنه قول الشاعر :
يَظَلُّ كَأَنَّهُ فَرَأٌ مُتارُ
وقال لبيد يصف عَيْراً يُديمُ صوته ونهيقه :
يجِدُّ سَحِيلُه ويُتِيرُ فيه
ويُتْبِعُها خِناقاً في زِمَالِ
والتَّوْرُ إنَاءٌ معروف تُذَكِّره العَربُ .
وأنشد ابن السكيت :
تالله لولا خَشْية الأميرِ
وخشية الشُّرَطِيِ والتُّؤْرورِ
قال : والتُّؤرور : أتباع الشَّرط .
أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : التَّوْرَةُ الجارية التي ترسل بَيْنَ العُشَّاق .
وقال أبو عمرو : يقال للرسول : تَوْرٌ ، وأنشد أبو العباس :
والتَّوْرُ فيما بَيْنَنَا مُعْمَلٌ
يرْضَى بِهِ المأتِيُ والمرْسِلُ
والتَّيَّارُ تيارُ البَحْرِ ، وهو آذِيُّه ومَوْجُه ومِنْه :
كالبحر يَقْذِف بِالتَّيارِ تَيَّاراً
والتيارُ فَيْعالٌ من تَار يَتُور مِثل القَيَّام مِن قام يقوم غير أن فِعْلَه مُماتٌ .
قال ابن الأعرابي : التائر المداوم على العمل بعد فُتُورٍ ، والتِّيَرُ جَمْع تارة مرةً بَعْدَ مَرَّةٍ . قال العجاج :
ضَرْباً إذا ما مِرْجَلُ الموت أَفَرْ
بالغَلْيِ أَحْموْهُ وأَخْبَوْهُ التِّيَرْ
أرت : أبو العباس عن ابن الأعرابي ، وعمرو عن أبيه : الأُرْتَةُ : الشَّعَرُ الذي على رأس الحِرْبَاءِ .
وقال أبو عمرو : التُّرتَةُ رَدَّةٌ قبيحة في اللسان من العَيْب .
تتر : قال الله جلّ وعزّ : ( ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى ) ( المؤمنون : 44 ) .
وقرأ أَبو عمرو وابن كثير : ( تَتْرًى ) مُنوَّنةً ، ووقَفَا بالأَلف ، وقرأ سائر القراء ( تَتْرَى ) غير مُنونة .
وقال الفراء : أكثرُ العرب على تَرْكِ تنوين
تَتْرَى ، لأنها بِمنزِلَةِ تَقْوَى ، ومنهم مَن نَوَّن فيها ، وجعلها ألِفاً كأَلِف الإعراب .
وقال أبو العباس : من قرأ ( تَتراً ) فهو مثل شَكَوْتُ شَكْواً ، والأصل وَتَرتُ قُلبت الواو تاء فقيل : تَترتُ تَتْراً . ومن قرأ ( تَتْرى ) فهو مثل شَكوْتُ شكْوَى غير منونة لأنها فَعْلَى ، وفَعْلَى لا تُنوَّن ونحوَ ذلك .
قال الزَّجاج : قال ومن قرأ بالتّنوين فمعناه وَتْراً فأبْدَلَ التاءَ من الواو ، وكما قالوا : تَوْلَجَ من وَلَجَ وأصله وَوْلَجٌ .
وكما قال العجاج :
فإنْ يَكُنْ أَمْسَى البِلَى تَيْقُوري
أراد : وَيْقُورِي وهو فَيْعُولٌ من الوَقَار ، ومن قرأ ( تترى ) فهي ألف التأنيث قال : وتَتْرَى من الموَاترةِ .
( وتر ) : قال الأصمعي : واتَرْتُ الخَبَر أَتْبَعْتُ بعضَه بعضاً ، وبين الخبرين هُنيهَةٌ .
وقال غيره : المواتَرة المتابَعةُ ، وأصل هذا كله من الوِتْرِ ، وهو الفَرْد ، وهو أنَّى جَعَلْتُ كلَّ واحدٍ بعد صاحبه فرداً فرداً .
وأَخبرني المنذرِيُّ عن ابن فهم عن محمد بن سلاَّم قال : سألت يونس عن قوله : ( ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى ( قال : مُتَقَطِّعَةً مُتَفاوِتَةَ الأوقات ، وجاءَتْ الخيل تَتْرَى إذا جاءتْ مُتَقَطِّعة ، وكذلك الأنبياء بين كل نبيين دَهرٌ طويل .
وقال أبو هريرة : لا بأس بقضاء رمضانَ تَتْرَى أي مُتَقَطعاً .
وفي حديث آخر لأبي هريرة في قضاء رمضان قال : يواتر .
قال أبو الدقيش : يصوم يوماً ويفطر يوماً أو يصوم يومين ويفطر يومين .
قال الأصمعي : لا تكون المواتَرة مُواصلة حتى يكون بينَهما شيء .
وقال الأصمعي : المَواتِرة من النوق هي التي لا ترفع يَداً حتى تَستمكِنَ من الأخرى وإذا بَركْت وَضَعْت إحدى يديها ، فإذا اطمأَنَّتْ وَضَعتْ الأخرى ، فإذا اطمأنَّتْ وَضَعَتْهما جميعاً ، ثم تضع وَرِكَها قليلاً قليلاً ، والتي لا تُواتِر تَزُجُّ بنفْسِها زجاً فَيَشُق على راكبها عند البروك .
قال : وكتبَ هِشامُ بنُ عبد الملك وكان به فَتْق إلى بعض عُمَّاله : أن اخْتَرْ لي ناقةً مُواتِرة ، أراد هذا المعنى ، ويقال : وَاتَر فلان كُتُبَه إذا أتبعها وبينَ كلِّ كِتابين فَترةٌ قليلة ، وتَواترتْ الإبل والقَطا وغيرُها إذا جاء بعضُها في إثْر بعضٍ ، ولم يجِئْن مُصْطَفَّاتٍ .
وقال حُمَيد :
قَرِينَةُ سَبْعٍ إنْ تَواتَرنَ مَرةً
ضُرِبْنَ وَصَفَّتْ أرؤُسٌ وجُنُوبُ
وفي حديث العباس بن عبد المطلب : قال : كان عمر بن الخطاب لي جاراً ، يصومُ النهارَ ويقومُ الليلَ فلما وَلِيَ ،
قلت : لأنظرَنَّ الآن إلى عَمَله ، فلم يزلْ على وَتِيرَةٍ واحدة إلى أن مات .
قال أبو عبيدة : الوَتِيرةُ المداوَمةُ على الشيء ، وهو مأخوذ من التَّواتُر والتَّتابُع ، قال : والوَتِيرَةُ في غير هذا : الفَتْرَةُ عَن الشَّيْء والعَمَل .
وقال زهير يصف بقرة :
في حُضْرها نَجَاءٌ مُجِدٌ ليس فيه وَتِيرَة
وتذبيبُها عنها بأَسْحَمَ مِذْوَدِ
قال : والوَتيرة أيضاً غُرَّةُ الفرس إذا كانت مُستديرة فإذا طالتْ فهي الشادِخةُ ، قلت : شُبِّهتْ غُرَّةُ الفرس إذا كانت مُستديرة بالحَلْقَةِ التي يُتَعَلَّم عليها الطعن ، يقال لها الوَتيرةُ .
وقال الشاعر يصف فرساً :
تُبَارِي قُرْحةً مِثلَ ال
وتيرةِ لم تكن مَغْدَا
والمغْدُ النَّتْفُ ، يقول : هذه القُرْحَةُ خِلْقةٌ لم تُنْتَف فَتَبْيَضَّ وقوله :
فَذَاحَتْ بالوَتَائِر ثم بَدَّتْ
يدَيْها عِنْدَ جَانِبِه تَهيلُ
ذاحَتْ يَعني : ضَبُعاً نَبَشَتْ عن قَبْرِ قَتيلٍ .
وقال أبو عمر : الوتائِر ههنا ما بين أصابع الضَّبُع .
وقال الأصمعي : الوَتِيرةُ من الأرض ولم يَحُدُّها .
قال أبو مالك : الوتيرة الوردة البيضاء ، والوتيرة الوردة الصغيرة .
ابن السكيت : قال يُونُس : أهل العالية يقولون : الوِتْرُ في العدد والوَتْرُ في الذَّحْل ، قال : وتميمٌ تقول : وِتْرٌ بالكسر في العدد وفي الذَّحْل سواءً .
وقال الله جلّ وعزّ : ( عَشْرٍ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ ) ( الفجر : 3 ) قرأ حمزة والكسائي ( والوِتر ) بالكسر ، وقرأ عاصم ونافع وابن كثير وأبو عمرو وابن عامر ، ( والوَتْر ) بفتح الواو ، وهما لُغتان مَعْروفتان : وِتْر وَوَتْرٌ في العَدَد .
ورُوِي عن ابن عباس أنه قال : الوِتر آدمُ ، والشَّفْعُ شُفِعَ بزوجته ، وقيل الشفع : يومُ النحر ، والوِترُ يومُ عَرَفَة ، وقيل : الأعدادُ كلها شَفْعٌ وَوِتْر كثرتْ أو قَلَّتْ ، وقيل الوِتْر : الله الواحد ، والشَّفع جميعُ الخلق خُلِقوا أزواجاً وهو قول عطاء .
ابن السكيت : كان القوم وِتراً فشفعتُهم ، وكانوا شفعاً فوترتُهم .
ورُوِي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إذا استجمرتَ فأوْتِرْ ) أي استَنْجِ بثلاثةِ أحجار أو خمسةٍ أو سبْعةٍ ولا تَسْتَنْجِ بالشَّفْع ؛ وكذلك يُوتِر الإنسان صلاةَ الليل فيُصلي مَثْنَى مَثْنَى ويُسَلِّم بين كل ركعتين ، ثم يُصلِّي في آخرها رَكْعةً تُوتر له ما قد صلى فأوتروا يا أهل القرآن .
وفي حديث النبي عليه السلام : إن الله وِتر يُحِب الوِتر وقد قال : الوِتر رَكْعةٌ واحدة .
وقال عليه الصلاة والسلام : ( من فاتته صلاة العَصْر فكأنما وُتِر أهلَه وماله ) . قال أبو عبيدة ، قال الكسائي : هو من الوِتر ، وهو أن يجني الرجل جناية ، يقتل له قتيلاً أو يذهب بماله وأهله فيقال : وَتَر فلانٌ فلاناً أهلَه ومالَه ، وقال أبو عبيد وقال غيره في قوله : وتر أهله وماله أي نُقِصَ أهلَه ومالَه وبَقِيَ فَرْداً ، وذهب إلى قوله : ( مَعَكُمْ وَلَن يَتِرَكُمْ ) ( محمد : 35 ) ، يقول لن يُنْقِصَكم ، يقال : قد وَترَهُ حَقَّه إذا أَنقَصه ، وأحد القولين قريبٌ من الآخر .
وقال الفراء يقال : وَتَرتُ الرجلَ إذا قتلتَ له قتيلاً ، أو أخذتَ له مالاً .
وقال الزجاج في قوله : ( مَعَكُمْ وَلَن يَتِرَكُمْ ( لن يُنْقِصَكم من ثوابكم شيئاً ، ويقال : وَتَرهُ في الذَّحْل يَتِرُهُ وَتْراً وترةً ، والفِعْل من الوَتْر الذَّحْل : وَتَر يَتر ، ومن الوِتر الفرد أَوْتَر يُوتِر بالألف .
وروي عن النبي عليه الصلاة والسلام أنه قال : ( قَلِّدُوا الخيل ولا تُقَلِّدوها الأوتار ) .
قال أبو عبيد : بلغني عن النضر بن شميل أنه كان يقول : معناه لا تَطلُبوا عليها الأوتار والذُّحُولُ التي وُتِرْتُم بها في الجاهلية .
قال أبو عبيد : وغير هذا الوجه أَشْبَهُ عندي بالصواب ، سمعتُ محمد بن الحسن يقول : معنى الأوتار ههنا أَوْتار القِسِيِّ ، وكانوا يقلِّدونها أَوْتارَ القِسِيِّ فتختنق ، فقال : لا تقلدِّوها بها .
وروي عن جابر أن النبي عليه السلام أمر بقطع الأوتار من أعناق الإبل .
قال أبو عبيدة : بلغني عن مالك بن أنس أنه قال : كانوا يقلِّدونها أوتار القسي ، لئلا يصيبها العينُ فأمرهم بِقَطْعها ، يُعَلِّمهم أن الأوتارَ لا تَرُدُّ من أمر الله شيئاً ، وهذا أشبه بما كُرِهَ مِن التَّماتِم .
وقال الليث : الوَتَرَةُ جُلَيْدَة بين الإبهام والسَّبابة ، ويقال : تَوَتَّرَ عَصَبُ فرسه ، والوَتَرَةُ في الأنف صِلة ما بين المنْخَرَيْن .
وقال الأصمعي : حِتَارُ كلِّ شيء وَتَرُهُ .
أبو زيد : الوَتِيرة غُرَيْضِيفٌ في جوف الأذن يأخذ مِن أَعْلَى الصِّماخ ، قبل القَرْعِ ، قال : والوَتيرةُ الحاجز بين المنْخَرَيْن من مُقَدَّم الأنف دون الغُرْضُوفِ ، ويقال للحاجز الذي بين المنخرين غُرَضُوفٌ ، والمِنْخَران خَرْقا الأنف ، والخبر المتواتر أن يُحَدِّثه واحد عن واحد ، وكذلك خبر الواحد مِثلُ التَّواترُ .
رتا : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال في الحَساءِ : أنه يَرْتُو فؤاد الحزين ويسرُو عن فؤاد
السَّقيم .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : قوله يرتو فُؤَاد الحزين يشُدُّه ويقوّيه .
وقال لبيد يصف درعاً :
فَخْمَةٌ دَفْرَاءُ تُرْتَى بالعُرَى
قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ
يعني الدروعَ أنَّ لها عُرًى في أَوْساطها فيُضَمُّ ذيلُها إلى تلك العُرى وتُشَدُّ لِتَنْشَمِرَ عن لابِسها ، فذلك الشَّدُّ هو الرَّتْوُ .
قال أبو عبيد : وقال الأموي : رَتَوْتُ بالدلو أَرْتو رَتْواً مَدَدتُ مَدّاً رفيقاً .
وقال بعضهم : رَتا برأسه يرتُو رَتْواً ، وهو مِثلُ الإيماء .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الرَّتْوُ يكون شدّاً ويكون إرخاءً ، وأنشد فقال :
مُكْفَهرّاً على الحوادِث لا ير
تُوهُ للدَّهر مُؤْيِدٌ صَمَّاءُ
أي لا تُرْخِيه .
وقال أبو عبيد : معنى لا تَرْتُوهُ لا تَرْمِيه ، وأصلُ الرَّتْوِ الخَطْوُ ، يقال : رَتَوْتُ أرْتُو رَتْواً إذا خَطَوتَ ، أراد أن الداهية لا تَخَطَّاه ولا تَرْمِيه فتُغَيِّرهُ عن حاله ، ولكنه باقٍ على الدهر .
وروي عن مُعاذ أنه قال : يَتَقَدَّمُ العلماءُ يومَ القيامة بِرَتْوةٍ .
قال أبو عبيد : الرَّتْوَةُ الخَطْوَةُ ههنا . قال وقال بعضهم : الرَّتْوَةُ البَسْطَةُ ، ويقال : الرتوة نَحْوٌ مِن مِيلٍ .
أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : الرَّتْوَةُ الخَطْوَةُ ، والرَّتْوةُ الدَّعوةُ ، والرَّتوة الدَّرجةُ والمنزِلةُ عِند السلطان ، والرَّتْوةُ الزِّيادةُ في الشرف ، وغيره ، والرَّتْوةُ العُقْدَةُ الشديدةُ ، والرَّتْوةُ العقدةُ المسْتَرْخِيةُ .
وقال ابن الأعرابي : التَّائر المداوِمُ على العمل بعد فُتُور ، والرَّاتِي الزَّائِدُ على غيره في العلم ، والرَّاتي الرَّبَّانِيُّ ، وهو العالِمُ العامِل المُعَلِّم ، فإن حُرِمَ خَصْلَة لَمْ يُقلْ له : ربَّانيٌّ .
وقال ابن شميل يقال : ما رَتَأ كَبِدَه اليوم بطعام أي ما أكل شيئاً يهْجأُ جُوعَه ولا يقال : رَتَأَ إلا في الكَبِدِ ، يقال : رَتَأَها يَرْتؤُها رَتْأً بالهمز .

