# توه (ت-و-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - و - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والتاء و و ا ي ء معهما
ه و ت، ت و ه، ت ي ه، ه ت ي، ه ي ت مستعملات هوت: يقال في الشَّتْم: صبَّ اللهُ عليه هَوْتَةً وموتةً.
توه: تيه: التَّيْهُ والتَّوْهُ، لغتان. يقال: تاه يَتِيهُ تَيْهاً، وتاه يتوه توهاً، والتِّيهُ أعم من التّوه.
ويقال: تَوَّهْتُه وتَيَّهتُه والواو أعم.
وأرض تِيهً وتَيْهاء، وفلاة أتاوِيهُ، كأنها جماعة الجماعة. قال:
تيهٍ أتاويهَ على السقاطِ
وأرض مَتيهةٌ ومُتيهةٌ كأنها مفعلة: لا يِهتَدَي فيها. قال:
مشتبهٍ مُتِيهةٍ تَيْهاؤهُ
هتى: المُهاتاهُ من قولك: هات، يقال: اشتقاته من هاتَي يُهاتِي الهاء فيه اصلية ويقال: بل الهاء في موضع قطعِ الألف من آتى يؤاتي، ولكن العرب أماتوا كل شيء من فعلها إلا هاتِ في الأمر، وقد جاء في الشعر قوله: "لله ما يعطي وما يهاتي". أي: ما يأخذ.
هيت: هَيْتَ لك، أي: هَلُمَّ لك.
هَيْتَ: من كلام أهل مصر، قال رجلٌ لعليًّ عليه السلام:
أن العراق وأهـلـهُ		عنق إليك فهمت هَيْتا
وهِيت: موضعٌ بشاطىء الفرات، قال:
والحوتُ في هِيتَ رداها هِيتُ
أراد: حيث التقم الحوت يونس عليه السلام، وقاله الشاعر على غير علمٍ بالموضع الذي التقم فيه يونس أن كان أراد هذا المعنى.

##### Türkçe

باب **الهاء** ve**التاء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ه و ت**، **ت و ه**، **ت ي ه**، **ه ت ي**، **ه ي ت** kullanımdadır. **هوت**: sövmede denir: “Allah onun üzerine bir **هَوْتَةً** ve bir **موتةً** döksün.”

**توه**: **تيه**: **التَّيْهُ** ve **التَّوْهُ**, iki dildir. Denir: **تاه يَتِيهُ تَيْهاً**, ve **تاه يتوه توهاً**, ve **التِّيهُ** **التّوه**’dan daha geneldir.

Ve denir: **تَوَّهْتُه** ve **تَيَّهتُه**; ve **الواو** daha geneldir.

Ve bir yer: **تِيهً** ve **تَيْهاء**, ve bir çöl: **أتاوِيهُ**, sanki o, cemaatin cemaatidir. Dedi ki:
**تيهٍ أتاويهَ على السقاطِ**

Ve bir yer: **مَتيهةٌ** ve **مُتيهةٌ**, sanki o **مفعلة** gibidir: onda hidayet bulunmaz. Dedi ki:
**مشتبهٍ مُتِيهةٍ تَيْهاؤهُ**

**هتى**: **المُهاتاهُ**, senin “**هات**” sözünden. Denir: onun iştikakı **هاتَي يُهاتِي**’dendir; **الهاء** onda asıldır. Ve denir: bilakis **الهاء**, **آتى يؤاتي**’den **الألف**’in kesilmesi yerindedir; fakat Araplar onun fiilinden her şeyi öldürdüler, emir kipinde **هاتِ** hariç. Ve şiirde onun sözü gelmiştir: “لله ما يعطي وما يهاتي”. Yani: ne alır.

