# توع (ت-و-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - و - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين والتّاء وواي معهما
ع ت و، ت و ع، ت ي ع تستعمل فقط
عتو:
عتا عُتُوّاً وعِتِيّاً إذا استكبر فهو عاتٍ، والملك الجبار عاتٍ، وجبابرة عتاة. وتَعَتَّى فلانٌ، وتَعَتَّتْ فُلانة إذا لم تُطِعْ. قال العجاج:
بأمره الأرض فما تعتَّتِ
أي: فما عَصَتْ.
توع:
التَّوْعُ: كسرك لبناً أو سمناً بكسرة خبز ترفعه بها. تقول: تُعْتُه فأنا أتوعُه توعاً.
تيع:
التَّيْعُ: ما يسيل على الأرض من جمد إذا ذاب، ونحوه. وتاعَ الماء تَيْعاً إذا تيّع على وجه الأرض، أي: انبسط في المكان الواسع فهو تائِع مائِع. والرّجُلُ يَتَتَايَعُ في الأمر إذا بقي فيه. والبعير يَتَتايَعُ في مشيه إذا حرّك ألواحه حتى يكاد يتفكّكُ. والسكران يتتايع: يرمي بنفسه إذا لجّ وتهافت. والتَّتايُعْ: رميُك بنفسك في الشيء من غير ثبت. والتَّتَيُّعُ: القيء، وهو مُتَتَيِّعٌ. وقد تاع، إذا قاء، وأتاعه غيره، أي: قيّأه.

##### Türkçe

باب **العين** ve **التّاء** ve **واي** onlarla birlikte
**ع ت و**، **ت و ع**، **ت ي ع** yalnızca kullanılır

**عتو**:
**عتا** **عُتُوّاً** ve **عِتِيّاً**; büyüklük tasladığı zaman; o hâlde o **عاتٍ**’dir. Zorba hükümdar **عاتٍ**’dir; zorba hükümdarlar **عتاة**’dir. Falan kimse **تَعَتَّى** etti; falanca kadın **تَعَتَّتْ** etti; itaat etmediği zaman. **العجاج** dedi ki:
Onun emriyle yer; artık **تعتَّتِ** etmedi
Yani: artık **عَصَتْ** etmedi.

**توع**:
**التَّوْعُ**: bir lokma ekmekle süt yahut sadeyağı kırman; onunla onu kaldırırsın. Dersin ki: **تُعْتُه**; ben onu **أتوعُه** **توعاً** (olarak) yaparım.

**تيع**:
**التَّيْعُ**: donmuş şeyden eridiği zaman yer üzerine akan şey ve benzeri. Su **تاعَ** etti, **تَيْعاً**; yerin yüzü üzerine **تيّع** ettiği zaman; yani geniş yerde yayıldı; o hâlde o **تائِع** **مائِع**’dir. Adam işte **يَتَتَايَعُ** eder; onda kaldığı zaman. Deve yürüyüşünde **يَتَتايَعُ** eder; levhalarını hareket ettirdiği zaman, öyle ki neredeyse çözülür. Sarhoş **يتتايع** eder: inat edip düşüp yuvarlandığı zaman kendini atar. **التَّتايُعْ**: sağlamlık olmaksızın şeyin içine kendini atmandır. **التَّتَيُّعُ**: kusmadır; o **مُتَتَيِّعٌ**’dir. Ve **تاع** etti; kustuğu zaman. Başkası onu **أتاعه** etti; yani onu kusturdu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

التَوْعُ: مصدر قولك: تثعْتُ السَمْنَ أو اللِبَأَ أَتوعُهُ، إذا كسرته بِقطعَةِ خبزٍ تَرفَعهُ بها.

