# توز — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B2/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D8%B2/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [توز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B2.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: توز

التوز، بالضم: الطبيعة والخلق، كالتوس، وقد أهمله الجوهري. التوز أيضا: شجر. التوز: الأصل. التوز: الخشبة يلعب بها بالكجة. توز: ع بين سميراء وفيد، نقله الصاغاني. وفي اللسان: موضع بين مكة والكوفة، وهو في المحكم هكذا وأنشد:
  بين سميراء وبين توز قلت: في مختصر البلدان: هو منزل بعد فيد على جادة مكة، يقرب من سميراء ومن غضور، قال أبو المسور:
  وصحبت في السير أهل توز                      منزلة في القدر مثل الكوز
  قليلة المأدوم والمـخـبـوز                      شر لعمري من بلاد الخوز الفقيه محمد بن مسعود الحلبي بن التوزي، نزيل حمص، محدث، لعله نسب إليه، أخذ عنه الذهبي. قلت: الصواب أنه منسوب إلى توزين، كورة بحلب، كما يأتي قريبا. والأتوز: الكريم التوز، أي الأصل. وتوزون، بالضم، لقب محمد بن إبراهيم الطبري صاحب أبي عمر الزاهد. وتوزين أو تيزين: كورة بحلب، نقله الصاغاني. قلت: وإليها نسب محمد بن مسعود السابق ذكره. فلا يحتاج إلى قوله: لعله، إلى آخره. وتاز يتوز توزا، إذا غلظ، وكذلك يتيز تيزا، قال الشاعر:
  تسوى على غسن فتاز خصيلها

  أي غلظ. وتوز، كبقم: د، بفارس، قريب من كازرون، ويقال فيه: توج، بالجيم أيضا، وقد تقدم في موضعه، منه الثياب التوزية الجيدة، إليه ينسب محمد بن عبد الله اللغوي المشهور، وأبو يعلى محمد بن الصلت بن الحجاج الأسدي الكوفي، من شيوخ البخاري، وثقه الرازيان. وإبراهيم بن موسى التوزي، عن بشر بن الوليد وطبقته، وعنه أبو بكر الآجري، أبو الحسن أحمد بن علي، روى عنه جعفر السراج، التوزيون المحدثون، ذكر هؤلاء ولم يستوعبهم، مع أن شأن البحر الإحاطة. وفي الإكمال وذيله، منهم: عمر بن موسى أبو حفص البغدادي التوزي، روى عنه أبو بكر الشافعي. ومحمد بن يزداد التوزي، حدث عن يونس. وموسى بن إبراهيم التوزي، عن إسحاق بن إسرائيل. وأبو يعقوب إسحاق بن ديمهر التوزي، من شيوخ ابن المقرئ. وابن أخيه عمر بن داوود بن واجد بن ديمهر التوزي، عن عباس الدوري وطبقته. وأبو القاسم عبد الله بن محمد بن أحمد بن مخلد التوزي، عن أبي بكر السراج وآخرين. ومما يستدرك عليه: تازة: قرية من أعمال فاس، ومنها عبد الله بن فارس بن أحمد التازي الفاسي، مات بمكة سنة 894، وأبوه بمصر سنة 869، وكان يذكر بالصلاح.

### Türkçe

**التوز**، (ضمme ile): tabiat ve yaratılış; **التوس** gibi; Cevherî onu ihmal etmiştir. **التوز** ayrıca: ağaç. **التوز**: asıl. **التوز**: **الكجة** ile oynanan tahta parçası. **توز**: Semîrâ ile Fîd arasında (bir yer); bunu Sâgânî nakletmiştir. Lisân’da: Mekke ile Kûfe arasında bir mevki; Muhkem’de de böyledir; ve şu beyit okunmuştur:
  Semîrâ ile **توز** arasında

Dedim: Muhtasarü’l-büldân’da: o, Mekke yolu üzerinde Fîd’den sonra bir menzildir; Semîrâ’ya ve Gadûr’a yaklaşır. Ebü’l-Misver dedi ki:
  Seferde **توز** ehliyle arkadaş oldum                      Kıymette menzil, küp gibi
  Katığı ve pişiği az                      Andolsun, Hûz beldelerinden daha şer

Fakih Muhammed b. Mes‘ûd el-Halebî b. **التوزي**; Humus’ta oturan; muhaddis; herhâlde ona nisbet edilmiştir; Zehebî ondan almıştır. Dedim: doğrusu, yakında geleceği üzere, Halep’te bir kûre olan **توزين**’e mensuptur. Ve **الأتوز**: kerîm **التوز**; yani asıl. Ve **توزون**, (ضمme ile): Ebû Ömer ez-Zâhid’in sahibi olan Muhammed b. İbrâhîm et-Taberî’nin lakabıdır. Ve **توزين** yahut **تيزين**: Halep’te bir kûre; bunu Sâgânî nakletmiştir. Dedim: ve ona, daha önce zikri geçen Muhammed b. Mes‘ûd nisbet edilmiştir. Öyleyse “herhâlde” demesine, sonuna kadar, ihtiyaç yoktur. Ve **تاز** **يتوز** **توزا**: kalınlaştığı zaman; aynı şekilde **يتيز** **تيزا**; şair dedi ki:
  Bir dal üzerine düzlenir de saç örgüsü **تاز** olur

  yani kalınlaştı. Ve **توز**، **كبقم**: Fars’ta bir belde; Kâzerûn’a yakın; onda **توج** da denir, **الجيم** ile de; yeri içinde daha önce geçmiştir. Ondandır: iyi **الثياب التوزية**; ona nisbet edilir: meşhur lugavî Muhammed b. Abdullâh; ve Buhârî’nin şeyhlerinden olan, Râzîlerin sika saydığı, Kûfeli Esedî Ebû Ya‘lâ Muhammed b. es-Salt b. el-Haccâc. Ve İbrâhîm b. Mûsâ **التوزي**; Bişr b. el-Velîd ve tabakası(ndan) rivayetle; ondan Ebû Bekr el-Âcurrî (rivayet etti). Ebü’l-Hasen Ahmed b. Alî; ondan Ca‘fer es-Serrâc rivayet etti. **التوزيون** muhaddisler: bunları zikretti ve onları kuşatmadı; hâlbuki denizin şânı kuşatıcılıktır. İkmâl ve zeylinde, onlardandır: Bağdatlı Ebû Hafs Ömer b. Mûsâ **التوزي**; ondan Ebû Bekr eş-Şâfiî rivayet etti. Ve Muhammed b. Yezdâd **التوزي**; Yûnus’tan hadis rivayet etti. Ve Mûsâ b. İbrâhîm **التوزي**; İshâk b. İsrâîl’den. Ve Ebû Ya‘kûb İshâk b. Dîmehr **التوزي**; İbnü’l-Mukri’nin şeyhlerindendir. Ve onun kardeşinin oğlu Ömer b. Dâvûd b. Vâcid b. Dîmehr **التوزي**; Abbâs ed-Dûrî ve tabakası(ndan). Ve Ebü’l-Kâsım Abdullâh b. Muhammed b. Ahmed b. Mahlad **التوزي**; Ebû Bekr es-Serrâc ve başkalarından. Ve onun üzerine istidrâk olunacaklardandır: **تازة**: Fâs amellerinden bir köy; ondandır: Mekke’de 894 yılında ölen, Fâsî **التازي** Abdullâh b. Fâris b. Ahmed; babası Mısır’da 869 yılında (öldü); ve salâh ile anılırdı.