**هيت**: **هَيْتَ لك**, yani: **هَلُمَّ لك**.

**هَيْتَ**: Mısır ehlinin sözündendir. Bir adam Ali’ye, عليه السلام, dedi ki:
أن العراق وأهـلـهُ		عنق إليك فهمت هَيْتا

Ve **هِيت**: Fırat kıyısında bir yerdir. Dedi ki:
والحوتُ في هِيتَ رداها هِيتُ

Murad etti: balığın Yunus’u, عليه السلام, yuttuğu yer; ve şair onu, Yunus’un yutulduğu yer hakkında bilgi olmaksızın söyledi; eğer bu manayı murad ettiyse.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%87/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والواو وما يثلثهما)
(توي) التاء والواو والياء كلمةٌ واحدةٌ. وهو بُطْلانُ الشيء. يقال تَوِي يَتْوَى توىً وتَوَاءً(1). قال:‏
* وكان لأُمِّهم صَارَ التَّوَاءُ *‏
(توب) التاء والواو والباء كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على الرُّجوع. يقال تابَ مِنْ ذنبه، أي رَجَعَ عنه يتوب إلى الله تَوبةً ومَتَاباً، فهو تائب. والتَّوْبُ التَّوبة. قال الله تعالى: (وَقَابِلِ التَّوْبِ( [غافر 3].‏
(توت) التاء والواو والتاء ليس أصلاً. وفيه التُّوت، وهو ثَمَرٌ.‏
(توخ) التاء والواو والخاء ليس أصلاً. وذُكر في كتاب الخليل حرفٌ أُراهُ تَصحيفاً. قال: "تاخَتِ الإصبع في الشيء الرِّخْو". وإنما هذا بالثاء ثاخَتْ.‏
(تور) التاء والواو والراء ليس أصلاً يعمل عليه (2). أمّا الخليل فذكر في بنائه ما ليس من أصله، وهو استَوْأرَتِ الوَحْش. وهذا مذكورٌ في بابه(3)وذكر ابن دريد كلمةً لو أعْرَضَ عنها كان أحسن. قال التّوْر الرَّسول بين القوم، عربيٌّ صحيح. قال:‏
والتَّوْرُ فيما بيننا مُعْملُ *** يَرضَى به المُرْسِل والمرسَلُ(4)‏
ويقال أنّ التارة أصلها واوٌ. وتفسير ذلك (5).‏
(توس) التاء والواو والسين: الطَّبع، وليس أصلاً، لأن التاء مبدلة من سين، وهو السُّوس.‏
(توق) التاء والواو والقاف أصلٌ واحد، وهو نِزَاعُ النَّفْس. ثم يُحمَل عليه غيرُه. يقال تاقَ الرّجُل يَتُوق. والتَّوْقُ نِزَاعُ النَّفْسِ إلى الشيء؛ وهو التُّؤُوق. ونفس تائقةٌ مشتاقَةٌ.‏
قال ابن السّكّيت: تُقْتُ وتئِقْتُ: اشتَقْت.‏
ابنُ الأعرابيّ: تاقَ يَتُوق إذا جادَ بنَفْسه (6). ومثله رَاق يَرِيقُ، وفَاقَ يَفِيقُ أو يَفوق.‏
(توع) التاء والواو والعين كلمةٌ واحدة. قال أبو عبيدٍ عن أبي زيد: أتاع الرّجُل إتاعةً، إذا قاءَ. ومنه قول القُطَامىّ:‏
* تمجُّ عُرُوقُها عَلقاً مُتَاعَا(7) *‏
وذكر الخليل كلمةً غيرها أصحَّ منها. قال: التَّوْعُ كَسْرُكَ لِبَأً أو سَمْناً بكسْرةِ خُبزٍ ترفَعُه بها.‏
(تول) التاء والواو واللام كلمةٌ ما أحسَبُها صحيحةً، لكنّها قد رُويت قالوا: التُِّوَلَةُ جنسٌ من السِّحْر(8). وقالوا: هو شيءٌ تجعلُه المرأةُ في عنقها تتحسَّن(9) به عند زوجها.‏
(توه) التاء والواو والهاء ليس أصلاً. قالوا: تَاهَ يَتُوه، مثل تاه [يَتِيه] وهو من الإبدال. وقد ذُكِر.‏
--------------ــــ
(1) لم أجد هذا المصدر فيما بين يدي من المعاجم إلا في المجمل، حيث قال: "التواء الهلاك، ويقصر". وأنشد الشاهد التالي.‏
(2) لعلها: "يعول عليه".‏
(3) سيأتي في مادة (وأر).‏
(4) الجمهرة (2: 14) والمعرب للجواليقي 86 والمجمل واللسان (ثور).‏
(5) كذا وردت هذه العبارة.‏
(6) في الأصل: "أتاق يتوق إذا جاء بنفسه"، تحريف.‏
(7) صدره كما في ديوانه 38 واللسان (تيع):‏ * فظلت تعبط الأيدي كلوما *‏
(8) بفتح الواو مع كسر التاء وضمها. وفي الأصل: "من الشجر"، تحريف.‏
(9) لم يرد هذا المعنى في المعاجم إلا في المجمل. والذي فيها هو المعنى الأول. وهو سحر أو شبهه تتحبب به المرأة إلى زوجها.‏