##### Türkçe

ت ر ( **وايء** )
**ترى** ، **تور** ، **تير** ، **رتا** ، **وتر** ، **تترى** ، **أرت** ، **ترته** .
**ترى** : Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **تَرَى يَتْرِي**; işte gevşek davrandığı zaman, sonra bir şeyden sonra bir şey yaparak çalıştı.
Ebü Ubeyde: Kadının hayzının kalıntısında **التَّرِيّةُ**; sarılıktan ve bulanıklıktan daha az ve daha gizlidir; kadın onu temizliğinde görür de hayzından temizlendiğini bilir.
Şemmer dedi: **التَّرِيَّةُ** ancak yıkanmadan sonra olur; hayz günlerinde olan şeye gelince, o **بِتَرِيَّةٍ** değildir.
**تور تير** : Leys dedi: **تارة**’nın elif’i vavdır; çoğulu **تِيَرٌ**’dir; **تارات** da çoğul yapılır. Münzirî bana Tûsî’den, o da Harrâz’dan, o da İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: **تَأرةٌ** hemzelidir; onu kullanımları çoğalınca hemzesini terk ettiler. Dedim ki: Başkası da dedi: **تأْرةٍ**’nin çoğulu hemzeli **تِئَر**’dir; bundan: **أَتْأَرْتُ إليه النظر إتآراً** denir; onu, bir **تارة**’dan sonra bir **تارة** olarak sürdürdüm.
Ebü Ubeyd, Ferrâ’dan: **أتأَرْتُ إليه النّظَر**; iki elifte hemze ile, uzatılmamış; onu keskinleştirdiğin zaman. Dedim ki: **أَتْأَرتُه بصري** de denir; ondan şairin sözü:
أَتأَرتُهم بَصَرِي والآلُ يَرْفَعُهُمْ
حتى اسْمَدَرّ بِطَرْفِ العَيْنِ إتْآرِي
Hemzeyi terk eden dedi ki: **أَتَرْتُ إليه الرَّمْيَ** ve bakışı; onu **إتارةً** olarak **أُتِيرُه**; ve **أَترْتُ إليه الرميَّ**; onu bir **تارة**’dan sonra bir **تارة** attığın zaman; o hâlde o **مُتارٌ**’dır. Ondan şairin sözü:
يَظَلُّ كَأَنَّهُ فَرَأٌ مُتارُ
Lebîd, sesini ve anırmasını sürdüren bir yaban eşeğini vasfederek dedi:
يجِدُّ سَحِيلُه ويُتِيرُ فيه
ويُتْبِعُها خِناقاً في زِمَالِ
**التَّوْرُ** bilinen bir kaptır; Araplar onu müzekker yapar.
İbnü’s-Sikkît okudu:
تالله لولا خَشْية الأميرِ
وخشية الشُّرَطِيِ والتُّؤْرورِ
Dedi ki: **التُّؤرور**; şurtanın tâbileri.
Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den, onun dediğini: **التَّوْرَةُ**; âşıklar arasında gönderilen câriye.
Ebü Amr dedi: Elçiye **تَوْرٌ** denir. Ebü’l-Abbâs okudu:
والتَّوْرُ فيما بَيْنَنَا مُعْمَلٌ
يرْضَى بِهِ المأتِيُ والمرْسِلُ
**التَّيَّارُ** denizin akıntısıdır; o, onun eziyeti ve dalgasıdır; ve ondandır:
كالبحر يَقْذِف بِالتَّيارِ تَيَّاراً
**التيارُ**; **تَار يَتُور**’dan **فَيْعالٌ**’dır; **قام يقوم**’dan **القَيَّام** gibi; ancak fiili öldürülmüştür.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **التائر**; gevşeklikten sonra işe devam eden. **التِّيَرُ**; bir kereden sonra bir kere olarak **تارة**’nın çoğuludur. A‘câc dedi:
ضَرْباً إذا ما مِرْجَلُ الموت أَفَرْ
بالغَلْيِ أَحْموْهُ وأَخْبَوْهُ التِّيَرْ
**أرت** : Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den; ve Amr, babasından: **الأُرْتَةُ**: kertenkele başının üzerindeki kıl.
Ebü Amr dedi: **التُّرتَةُ**; ayıptan dolayı dilde çirkin bir geri dönüş.
**تتر** : Allah, aziz ve celîl, dedi: ( **ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى** ) (el-Mü’minûn: 44).
Ebü Amr ve İbn Kesîr okudu: ( **تَتْرًى** ) tenvinli; elif ile vakf ettiler. Diğer kurrâ ( **تَتْرَى** ) tenvinsiz okudu.
Ferrâ dedi: Arapların çoğu **تَتْرَى**’nın tenvinini terk etme üzeredir; çünkü o **تَقْوَى** menzilesindedir. Onlardan onu tenvinleyen de vardır ve onu i‘rab elifi gibi bir elif kılmıştır.
Ebü’l-Abbâs dedi: ( **تَتراً** ) okuyan, **شَكَوْتُ شَكْواً** gibidir; asıl **وَتَرتُ** idi; vav tâ’ya çevrildi de **تَترتُ تَتْراً** denildi. ( **تَتْرى** ) okuyan ise **شَكوْتُ شكْوَى** gibidir; **فَعْلَى** olduğu için tenvinsizdir; **فَعْلَى** tenvinlenmez ve bunun benzeri.
Zeccâc dedi: Tenvinle okuyan kimsenin mânası **وَتْراً**’dır; vavdan bedel olarak tâ’yı getirdi; nitekim: **تَوْلَجَ** dediler, **وَلَجَ**’dan; aslı **وَوْلَجٌ**’dur.
Ve A‘câc’ın dediği gibi:
فإنْ يَكُنْ أَمْسَى البِلَى تَيْقُوري
İstedi: **وَيْقُورِي**; o, vakar’dan **فَيْعُولٌ**’dür. ( **تترى** ) okuyan kimseye gelince, o, dişilik elifidir. Dedi ki: **وتَتْرَى**; **الموَاترةِ**’dendir.
( **وتر** ) : Asma‘î dedi: **واتَرْتُ الخَبَر**; onun bir kısmını bir kısmına tâbi kıldım; iki haber arasında küçük bir süre vardır.
Başkası dedi: **المواتَرة**; peş peşe getirmedir. Bunun hepsinin aslı **الوِتْرِ**’dendir; o da tektir; yani her birini, ardındakinden sonra tek tek kıldım.
Münzirî bana İbn Fehm’den, o da Muhammed b. Sellâm’dan haber verdi; dedi: Yûnus’a şu sözü sordum: ( **ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى** ) dedi: Kesik kesik, vakitleri farklı. Atlar **تَتْرَى** geldiği zaman, kesik kesik gelmiştir; peygamberler de böyledir; iki peygamber arasında uzun bir devir vardır.
Ebü Hureyre dedi: Ramazan’ın kazasını **تَتْرَى** yapmakta beis yoktur; yani kesik kesik.
Ebü Hureyre’nin Ramazan kazası hakkında başka bir hadisinde dedi: **يواتر**.
Ebü’d-Dakîş dedi: Bir gün oruç tutar bir gün iftar eder; yahut iki gün oruç tutar iki gün iftar eder.
Asma‘î dedi: **المواتَرة**; aralarında bir şey olmadıkça bitişik olma değildir.
Asma‘î dedi: Develerden **المَواتِرة**; bir elini, ötekinden sağlamca yerleşinceye kadar kaldırmayan devedir. Çöktüğün zaman bir elini koyarsın; sakinleşince ötekini koyarsın; sakinleşince ikisini birlikte koyarsın; sonra kalçasını azar azar koyar. **لا تُواتِر** olan ise kendini bir itişle iter; çökerken binene ağır gelir.
Dedi ki: Hişâm b. Abdülmelik—onda bir fıtık vardı—âmillerinden birine yazdı: Bana **مُواتِرة** bir deve seç; bu mânayı istedi. Ve denir: Falan, mektuplarını **وَاتَر** etti; onları peş peşe gönderdi; her iki mektup arasında az bir fetret vardır. Develer, katar kuşu ve başkaları **تَواترتْ**; bir kısmı bir kısmının ardından geldiği zaman; saf saf gelmedikleri hâlde.
Humeyd dedi:
قَرِينَةُ سَبْعٍ إنْ تَواتَرنَ مَرةً
ضُرِبْنَ وَصَفَّتْ أرؤُسٌ وجُنُوبُ
Abbâs b. Abdülmuttalib’in hadisinde: Dedi: Ömer b. Hattâb bana komşuydu; gündüz oruç tutar, gece namaz kılardı. Vâli olunca,
dedim ki: Şimdi onun işine mutlaka bakacağım. Ölünceye kadar tek bir **وَتِيرَةٍ** üzere devam etti.
Ebü Ubeyde dedi: **الوَتِيرةُ**; bir şey üzerinde devamlılıktır; o, **التَّواتُر** ve **التَّتابُع**’dan alınmıştır. Dedi ki: **الوَتِيرَةُ** bunun dışında: şeyden ve işten fetrettir.
Züheyr, bir ineği vasfederek dedi:
في حُضْرها نَجَاءٌ مُجِدٌ ليس فيه وَتِيرَة
وتذبيبُها عنها بأَسْحَمَ مِذْوَدِ
Dedi ki: **الوَتيرة** ayrıca, atın alnındaki akıtma yuvarlak olursa; uzarsa o **الشادِخةُ**’dır. Dedim ki: Atın alnındaki akıtma yuvarlak olunca, üzerine mızrak saplamayı öğrenmek için kullanılan halkaya benzetildi; ona **الوَتيرةُ** denir.
Şair, bir atı vasfederek dedi:
تُبَارِي قُرْحةً مِثلَ ال
وتيرةِ لم تكن مَغْدَا
**المغْدُ**; yolmadır. Diyor ki: Bu **قُرْحَةُ** yaratılıştandır; yolunmadı da beyazladı. Ve onun sözü:
فَذَاحَتْ بالوَتَائِر ثم بَدَّتْ
يدَيْها عِنْدَ جَانِبِه تَهيلُ
**ذاحَتْ**; yani: bir sırtlan, bir ölünün kabrini eşeledi.
Ebü Ömer dedi: Buradaki **الوتائِر**; sırtlanın parmakları arasındakilerdir.
Asma‘î dedi: **الوَتِيرةُ** yerdendir; onu sınırlandırmadı.
Ebü Mâlik dedi: **الوتيرة**; beyaz güldür; **الوتيرة**; küçük güldür.
İbnü’s-Sikkît: Yûnus dedi: Âliye ehli der ki: sayıda **الوِتْرُ**, kan davasında **الوَتْرُ**. Dedi ki: Temîm, sayıda da kan davasında da kesre ile **وِتْرٌ** der; eşit olarak.
Allah, aziz ve celîl, dedi: ( **عَشْرٍ وَالشَّفْعِ وَالْوَتْرِ** ) (el-Fecr: 3). Hamza ve Kisâî ( **والوِتر** ) kesre ile okudu. Âsım, Nâfi‘, İbn Kesîr, Ebü Amr ve İbn Âmir ( **والوَتْر** ) vavın fethasıyla okudu. İkisi de bilinen iki lugattır: sayıda **وِتْر** ve **وَتْرٌ**.
İbn Abbâs’tan rivayet edildi: **الوِتر** Âdem’dir; **الشَّفْعُ** ise eşiyle çift kılındı. Ve denildi: **الشفع**; kurban günüdür; **الوِتر**; Arefe günüdür. Ve denildi: sayıların hepsi, çok da olsa az da olsa, **شَفْعٌ** ve **وِتْر**’dür. Ve denildi: **الوِتْر**; tek olan Allah’tır; **الشَّفع**; bütün mahlûktur; çiftler olarak yaratıldılar; bu, Atâ’nın sözüdür.
İbnü’s-Sikkît: Kavim **وِتراً** idi; ben onları çiftledim. Ve onlar **شفعاً** idi; ben onları tekledim.
Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi: ( **إذا استجمرتَ فأوْتِرْ** ) yani üç taşla yahut beşle yahut yediyle istincâ et; çiftle istincâ etme. Aynı şekilde insan gece namazını tek kılar; ikişer ikişer kılar ve her iki rek‘at arasında selâm verir; sonra sonunda bir rek‘at kılar; kıldığına tek yapar. Öyleyse ey Kur’an ehli, tekleyin.
Peygamber’in (aleyhisselâm) hadisinde: Allah **وِتر**’dir; **الوِتر**’i sever. Ve demiştir: **الوِتر** tek bir rek‘attır.
Ve aleyhissalâtü vesselâm dedi: ( **من فاتته صلاة العَصْر فكأنما وُتِر أهلَه وماله** ). Ebü Ubeyde dedi; Kisâî dedi: Bu, **الوِتر**’dendir; o da kişinin bir cinayet işlemesidir; onun için bir öldürülen öldürür yahut malını ve ailesini götürür; denir ki: Falan, falanı ailesinden ve malından **وَتَر** etti. Ebü Ubeyd dedi ve başkası dedi: “Ailesini ve malını **وتر** etti” yani ailesini ve malını eksiltti ve tek kaldı. Ve şu söze gitti: ( **مَعَكُمْ وَلَن يَتِرَكُمْ** ) (Muhammed: 35); yani sizi eksiltmeyecek. Denir: Hakkını **وَترَهُ**; onu eksiltti. İki sözden biri ötekine yakındır.
Ferrâ dedi: Denir: **وَتَرتُ الرجلَ**; onun için bir öldürülen öldürdüğün yahut onun için bir mal aldığın zaman.
Zeccâc, şu sözde: ( **مَعَكُمْ وَلَن يَتِرَكُمْ** ) dedi: Sizi sevabınızdan hiçbir şey eksiltmeyecek. Ve denir: Onu kan davasında **وَتَرهُ**; onu **وَتْراً** ve **وترةً** olarak **يَتِرُهُ**. Kan davası olan **الوَتْر**’den fiil: **وَتَر يَتر**; tek olan **الوِتر**’den ise elif ile: **أَوْتَر يُوتِر**.
Peygamber’den (aleyhisselâm) rivayet edildi: ( **قَلِّدُوا الخيل ولا تُقَلِّدوها الأوتار** ).
Ebü Ubeyd dedi: Nadr b. Şümeyl’den bana ulaştı; derdi ki: Mânası: Câhiliyede kendileriyle **وُتِرْتُم** olduğunuz **الأوتار** ve kan davalarını onun üzerinde istemeyin.
Ebü Ubeyd dedi: Bana göre bunun dışında bir vecih doğruya daha benzer: Muhammed b. Hasan’ı işittim; dedi: Buradaki **الأوتار**’ın mânası yayların **أَوْتار**’ıdır; onları yayların **أَوْتار**’ıyla takarlardı da boğulur; dedi: Onları onunla takmayın.
Câbir’den rivayet edildi: Peygamber (aleyhisselâm) develerin boyunlarından **الأوتار**’ın kesilmesini emretti.
Ebü Ubeyde dedi: Mâlik b. Enes’ten bana ulaştı; dedi: Onları, göz değmesin diye yayların **أوتار**’ıyla takarlardı; onlara kesmeyi emretti; onlara, **الأوتار**’ın Allah’ın emrinden hiçbir şeyi geri çevirmediğini öğretmek için. Bu, **التَّماتِم**’den kerih görülen şeye daha benzer.
Leys dedi: **الوَتَرَةُ**; başparmak ile işaret parmağı arasında küçük bir deridir. Ve denir: Atının siniri **تَوَتَّرَ**. **الوَتَرَةُ** burunda; iki burun deliği arasındaki bağdır.
Asma‘î dedi: Her şeyin **حِتَارُ**’ı onun **وَتَرُهُ**’dur.
Ebü Zeyd: **الوَتِيرة**; kulağın içinde, **الصِّماخ**’ın üstünden tutan küçük bir kıkırdaktır; **القَرْعِ**’dan önce. Dedi: **الوَتيرةُ**; burunun ön kısmından, kıkırdaktan aşağıda, iki burun deliği arasındaki engeldir. İki burun deliği arasındaki engele **غُرَضُوفٌ** denir. **المِنْخَران**; burunun iki deliğidir. **الخبر المتواتر**; birinin birinden haber vermesidir; tek kişinin haberi de **التَّواترُ** gibidir.
**رتا** : Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet edildi: Çorbada; o, hüzünlünün kalbini **يَرْتُو** eder ve hastanın kalbinden giderir.
Ebü Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: “Hüzünlünün kalbini **يرتو** eder” sözü; onu sıkar ve kuvvetlendirir.
Lebîd, bir zırhı vasfederek dedi:
فَخْمَةٌ دَفْرَاءُ تُرْتَى بالعُرَى
قُرْدُمانِيّاً وتَرْكاً كالبَصَلْ
Zırhları kastediyor: Ortalarında halkalar vardır; eteği o halkalara toplanır ve giyeninden yukarı çekilsin diye bağlanır; işte o bağlama **الرَّتْوُ**’dur.
Ebü Ubeyd dedi: Ümeyyî dedi: **رَتَوْتُ بالدلو أَرْتو رَتْواً**; yumuşak bir çekişle çektim.
Bazıları dedi: **رَتا برأسه يرتُو رَتْواً**; o, işaret etme gibidir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّتْوُ**; hem sıkma olur hem salıverme olur. Okuttu da dedi:
مُكْفَهرّاً على الحوادِث لا ير
تُوهُ للدَّهر مُؤْيِدٌ صَمَّاءُ
Yani: onu salıvermez.
Ebü Ubeyd dedi: “**لا تَرْتُوهُ**”nun mânası: onu atmaz. **الرَّتْوِ**’nun aslı adım atmadır. Denir: **رَتَوْتُ أرْتُو رَتْواً**; adım attığın zaman. İstedi ki: musibet onu aşmaz ve onu atmaz da hâlini değiştirmez; bilakis o, zaman boyunca kalıcıdır.
Muâz’dan rivayet edildi: Dedi: Âlimler kıyamet günü bir **بِرَتْوةٍ** ile öne geçer.
Ebü Ubeyd dedi: Buradaki **الرَّتْوَةُ**; adımdır. Dedi: Bazıları dedi: **الرَّتْوَةُ**; genişliktir. Ve denir: **الرتوة**; bir mil kadar.
Ebü’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الرَّتْوَةُ**; adımdır. **الرَّتْوةُ**; davettir. **الرَّتوة**; sultanın yanında derece ve menzildir. **الرَّتْوةُ**; şerefte artıştır ve başkası. **الرَّتْوةُ**; sıkı düğümdür. **الرَّتْوةُ**; gevşek düğümdür.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **التَّائر**; gevşeklikten sonra işe devam edendir. **الرَّاتِي**; ilimde başkasından fazla olandır. **الرَّاتي**; **الرَّبَّانِيُّ**’dir; o, bilen, amel eden, öğreten âlimdir; bir hasletten mahrum bırakılırsa ona: **ربَّانيٌّ** denilmez.
İbn Şümeyl dedi: Denir: Bugün yiyecekle ciğerini **رَتَأ** etmedi; yani açlığını yatıştıracak bir şey yemedi. **رَتَأَ** ancak ciğerde söylenir. Denir: Onu hemze ile **رَتَأَها يَرْتؤُها رَتْأً**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والواو وما يثلثهما)
(توي) التاء والواو والياء كلمةٌ واحدةٌ. وهو بُطْلانُ الشيء. يقال تَوِي يَتْوَى توىً وتَوَاءً(1). قال:‏
* وكان لأُمِّهم صَارَ التَّوَاءُ *‏
(توب) التاء والواو والباء كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على الرُّجوع. يقال تابَ مِنْ ذنبه، أي رَجَعَ عنه يتوب إلى الله تَوبةً ومَتَاباً، فهو تائب. والتَّوْبُ التَّوبة. قال الله تعالى: (وَقَابِلِ التَّوْبِ( [غافر 3].‏
(توت) التاء والواو والتاء ليس أصلاً. وفيه التُّوت، وهو ثَمَرٌ.‏
(توخ) التاء والواو والخاء ليس أصلاً. وذُكر في كتاب الخليل حرفٌ أُراهُ تَصحيفاً. قال: "تاخَتِ الإصبع في الشيء الرِّخْو". وإنما هذا بالثاء ثاخَتْ.‏
(تور) التاء والواو والراء ليس أصلاً يعمل عليه (2). أمّا الخليل فذكر في بنائه ما ليس من أصله، وهو استَوْأرَتِ الوَحْش. وهذا مذكورٌ في بابه(3)وذكر ابن دريد كلمةً لو أعْرَضَ عنها كان أحسن. قال التّوْر الرَّسول بين القوم، عربيٌّ صحيح. قال:‏
والتَّوْرُ فيما بيننا مُعْملُ *** يَرضَى به المُرْسِل والمرسَلُ(4)‏
ويقال أنّ التارة أصلها واوٌ. وتفسير ذلك (5).‏
(توس) التاء والواو والسين: الطَّبع، وليس أصلاً، لأن التاء مبدلة من سين، وهو السُّوس.‏
(توق) التاء والواو والقاف أصلٌ واحد، وهو نِزَاعُ النَّفْس. ثم يُحمَل عليه غيرُه. يقال تاقَ الرّجُل يَتُوق. والتَّوْقُ نِزَاعُ النَّفْسِ إلى الشيء؛ وهو التُّؤُوق. ونفس تائقةٌ مشتاقَةٌ.‏
قال ابن السّكّيت: تُقْتُ وتئِقْتُ: اشتَقْت.‏
ابنُ الأعرابيّ: تاقَ يَتُوق إذا جادَ بنَفْسه (6). ومثله رَاق يَرِيقُ، وفَاقَ يَفِيقُ أو يَفوق.‏
(توع) التاء والواو والعين كلمةٌ واحدة. قال أبو عبيدٍ عن أبي زيد: أتاع الرّجُل إتاعةً، إذا قاءَ. ومنه قول القُطَامىّ:‏
* تمجُّ عُرُوقُها عَلقاً مُتَاعَا(7) *‏
وذكر الخليل كلمةً غيرها أصحَّ منها. قال: التَّوْعُ كَسْرُكَ لِبَأً أو سَمْناً بكسْرةِ خُبزٍ ترفَعُه بها.‏
(تول) التاء والواو واللام كلمةٌ ما أحسَبُها صحيحةً، لكنّها قد رُويت قالوا: التُِّوَلَةُ جنسٌ من السِّحْر(8). وقالوا: هو شيءٌ تجعلُه المرأةُ في عنقها تتحسَّن(9) به عند زوجها.‏
(توه) التاء والواو والهاء ليس أصلاً. قالوا: تَاهَ يَتُوه، مثل تاه [يَتِيه] وهو من الإبدال. وقد ذُكِر.‏
--------------ــــ
(1) لم أجد هذا المصدر فيما بين يدي من المعاجم إلا في المجمل، حيث قال: "التواء الهلاك، ويقصر". وأنشد الشاهد التالي.‏
(2) لعلها: "يعول عليه".‏
(3) سيأتي في مادة (وأر).‏
(4) الجمهرة (2: 14) والمعرب للجواليقي 86 والمجمل واللسان (ثور).‏
(5) كذا وردت هذه العبارة.‏
(6) في الأصل: "أتاق يتوق إذا جاء بنفسه"، تحريف.‏
(7) صدره كما في ديوانه 38 واللسان (تيع):‏ * فظلت تعبط الأيدي كلوما *‏
(8) بفتح الواو مع كسر التاء وضمها. وفي الأصل: "من الشجر"، تحريف.‏
(9) لم يرد هذا المعنى في المعاجم إلا في المجمل. والذي فيها هو المعنى الأول. وهو سحر أو شبهه تتحبب به المرأة إلى زوجها.‏