##### Türkçe

**التَوْعُ**: Senin “**تثعْتُ** **السَمْنَ** veya **اللِبَأَ** **أَتوعُهُ**” sözünün mastarıdır; onu, onunla kaldırdığın bir parça ekmekle kırdığın zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والواو وما يثلثهما)
(توي) التاء والواو والياء كلمةٌ واحدةٌ. وهو بُطْلانُ الشيء. يقال تَوِي يَتْوَى توىً وتَوَاءً(1). قال:‏
* وكان لأُمِّهم صَارَ التَّوَاءُ *‏
(توب) التاء والواو والباء كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على الرُّجوع. يقال تابَ مِنْ ذنبه، أي رَجَعَ عنه يتوب إلى الله تَوبةً ومَتَاباً، فهو تائب. والتَّوْبُ التَّوبة. قال الله تعالى: (وَقَابِلِ التَّوْبِ( [غافر 3].‏
(توت) التاء والواو والتاء ليس أصلاً. وفيه التُّوت، وهو ثَمَرٌ.‏
(توخ) التاء والواو والخاء ليس أصلاً. وذُكر في كتاب الخليل حرفٌ أُراهُ تَصحيفاً. قال: "تاخَتِ الإصبع في الشيء الرِّخْو". وإنما هذا بالثاء ثاخَتْ.‏
(تور) التاء والواو والراء ليس أصلاً يعمل عليه (2). أمّا الخليل فذكر في بنائه ما ليس من أصله، وهو استَوْأرَتِ الوَحْش. وهذا مذكورٌ في بابه(3)وذكر ابن دريد كلمةً لو أعْرَضَ عنها كان أحسن. قال التّوْر الرَّسول بين القوم، عربيٌّ صحيح. قال:‏
والتَّوْرُ فيما بيننا مُعْملُ *** يَرضَى به المُرْسِل والمرسَلُ(4)‏
ويقال أنّ التارة أصلها واوٌ. وتفسير ذلك (5).‏
(توس) التاء والواو والسين: الطَّبع، وليس أصلاً، لأن التاء مبدلة من سين، وهو السُّوس.‏
(توق) التاء والواو والقاف أصلٌ واحد، وهو نِزَاعُ النَّفْس. ثم يُحمَل عليه غيرُه. يقال تاقَ الرّجُل يَتُوق. والتَّوْقُ نِزَاعُ النَّفْسِ إلى الشيء؛ وهو التُّؤُوق. ونفس تائقةٌ مشتاقَةٌ.‏
قال ابن السّكّيت: تُقْتُ وتئِقْتُ: اشتَقْت.‏
ابنُ الأعرابيّ: تاقَ يَتُوق إذا جادَ بنَفْسه (6). ومثله رَاق يَرِيقُ، وفَاقَ يَفِيقُ أو يَفوق.‏
(توع) التاء والواو والعين كلمةٌ واحدة. قال أبو عبيدٍ عن أبي زيد: أتاع الرّجُل إتاعةً، إذا قاءَ. ومنه قول القُطَامىّ:‏
* تمجُّ عُرُوقُها عَلقاً مُتَاعَا(7) *‏
وذكر الخليل كلمةً غيرها أصحَّ منها. قال: التَّوْعُ كَسْرُكَ لِبَأً أو سَمْناً بكسْرةِ خُبزٍ ترفَعُه بها.‏
(تول) التاء والواو واللام كلمةٌ ما أحسَبُها صحيحةً، لكنّها قد رُويت قالوا: التُِّوَلَةُ جنسٌ من السِّحْر(8). وقالوا: هو شيءٌ تجعلُه المرأةُ في عنقها تتحسَّن(9) به عند زوجها.‏
(توه) التاء والواو والهاء ليس أصلاً. قالوا: تَاهَ يَتُوه، مثل تاه [يَتِيه] وهو من الإبدال. وقد ذُكِر.‏
--------------ــــ
(1) لم أجد هذا المصدر فيما بين يدي من المعاجم إلا في المجمل، حيث قال: "التواء الهلاك، ويقصر". وأنشد الشاهد التالي.‏
(2) لعلها: "يعول عليه".‏
(3) سيأتي في مادة (وأر).‏
(4) الجمهرة (2: 14) والمعرب للجواليقي 86 والمجمل واللسان (ثور).‏
(5) كذا وردت هذه العبارة.‏
(6) في الأصل: "أتاق يتوق إذا جاء بنفسه"، تحريف.‏
(7) صدره كما في ديوانه 38 واللسان (تيع):‏ * فظلت تعبط الأيدي كلوما *‏
(8) بفتح الواو مع كسر التاء وضمها. وفي الأصل: "من الشجر"، تحريف.‏
(9) لم يرد هذا المعنى في المعاجم إلا في المجمل. والذي فيها هو المعنى الأول. وهو سحر أو شبهه تتحبب به المرأة إلى زوجها.‏

ـ

##### Türkçe

(تâ harfi, و harfi ve onlara üçüncü olarak gelenler babı)
(**توي**) **التاء** ve **الواو** ve **الياء** bir tek kelimedir. O, şeyin bâtıl olmasıdır. Denir: **تَوِي** **يَتْوَى** **توىً** ve **تَوَاءً**(1). Dedi ki:‏
* Ve onların annesi için **التَّوَاءُ** oldu *‏