ـ

##### Türkçe

(تاء بابı ve **الواو** ve onları üçleyen şey)
(**توي**) **التاء** ve **الواو** ve **الياء** bir tek kelimedir. Ve o, şeyin bâtıl olmasıdır. Denir: **تَوِي** **يَتْوَى** **توىً** ve **تَوَاءً**(1). Dedi ki:‏
* Ve onların annesi için **صَارَ التَّوَاءُ** oldu *‏
(**توب**) **التاء** ve **الواو** ve **الباء** bir tek kelimedir; dönüşe delâlet eder. Denir: **تابَ** مِنْ ذنبه, yani ondan döndü; Allah’a **يتوب**; **تَوبةً** ve **مَتَاباً** (ile); o hâlde o, **تائب**tir. Ve **التَّوْبُ** **التَّوبة**dir. Allah Teâlâ dedi ki: (**وَقَابِلِ التَّوْبِ**( [غافر 3].‏
(**توت**) **التاء** ve **الواو** ve **التاء** asl değildir. Ve onda **التُّوت** vardır; o, bir meyvedir.‏
(**توخ**) **التاء** ve **الواو** ve **الخاء** asl değildir. Ve Halîl’in kitabında bir harf zikredildi; onu bir tashîf görüyorum. Dedi: "‏**تاخَتِ** الإصبع في الشيء الرِّخْو". Ancak bu, **الثاء** iledir: **ثاخَتْ**.‏
(**تور**) **التاء** ve **الواو** ve **الراء** asl değildir; üzerine amel edilir değildir (2). Ama Halîl, binasında aslından olmayanı zikretti; o da **استَوْأرَتِ** **الوَحْش**tır. Ve bu, babında zikredilmiştir(3). Ve İbn Düreyd bir kelime zikretti; ondan yüz çevirseydi daha iyi olurdu. Dedi: **التّوْر** قوم arasında elçidir; Arapça sahih(tir). Dedi:‏
والتَّوْرُ فيما بيننا مُعْملُ *** يَرضَى به المُرْسِل والمرسَلُ(4)‏
Ve denir ki **التارة**’nin aslı **واو**dur. Ve bunun tefsiri (5).‏
(**توس**) **التاء** ve **الواو** ve **السين**: tabiat; ve asl değildir; çünkü **التاء**, **سين**’den bedeldir; o da **السُّوس**tur.‏
(**توق**) **التاء** ve **الواو** ve **القاف** tek bir asıldır; o da nefsin çekişmesidir. Sonra başkası ona hamledilir. Denir: **تاقَ** adam **يَتُوق**. Ve **التَّوْقُ**: nefsin şeye doğru çekişmesi; o, **التُّؤُوق**tur. Ve **نفس تائقةٌ**: iştiyaklıdır.‏
İbnü’s-Sikkît dedi: **تُقْتُ** ve **تئِقْتُ**: iştiyak duydum.‏