ـ

##### Türkçe

(تâ harfi, vâv harfi ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**توي**) **التاء** ve **الواو** ve **الياء** bir tek kelimedir. Ve o, şeyin bâtıl olmasıdır. Denir: **تَوِيَ يَتْوَى** **تَوًى** ve **تَوَاءً**. Şöyle dedi:
* Ve onların annesi için **التَّوَاءُ** oldu *

(**توب**) **التاء** ve **الواو** ve **الباء** bir tek kelimedir; rücûa delâlet eder. Denir: **تابَ** günahından; yani ondan döndü; Allah’a **تَوبةً** ve **مَتَاباً** ile tevbe eder; o hâlde o, **تائب**tir. Ve **التَّوْبُ**: **التَّوبة**dir. Allah Teâlâ dedi: (وَقَابِلِ **التَّوْبِ**) [غافر 3].

(**توت**) **التاء** ve **الواو** ve **التاء** asl değildir. Ve onda **التُّوت** vardır; o, bir meyvedir.

(**توخ**) **التاء** ve **الواو** ve **الخاء** asl değildir. Ve Halîl’in kitabında bir harf zikredildi; onu tashîf görüyorum. Dedi: “**تاخَتِ** parmak yumuşak şeyin içinde.” Ancak bu, **الثاء** ile **ثاخَتْ**tır.

(**تور**) **التاء** ve **الواو** ve **الراء** asl değildir; üzerine amel edilen (2). Amma Halîl, binâsında aslından olmayanı zikretti; o da **استَوْأرَتِ الوَحْش**tır. Ve bu, bâbında zikredilmiştir(3). Ve İbn Düreyd bir kelime zikretti; ondan yüz çevirseydi daha iyi olurdu. Dedi: **التّوْر** kavimler arasında resuldür; Arapça sahih(tir). Dedi:
والتَّوْرُ فيما بيننا مُعْملُ *** يَرضَى به المُرْسِل والمرسَلُ
Ve denir ki **التارة**’nin aslı **واو**dur. Ve bunun tefsiri (5).

(**توس**) **التاء** ve **الواو** ve **السين**: tabiat; ve asl değildir; çünkü **التاء**, **سين**’den bedeldir; o da **السُّوس**tur.

(**توق**) **التاء** ve **الواو** ve **القاف** bir tek asıldır; o da nefsin çekişmesidir. Sonra onun üzerine başkası hamledilir. Denir: **تاقَ** adam **يَتُوق**. Ve **التَّوْقُ**: nefsin şeye çekişmesi; ve o, **التُّؤُوق**tur. Ve **نفسٌ تائقةٌ**: iştiyaklıdır.
İbnü’s-Sikkît dedi: **تُقْتُ** ve **تئِقْتُ**: iştiyak ettim.
İbnü’l-A‘râbî: **تاقَ يَتُوق**; nefsini cömertçe verdiği zaman (6). Ve onun misli: **رَاقَ يَرِيقُ** ve **فَاقَ يَفِيقُ** yahut **يَفوق**.

(**توع**) **التاء** ve **الواو** ve **العين** bir tek kelimedir. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **أتاعَ** adam **إتاعةً**; kustuğu zaman, dedi. Ve ondan Kutâmî’nin sözü:
* Damarları **عَلقاً** **مُتَاعَا** tükürür *
Ve Halîl, ondan daha sahih olmayan başka bir kelime zikretti. Dedi: **التَّوْعُ**, bir lokma ekmekle kaldırdığın bir lokma ekmek kırığıyla **لِبَأً** yahut yağ kırmandır.

