# تور — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: تور

التور: الجريان، قيل: ومنه سمي التور للإناء لأنه يتعاور به ويردد، كما حققه الزمخشري في الأساس، أي فهو من معنى الجريان. التور: الرسول بين القوم، عربي صحيح، قال:
  والتور فيما بيننا مـعـمـل                      يرضى به المأتي والمرسل. قيل: ومنه سمي التور للإناء.
 التور: إناء صغير، وعليه اقتصر الزمخشري في الأساس، قيل: هو عربي، وقيل: دخيل. وفي التهذيب التور إناء معروف يشرب فيه، مذكر، وفي حديث أم سليم:  أنها صنعت حيسا في تور  ، هو إناء من صفر، كالإجانة، وقد يتوضأ منه.
 قال الزمخشري: ومررت بباب العمرة على امرأة تقول لجارتها: أعيريني تويرتك.
 التورة بهاء: الجارية ترسل بين العشاق، قاله ابن الأعرابي. والتارة: الحين، والمرة، ألفها واو. ج تارات وتير، قال: يقوم تارات ويمشي تيرا. وقال ابن الأعرابي: تأرة مهموز، فلما كثر استعمالهم لها تركوا همزها، قال أبو منصور: وقال غيره: جمع تأرة تئر، مهموزة.
 قال: ومنه يقال: أتاره: أعاده مرة بعد مرة، أي أدام النظر إليه تارة بعد تارة.
 وأترت إليه النظر والرمي أتير إتارة، فهو متار، ومنه قول الشاعر:
  يظل كأنه فرأ متار.

  وأتأرته بالهمز، أي حددت النظر إليه، كذا في التهذيب. وتاراء بالمد: ع بالشأم قرب تبوك، ومنه مسجد تاراء لرسول الله صلى الله عليه وسلم بين المدينة وتبوك، ذكره أهل السير.
 وتاران: جزيرة بين القلزم وأيلة في حدود مصر، يسكنها بنو حدان.
 قولهم: يا تارات فلان، حكاه أبو عمرو ولم يفسره، وأنشد قول حسان:
  لتسمعن وشيكا في دياركم                      الله أكبر يا تارات عثمانا. قال ابن سيده: وعندي أنه مقلوب من الوتر للدم، وإن كان غير موازن به.
 وتير الرجل: أصيب التار منه، هكذا جاء على صيغة ما لم يسم فاعله. وتوران، بالضم: اسم لجميع ما وراء النهر ويقال لملكها: توران شاه، كما يقال لمقابله من ديار العجم: إيران، بالكسر، ولملكها: إيران شاه. توران: ة بحران، منها أبو محمد سعد بن الحسن العروضي الحراني التوراني، له شعر حسن، سمع منه أبو سعد بن السمعاني، وعاش بعده إلى سنة ثمانين وخمسمائة، ذكره ابن نقطة، ومحمد بن أحمد القزاز بن التوراني ويقال في اسم القرية أيضا: تور توفي سنة 705، روى عن بان الجميزي وابن المنى، وأخذ عنه الذهبي.
 وغب توران بالضم: ع قرب خور الديبل، من بلاد السند.
 عن ابن الأعرابي: التائر: المداوم على العمل بعد فتور.
 ومما يستدرك عليه: عن أبي عمرو: فلان يتار على أن يؤخذ، أي يدار على أن يؤخذ، وأنشد لعامر بن كثير المحاربي:
  لقد غضبوا علي وأشقذوني                      فصرت كأنني فرأ يتار. ويروى: متار،وقد تقدم.
 وفي الأساس: تور: فعله تارة، أي مرة بعد أخرى. وهذه شر تاراتك. وتاورته: عاودته. وتاران: اسم ابن لقمان الذي ذكر في القرآن، فيما ذكر الزجاج وغيره، ونقله السهيلي في الروض.