İbnü’l-A‘râbî: **تاقَ** **يَتُوق**; eğer nefsiyle cömertlik ettiyse(6). Ve benzeri: **رَاق** **يَرِيقُ**, ve **فَاقَ** **يَفِيقُ** yahut **يَفوق**.‏
(**توع**) **التاء** ve **الواو** ve **العين** bir tek kelimedir. Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **أتاع** adam **إتاعةً**, eğer kustuysa, dedi. Ve ondan, el-Kutâmî’nin sözü:‏
* تمجُّ عُرُوقُها عَلقاً مُتَاعَا(7) *‏
Ve Halîl, ondan daha sahih olan başka bir kelime zikretti. Dedi: **التَّوْعُ**, bir lokmayı yahut yağı, onunla kaldırdığın bir ekmek lokmasıyla kırmandır.‏
(**تول**) **التاء** ve **الواو** ve **اللام** bir kelimedir; onu sahih sanmıyorum; lâkin rivayet edilmiştir. Dediler: **التُِّوَلَةُ** sihrin bir cinsidir(8). Ve dediler: o, kadının kocasının yanında onunla güzelleşmek için(9) boynuna yaptığı bir şeydir.‏
(**توه**) **التاء** ve **الواو** ve **الهاء** asl değildir. Dediler: **تَاهَ** **يَتُوه**, **تاه** [**يَتِيه**] gibi; ve o, ibdâldendir. Ve zikredilmiştir.‏
--------------ــــ
(1) Yanımdaki sözlükler arasında bu masdarı, ancak **المجمل**’de bulamadım; orada dedi ki: "**التواء** helâk(tir), ve kısaltılır." Ve şu sonraki şâhidi inşâd etti.‏
(2) Muhtemelen: "ona dayanılır".‏
(3) (وأر) maddesinde gelecektir.‏
(4) **الجمهرة** (2: 14) ve Cevâlîkî’nin **المعرب**’i 86 ve **المجمل** ve **اللسان** (**ثور**).‏
(5) Bu ibare böyle vârid olmuştur.‏
(6) Asılda: "**أتاق** **يتوق** إذا جاء بنفسه", tahrîf.‏
(7) Sadrı, divanında 38 ve **اللسان** (**تيع**)’de olduğu gibi:‏ * فظلت تعبط الأيدي كلوما *‏
(8) **الواو**’nun fethi ile, **التاء**’nın kesri ve zammı ile. Asılda: "ağaçtan", tahrîf.‏
(9) Bu mânâ, sözlüklerde ancak **المجمل**’de vârid olmuştur. Ve onlarda olan, birinci mânâdır. Ve o, sihirdir yahut onun benzeridir; kadın onunla kocasına sevimli görünür.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%87/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت و ه
توهه بمعنى تيهه‏.‏
وفي شتائمهم‏:‏ يا متوه ويا مروع وما بال ذلك المتوه يفعل كذا