(**تول**) **التاء** ve **الواو** ve **اللام** bir kelimedir; onu sahih sanmıyorum; lâkin rivayet edilmiştir. Dediler: **التُِّوَلَةُ** sihrin bir cinsidir(8). Ve dediler: o, kadının kocasının yanında onunla güzelleşmek için boynuna yaptığı bir şeydir(9).

(**توه**) **التاء** ve **الواو** ve **الهاء** asl değildir. Dediler: **تَاهَ يَتُوه**; **تاه [يَتِيه]** gibi; ve o, ibdâldendir. Ve zikredilmiştir.

--------------ــــ
(1) Elimdeki sözlükler arasında bu masdarı, ancak el-Mücmel’de buldum; orada dedi: “**التواء** helâk(tır); ve kısaltılır.” Ve şu şâhidi inşâd etti.
(2) Muhtemelen: “üzerine dayanılır”.
(3) (وأر) maddesinde gelecektir.
(4) el-Cemhere (2: 14) ve el-Mu‘arrab li’l-Cevâlîkî 86 ve el-Mücmel ve el-Lisân (**ثور**).
(5) Bu ibare böyle vârid olmuştur.
(6) Asılda: “**أتاق يتوق إذا جاء بنفسه**”, tahriftir.
(7) Sadrı, divanında 38 ve el-Lisân (**تيع**)’de olduğu üzere:
* فظلت تعبط الأيدي كلوما *
(8) **الواو**’nun fethi ile, **التاء**’nın kesri ve zammı ile. Asılda: “ağaçtan”, tahriftir.
(9) Bu mânâ, sözlüklerde ancak el-Mücmel’de vârid olmuştur. Onlarda olan, birinci mânâdır. Ve o, kadının onunla kocasına sevimli göründüğü bir sihir yahut onun benzeridir.

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت و ر
فعل ذلك تارات وتارة بعد أخرى وهذه شر تاراتك‏.‏
ومنها قولهم‏:‏ تاورته بمعنى عاودته‏:‏ ‏"‏ وكـان رسـول اللـه صلـى اللـه يتوضـأ بالتـور ‏"‏ وهـو إنـاء صغيـر وهـو مذكـر عنـد أهـل اللغة‏.‏
ومررت بباب العمرة على امرأة تقول لجارتها‏:‏ أعيريني تويرتك وسمي بذلك لأنه يتعاور ويردد أو سمي والتـور فيمـا بيننـا معمل يرضى به المأتي والمرسل ومأخذه من التارة لأنه تارة عند هذا وتارة عند هذا‏.‏

##### Türkçe

ت و ر
Bunu **تارات** ve bir **تارة**dan sonra bir başkası olarak yaptı; ve bu, senin **تارات**ının en şerlisidir.

Bundan (birisi) onların şu sözüdür: **تاورته** “**عاودته**” mânâsınadır: “Ve Allah’ın Resûlü -Allah ona salât etsin- **بالتور** ile abdest alırdı”; o küçük bir kaptır ve lugat ehli nezdinde müzekkerdir.

Ve **باب العمرة**’den bir kadının yanından geçtim; komşusuna diyordu ki: “Bana **تويرتك**’ni ödünç ver”; bununla adlandırıldı; çünkü o **يتعاور** edilir ve geri çevrilir; yahut adlandırıldı; ve **التور** bizim aramızda, getirilen ve gönderilenin razı olacağı bir âlettir; ve onun menşei **التارة**’dandır; çünkü o, bir **تارة** bunda ve bir **تارة** şundadır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التَّوْرُ من الأَواني: مذكر، قيل: هو عربي، وقيل: دخيل. الأَزهري: التَّوْرُ إِناء معروف تذكره العرب تشرب فيه. وفي حديث أُم سليم: أَنها صنعت حَيْساً في تَوْرٍ؛ هو إِناء من صُفْرٍ أَو حجارة كالإِجَّانَةِ وقد يتوضأُ منه، ومنه حديث سلمان: لما احْتُضِرَ دعا بِمِسْكٍ ثم قال لامرأَته أَوْ خِفِيهِ في تَوْرٍ أَي اضربيه بالماء. والتَّوْرُ: الرسول بين القوم، عربي صحيح؛ قال:
والتَّوْرُ فيما بَيْنَنَا مُعْمَلُ،
يَرْضَى بهِ الآثِيُّ والمُرْسِلُ
وفي الصحاح: يرضى به المأْتيُّ والمرسل.
ابن الأَعرابي: التَّورَةُ الجارية التي تُرسَلُ بين العُشَّاق. والتَّارَةُ: الحين والمَرَّة، أَلفها واو، جَمْعُها تاراتٌ وتِيَرٌ؛ قال:يَقُومُ تاراتٍ ويَمْشي تِيَرا وقال العجاج:
ضَرْباً، إِذا ما مِرْجَلُ المَوْتِ أَفَرْ
بالْغَلْي، أَحْمَوهُ وأَحْنَوه التِّيَرْ
قال ابن الأَعرابي: تأْرة مهموز فلما كثر استعمالهم لها تركوا همزها. قال أَبو منصور وقال غيره: جمع تَأْرَةٍ تِئَرٌ، مهموزة؛ قال: ومنه يقال أَتْأَرْتُ النَّظَرَ إِليه أَي أَدمته تارةً بَعْدَ تارةٍ. وأَتَرْتُ الشيءَ: جئت به تارةً أُخرى أَي مَرَّةً بعد مرة؛ قال لبيد يصف عَيْراً يديم صوته ونهيقه:
يَجِدُّ سَحِيلَةً ويُتَيرُ فيها،
ويُتْبِعها خِنَاقاً في زَمالِ
ويروى: ويُبِيرُ، ويروى: ويُبِين؛ كل ذلك عن اللحياني. التهذيب في قوله أَتْأَرْتُ النظر إِذا حَدَدْتَهُ قال: بهمز الأَلفين غير ممدودة، ثم قال: ومن ترك الهمز قال: أَتَرْتُ إِليه النظر والرمي أُتِيرُ تارَةً. وأَتَرْتُ إِليه الرَّمْيَ إِذا رميته تارة بعد تارة، فهو مُتَارٌ؛ ومنه قول الشاعر:
يَظَلُّ كأَنه فَرأٌ مُتَارُ
ابن الأَعرابي: التَّائر المداوم على العمل بعد فُتور.
أَبو عمرو: فلان يُتارُ على أَن يُؤْخَذَ أَي يُدار على أَن يؤْخذ؛ وأَنشد لعامر بن كثير المحاربي:
لَقَدْ غَضِبُوا عَليَّ وأَشْقَذوني،
فَصِرْتُ كَأَنَّني فَرَأٌ يتارُ
ويروى: مُتارُ، وحكي: يا تارات فلان، ولم يفسره؛ وأَنشد قول حسان: لتَسْمَعُنَّ وَشيكاً في دِيارِكُمُ:
اللهُ أَكْبرُ، يا تاراتِ عُثمَانَا
قال ابن سيده: وعندي أَنه مقلوب من الوَتْرِ الذي هو الدم وإِن كان غير موازن به. وتِيرَ الرجلُ: أُصيب التَّارُ منه، هكذا جاء على صيغة ما لم يسمَّ فاعله؛ قال ابن هَرْمَةَ:
حَييَّ تَقِيَّ ساكنُ القَوْلِ وَادِعٌ
إِذا لم يُتَرْ، شَهْمٌ، إِذا تِيرَ، مانِعُ
وتارَاءُ: من مساجد سيدنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، بين المدينة وتبوك؛ ورأَيت في حواشي ابن بري بخط الشيخ الفاضل رضي الدين الشاطبي، وأَظنه نسبه إلى ابن سيده، قوله:
وما الدَّهْرُ إِلاّ تارتانِ: فَمِنْهما أَمُوتُ، وأُخرى أَبْتَغِي العَيْشَ أَكْدَحُ أَراد: فمنهما تارة أَموتها أَي أَموت فيها.

##### Türkçe

**التَّوْرُ** kaplardan: müzekkerdir; denildi: o Arapçadır; ve denildi: dâhildir (yabancı asıllıdır). el-Ezherî: **التَّوْرُ** bilinen bir kaptır; Araplar onu anarlar; onun içinde içerler. Ümmü Süleym’in hadisinde: onun **تَوْرٍ** içinde **حَيْساً** yaptığı (vardır); o, **صُفْرٍ**dan yahut **الإِجَّانَةِ** gibi taşlardan bir kaptır; ondan abdest de alınabilir. Ve ondan Selmân hadisi: hazır bulununca **بِمِسْكٍ** çağırdı, sonra karısına dedi: “Onu **تَوْرٍ** içinde yumuşat” yani onu su ile çarp (karıştır). Ve **التَّوْرُ**: kavim arasında elçi; sahih Arapçadır; dedi ki:
والتَّوْرُ فيما بَيْنَنَا مُعْمَلُ،
يَرْضَى بهِ الآثِيُّ والمُرْسِلُ
Ve **الصحاح**’ta: “**المأْتيُّ** ve **المرسل** ondan razı olur.”

İbnü’l-A‘râbî: **التَّورَةُ** âşıklar arasında gönderilen cariyedir.

**التَّارَةُ**: vakit ve defa; onun elif’i vavdır; cem‘i **تاراتٌ** ve **تِيَرٌ**’dir; dedi ki: “**تاراتٍ** kalkar ve **تِيَرا** yürür.” el-‘Accâc dedi ki:
ضَرْباً، إِذا ما مِرْجَلُ المَوْتِ أَفَرْ
بالْغَلْي، أَحْمَوهُ وأَحْنَوه التِّيَرْ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **تأْرة** hemzelidir; onu kullanımları çoğalınca hemzesini terk ettiler. Ebû Mansûr dedi ve başkası dedi: **تَأْرَةٍ**’nin cem‘i **تِئَرٌ**’dir; hemzelidir; dedi ki: ve ondan denir: “**أَتْأَرْتُ** bakışı ona” yani onu defa sonra defa sürdürdüm. Ve “**أَتَرْتُ** şeyi”: onu başka bir defa getirdim, yani defa sonra defa; Lebîd, sesini ve anırmasını sürdüren bir yaban eşeğini vasfederek dedi ki:
يَجِدُّ سَحِيلَةً ويُتَيرُ فيها،
ويُتْبِعها خِنَاقاً في زَمالِ
Ve rivayet olunur: “**ويُبِيرُ**”, ve rivayet olunur: “**ويُبِين**”; bunların hepsi el-Lihyânî’dendir. **التهذيب**’de “**أَتْأَرْتُ** bakışı” sözü hakkında, onu keskinleştirdiğinde; dedi: iki elifin hemzesiyle, uzatılmış olmaksızın. Sonra dedi: hemzeyi terk eden dedi ki: “**أَتَرْتُ** ona bakışı ve atışı; **أُتِيرُ** **تارَةً**.” Ve “**أَتَرْتُ** ona atışı”: onu defa sonra defa attığında; o hâlde o **مُتَارٌ**’dur; ve ondan şairin sözü:
يَظَلُّ كأَنه فَرأٌ مُتَارُ
İbnü’l-A‘râbî: **التَّائر** gevşeklikten sonra işe devam eden (kimsedir).

Ebû ‘Amr: falan, alınmak üzere **يُتارُ** edilir; yani alınmak üzere döndürülür; ve ‘Âmir b. Kesîr el-Muhâribî’ye ait olarak inşad etti:
لَقَدْ غَضِبُوا عَليَّ وأَشْقَذوني،
فَصِرْتُ كَأَنَّني فَرَأٌ يتارُ
Ve rivayet olunur: **مُتارُ**; ve nakledildi: “ya **تارات** falan”; onu açıklamadı. Ve Hassân’ın sözünü inşad etti:
لتَسْمَعُنَّ وَشيكاً في دِيارِكُمُ:
اللهُ أَكْبرُ، يا تاراتِ عُثمَانَا
İbn Sîde dedi: ve benim yanımda o, kan olan **الوَتْرِ**’den kalb edilmiştir; onunla muvazen olmasa da. Ve “**تِيرَ** adam”: ondan **التَّارُ** isabet ettirildi; böylece, faili adlandırılmamış olanın sigası üzere geldi; İbn Hirma dedi ki:
حَييَّ تَقِيَّ ساكنُ القَوْلِ وَادِعٌ
إِذا لم يُتَرْ، شَهْمٌ، إِذا تِيرَ، مانِعُ

**وتارَاءُ**: efendimiz Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, mescitlerindendir; Medine ile Tebük arasındadır. Ve İbn Berrî’nin hâşiyelerinde, faziletli şeyh Rıdâüddîn eş-Şâtıbî’nin hattıyla gördüm; ve zannederim onu İbn Sîde’ye nisbet etti; onun sözü:
وما الدَّهْرُ إِلاّ تارتانِ: فَمِنْهما أَمُوتُ، وأُخرى أَبْتَغِي
العَيْشَ أَكْدَحُ
Murad etti: “onlardan birinde, bir **تارة** onu ölürüm” yani onun içinde ölürüm.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

التور: الجريان، قيل: ومنه سمي التور للإناء لأنه يتعاور به ويردد، كما حققه الزمخشري في الأساس، أي فهو من معنى الجريان. التور: الرسول بين القوم، عربي صحيح، قال:
  والتور فيما بيننا مـعـمـل                      يرضى به المأتي والمرسل. قيل: ومنه سمي التور للإناء.
 التور: إناء صغير، وعليه اقتصر الزمخشري في الأساس، قيل: هو عربي، وقيل: دخيل. وفي التهذيب التور إناء معروف يشرب فيه، مذكر، وفي حديث أم سليم:  أنها صنعت حيسا في تور  ، هو إناء من صفر، كالإجانة، وقد يتوضأ منه.
 قال الزمخشري: ومررت بباب العمرة على امرأة تقول لجارتها: أعيريني تويرتك.
 التورة بهاء: الجارية ترسل بين العشاق، قاله ابن الأعرابي. والتارة: الحين، والمرة، ألفها واو. ج تارات وتير، قال: يقوم تارات ويمشي تيرا. وقال ابن الأعرابي: تأرة مهموز، فلما كثر استعمالهم لها تركوا همزها، قال أبو منصور: وقال غيره: جمع تأرة تئر، مهموزة.
 قال: ومنه يقال: أتاره: أعاده مرة بعد مرة، أي أدام النظر إليه تارة بعد تارة.
 وأترت إليه النظر والرمي أتير إتارة، فهو متار، ومنه قول الشاعر:
  يظل كأنه فرأ متار.

