# توق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [توق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: توق

تاق إليه يتوق توقا وتؤوقا كقعود وتياقة بالكسر وتوقانا محركة واقتصر الجوهري على الأول والأخير: اشتاق ونزعت نفسه إليه، وتاق القدح في الميسر إذا خرج عند الإجالة نقله ابن عباد، قال: وتاق إلى الشيء إذا هم بفعله وخف إليه كما في المحيط وهو مجاز. وتاق أشفق عن ابن عباد وتاق الرجل بنفسه توقانا محركة وتوقا إذا جاد بها وقال أبو عمرو: التوق نفس النزع كالسوق. وكذلك الدموع إذا خرجت من الشؤون قيل قد تاقت وهو مجاز. وتاق القوس يتوقها توقا إذا شد نزعها وأغرق السهم فيها كأتأقها عن ابن عباد. وقال ابن الأعرابي التوقة محركة الناقهون من المرض كأنه جمع تائق. والتوق بالضم العوج في العصا وغيرها عن أبي عمرو. والتيقان من الرجال كهيبان الرجل الشديد الوثب عن ابن عباد قال وأصله تيوقان فقلبت الواو في الياء. والمتوق كمعظم المتشهى عن ابن الأعرابي.
 ومما يستدرك عليه: تاقت نفسه الشيء، كتاقت إليه، قال رؤبة:
  فالحمد لله على ما وفـقـا
  مروان إذ تاقوا الأمور التوقا وتتوق إلى الشيء: تشوق. والتواق: الشواق، والذي تتوق نفسه إلى كل دناءة ، يقال في المثل: المرء تواق إلى ما لم ينل. نقله الجوهري. والتواق: اسم رجل، وبه فسر قول الراجز:
  جاء الشتاء وقميصي أخلاق
  شراذم يضحك منه التـواق يقال: هو ابنه، ويروى: النواق بالنون، كما في الصحاح. ومتاقة التنور: حجر في أسفله، كأنه مخرج النفس للنار، وبالنون أيضا، نقله ابن عباد. والمتوق، كمعظم: الكلام الباطل، كما في اللسان. قلت: أو هو تصحيف المبوق، بالموحدة. وفي حديث عبيد الله بن عمر رضي

  الله عنهما: كانت ناقة رسول الله صلى الله عليه وسلم متوقة كذا رواه بالتاء، فقيل له: ما المتوقة. فقال: مثل قولك، فرس تئق، أي: جواد، قال الحربي: وتفسيره أعجب من تصحيفه، وإنما هي منوقة، بالنون، وهي التي قد ريضت، وأدبت. ويقال: تاق إلى الغاية: إذا أسرع وخف. وتق إلي يا فلان: أسرع، وهو مجاز.

### Türkçe

**تاق** ona doğru **يتوق** **توقا** ve **تؤوقا** ( **قعود** gibi) ve kesre ile **تياقة** ve harekeli **توقانا**; Cevherî yalnız birincisi ve sonuncusu ile yetindi: “özledi ve nefsi ona doğru çekildi.” Ve **تاق** kadeh, **الميسر**’de, **الإجالة** sırasında çıktığı vakit; bunu İbn Abbâd nakletti. Dedi ki: “**تاق** bir şeye, onu yapmaya niyet ettiği ve ona hafifçe yöneldiği vakit,” **المحيط**’ta olduğu gibi; ve bu mecazdır. Ve **تاق**: “acıdı/merhamet etti”; İbn Abbâd’dan. Ve adam, nefsiyle **توقانا** (harekeli) ve **توقا**: onu cömertçe verdiği vakit. Ebû Amr dedi ki: **التوق** nefis çekilişinin aynısıdır; **السوق** gibi. Ve aynı şekilde gözyaşları, **الشؤون**’dan çıktığı vakit “**قد تاقت**” denir; ve bu mecazdır. Ve **تاق** yay, onu **يتوقها** **توقا**: onun kirişini çekip gerdiği ve oku onda sonuna kadar batırdığı vakit; İbn Abbâd’dan **كأتأقها** gibi. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: harekeli **التوقة**: hastalıktan (dolayı) zayıflayanlar; sanki **تائق**’in çoğulu gibi. Ve zamme ile **التوق**: değnekte ve başkasında eğrilik; Ebû Amr’dan. Ve erkeklerden **التيقان**: adamın şiddetli sıçrayışı gibi; İbn Abbâd’dan. Dedi ki: “Aslı **تيوقان** idi; sonra **الواو** **الياء**’ya çevrildi.” Ve **المتوق** ( **معظم** gibi): arzulanan; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “Nefsi bir şeyi **تاقت**,” “ona **تاقت**” gibi. Rü’be dedi ki:
فالحمد لله على ما وفـقـا
مروان إذ تاقوا الأمور التوقا

Ve **تتوق** bir şeye: “iştiyak duydu.” Ve **التواق**: **الشواق**; ve nefsi her alçaklığa **تتوق** eden kimse; meselde denir ki: “Kişi, elde etmediği şeye **تواق**tır.” Bunu Cevherî nakletti. Ve **التواق**: bir adamın adıdır; ve râcizin sözü bununla tefsir edildi:
جاء الشتاء وقميصي أخلاق
شراذم يضحك منه التـواق

Denir ki: o, onun oğludur. Ve **النواق** ( **النون** ile) diye de rivayet edilir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **متاقة التنور**: onun altındaki taş; sanki ateş için nefesin çıkış yeri gibi; ve **النون** ile de (vardır); İbn Abbâd nakletti. Ve **المتوق** ( **معظم** gibi): bâtıl söz; **اللسان**’da olduğu gibi. Dedim ki: yahut o, **المبوق**’un ( **الموحدة** ile) tashîfidir. Ve Ubeydullah b. Ömer رضى الله عنهما hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in devesi **متوقة** idi”; böylece **التاء** ile rivayet etti. Ona denildi ki: “**المتوقة** nedir?” Dedi ki: “Senin ‘**فرس تئق**’ demen gibi; yani: cömert/iyi koşan.” Harbî dedi ki: “Onun tefsiri, onun tashîfinden daha şaşırtıcıdır; aslında o **منوقة**’dur, **النون** ile; ve o, terbiye edilmiş ve edeplendirilmiş olandır.” Ve denir ki: “**تاق** hedefe”: süratlenip hafiflediği vakit. Ve “Bana doğru **تق** ey falan”: “acele et”; ve bu mecazdır.