##### Türkçe

ت و ه
**توهه** “**تيهه**” anlamındadır.‏
Onların sövgülerinde: “Ey **متوه** ve ey **مروع**; ve o **المتوه**’e ne oluyor da şöyle şöyle yapıyor?”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التَّوْهُ: لغة في التِّيهِ، وهو الهَلاكُ، وقيل: الذهاب، وقد تاهَ يتُوهُ ويَتِيهُ تَوْهاً هَلَك. قال ابن سيده: وإِنما ذكرت هنا يتِيهُ وإِن كانت يائية اللفظ لأَن ياءها واو، بدليل قولهم ما أَتْوَهَهُ في ما أَتْيَهه، والقول فيه كالقول في طاحَ يَطِيحُ، وسنذكره في موضعه. قال أَبو زيد: قال لي رجل من بني كلاب أَلْقَيْْتَنِي في التُّوهِ، يريد التِّيهَ. وتَوّهَ نفسَه: أَهلكها، وما أَتْوَهَه. قال ابن سيده: فتاه يتيهُ، على هذا، فَعِلَ يَفْعِلُ
عند سيبويه، وفلاةٌ تُوهٌ والجمع أَتْواهٌ وأَتاويهُ.

##### Türkçe

**التَّوْهُ**: **التِّيهِ**’te bir lugattır; o da helâktir; ve “gitme” denilmiştir. Ve **تاهَ** **يتُوهُ** ve **يَتِيهُ** **تَوْهاً**: helâk oldu. İbn Sîde dedi ki: Burada **يتِيهُ**’i ancak zikrettim; lafız bakımından yâ’lı olsa da; çünkü onun yâ’sı vâv’dır; delil, onların “**ما أَتْوَهَهُ**” demeleridir, “**ما أَتْيَهه**” hakkında. Ve bunda söz, **طاحَ يَطِيحُ** hakkındaki söz gibidir; onu yerinde zikredeceğiz. Ebû Zeyd dedi ki: Benî Kilâb’dan bir adam bana dedi: “Beni **التُّوهِ** içine attın”; **التِّيهَ**’i kastediyor. Ve **تَوّهَ نفسَه**: onu helâk etti; ve “**ما أَتْوَهَه**”. İbn Sîde dedi ki: Buna göre **فتاه يتيهُ**; Sîbeveyh’indeki **فَعِلَ يَفْعِلُ** (babı) üzerinedir. Ve **وفلاةٌ تُوهٌ**; cem‘i **أَتْواهٌ** ve **أَتاويهُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!التَّوْهُ ) ، بالفَتْحِ .
هذه التّرْجَمَةُ كَتَبها بالأحْمرِ مع أَنَّ الجوْهرِيَّ ذَكَرَ *!تَوَهَ ، وما *!أَتْوَهَهُ في ( ت ي ه ) ، فالأَوْلى كتبها بالأَسْودِ .
( ويُضَمُّ ) ، وهذه عن أَبي زَيْدٍ ، قالَ : قالَ لي رجُلٌ من بَني كِلابٍ : أَلْقَيْتَنِي في *!التُّوهِ ، بالضَّمِّ ، أَي الهَلاكِ ؛ وهو ( الهَلاكُ ) لُغَةٌ في التِّيهِ .
( و ) قيلَ : ( الذَّهابُ ) في الأرضِ .
وقد ( *!تَاهَ *!يَتُوهُ ) ويَتِيهُ

*!تَوْهاً : ( هَلَكَ ) .
( قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما ذُكِرَتْ هنا يتِيهُ وإن كانتْ يائِيَّةَ اللّفْظِ لأنَّ ياءَها واوٌ ، بدَلِيلِ قوْلِهم : ما أَتْوَهَهُ في ما أَتْيَهَهُ ، والقَوْلُ فيه كالقَوْلِ في طاحَ يَطِيحُ .
( و ) *!تاهَ *!تَوْهاً : ( تَكَبَّرَ ) ، أَو ضَلَّ ، أَو تَحَيَّرَ .
( و ) قيلَ : ( اضْطَرَبَ عَقْلُه ) ، فهو تائِهٌ ، وسَيَأْتي في ت ي ه .
( *!وتَوَّهَهُ ) تَتْوِيهاً : ( أَهْلَكَهُ .
( و ) يقالُ : ( فلانٌ *!تُوهٌ ، بالضَّمِّ ) ، هكذا في النُّسخِ والصَّوابُ فَلاةٌ تُوهٌ ، ( ج *!أَتْواهٌ *!وأَتاوِيهُ ) ، جَمْعُ الجَمْعِ .
( وما *!أَتْوَهَهُ ) مِثْلُ ( ما أَتْيَهَهُ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
تاهَ يَتُوهُ : ضَلَّ الطَّريقَ ؛ وقيلَ : تَحَيَّر .
ويقالُ في الشّتْمِ : يا *!مُتوَّه ويا مُروَّع ، وما بالُ ذاكَ *!المُتوَّه يَفْعَلُ .

##### Türkçe

: **التَّوْهُ** , fetha ile.
Bu tercümeyi kırmızı ile yazdı; hâlbuki **الجوهري** **تَوَهَ**’i ve **أَتْوَهَهُ**’i ( **ت ي ه** )’de zikretti; öyleyse en evlâsı onu siyah ile yazmasıdır.
(Ve damme ile okunur), ve bu Ebû Zeyd’dendir; dedi ki: Benî Kilâb’dan bir adam bana dedi: Beni **التُّوهِ**’a, damme ile, attın; yani helâke; ve o (helâk) **التِّيهِ**’de bir lugattır.
(Ve) denildi: Yerde (gitme).
Ve muhakkak (**تَاهَ يَتُوهُ**) ve **يَتِيهُ**.