  وأتأرته بالهمز، أي حددت النظر إليه، كذا في التهذيب. وتاراء بالمد: ع بالشأم قرب تبوك، ومنه مسجد تاراء لرسول الله صلى الله عليه وسلم بين المدينة وتبوك، ذكره أهل السير.
 وتاران: جزيرة بين القلزم وأيلة في حدود مصر، يسكنها بنو حدان.
 قولهم: يا تارات فلان، حكاه أبو عمرو ولم يفسره، وأنشد قول حسان:
  لتسمعن وشيكا في دياركم                      الله أكبر يا تارات عثمانا. قال ابن سيده: وعندي أنه مقلوب من الوتر للدم، وإن كان غير موازن به.
 وتير الرجل: أصيب التار منه، هكذا جاء على صيغة ما لم يسم فاعله. وتوران، بالضم: اسم لجميع ما وراء النهر ويقال لملكها: توران شاه، كما يقال لمقابله من ديار العجم: إيران، بالكسر، ولملكها: إيران شاه. توران: ة بحران، منها أبو محمد سعد بن الحسن العروضي الحراني التوراني، له شعر حسن، سمع منه أبو سعد بن السمعاني، وعاش بعده إلى سنة ثمانين وخمسمائة، ذكره ابن نقطة، ومحمد بن أحمد القزاز بن التوراني ويقال في اسم القرية أيضا: تور توفي سنة 705، روى عن بان الجميزي وابن المنى، وأخذ عنه الذهبي.
 وغب توران بالضم: ع قرب خور الديبل، من بلاد السند.
 عن ابن الأعرابي: التائر: المداوم على العمل بعد فتور.
 ومما يستدرك عليه: عن أبي عمرو: فلان يتار على أن يؤخذ، أي يدار على أن يؤخذ، وأنشد لعامر بن كثير المحاربي:
  لقد غضبوا علي وأشقذوني                      فصرت كأنني فرأ يتار. ويروى: متار،وقد تقدم.
 وفي الأساس: تور: فعله تارة، أي مرة بعد أخرى. وهذه شر تاراتك. وتاورته: عاودته. وتاران: اسم ابن لقمان الذي ذكر في القرآن، فيما ذكر الزجاج وغيره، ونقله السهيلي في الروض.

##### Türkçe

**التور**: akış; denildi ki: ve ondan dolayı kab için **التور** adlandırıldı; çünkü onunla elden ele dolaşılır ve geri çevrilir; Zemahşerî’nin **الأساس**’ta tahkik ettiği gibi; yani o, akış mânasındandır. **التور**: kavimler arasında elçi; sahih Arapçadır; dedi ki:
  “Ve **التور** aramızda işleyen (bir şeydir)                      onunla gelen ve gönderilen razı olur.” Denildi ki: ve ondan dolayı kab için **التور** adlandırıldı.
 **التور**: küçük bir kap; Zemahşerî **الأساس**’ta bununla yetinmiştir; denildi ki: o Arapçadır; denildi ki: dâhildir. **التهذيب**’de: **التور** bilinen bir kaptır, içinde içilir; müzekkerdir. Ümmü Süleym hadîsinde: “Onun **تور** içinde **حيسا** yaptığı” (geçer); o, sarıdan (bakırdan) bir kaptır; **الإجانة** gibi; ondan abdest de alınabilir.
 Zemahşerî dedi ki: **باب العمرة**’nin yanından bir kadının komşusuna şöyle dediği hâlde geçtim: “Bana **تويرتك**’ini ödünç ver.”
 **التورة** (sonunda **هاء** ile): âşıklar arasında gönderilen câriye; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. **التارة**: vakit ve kere; onun elif’i vavdır. Çoğulu: **تارات** ve **تير**. Dedi ki: “Bazen kalkar ve **تيرا** yürür.” İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **تأرة** hemzelidir; onu kullanımları çoğalınca hemzesini terk ettiler. Ebû Mansûr dedi ki: başkası da dedi ki: **تأرة**’nin çoğulu **تئر**’dir; hemzelidir.
 Dedi ki: ve ondan denir: **أتاره**: onu kere sonra kere iade etti; yani ona bakışı, **تارة** sonra **تارة** sürdürdü.
 Ve ona bakışı ve atışı **أتير إتارة** ile **أترت** ettim; o hâlde o **متار**’dır. Şairin sözü de bundandır:
  “Gölge eder; sanki o, **فرأ** **متار**’dır.”

 Ve onu hemze ile **أتأرته** ettim; yani ona bakışı keskinleştirdim; **التهذيب**’de böyledir. **تاراء** (med ile): Şam’da, Tebûk yakınında bir yer. Ondan: Resûlullah صلى الله عليه وسلم için, Medine ile Tebûk arasında **مسجد تاراء**; bunu siyer ehli zikretti.
 **تاران**: **القلزم** ile **أيلة** arasında, Mısır sınırlarında bir ada; orada Benû Hadân oturur.
 Onların sözü: “**يا تارات** falan”; Ebû Amr bunu nakletti ve onu açıklamadı; Hassân’ın sözünü şâhid getirdi:
  “Sizin diyarlarınızda yakında işiteceksin                      Allah en büyüktür, ey **تارات** Osman!” İbn Sîde dedi ki: ve benim yanımda o, kan için **الوتر**’den kalbedilmiştir; onunla vezinli olmasa da.
 **وتير** adam: ondan **التار** isabet edildi; bu, faili adlandırılmayanın sigası üzere böyle geldi. **توران** (zamm ile): nehrin ötesindeki her şeyin adı; hükümdarına **توران شاه** denir; Acem diyarından olan karşılığına **إيران** (kesr ile) denildiği gibi; hükümdarına da **إيران شاه**. **توران**: **ة بحران**; ondan Ebû Muhammed Sa‘d b. el-Hasen el-‘Arûdî el-Harrânî **التوراني**; onun güzel şiiri vardır; Ebû Sa‘d b. es-Sem‘ânî ondan işitti; ondan sonra beş yüz seksen yılına kadar yaşadı; bunu İbn Nukta zikretti. Ve Muhammed b. Ahmed el-Kazzâz b. **التوراني**; köyün adında da şöyle denir: **تور**; 705 yılında vefat etti; Bân el-Cümeyzî ve İbnü’l-Münâ’dan rivayet etti; Zehebî ondan aldı.
 Ve **غب توران** (zamm ile): **خور الديبل** yakınında bir yer; Sind beldelerindendir.
 İbnü’l-A‘râbî’den: **التائر**: gevşeklikten sonra işe devam eden.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: Ebû Amr’dan: falan, alınmak üzere **يتار** eder; yani alınmak üzere döndürülür. Âmir b. Kesîr el-Muhâribî’nin şu beytini şâhid getirdi:
  “Bana kızdılar ve beni uzaklaştırdılar                      böylece sanki ben, **فرأ** **يتار** oldum.” “**متار**” diye de rivayet edilir; ve o geçti.
 **الأساس**’ta: **تور**: onu **تارة** yaptı; yani bir kereden sonra bir kere. “Bu, senin **تاراتك**’inin şerridir.” Ve onu **تاورته** ettim: onu tekrar ettim. **تاران**: Kur’ân’da zikredilen Lokmân’ın oğlunun adıdır; Zecâc ve başkaları zikrettiği üzere; Süheylî bunu **الروض**’da nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَارَ
1 تَارَ تار , aor. يَتُورُ, (TA in art. تير,) inf. n. تَوْرٌ, (K,) It (water, TA) ran, or flowed: (K, TA:) but this verb is obsolete. (TA in art. تير.) -A2- تِيرَ الرَّجُلُ [app. for ثُئِرَ] Blood-revenge was had of the man. (M. [See also تَارَةٌ.])

تاورهُ
3 تاورهُ تاوره تاورة He returned to him, or it, time after time; syn. عَاوَدَهُ. (A. [See also 4.])

اتارهُ
4 اتارهُ اتاره اتارة He repeated it, or did it again, time after time. (S in art. تير, M, K.) ― -b2- He continued to look at him, or it, time after time. (TA.) And أَتَرْتُ اـِلَيْهِ النَّظَرَ, (T, K *) and الرَّمْىَ, inf. n. اـِتَارَةٌ, (T,) i. q. أَتْأَرْتُهُ, (K,) i. e. I looked at him sharply, or intently: (TA:) [or time after time:] and I cast, or shot, at him time after time. (T.) ― -b3- فُلَانٌ يُتَارُ عَلَى أَنْ يُؤْخَذَ is said by AA to mean Such a one is encompassed, or gone round, (يُدَارُ,) in order that he may be taken: and he cites, from a poem of ' ֱmir Ibn-Ketheer El-Mohבribee,
لَقَدْ غَضِبُوا عَلَىَّ وَأَشْقَذُونِى
فَصِرْتُ كَأَنَّنِى فَرَأٌ يُتَارُ
[as though meaning They have been angry with me, and driven me away, and I have become as though I were a wild ass encompassed in order to be taken]: or, accord. as some relate it, ↓ مُتَارُ: (S:) [and it is said that] this signifies cast at, or shot at, time after time. (T, L. [See also art. تأر.])

تَارٌ
تَارٌ تار : see تَارَةٌ.

تَوْرٌ
تَوْرٌ أورى تور ورى A messenger (S, M, A, Msb, K) between people, (S, M, K,) or that goes about between lovers: (A:) accord. to IDrd, (S,) a genuine Arabic word: (S, M:) pl. أَتْوَارٌ. (Msb.) And تَوْرَةٌ A girl who is sent on messages between lovers. (IAar, T, K.) -A2- A vessel, (S,) a certain wellknown vessel, (T, Msb,) a small vessel, (A, Mgh, K,) from which one drinks: (S, Mgh, K:) a vessel of brass, or of stone, like the اـِجَّانَة: (TA:) sometimes also used for the ablution termed وُضُوْء: (A, Mgh, TA:) so called from the same word as signifying the act of “ running ” or “ flowing ” [of water], (TA,) because it is mutually borrowed and returned; or from the same word as signifying “ a messenger: ” (A, TA:) of the masc. gender: (T, A, K:) [or fem., for Z says,] I passed, at the Gate of El-'Omrah, [of the Temple of Mekkeh,] by a woman who was saying to her female neighbour, أَعِيرِينِى تُوَيْرَتَكِ [Lend thou to me thy little تَوْر: for had she considered تور as masc., she would have said تُوَيْرَكِ]. (A.) ― -b2- تَوْرٌ نُحَاسٌ A cooking-pot of copper. (Mgh.) -A3- تَوْرُ المَآءِ i. q. طُحْلُبٌ, i. e. A green substance that overspreads stagnant water. (Msb.)

تَارَةٌ
تَارَةٌ تاره تارة , originally with ء, which is suppressed on account of frequent usage, (IAar, Msb,) and sometimes pronounced with ء; (Msb;) or its ا is [originally] و [and therefore it is mentioned in most of the lexicons in the present art.]; (Lth, T;) [or ى, for it is mentioned in the S in art. تير;] A time; one time; [in the sense of the French fois;] syn. مَرَّةٌ: (S, M, A, Msb, K:) and a time, whether long or short; syn. حِينٌ: (M, K:) sometimes [pronounced ↓ تَارٌ,] without ة: (S:) pl. تَارَاتٌ (Lth, T, S, M, Msb, K) and تِيَرٌ; (Lth, T, S, M, K;) the latter a contraction of تِيَارٌ; like as they said قَامَاتٌ and قِيَمٌ, because of the unsound letter. (S. [See also art. تأر.]) You say, فَعَلَ ذٰلِكَ تَارَةً بَعْدَ تَارَةً He did that time after time. (S.) And هٰذِهِ شَرٌّ تَارَاتِكَ This is the worst of thy times. (A.) -A2- يَا تَارَاتِ فُلَانٍ [app. meaning O the blood-revenge of such a one!] (M, K) is mentioned by Lh, (M,) or AA, (TA,) but not explained by him: and he cites the saying of Hassבn,
لَتَسْمَعَنَّ وَشِيكًا فِى دِيَارِهِمُ
اَللّٰهُ أَكْبَرُ يَا تَارَاتِ عُثْمَانَ
[which probably means Thou wilt assuredly hear speedily, in their abodes, “God is most great! O the blood-revenge of 'Othmבn! ” for ISd says,] in my opinion, (M,) تارات is formed by transposition from وِتْرٌ signifying blood [or rather bloodrevenge], (M, K, *) though not agreeing with it in measure: (M:) and وشيكا here means سَرِيعًا: so says IB. (TA in art. وشك.) [See also ثَأْرٌ.]

تَائِرٌ
تَائِرٌ ذ Applying himself constantly, or perseveringly, to work, after remitting, or remissness. (K.)

تَيَّارٌ
تَيَّارٌ تيار : see art. تير.

مُتَارٌ
مُتَارٌ متار : see 4.

تَاقَ اـِلَيْهِ
1 تَاقَ اـِلَيْهِ تاق اليه تاق الية , (K,) aor. يَتُوقُ, (TA,) inf. n. تَوْقٌ and تُؤُوقٌ and تِيَاقَةٌ and تَوَقَانٌ, He yearned towards, longed for, or desired, him or it; (K, TA;) his soul yearned towards, longed for, or desired, him or it. (TA.) And تَاقَتْ نَفْسِى اـِلَى الشَّىْءِ, (JK, S, Mgh, Msb, but in the latter two نَفْسُهُ,) inf. n. تَوْقٌ (JK, S, Msb) and تُؤُوقٌ (JK, Msb) and تَوَقَانٌ, (S, Mgh, Msb,) My soul yearned towards, longed for, or desired, the thing; (JK, S, Mgh, Msb;) and hastened to it: (Msb:) and so تاقت الشَّىْءَ. (TA.) ― -b2- تَاقَ اـِلَى الشَّىْءِ also signifies (tropical:) He desired, or purposed, to do the thing: and he was brisk, or prompt, to do it: (JK, K, TA:) so in the Moheet. (TA.) You say, تاق اـِلَى الغَايَةِ (tropical:) He hastened, with briskness, or promptness, to the goal. (TA.) And تُقْ اـِلَىَّ يَا فُلَانُ (tropical:) Hasten thou to me, O such a one. (TA.) ― -b3- تَاقَ القِدْحُ The gaming-arrow came forth on the occasion of the shuffling in the game of المَيْسِر: (JK,* K, TA:) so says Ibn-'Abbבd. (TA.) ― -b4- تَاقَتِ الدُّمُوعُ (tropical:) The tears issued from their channels. (JK, K, TA.) ― -b5- تَاقَ بِنَفْسِهِ, inf. n. تَوَقَانٌ (JK, K) and تَوْقٌ, (K, TA,) or تَوَقٌ, (CK,) i. q. جَادَ بِنَفْسِهِ [He gave up his spirit: or he was near to die]: (JK, K:) said of a man: (JK:) AA says that التَّوْقُ signifies the being in the very agony of death; like السَّوْقُ. (TA.) ― -b6- تَاقَ is also also syn. with أَشْفَقَ, (JK, K,) accord. to Ibn-'Abbבd. (TA.) You say, تَاقَ مِنْهُ, meaning He was cautious, or in fear, of him or it. (TK.)