(**توب**) **التاء** ve **الواو** ve **الباء** bir tek kelimedir; rücûa delâlet eder. Denir: **تابَ** **مِنْ** **ذنبه**; yani ondan döndü; Allah’a **تَوبةً** ve **مَتَاباً** ile döner; o hâlde o, **تائب**tir. **التَّوْبُ** **التَّوبة**dir. Allah Teâlâ dedi ki: (**وَقَابِلِ التَّوْبِ**( [غافر 3].‏

(**توت**) **التاء** ve **الواو** ve **التاء** asl değildir. Ve onda **التُّوت** vardır; o, bir meyvedir.‏

(**توخ**) **التاء** ve **الواو** ve **الخاء** asl değildir. Ve Halîl’in kitabında bir harf zikredildi; onu tashîf olarak görüyorum. Dedi: "**تاخَتِ الإصبع في الشيء الرِّخْو**". Ancak bu, **الثاء** iledir: **ثاخَتْ**.‏

(**تور**) **التاء** ve **الواو** ve **الراء** asl değildir; üzerine amel edilecek (2) değildir. Ama Halîl, binâsında aslından olmayanı zikretti; o da **استَوْأرَتِ الوَحْش**tır. Bu, onun babında zikredilmiştir(3). İbn Düreyd bir kelime zikretti; ondan yüz çevirseydi daha iyi olurdu. Dedi: **التّوْر** kavimler arasında elçidir; Arapça sahihdir. Dedi:‏
والتَّوْرُ فيما بيننا مُعْملُ *** يَرضَى به المُرْسِل والمرسَلُ(4)‏
Ve denir ki **التارة**nın aslı **واو**dur. Bunun tefsiri (5).‏

(**توس**) **التاء** ve **الواو** ve **السين**: tabiat; asl değildir; çünkü **التاء**, **سين**den bedeldir; o da **السُّوس**tur.‏

(**توق**) **التاء** ve **الواو** ve **القاف** bir tek asıldır; o, nefsin nizâıdır. Sonra başkası onun üzerine hamledilir. Denir: **تاقَ** adam **يَتُوق**. **التَّوْقُ** nefsin şeye doğru nizâıdır; o, **التُّؤُوق**tur. Ve **تائقةٌ** nefis, **مشتاقَةٌ**dır.‏
İbnü’s-Sikkît dedi: **تُقْتُ** ve **تئِقْتُ**: iştiyak ettim.‏
İbnü’l-A‘râbî: **تاقَ** **يَتُوق**; nefsini cömertçe verdiği zaman (6). Ve onun misli: **رَاق** **يَرِيقُ**, ve **فَاقَ** **يَفِيقُ** yahut **يَفوق**.‏

(**توع**) **التاء** ve **الواو** ve **العين** bir tek kelimedir. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **أتاع** adam **إتاعةً**; kustuğu zaman, dedi. Ondan, el-Kutâmî’nin sözü:‏
* **تمجُّ** **عُرُوقُها** **عَلقاً** **مُتَاعَا**(7) *‏
Ve Halîl, ondan daha sahih olan başka bir kelime zikretti. Dedi: **التَّوْعُ**; bir lokma ekmekle kaldırdığın bir lokma ekmek kırıntısıyla **لِبَأً** yahut **سَمْناً** kırmandır.‏

(**تول**) **التاء** ve **الواو** ve **اللام** bir kelimedir; onu sahih sanmıyorum; lâkin rivayet edilmiştir. Dediler: **التُِّوَلَةُ** sihrin bir cinsidir(8). Ve dediler: o, kadının kocasının yanında onunla güzelleşmek için(9) boynuna yaptığı bir şeydir.‏

(**توه**) **التاء** ve **الواو** ve **الهاء** asl değildir. Dediler: **تَاهَ** **يَتُوه**, **تاه** [**يَتِيه**] gibi; o, ibdâldendir. Ve zikredilmiştir.‏

