# توق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [توق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: توق

التَّوْقُ: تُؤُوق النفس إلى الشيء وهو نِزاعها إليه. تاقَت نفْسي إلى الشيء تَتُوق توْقاً وتُؤوقاً: نزَعَت واشتاقت، وتاقَت الشيءَ كتاقت إليه؛ قال رؤبة:
فالحمدُ لِله على ما وفَّقا
مَرْوانَ، إذْ تاقُوا الأُمورَ التُّوَّقا
والمُتَوَّقُ: المُتَشَهَّى. وفي حديث عليّ: ما لك تَتَوَّقُ في قُريش وتَدعُنا؟ تَتَوَّقُ، تفعَّل من التَّوْقِ: وهو الشَّوقُ إلى الشيء والنُّزوعُ إليه، والأَصل تَتَتوّق بثلاث تاءات فحذف تاء الأَصل تخفيفاً، أراد لِمَ تتزوّجُ في قريش غيرنا وتدعُنا يعني بني هاشم، ويروى تَنَوَّقُ، بالنون، من التنوُّقِ في الشيء إذا عُمل على استحسان وإعجاب به. يقال: تنوَّق وتأَنَّق. وفي الحديث الآخر: ما لك تَتَوِّقُ في قريش وتدعُ سائرهم. والمُتَوَّقُ: الكلام الباطل. ونفْس توَّاقةٌ: مُشْتاقةٌ؛ وأَنشد الأَصمعي:جاء الشِّتاء وقَميصي أَخْلاقْ
شَراذِمٌ يَضْحَكُ مني التَّوّاقْ
قيل: التَّوّاق اسم ابنه، ويروى النَّوَّاق بالنون. ويقال في المثل: المرْء تَوَّاقٌ إلى ما لم ينَل. وقيل: التوّاق الذي تَتُوق نفْسُه إلى كل دَناءة. ابن الأَعرابي: التَّوَقةُ الخُسَّفُ جمع خاسِفٍ وهو الناقِهُ، والتَّوْقُ نفْس النزْع، والتُّوقُ العَوَج في العصا ونحوها. وتاقَ الرجلُ يتُوق: جاد بنفْسه عند الموت. وفي حديث عبيد الله بن عمر، رضي الله عنهما: كانت ناقةُ رسول الله، صلى الله عليه وسلم، مُتوّقةً؛ كذا رواه بالتاء، فقيل له: ما المتوّقة؟ فقال: مثل قولك فرس تَئِقٌ أَي جواد؛ قال الحربي: وتفسيره أَعْجبُ من تَصحِيفه، وإِنما هي مُنَوَّقة، بالنون، هي التي قد رِيضَت وأُدِّبَت.

### Türkçe

**التَّوْقُ**: nefsin bir şeye **تُؤُوق** etmesi; bu, onun ona doğru çekişidir. Nefsim
bir şeye **تاقَت**
**إلى الشيء تَتُوق توْقاً وتُؤوقاً**: çekti ve özledi; ve **تاقَت الشيءَ** tıpkı **كتاقت
إليه** gibi; Rü’be dedi ki:
فالحمدُ لِله على ما وفَّقا
مَرْوانَ، إذْ تاقُوا الأُمورَ التُّوَّقا
ve **المُتَوَّقُ**: arzulanan. Ali’nin hadîsinde: “Sana ne oluyor da Kureyş’te
**تَتَوَّقُ**
ve bizi bırakıyorsun?” **تَتَوَّقُ**; **التَّوْقِ**’tan **تفعَّل** babındandır: o da bir şeye
**الشَّوقُ** ve ona doğru **النُّزوعُ**dur; aslında üç **تاءات** ile **تَتَتوّق** idi; hafifletmek için aslın **تاء**’sı düşürüldü; “Niçin bizden başkasıyla Kureyş’te evleniyorsun da bizi bırakıyorsun?” demek istedi; yani Benî Hâşim’i; **تَنَوَّقُ** diye de rivayet edilir,
**بالنون**; **التنوُّقِ**’tan: bir şeyde, onunla istihsan ve ona hayranlık üzere amel edildiği zaman. Denir:
**تنوَّق** ve **تأَنَّق**. Diğer hadîste: “Sana ne oluyor da Kureyş’te **تَتَوِّقُ** ediyorsun ve onların geri kalanını bırakıyorsun.”
ve **المُتَوَّقُ**: bâtıl söz. Ve bir nefis **توَّاقةٌ**: iştiyaklı; ve Asma‘î inşad etti:
جاء الشِّتاء وقَميصي أَخْلاقْ
شَراذِمٌ يَضْحَكُ مني التَّوّاقْ
denildi: **التَّوّاق** onun oğlunun adıdır; **النَّوَّاق** diye de rivayet edilir, **بالنون**. Ve meselde denir:
المرْء تَوَّاقٌ إلى ما لم ينَل
ve denildi: **التوّاق**; nefsi her alçaklığa **تَتُوق** eden kimsedir. İbnü’l-A‘râbî: **التَّوَقةُ**; **الخُسَّفُ**’tur; **خاسِفٍ**’in cem‘idir; o da **الناقِهُ**dur; ve **التَّوْقُ** bizzat çekiştir; ve **التُّوقُ** değnekte ve benzerlerinde eğriliktir.
ve **تاقَ الرجلُ يتُوق**: ölüm anında canıyla cömert davrandı. Ubeydullah b. Ömer’in hadîsinde,
Allah onlardan razı olsun: Resûlullah’ın, sallallahu aleyhi ve sellem, devesi **مُتوّقةً** idi;
böylece onu **بالتاء** ile rivayet etti; ona denildi: “**المتوّقة** nedir?” dedi ki: “Senin ‘**فرس تَئِقٌ**’ demen gibi; yani cömert (iyi).” Harbî dedi ki: onun tefsiri, tashifinden daha acayiptir; halbuki o ancak **مُنَوَّقة**’dır,
**بالنون**; o, terbiye edilmiş ve edeplendirilmiş olandır.