تتوّق اـِلَى الشَّىْءِ
5 تتوّق اـِلَى الشَّىْءِ ذ He was, or became, excited by a yearning towards, a longing for, or a desire for, the thing; or he affected and showed a yearning towards it, a longing for it, or a desire for it; syn. تَشَوَّقَ. (TA.)

تَوَقَةٌ
تَوَقَةٌ توق توقه توقة Persons convalescent; or in a state of recovery from disease, but not yet completely restored to health and strength: (IAar, K:) app. pl. of ↓ تَائِقٌ. (TA.)

تَوَّاقٌ
تَوَّاقٌ تواق i. q. شَوَّاقٌ [app. Yearning, longing, or desiring, much, or vehemently; or very desirous: but some regard it as a simple epithet, syn. with ↓ تَائِقٌ; for it is said that] نَفْسٌ تَوَّاقَةٌ signifies the same as ↓ تَائِقَةٌ [A yearning, longing, desiring, or desirous, soul]. (JK, Msb.) It is said in a prov., (TA,)
المَرْءُ تَوَّاقٌ اـِلَى مَا لَمْ يَنَلْ
[Man is desirous, or very desious, of that which he has not attained]. (S, TA.) ― -b2- One whose soul yearns towards, longs for, or desires, every low, or base, action. (TA.)

تَائِقٌ
تَائِقٌ ذ , fem. with ة: see تَوَّاقٌ, in two places; and see تَوَقَةٌ.

تَيِّقَانٌ
تَيِّقَانٌ تيقان , originally تَيْوِقَانٌ, A man who leaps, springs, or bounds, vehemently. (Ibn-'Abbבd, K.)

مُتَوَّقٌ
مُتَوَّقٌ متوق Yearned towards, longed for, desired, or desired eagerly. (IAar, K.)

##### Türkçe

تَارَ
1 **تَارَ** **تار** , muzâri‘ **يَتُورُ**, (TA’da “تير” maddesinde,) mastar ismi **تَوْرٌ**, (K,) O (su, TA) koştu, yahut aktı: (K, TA:) lâkin bu fiil metruk (kullanımdan düşmüş)tur. (TA’da “تير” maddesinde.) -A2- **تِيرَ الرَّجُلُ** [görünüşe göre **ثُئِرَ** yerine] Adamdan kan davası alındı. (M. [Ayrıca **تَارَةٌ**’ye de bak.])

تاورهُ
3 **تاورهُ** **تاوره** **تاورة** Ona, yahut ona (şeye), tekrar tekrar döndü; eş anlamlısı **عَاوَدَهُ**. (A. [Ayrıca 4’e de bak.])

اتارهُ
4 **اتارهُ** **اتاره** **اتارة** Onu tekrarladı, yahut onu yeniden yaptı, tekrar tekrar. (S “تير” maddesinde, M, K.) ― -b2- Ona, yahut ona (şeye), tekrar tekrar bakmayı sürdürdü. (TA.) Ve **أَتَرْتُ اـِلَيْهِ النَّظَرَ**, (T, K*) ve **الرَّمْىَ**, mastar ismi **اـِتَارَةٌ**, (T,) **أَتْأَرْتُهُ** ile aynı (i. q.), (K,) yani: Ona keskin, yahut dikkatle baktım: (TA:) [yahut tekrar tekrar:] ve ona tekrar tekrar attım, yahut ok attım. (T.) ― -b3- **فُلَانٌ يُتَارُ عَلَى أَنْ يُؤْخَذَ** ifadesinin, AA tarafından, “Böyle biri, alınsın diye, kuşatılır, yahut etrafında dönülür, (**يُدَارُ,**)” mânâsında olduğu söylenir: ve ‘Âmir İbn-Kesîr El-Mohribî’nin bir şiirinden şu beyti delil getirir:
لَقَدْ غَضِبُوا عَلَىَّ وَأَشْقَذُونِى
فَصِرْتُ كَأَنَّنِى فَرَأٌ يُتَارُ
[(sanki mânâsı:) “Bana kızdılar ve beni uzaklaştırdılar; ben de sanki alınmak için kuşatılan bir yaban eşeği oldum”]: yahut, bazılarınca rivayet edildiği üzere, ↓ **مُتَارُ**: (S:) [ve denilmiştir ki] bu, tekrar tekrar atılan, yahut tekrar tekrar ok atılan mânâsınadır. (T, L. [Ayrıca **تأر** maddesine de bak.])

تَارٌ
**تَارٌ** **تار** : **تَارَةٌ**’ye bak.

تَوْرٌ
**تَوْرٌ** **أورى** **تور** **ورى** İnsanlar arasında (S, M, K) elçi; (S, M, A, Msb, K) yahut âşıklar arasında dolaşan: (A:) IDrd’ye göre, (S,) sahih bir Arapça kelimedir: (S, M:) çoğulu **أَتْوَارٌ**. (Msb.) Ve **تَوْرَةٌ** Âşıklar arasında haber götürmek için gönderilen bir kız. (IAar, T, K.) -A2- Bir kap, (S,) bilinen belli bir kap, (T, Msb,) küçük bir kap, (A, Mgh, K,) ondan içilir: (S, Mgh, K:) **اـِجَّانَة** gibi, pirinçten yahut taştan bir kap: (TA:) bazen **وُضُوْء** denilen abdest için de kullanılır: (A, Mgh, TA:) aynı kelimeden, “koşma” yahut “akma” [suyun] fiilini ifade eden kelimeden adlandırılmıştır, (TA,) çünkü o (kap) ödünç alınır ve geri verilir; yahut “elçi” mânâsındaki kelimeyle aynı kelimeden: (A, TA:) müzekker cinstendir: (T, A, K:) [yahut müennestir; çünkü Z der ki:] El-‘Umrah Kapısı’nda [Mekke Mescidi’nin] bir kadının, komşu kadına şöyle dediğini işiterek yanından geçtim: **أَعِيرِينِى تُوَيْرَتَكِ** [“Bana küçük **تَوْر**’unu ödünç ver”: çünkü **تور**’u müzekker saysaydı **تُوَيْرَكِ** derdi]. (A.) ― -b2- **تَوْرٌ نُحَاسٌ** Bakırdan bir tencere. (Mgh.) -A3- **تَوْرُ المَآءِ** **طُحْلُبٌ** ile aynı (i. q.), yani: Durgun suyun üstünü kaplayan yeşil bir madde. (Msb.)

تَارَةٌ
**تَارَةٌ** **تاره** **تارة** , aslında hemzeli olup, çok kullanım sebebiyle hemzesi düşürülmüştür, (IAar, Msb,) ve bazen hemzeli telaffuz edilir; (Msb;) yahut onun **ا**’sı [aslında] **و**’dur [bu yüzden sözlüklerin çoğunda bu maddede zikredilmiştir]; (Lth, T;) [yahut **ى**’dır; çünkü S’de “تير” maddesinde zikredilmiştir;] Bir zaman; bir defa; [Fransızca fois mânâsında;] eş anlamlısı **مَرَّةٌ**: (S, M, A, Msb, K:) ve uzun yahut kısa olsun bir zaman; eş anlamlısı **حِينٌ**: (M, K:) bazen [↓ **تَارٌ** diye telaffuz edilir,] **ة** olmaksızın: (S:) çoğulu **تَارَاتٌ** (Lth, T, S, M, Msb, K) ve **تِيَرٌ**; (Lth, T, S, M, K;) ikincisi **تِيَارٌ**’un kısaltmasıdır; tıpkı, illetli harf sebebiyle, **قَامَاتٌ** ve **قِيَمٌ** dedikleri gibi. (S. [Ayrıca **تأر** maddesine de bak.]) Şöyle dersin: **فَعَلَ ذٰلِكَ تَارَةً بَعْدَ تَارَةً** Onu defa üstüne defa yaptı. (S.) Ve **هٰذِهِ شَرٌّ تَارَاتِكَ** Bu, senin zamanlarının en kötüsüdür. (A.) -A2- **يَا تَارَاتِ فُلَانٍ** [görünüşe göre mânâsı: “Ey falanın kan davası!”] (M, K) Lh tarafından zikredilmiştir, (M,) yahut AA tarafından, (TA,) fakat o bunu açıklamamıştır: ve Hassân’ın şu sözünü delil getirir:
لَتَسْمَعَنَّ وَشِيكًا فِى دِيَارِهِمُ
اَللّٰهُ أَكْبَرُ يَا تَارَاتِ عُثْمَانَ
[ki muhtemelen mânâsı: “Onların yurtlarında yakında mutlaka ‘Allah en büyüktür! Ey ‘Osmân’ın kan davası!’ sözünü işiteceksin”; çünkü ISd der ki,] benim kanaatimce, (M,) **تارات** “kan” [daha doğrusu kan davası] mânâsındaki **وِتْرٌ**’den yer değiştirme (kalb) ile yapılmıştır, (M, K,*) ölçüde onunla uyuşmasa da: (M:) ve buradaki **وشيكا** “**سَرِيعًا**” mânâsınadır: IB böyle der. (TA “وشك” maddesinde.) [Ayrıca **ثَأْرٌ**’a da bak.]

تَائِرٌ
**تَائِرٌ** ذ İşe, gevşeme yahut gevşeklikten sonra, sürekli yahut sebatla sarılan. (K.)

تَيَّارٌ
**تَيَّارٌ** **تيار** : “تير” maddesine bak.

مُتَارٌ
**مُتَارٌ** **متار** : 4’e bak.

تَاقَ اـِلَيْهِ
1 **تَاقَ اـِلَيْهِ** **تاق اليه** **تاق الية** , (K,) muzâri‘ **يَتُوقُ**, (TA,) mastar ismi **تَوْقٌ** ve **تُؤُوقٌ** ve **تِيَاقَةٌ** ve **تَوَقَانٌ**, Ona, yahut ona (şeye), özlem duydu, hasret çekti, yahut arzuladı; (K, TA;) onun nefsi ona, yahut ona (şeye), özlem duydu, hasret çekti, yahut arzuladı. (TA.) Ve **تَاقَتْ نَفْسِى اـِلَى الشَّىْءِ**, (JK, S, Mgh, Msb, fakat son ikisinde **نَفْسُهُ**, ) mastar ismi **تَوْقٌ** (JK, S, Msb) ve **تُؤُوقٌ** (JK, Msb) ve **تَوَقَانٌ**, (S, Mgh, Msb,) Nefsim şeye özlem duydu, hasret çekti, yahut onu arzuladı; (JK, S, Mgh, Msb;) ve ona koştu: (Msb:) ve böylece **تاقت الشَّىْءَ**. (TA.) ― -b2- **تَاقَ اـِلَى الشَّىْءِ** ayrıca (mecaz:) Şeyi yapmayı istedi, yahut kastetti: ve onu yapmada çevik, yahut atik oldu: (JK, K, TA:) Moheet’te böyledir. (TA.) Şöyle dersin: **تاق اـِلَى الغَايَةِ** (mecaz:) Hedefe çeviklikle, yahut atiklikle, koştu. (TA.) Ve **تُقْ اـِلَىَّ يَا فُلَانُ** (mecaz:) Bana koş, ey falan. (TA.) ― -b3- **تَاقَ القِدْحُ** **المَيْسِر** oyununda karıştırma esnasında kumar oku çıktı: (JK,* K, TA:) İbn-‘Abbâd böyle der. (TA.) ― -b4- **تَاقَتِ الدُّمُوعُ** (mecaz:) Gözyaşları kanallarından çıktı. (JK, K, TA.) ― -b5- **تَاقَ بِنَفْسِهِ**, mastar ismi **تَوَقَانٌ** (JK, K) ve **تَوْقٌ**, (K, TA,) yahut **تَوَقٌ**, (CK,) **جَادَ بِنَفْسِهِ** ile aynı (i. q.) [Ruhunu teslim etti; yahut ölüme yaklaştı]: (JK, K:) bir adam hakkında söylenir: (JK:) AA der ki **التَّوْقُ**, ölümün tam can çekişmesi hâlini ifade eder; **السَّوْقُ** gibi. (TA.) ― -b6- **تَاقَ** ayrıca, İbn-‘Abbâd’a göre, (TA,) **أَشْفَقَ** ile de eş anlamlıdır. (JK, K,) Şöyle dersin: **تَاقَ مِنْهُ**, mânâsı: Ondan, yahut ondan (şeyden), sakındı, yahut korktu. (TK.)

تتوّق اـِلَى الشَّىْءِ
5 **تتوّق اـِلَى الشَّىْءِ** ذ Şeye özlem duymakla, hasret çekmekle, yahut arzu ile coştu, yahut coşar oldu; yahut ona özlem duyduğunu, ona hasret çektiğini, yahut onu arzuladığını yapmacıkla gösterdi ve ortaya koydu; eş anlamlısı **تَشَوَّقَ**. (TA.)

تَوَقَةٌ
**تَوَقَةٌ** **توق** **توقه** **توقة** İyileşmekte olan kimseler; yahut hastalıktan iyileşme hâlinde olup henüz sağlık ve kuvvete bütünüyle dönmemiş olanlar: (IAar, K:) görünüşe göre ↓ **تَائِقٌ**’un çoğuludur. (TA.)

تَوَّاقٌ
**تَوَّاقٌ** **تواق** **شَوَّاقٌ** ile aynı (i. q.) [görünüşe göre: çok, yahut şiddetle özleyen, hasret çeken, yahut arzulayan; yahut pek arzulayıcı: fakat bazıları onu, ↓ **تَائِقٌ** ile eş anlamlı, basit bir sıfat sayar; çünkü denilmiştir ki] **نَفْسٌ تَوَّاقَةٌ** ↓ **تَائِقَةٌ** ile aynı mânâdadır [özleyen, hasret çeken, arzulayan, yahut arzulayıcı bir nefis]. (JK, Msb.) Bir darbımeselde, (TA,) şöyle denir:
المَرْءُ تَوَّاقٌ اـِلَى مَا لَمْ يَنَلْ
[İnsan, erişmediği şeye arzulayıcıdır, yahut pek arzulayıcıdır]. (S, TA.) ― -b2- Nefsi, her aşağı, yahut bayağı, fiile özleyen, hasret çeken, yahut arzulayan kimse. (TA.)