### Türkçe

**التور**: akış; denildi ki: ve ondan dolayı kab için **التور** adlandırıldı; çünkü onunla elden ele dolaşılır ve geri çevrilir; Zemahşerî’nin **الأساس**’ta tahkik ettiği gibi; yani o, akış mânasındandır. **التور**: kavimler arasında elçi; sahih Arapçadır; dedi ki:
  “Ve **التور** aramızda işleyen (bir şeydir)                      onunla gelen ve gönderilen razı olur.” Denildi ki: ve ondan dolayı kab için **التور** adlandırıldı.
 **التور**: küçük bir kap; Zemahşerî **الأساس**’ta bununla yetinmiştir; denildi ki: o Arapçadır; denildi ki: dâhildir. **التهذيب**’de: **التور** bilinen bir kaptır, içinde içilir; müzekkerdir. Ümmü Süleym hadîsinde: “Onun **تور** içinde **حيسا** yaptığı” (geçer); o, sarıdan (bakırdan) bir kaptır; **الإجانة** gibi; ondan abdest de alınabilir.
 Zemahşerî dedi ki: **باب العمرة**’nin yanından bir kadının komşusuna şöyle dediği hâlde geçtim: “Bana **تويرتك**’ini ödünç ver.”
 **التورة** (sonunda **هاء** ile): âşıklar arasında gönderilen câriye; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. **التارة**: vakit ve kere; onun elif’i vavdır. Çoğulu: **تارات** ve **تير**. Dedi ki: “Bazen kalkar ve **تيرا** yürür.” İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **تأرة** hemzelidir; onu kullanımları çoğalınca hemzesini terk ettiler. Ebû Mansûr dedi ki: başkası da dedi ki: **تأرة**’nin çoğulu **تئر**’dir; hemzelidir.
 Dedi ki: ve ondan denir: **أتاره**: onu kere sonra kere iade etti; yani ona bakışı, **تارة** sonra **تارة** sürdürdü.
 Ve ona bakışı ve atışı **أتير إتارة** ile **أترت** ettim; o hâlde o **متار**’dır. Şairin sözü de bundandır:
  “Gölge eder; sanki o, **فرأ** **متار**’dır.”

 Ve onu hemze ile **أتأرته** ettim; yani ona bakışı keskinleştirdim; **التهذيب**’de böyledir. **تاراء** (med ile): Şam’da, Tebûk yakınında bir yer. Ondan: Resûlullah صلى الله عليه وسلم için, Medine ile Tebûk arasında **مسجد تاراء**; bunu siyer ehli zikretti.
 **تاران**: **القلزم** ile **أيلة** arasında, Mısır sınırlarında bir ada; orada Benû Hadân oturur.
 Onların sözü: “**يا تارات** falan”; Ebû Amr bunu nakletti ve onu açıklamadı; Hassân’ın sözünü şâhid getirdi:
  “Sizin diyarlarınızda yakında işiteceksin                      Allah en büyüktür, ey **تارات** Osman!” İbn Sîde dedi ki: ve benim yanımda o, kan için **الوتر**’den kalbedilmiştir; onunla vezinli olmasa da.
 **وتير** adam: ondan **التار** isabet edildi; bu, faili adlandırılmayanın sigası üzere böyle geldi. **توران** (zamm ile): nehrin ötesindeki her şeyin adı; hükümdarına **توران شاه** denir; Acem diyarından olan karşılığına **إيران** (kesr ile) denildiği gibi; hükümdarına da **إيران شاه**. **توران**: **ة بحران**; ondan Ebû Muhammed Sa‘d b. el-Hasen el-‘Arûdî el-Harrânî **التوراني**; onun güzel şiiri vardır; Ebû Sa‘d b. es-Sem‘ânî ondan işitti; ondan sonra beş yüz seksen yılına kadar yaşadı; bunu İbn Nukta zikretti. Ve Muhammed b. Ahmed el-Kazzâz b. **التوراني**; köyün adında da şöyle denir: **تور**; 705 yılında vefat etti; Bân el-Cümeyzî ve İbnü’l-Münâ’dan rivayet etti; Zehebî ondan aldı.
 Ve **غب توران** (zamm ile): **خور الديبل** yakınında bir yer; Sind beldelerindendir.
 İbnü’l-A‘râbî’den: **التائر**: gevşeklikten sonra işe devam eden.
 Ve ona istidrâk olunanlardandır: Ebû Amr’dan: falan, alınmak üzere **يتار** eder; yani alınmak üzere döndürülür. Âmir b. Kesîr el-Muhâribî’nin şu beytini şâhid getirdi:
  “Bana kızdılar ve beni uzaklaştırdılar                      böylece sanki ben, **فرأ** **يتار** oldum.” “**متار**” diye de rivayet edilir; ve o geçti.
 **الأساس**’ta: **تور**: onu **تارة** yaptı; yani bir kereden sonra bir kere. “Bu, senin **تاراتك**’inin şerridir.” Ve onu **تاورته** ettim: onu tekrar ettim. **تاران**: Kur’ân’da zikredilen Lokmân’ın oğlunun adıdır; Zecâc ve başkaları zikrettiği üzere; Süheylî bunu **الروض**’da nakletti.