**تَوْهاً**: (helâk oldu).
(İbn Sîde dedi ki: Burada **يَتِيهُ** ancak, lafız itibarıyla yâ’î olduğu hâlde, zikredildi; çünkü onun yâ’sı vâv’dır; onların “**ما أَتْوَهَهُ**” demeleri deliliyle, “**ما أَتْيَهَهُ**”de; ve onda söz, **طاحَ يَطِيحُ**’ta söz gibidir.
(Ve) **تاهَ تَوْهاً**: (büyüklendi), yahut saptı, yahut şaşırdı.
(Ve) denildi: (aklı çalkalandı), artık o **تائِهٌ**’dir; ve **ت ي ه**’de gelecektir.
(**وتَوَّهَهُ**) **تَتْوِيهاً**: (onu helâk etti).
(Ve) denilir: (falanca **تُوهٌ**’dur, damme ile); nüshalarda böyle; doğrusu ise **فَلاةٌ تُوهٌ**; (çoğulu **أَتْواهٌ** ve **أَتاوِيهُ**), cem‘in cem‘i.
(**وما أَتْوَهَهُ**) ( **ما أَتْيَهَهُ** ) gibidir.
(Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**تاهَ يَتُوهُ**: yolu şaşırdı; ve denildi: şaşırdı.
Ve sövmede denilir: ey **مُتوَّه** ve ey **مُروَّع**; ve ne oluyor da şu **المُتوَّه** yapıyor.)

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%87/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَاهَ
1 تَاهَ تاه تاة , aor. يَتُوهُ, inf. n. تَوْءٌ (Msb, K) and تُوهٌ, (AZ, K,) is syn. with  تَاهَ having for its aor. يَتِيهُ; (Msb, and TA in the present art. and in art. تيه;) [and with طَاحَ, aor. يَطُوحُ and يَطِيحُ;] signifying He deviated from, or lost, or missed, the right way; he lost his way; (Msb, TA;) in the desert: (Msb:) or he was, or became, confounded, or perplexed, and unable to see his right course: (TA in the present art.:) or he went away (K, TA) in the land, confounded, or perplexed, and unable to see his right course: (TA in art. تيه:) or, as some say, (TA,) his mind, or intellect, was, or became, disordered, confused, or unsound: (K, TA:) and he perished: (K TA:) accord. to ISd, the ى in يَتِيهُ is shown to be originally و by their saying, مَا أَتْوَهَهُ, as syn. with مَا أَتْيَهَهُ. (TA.) AZ says, A man of the Benoo-Kilבb said to me, أَلْقَيْتَنِى فِى التُّوهِ, with damm, meaning [Thou hast thrown me into] destruction. (TA.) ― -b2- Also, [like تَاهَ aor. يَتِيهُ, q. v.,] He magnified himself; or behaved proudly, haughtily, or insolently. (K.)

توّههُ
2 توّههُ أوهى توه توهه توهة وهي , (Msb, K,) inf. n. تَتْوِيهٌ, (TA,) i. q. تَيَّهَهُ, [and طَوَّحَهُ and طَيَّحَهُ,] i. e. He made him to deviate from, or lose, or miss, the right way; made him to lose his way: (Msb:) [or he made him to be, or become, confounded, or perplexed, and unable to see his right course: &c.: see 1; and see تَيَّهَهُ, in art. تيه:] or he destroyed him. (K.)

مَا أَتْوَهَهُ
4 مَا أَتْوَهَهُ ذ i. q. مَا أَتَيْهَهُ [How extraordinary is he in deviating from, or losing, or missing, the right way! in losing his way! or in confusion, or perplexity, and inability to see his right course! &c.: see 1]: (K in the present art., and S and K in art. تيه:) as also مَا أَطْوَحَهُ (TA in art. تيه) and مَا أَطْيَحَهُ. (S and TA in that art.)

استتاههُ
10 استتاههُ استتاهه استتاهة [He, or it, invited him to deviate from, or lose, or miss, the right way; to lose his way]; from تَاهَ, aor. [يَتُوهُ and] يَتِيهُ, signifying ضَلَّ. (Ham p. 685.)

فَلَاةٌ تُوةٌ
فَلَاةٌ تُوةٌ فلاة توه فلاة توة (with damm) [A desert, or waterless desert, in which one loses his way; or in which one is confounded, or perplexed, and unable to see his right course: or in which one perishes]: in the K, فُلَانٌ is erroneously put for فَلَاةٌ; (TA;) [and in the CK, تُوَةٌ for تُوْهٌ; which last, in the CK, is made a pl.:] the pl. is أَتْوَاهٌ and أَتَاوِيهُ: (K, TA:) the latter is a pl. of the former pl. (TA.)