تَائِقٌ
**تَائِقٌ** ذ , müennesi **ة** ile: **تَوَّاقٌ**’a iki yerde bak; ve **تَوَقَةٌ**’ya bak.

تَيِّقَانٌ
**تَيِّقَانٌ** **تيقان** , aslında **تَيْوِقَانٌ**, Şiddetle sıçrayan, atlayan, yahut zıplayan bir adam. (İbn-‘Abbâd, K.)

مُتَوَّقٌ
**مُتَوَّقٌ** **متوق** Özlenen, hasret çekilen, arzulanan, yahut şiddetle arzulanan. (IAar, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَارَ
تَارَ ( w )  U ( n. ac. تَوْر 1 ),
a.  Flowed.

أَتْوَرَ
أَتْوَرَ IV ,
a.  Repeated.

تَوْر
تَوْر 1 ,
a.  Messenger.

b.  Drinkingvessel.

تَوْرَة
تَوْرَة 1t ,
a.  Lover's messenger.

تَارَة
تَارَة ( pl. تَارَات ,  تِئَر )
a.  A time, turn; once.

تَارَةً
تَارَةً
a.  Sometimes.

تَوْرَاة
تَوْرَاة H. ,
a.  The Old Testament.

##### Türkçe

تَارَ
تَارَ ( w ) U ( n. ac. **تَوْر** 1 ),
a. Aktı.

أَتْوَرَ
أَتْوَرَ IV ,
a. Tekrarladı.

تَوْر
**تَوْر** 1 ,
a. Elçi.

b. İçme kabı.

تَوْرَة
**تَوْرَة** 1t ,
a. Âşığın elçisi.

تَارَة
**تَارَة** ( pl. **تَارَات** , **تِئَر** )
a. Bir zaman, sıra; bir kere.

تَارَةً
**تَارَةً**
a. Bazen.

تَوْرَاة
**تَوْرَاة** H. ,
a. Eski Ahit.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