--------------ــــ
(1) Elimdeki sözlükler arasında bu masdarı ancak **المجمل**’de bulamadım; orada dedi ki: "**التواء** helâktir; ve kısaltılır." Ve şu sonraki şâhidi inşâd etti.‏
(2) Muhtemelen: "**يعول عليه**".‏
(3) (**وأر**) maddesinde gelecektir.‏
(4) **الجمهرة** (2: 14) ve **المعرب** li’l-Cevâlîkî 86 ve **المجمل** ve **اللسان** (**ثور**).‏
(5) Bu ibare böyle vârid olmuştur.‏
(6) Asılda: "**أتاق يتوق إذا جاء بنفسه**", tahrîf.‏
(7) Sadrı, divanında 38 ve **اللسان** (**تيع**)’de olduğu üzere:‏ * فظلت تعبط الأيدي كلوما *‏
(8) **الواو**nun fethi ile, **التاء**nın kesri ve zammı ile. Asılda: "**من الشجر**", tahrîf.‏
(9) Bu mânâ sözlüklerde ancak **المجمل**’de vârid olmuştur. Onlarda olan ise birinci mânâdır. O, sihirdir yahut onun benzeridir; kadın onunla kocasına sevimli görünür.‏

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

تاعَ اللِّبَأَ والسَّمْن يَتوعه توْعاً إِذا كسره بقِطعة خبز أَو أَخذه بها. حكى الأَزهري عن الليث قال: التوْعُ كَسْرُك لِباً أَو سَمناً بكِسْرة خبز ترفَعُه بها، تقول منه: تُعْتُه فأَنا أَتُوعه تَوْعاً.

##### Türkçe

**تاعَ** **اللِّبَأَ** ve **السَّمْن**’i, onu **يَتوعه** **توْعاً** (şöyle olur:) bir parça ekmekle onu kırdığı yahut onu onunla aldığı zaman. el-Ezherî, el-Leys’ten hikâye etti; dedi ki: **التوْعُ**, senin bir lokma ekmekle **لِباً** yahut **سَمناً** kırmandır; onunla onu kaldırırsın. Ondan şöyle dersin: **تُعْتُه**; ben onu **أَتُوعه** **تَوْعاً**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

التوع: مصدر تعت اللبأ والسمن، وتعته، وأتوعه وأتيعه، توعا وتيعا، واقتصر الجوهري على اللغة الأولى، وذكر الثانية ابن شميل، إذا كسرته بقطعة خبز ترفعه بها، نقله الأزهري عن الليث. وقال ابن الأعرابي: تع تع، بالضم فيهما: أمر بالتواضع،وهو من التوع.
 والتيوع، مشددة على تفعول وهذا الضبط مع طوله يدل على أن التاء زائدة، لأنه وزنه بتفعول، ولو قال كتنور لأصاب المحز: كل ورقة أو بقلة إذا قطعت، أو قطفت سال منها لبن أبيض حار، يقرح البدن. والتيوعات: بقول أخر كالسقمونيا، والشبرم، واللاعية، والعشر، والحلتيت، والعرطنيثا، قال الأطباء: ولبن التيوعات، كلها مسهل مدر للبول والطمث، حالق للشعر وحده، وإذا دق ورقها أو بزرها وطرح في الماء الراكد طفا سمكه على الماء كالسكارى فاصطيد ما يشاء، وسيأتي شيء من ذلك في ي ت ع.

##### Türkçe

**التوع**: **تعت**’in **اللبأ** ve **السمن** hakkında mastarıdır; ve **تعته**; ve **أتوعه** ve **أتيعه** (fiilleri), **توعا** ve **تيعا** (olarak). **الجوهري** yalnız birinci lugatla yetindi; ikinciyi ise **ابن شميل** zikretti: onu bir parça ekmekle kırdüğün zaman, onunla onu kaldırırsın; **الأزهري** bunu **الليث**’ten nakletti. **ابن الأعرابي** dedi: **تع تع**; ikisinde de zamme ile: tevazu emridir; ve o, **التوع**’dandır.

Ve **التيوع**; **تفعول** vezni üzere şeddelidir; ve bu ضبط, onun uzunluğu ile birlikte, **التاء**’nın زائد olduğuna delâlet eder; çünkü onun vezni **بتفعول**’dür. Ve eğer **كتنور** gibi deseydi, maksada isabet ederdi: kesildiği yahut koparıldığı zaman ondan sıcak beyaz bir süt akan her yaprak yahut ot; bedeni yaralar. Ve **التيوعات**: **السقمونيا** ve **الشبرم** ve **اللاعية** ve **العشر** ve **الحلتيت** ve **العرطنيثا** gibi başka otlardır. Tabipler dedi: ve **لبن التيوعات**; hepsi müshil, idrar ve hayız için idrar söktürücü, tek başına saçı dökücü (bir şey)dir. Ve eğer onun yaprağı yahut tohumu dövülür de durgun suya atılırsa, onun balığı suyun üstüne sarhoşlar gibi yüzer; böylece dilediği avlanır. Ve bunun bir kısmı **ي ت ع**’da gelecektir.