تور
تَارَ - يَتُوْرُ - تَارَة - تَوْراة
تَارَ - يَتُوْرُ + الكائن : يتحرك بشكل معاود مدة من الزمن جيئة وذهاباً على مسار مستقيم: يتحرك جيئة وذهاباً كحركة المنشار أو حركة المراسل بين كائنين، وذلك معاودة ورجوعاً مع دوام واستمرار
تَارَة: على وزن " فـَعـْلـَة: اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " تَارَ - يَتُوْرُ ": الحركة المعاودة على مسار مستقيم لمرة واحدة
تَوْراة - التوراة: على وزن " فَعْلاة" من " تَارَ - يَتُوْرُ ": اسم فعل بمعنى مفعول: اسم الكتاب الذي أنزل على النبي موسى عليه السلام، ويبدو أنه مشتق من الرسالة التي يحملها الرسول جيئة وذهاباً، وهي حال التوراة التي حملها إلى قومه ثم عاد برسالة أخرى بعد تكسر الألواح
ويمكن حمل لفظ " تَوْر" لذكر البقر (وليس ثَور من إثارة الأرض) من هذا الباب، لأنه يحرث الأرض جيئةًً وذهاباً
واللفظ ينتمي إلى محموعة ألفاظ " الحركة المعاودة والمتكررة على مسار مستقيم "، وهي:
نَابَ - يَنُوْبُ، كَرَّ - يَكُرُّ، حَارَ - يَحَارُ، دَالَ - يَدُوْلُ، تَارَ - يَتُوْرُ، رَكَسَ - يَرْكُسُ
تارة
 	﴿أم أمنتم أن يعيدكم فيه تارة أخرى فيرسل عليكم قاصفا من الريح فيغرقكم بما كفرتم ثم لا تجدوا لكم علينا به تبيعا(69)﴾ الإسراء ﴿منها خلقناكم وفيها نعيدكم ومنها نخرجكم تارة أخرى(55)﴾ طه
(5) التوراة  (6) والإنجيل ( انظر على من وإلى من وصل الكتاب في هذا الملف)
أنزلنا التوراة فيها هدى ونور	﴿نزل عليك الكتاب بالحق مصدقا لما بين يديه وأنزل التوراة والإنجيل(3) من قبل هدى للناس وأنزل الفرقان إن الذين كفروا بآيات الله لهم عذاب شديد والله عزيز ذو انتقام(4)﴾ آل عمران ﴿إنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون(44)﴾ المائدة
وعندهم التوراة فيها حكم الله	﴿إنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون(44)﴾ المائدة ﴿وكيف يحكمونك وعندهم التوراة فيها حكم الله ثم يتولون من بعد ذلك وما أولئك بالمؤمنين (43)﴾ المائدة
أنزلنا التوراة : ومن لم يحكم بما أنزل الله أهل الإنجيل: ومن لم يحكم بما أنزل الله	﴿إنا أنزلنا التوراة فيها هدى ونور يحكم بها النبيون الذين أسلموا للذين هادوا والربانيون والأحبار بما استحفظوا من كتاب الله وكانوا عليه شهداء فلا تخشوا الناس واخشوني ولا تشتروا بآياتي ثمنا قليلا ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الكافرون(44)﴾ المائدة ﴿وليحكم أهل الإنجيل بما أنزل الله فيه ومن لم يحكم بما أنزل الله فأولئك هم الفاسقون (47)﴾ المائدة
وما أنزلت التوراة والإنجيل إلا من بعده	﴿ياأهل الكتاب لم تحاجون في إبراهيم وما أنزلت التوراة والإنجيل إلا من بعده أفلا تعقلون (65)﴾ آل عمران ﴿كل الطعام كان حلا لبني إسرائيل إلا ما حرم إسرائيل على نفسه من قبل أن تنزل التوراة قل فأتوا بالتوراة فاتلوها إن كنتم صادقين(93)﴾ آل عمران
وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل	﴿ثم قفينا على آثارهم برسلنا وقفينا بعيسى ابن مريم وآتيناه الإنجيل وجعلنا في قلوب الذين اتبعوه رأفة ورحمة ورهبانية ابتدعوهاما كتبناها عليهم إلا ابتغاء رضوان الله فما رعوها حق رعايتها فآتينا الذين آمنوا منهم أجرهم وكثير منهم فاسقون(27)﴾ الحديد ﴿وقفينا على آثارهم بعيسى ابن مريم مصدقا لما بين يديه من التوراة وآتيناه الإنجيلفيه هدى ونور ومصدقا لما بين يديه من التوراة وهدى وموعظة للمتقين(46)﴾ المائدة
ويعلمه الكتاب والحكمة والتوراة والإنجيل	﴿ويعلمه الكتاب والحكمة والتوراة والإنجيل(48)﴾ آل عمران ﴿إذ قال الله ياعيسى ابن مريم اذكر نعمتي عليك وعلى والدتك إذ أيدتك بروح القدس تكلم الناس في المهد وكهلا وإذ علمتك الكتاب والحكمة والتوراة والإنجيل وإذ تخلق من الطين كهيئة الطير بإذني فتنفخ فيها فتكون طيرا بإذني وتبرئ الأكمه والأبرص بإذني وإذ تخرج الموتى بإذني وإذ كففت بني إسرائيل عنك إذ جئتهم بالبينات فقال الذين كفروا منهم إن هذا إلا سحر مبين(110)﴾ المائدة
مصدقا لما بين يديه من التوراة	﴿وقفينا على آثارهم بعيسى ابن مريم مصدقا لما بين يديه من التوراة وآتيناه الإنجيل فيه هدى ونور ومصدقا لما بين يديه من التوراة وهدى وموعظة للمتقين(46)﴾ المائدة
ولو أنهم أقاموا التوراة والإنجيل	﴿ولو أنهم أقاموا التوراة والإنجيل وما أنزل إليهم من ربهم لأكلوا من فوقهم ومن تحت أرجلهم منهم أمة مقتصدة وكثير منهم ساء ما يعملون(66)﴾ المائدة ﴿قل ياأهل الكتاب لستم على شيء حتى تقيموا التوراة والإنجيل وما أنزل إليكم من ربكم وليزيدن كثيرا منهم ما أنزل إليك من ربك طغيانا وكفرا فلا تأس على القوم الكافرين(68)﴾ المائدة
الذين يتبعون الرسول النبي الأمي الذي يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل	﴿الذين يتبعون الرسول النبي الأمي الذي يجدونه مكتوبا عندهم في التوراة والإنجيل يأمرهم بالمعروف وينهاهم عن المنكر ويحل لهم الطيبات ويحرم عليهم الخبائث ويضع عنهم إصرهم والأغلال التي كانت عليهم فالذين آمنوا به وعزروه ونصروه واتبعوا النور الذي أنزل معه أولئك هم المفلحون(157)﴾ الأعراف ﴿وإذ قال عيسى ابن مريم يابني إسرائيل إني رسول الله إليكم مصدقا لما بين يدي من التوراة ومبشرا برسول يأتي من بعدي اسمه أحمد فلما جاءهم بالبينات قالوا هذا سحر مبين(6)﴾ الصف
وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن	﴿إن الله اشترى من المؤمنين أنفسهم وأموالهم بأن لهم الجنة يقاتلون في سبيل الله فيقتلون ويقتلون وعدا عليه حقا في التوراة والإنجيل والقرآن ومن أوفى بعهده من الله فاستبشروا ببيعكم الذي بايعتم به وذلك هو الفوز العظيم(111)﴾ التوبة ﴿محمد رسول الله والذين معه أشداء على الكفار رحماء بينهم تراهم ركعا سجدا يبتغون فضلا من الله ورضوانا سيماهم في وجوههم من أثر السجود ذلك مثلهم في التوراة ومثلهم في الإنجيل كزرع أخرج شطأه فآزره فاستغلظ فاستوى على سوقه يعجب الزراع ليغيظ بهم الكفار وعد الله الذين آمنوا وعملوا الصالحات منهم مغفرة وأجرا عظيما(29)﴾ الفتح
مختار الصحاح
● [تير] ت ي ر: تَّيَّارُ الموج وفعل ذلك تَارَةً بعد تارة أي مرة بعد مرة والجمع تاراتٌ و تِيَرٌ كعنب وربما قالوا فعله تاراً بعد تار بحذف الهاء
ملخص اللسان
وجوه اللفظ: جئت به تارةً أُخرى أَي مَرَّةً بعد مرة - رميته تارة بعد تارة - التَّوْرُ: الرسول بين  القوم - الحين والمَرَّة - أَدمته تارةً بَعْدَ تارةٍ - التَّائر المداوم
1.    وأَتَرْتُ الشيءَ: جئت به تارةً أُخرى أَي مَرَّةً بعد مرة؛
2.    والتَّوْرُ: الرسول بين  القوم،
3.    التَّورَةُ الجارية التي تُرسَلُ بين العُشَّاق.
4.    والتَّارَةُ: الحين والمَرَّة،
5.    أَتْأَرْتُ النَّظَرَ إِليه أَي أَدمته تارةً بَعْدَ تارةٍ.
6.    التَّائر المداوم على العمل بعد فُتور.
7.    أَتْأَرْتُ النظر إِذا حَدَدْتَهُ
8.    وأَتَرْتُ إِليه الرَّمْيَ إِذا رميته تارة بعد تارة،
9.    التَّوْرُ من الأَواني: إِناء معروف تذكره العرب تشرب فيه.
10.                       تَوْرٍ؛ هو إِناء من صُفْرٍ أَو حجارة كالإِجَّانَةِ وقد  يتوضأُ منه،
11.                       لما احْتُضِرَ دعا بِمِسْكٍ ثم قال  لامرأَته أَوْ خِفِيهِ في تَوْرٍ أَي اضربيه بالماء.
12.                       والتَّوْرُ فيما بَيْنَنَا مُعْمَلُ،  يَرْضَى بهِ الآثِيُّ والمُرْسِلُ
13.                       فلان يُتارُ على أَن يُؤْخَذَ أَي يُدار على أَن يؤْخذ؛
14.                       وتِيرَ الرجلُ: أُصيب التَّارُ منه،
15.                       وتارَاءُ: من مساجد سيدنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، بين المدينة  وتبوك؛
16.                       فمنهما تارة أَموتها أَي أَموت فيها.
لسان العرب
● - تور: التَّوْرُ من الأَواني: مذكر، قيل: هو عربي، وقيل: دخيل. الأَزهري:  التَّوْرُ إِناء معروف تذكره العرب تشرب فيه. وفي حديث أُم سليم: أَنها  صنعت حَيْساً في تَوْرٍ؛ هو إِناء من صُفْرٍ أَو حجارة كالإِجَّانَةِ وقد  يتوضأُ منه، ومنه حديث سلمان: لما احْتُضِرَ دعا بِمِسْكٍ ثم قال  لامرأَته أَوْ خِفِيهِ في تَوْرٍ أَي اضربيه بالماء. والتَّوْرُ: الرسول بين  القوم، عربي صحيح؛ قال:  والتَّوْرُ فيما بَيْنَنَا مُعْمَلُ،  يَرْضَى بهِ الآثِيُّ والمُرْسِلُ  وفي الصحاح: يرضى به المأْتيُّ والمرسل.  ابن الأَعرابي: التَّورَةُ الجارية التي تُرسَلُ بين العُشَّاق.  والتَّارَةُ: الحين والمَرَّة، أَلفها واو، جَمْعُها تاراتٌ وتِيَرٌ؛  قال:يَقُومُ تاراتٍ ويَمْشي تِيَرا وقال العجاج:  ضَرْباً، إِذا ما مِرْجَلُ المَوْتِ أَفَرْ  بالْغَلْي، أَحْمَوهُ وأَحْنَوه التِّيَرْ  قال ابن الأَعرابي: تأْرة مهموز فلما كثر استعمالهم لها تركوا همزها.  قال أَبو منصور وقال غيره: جمع تَأْرَةٍ تِئَرٌ، مهموزة؛ قال: ومنه يقال  أَتْأَرْتُ النَّظَرَ إِليه أَي أَدمته تارةً بَعْدَ تارةٍ. وأَتَرْتُ  الشيءَ: جئت به تارةً أُخرى أَي مَرَّةً بعد مرة؛ قال لبيد يصف عَيْراً يديم  صوته ونهيقه:  يَجِدُّ سَحِيلَةً ويُتَيرُ فيها،  ويُتْبِعها خِنَاقاً في زَمالِ  ويروى: ويُبِيرُ، ويروى: ويُبِين؛ كل ذلك عن اللحياني. التهذيب في قوله  أَتْأَرْتُ النظر إِذا حَدَدْتَهُ قال: بهمز الأَلفين غير ممدودة، ثم  قال: ومن ترك الهمز قال: أَتَرْتُ إِليه النظر والرمي أُتِيرُ تارَةً.  وأَتَرْتُ إِليه الرَّمْيَ إِذا رميته تارة بعد تارة، فهو مُتَارٌ؛ ومنه قول  الشاعر:  يَظَلُّ كأَنه فَرأٌ مُتَارُ  ابن الأَعرابي: التَّائر المداوم على العمل بعد فُتور.  أَبو عمرو: فلان يُتارُ على أَن يُؤْخَذَ أَي يُدار على أَن يؤْخذ؛  وأَنشد لعامر بن كثير المحاربي:  لَقَدْ غَضِبُوا عَليَّ وأَشْقَذوني،  فَصِرْتُ كَأَنَّني فَرَأٌ يتارُ  ويروى: مُتارُ، وحكي: يا تارات فلان، ولم يفسره؛ وأَنشد قول حسان:  لتَسْمَعُنَّ وَشيكاً في دِيارِكُمُ:  اللهُ أَكْبرُ، يا تاراتِ عُثمَانَا  قال ابن سيده: وعندي أَنه مقلوب من الوَتْرِ الذي هو الدم وإِن كان غير  موازن به. وتِيرَ الرجلُ: أُصيب التَّارُ منه، هكذا جاء على صيغة ما لم  يسمَّ فاعله؛ قال ابن هَرْمَةَ:  حَييَّ تَقِيَّ ساكنُ القَوْلِ وَادِعٌ  إِذا لم يُتَرْ، شَهْمٌ، إِذا تِيرَ، مانِعُ  وتارَاءُ: من مساجد سيدنا رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، بين المدينة  وتبوك؛ ورأَيت في حواشي ابن بري بخط الشيخ الفاضل رضي الدين الشاطبي،  وأَظنه نسبه إلى ابن سيده، قوله:  وما الدَّهْرُ إِلاّ تارتانِ: فَمِنْهما أَمُوتُ، وأُخرى أَبْتَغِي  العَيْشَ أَكْدَحُ أَراد: فمنهما تارة أَموتها أَي أَموت فيها.
مقاييس اللغة:
تور التاء والواو والراء ليس أصلاً يعمل عليه. أمّا الخليل فذكر في بنائه ما ليس من أصله، وهو استَوْأرَتِ الوَحْش، وهذا مذكورٌ في بابه.
وذكر ابن دريد كلمةً لو أعْرَضَ عنها كان أحسن. قال: التَّوْر الرَّسول بين القوم، عربيٌّ صحيح، قال:
وَالتَّوْرُ فيما بيننا مُعْمَلُ
يَرْضَى به المُرسِل والمرسَلُ
ويقال إنّ التارة أصلها واوٌ، وتفسير ذلك ......
القاموس المحيط:
أتْأَرْتُهُ، إليه البَصَرَ أتْبَعْتُه إِيَّاهُ، بالعَصا ضَرَبْتُه، إليه النَّظَرَ أحَدَّهُ إليه.وتَأر، كمَنَعَ ابْتَهَرَ.والتَّارَةُ المَرَّةُ، تُرِكَ هَمْزُها لِكَثْرَةِ الاسْتِعْمالِ،ج تِئَرٌ.والتُّؤْرُورُ التَّابعُ للشُّرَطِيِّ، والعَوْنُ يكونُ مع السُّلْطانِ بِلاَ رِزْقٍ.
التَّوْرُ الجَرَيانُ، والرَّسولُ بين القَوْمِ، وإِناءٌ يُشْرَبُ فيه، مُذَكَّرٌ، وبهاءٍ الجارِيَةُ تُرْسَلُ بين العُشَّاقِ. والتَّارَةُ الحِينُ، والمَرَّةُ،ج تاراتٌ وتِيَرٌ. وأتارَهُ أعادَهُ مَرَّةً بعدَ مَرَّةٍ.وأتَرْتُ النَّظَرَ أتْأَرْتُه.وتاراءُ ع. بالشامِ قُرْبَ تَبُوكَ، ومنه مَسْجِدُ تاراءَ لرَسول الله، صلى الله عليه وسلم.
وتارانُ: جَزيرَةٌ بين القُلْزُمِ وأيْلَةَ. ويا تاراتِ فُلانٍ: مَقْلوبٌ من الوَتْر: للدَّمِ. وتُورانُ، بالضم: اسْمٌ لجَميعِ ما وَراءَ النَّهْرِ، ويقالُ لِمَلِكِها: تُورانْ شاهْ، وة بِحَرَّانَ، منها: سَعْدُ بنُ الحَسَنِ العَروضِيُّ، ومحمدُ بنُ أحمدَ القَزَّازُ.وغُبُّ تُورانَ: ع قُرْبَ خَوْرِ الدَّيْبُلِ. والتائِرُ: المُداوِمُ على العَمَلِ بعدَ فُتُورٍ.
تاج العروس:
ت أَ ر
أَتْأَرْتُهُ وأَتْأَرْتُ إليه البَصَرَ : أَتْبَعْتُه إيّاه بهمزِ الأَلِفَيْن غير ممدودةٍ يتعدَّى بنفسهِ وبإِلى قال بعض الأغفالِ : وأَتْأَرَتْنِي نَظْرَةَ الشَّفِيرِ . أَتْأَرتُه بالعَصا : ضَرَبتُه نقلَه الصَّغانيّ . في الحديث : " أنَّ رجلاً أتاه فَأَتْأَرَ إليه النَّظَرَ " أَي أَحَدَّه إليه وحَقَّقَه قال الشاعر :
أَتْأَرْتُهُمْ بَصَرِي والآلُ يَرْفَعُهُمْ ... حتَّى اسْمَدَرَّ بِطَرْف العَيْنِ إتْآرِي . ومَن تَرَكَ الهَمْزَ قال : أَتَرْتُ إليه النَّظَرَ والرَّمْيَ وهو مذكورٌ في ت و ر وأمّا قولُ الشاعرِ :
إذا اجْتَمَعُوا عليَّ وأَشْقَذُونِي ... فصِرْتُ كأَنَّنِي فَرَأٌ مُتَارُ . فإنه أراد مُتْأرٌ فنَقَلَ حركَةَ الهمزة إلى التاءِ وأبْدَلَ منها أَلِفاً لسُكُونِهَا وانفِتَاحِ ما قبلَهَا فصارتْ مُتَار قالَه ابن سِيدَه . وتَأَرَ كمَنَعَ : ابْتَهَر وفي التَّكْمِلَة : التَّأْرُ : الانْتِهَارُ هكذا هو بالنُّون فانْظُرْه . والتّارَةُ : المَرَّةُ ونَقَلَ الأزهَريُّ عن ابن الاعربيِّ : التّارةُ : الحِينُ تُرِكَ هَمْزُهَا لكثرةِ الاستعمالِ قال غيرُه : ج تِئَرٌ بالكسرِ مهموزةً . ومنه يُقَال : أَتْأَرتُ إليه النَّظَرَ أي أَدَمْتُه تارةً بعد تارةٍ . والتُّؤْرُورُ بالضَّمِّ : التَّابِعُ للشُّرَطِيِّ وهو الجِلْوازُ لأنه يُتْئِرُ النَّظَرَ إلى أوامرِه وأنشدَ ابنُ السِّكِّيت لامرأَةِ العَجّاج :
تَاللهِ لَوْلاَ خَشْيَةُُ الأَميرِ ... وخَشْيَةُ الشُّرْطِيِّ والتُّؤْرُورِ
لَجُلْتُ بالشَّيخ مِن البَقِيرِ ... كجَوَلانِ الصَّعْبَةِ العَسِيرِ . قيل : التُّؤْرُورُ : العَوْنُ يكونُ مع السُّلطان بلا رِزْقٍ وهو العِوَانِيّ وذَهَبَ الفارِسِيُّ إلى أنه تُفْعُولٌ من الأَرّ وهو الدَّفْعُ وقد ذُكِرَ في موضعه
ت و ر
التَّوْرُ : الجَرَيانُ قيل : ومنه سُمِّيَ التَّوْرُ للإناء لأنَّه يُتَعَاوَرُ به ويُرَدَّدُ كما حَقَّقه الزَّمَخْشَرِيُّ في الأساس أي فهو من معنَى الجَرَيانِ . التَّوْرُ : الرَّسُولُ بين القومِ عربيُّ صَحِيحٌ قال :
والتَّوْرُ فِيما بَيْنَنَا مُعْمَلُ ... يَرْضَى به المَأْتِيُّ والمُرْسِلُ . قيل : ومنه سُمَّيَ التَّوْرُ للإناءِ
التَّوْرُ : إناءٌ صغيرٌ وعليه اقتَصر الزَّمَخْشَرِيُّ في الأَساس قيل : هو عربيٌّ وقيل : دَخِيلٌ . وفي التَّهْذِيب التَّوْرُ إِناءٌ معروفٌ يُشْرَبُ فيه مُذَكَّرٌ وفي حديث أُمِّ سُلَيْمٍ : " أنَّهَا صَنَعَتْ حَيْساً في تَوْرٍ " هو إناءٌ من صُفْرٍ كالإجّانَةِ وقد يُتَوَضَّأُ منه
قال الزَّمَخْشَرِيُّ : ومررتُ ببابِ العُمْرَةِ على امرأة تقولُ لجارَتِها : أعِيرينِي تُوَيْرَتَكِ
التَّوْرَةُ بهاءٍ : الجارِيَةُ تُرْسَلُ بين العُشّاقِ قالَه ابن الأعرابيِّ . والتَّارَةُ : الحِينُ والمَرَّةُ ألفُهَا واوٌ . ج تاراتٌ وتِيَرٌ قال : يَقُومُ تارَاتٍ ويَمْشِي تِيَرَا . وقال ابن الأعرابيّ : تَأْرَةٌ مهموزٌ فلما كَثُرَ استعمالُهم لها تَرَكُوا هَمْزَها قال أَبو منصورٍ : وقال غيرُه : جَمْعُ تَأْرَةٍ تِئَرٌ مهموزة
قال : ومنه يقال : أَتارَه : أَعادَه مَرَّةً بعدَ مَرَّةٍ أَي أدامَ النَّظَرَ إليه تارةً بعد تارةٍ
وأتَرْتُ إليه النَّظَرَ والرَّمْيَ أُتِيرُ إتارَةً فهو مُتَارٌ ومنه قولُ الشاعر :
" يَظَلُّ كأنَّه فَرَأٌ مُتَارُ
وأَتْأَرْتُه بالهمزِ أي حَدَّدْتُ النَّظَرَ إِليه كذا في التَّهْذِيب . وتاراءُ بالمدِّ : ع بالشَّأْم قُرْبَ تَبُوكَ ومنه مسجدُ تاراءَ لرسولِ اللهِ صلَّى الله عليه وسلَّم بين المدينةِ وتَبُوكَ ذَكَره أَهْلُ السِّيَرِ
وتَارَانُ : جَزِيرَةٌ بين القُلْزُمِ وأيْلَةَ في حُدُودِ مِصرَ يسكُنُهَا بنو حُدّانَ
قولُهم : يا تاراتِ فُلانٍ حَكَاه أبو عَمْرٍو ولم يُفَسِّرْه وأَنشدَ قولَ حَسّانَ :
لَتَسْمَعُنًّ وَشِيكاً في دِيَارِكُمُ ... اللهُ أَكْبَرُ يا تَاراتِ عُثْمانَا . قال ابن سِيدَه : وعندي أنه مَقْلُوبٌ مِن الوَتْرِ للدَّمِ وإن كان غيرَ مُوازَن به
وتِيرَ الرجلُ : أُصِيبَ التّارُ منه هكذا جاءَ على صِيغَةِ ما لم يُسَمَّ فاعِلُه . وتُورَانُ بالضمّ : اسمٌ لجميعِ ما وراءَ النَّهْرِ ويُقَال لِمَلِكَهَا : تُورانْ شاهْ كما يقال لمُقَابِله من دِيَار العَجَمِ : إيرانُ بالكسر ولِمَلِكِهَا : إيرانْ شاهْ . تُورانُ : ة بحَرّانَ منها أبو محمّد سعدُ بنُ الحَسَنِ العَرُوضِيُّ الحَرَّانِيُّ التُّورانِيُّ له شِعرٌ حَسَنٌ سَمِعَ منه أبو سعدِ بنِ السَّمْعَانِيِّ وعاش بعدَه إلى سنة ثمانين وخمسمائة ذَكَرَه ابنُ نُقْطَةَ ومحمّدُ بنُ أحمدَ القَزّازُ بنُ التُّورانِيِّ ويقال في اسم القَرْيَةِ أيضاً : تُور تُوُفيَ سنةَ 705 ، رَوَى عن بان الجُمّيزيِّ وابن المنى وأَخَذَ عنه الذَّهَبِيُّ
وغُبُّ تُورانَ بالضمّ : ع قُرْبَ خَوْرِ الدَّيْبُلِ من بلاد السَّنْد
عن ابن الأعرابيّ : التائِرُ : المُداوِمُ على العَمَلِ بعدَ فُتُورٍ
ومّما يُستدرَكُ عليه : عن أبي عَمْروٍ : فُلانٌ يُتَارُ على أن يُؤْخَذَ أي يُدارَ على أنْ يُؤْخَذَ وأنشدَ لعامرِ بنِ كثير المحاربيِّ :
لقد غَضِبُوا عليَّ وأَشْقَذُونِي ... فصِرْتُ كأَنَّنِي فَرَأٌ يُتارُ . ويُرْوَى : مُتَارٌ وقد تقدَّم
وفي الأساس : تور : فَعَلَه تارةَ أي مَرَّةً بعد أُخْرَى . وهذه شَرُّ تاراتِكَ . وتاوَرْتُه : عاوَدْتُه . وتارانُ : اسمُ ابنِ لُقْمَانَ الذي ذُكِرَ في القُرْآن فيما ذَكَرَ الزَّجّاجُ وغيرُه ونقلَه السُّهَيْلِيُّ في الرَّوْض

_Türkçe çeviri henüz yok_