تَائِهٌ
تَائِهٌ ذ part. n. of 1; Deviating from, or losing, or missing, the right way; losing his way: &c.: see 1; and see also art. تيه. (TA.)

هُوَ أَتْوَهُ النَّاسِ
هُوَ أَتْوَهُ النَّاسِ ذ He is the most extraordinary of men [in deviating from, or losing, or missing, the right way; in losing his way: or] in confusion, or perplexity, and inability to see his right course: as also أَتَيْهُ الناس: but the former is more common. (TA.) ― -b2- [It may also mean He is the proudest, or vainest, of men.]

يَا مُتَوَّهُ
يَا مُتَوَّهُ يا متوه يا متوة [O misled! O misguided! or O thou who art made to deviate from, or lose, or miss, the right way!] is said in reviling: and one says also, مَا بَالُ ذَاكَ المُتَوَّهِ يَفْعَلُ كَذَا [What is the case of that misled, or misguided, man, that he does thus?] (TA.)

##### Türkçe

**تَاهَ**
1 **تَاهَ** تاه تاة, muzâri‘ı **يَتُوهُ**, mastarı **تَوْءٌ** (Msb, K) ve **تُوهٌ**, (AZ, K,) **تَاهَ** ile eşanlamlıdır; onun muzâri‘ı **يَتِيهُ**’dür; (Msb, ve TA bu maddede ve **تيه** maddesinde;) [ve **طَاحَ**, muzâri‘ı **يَطُوحُ** ve **يَطِيحُ** ile de;] şu mânâdadır: Doğru yoldan saptı; yahut doğru yolu kaybetti; yahut doğru yolu ıskaladı; yolunu kaybetti; (Msb, TA;) çölde: (Msb:) yahut şaşkın oldu, yahut şaşkınlaştı; ve doğru gidişini göremez oldu: (TA bu maddede:) yahut (K, TA) arazide uzaklaştı, şaşkın, yahut şaşkınlaşmış olarak; ve doğru gidişini göremez olarak: (TA **تيه** maddesinde:) yahut, bazılarına göre, (TA,) zihni, yahut aklı, bozuldu, karıştı, yahut sağlam olmadı: (K, TA:) ve helâk oldu: (K TA:) ISd’ye göre, **يَتِيهُ**’deki ى’nın aslının و olduğuna, onların **مَا أَتْوَهَهُ** demeleriyle delâlet edilir; **مَا أَتْيَهَهُ** ile eşanlamlı olarak. (TA.) AZ der ki: Benî-Kilبb’den bir adam bana dedi: **أَلْقَيْتَنِى فِى التُّوهِ**, damme ile; mânâsı: [Beni] helâke attın. (TA.) ― -b2- Ayrıca, [**تَاهَ** muzâri‘ı **يَتِيهُ** gibi, bkz.,] kendini büyüttü; yahut kibirli, mağrur, yahut küstahça davrandı. (K.)

**توّههُ**
2 **توّههُ** أوهى توه توهه توهة وهي, (Msb, K,) mastarı **تَتْوِيهٌ**, (TA,) **تَيَّهَهُ** ile aynı mânâdadır, [ve **طَوَّحَهُ** ve **طَيَّحَهُ** ile de,] yani: Onu doğru yoldan saptırdı; yahut doğru yolu kaybettirdi; yahut doğru yolu ıskalatttı; ona yolunu kaybettirdi: (Msb:) [yahut onu şaşkın yaptı, yahut şaşkınlaştırdı; ve doğru gidişini göremez kıldı: vb.: 1’e bak; ve **تَيَّهَهُ**’ye bak, **تيه** maddesinde:] yahut onu helâk etti. (K.)

**مَا أَتْوَهَهُ**
4 **مَا أَتْوَهَهُ** ذ, **مَا أَتَيْهَهُ** ile aynı mânâdadır [Doğru yoldan sapmada, yahut doğru yolu kaybetmede, yahut doğru yolu ıskalamada ne kadar da olağanüstüdür! yolunu kaybetmede! yahut şaşkınlıkta, yahut şaşırmada ve doğru gidişini görememede! vb.: 1’e bak]: (K bu maddede, ve S ve K **تيه** maddesinde:) ve ayrıca **مَا أَطْوَحَهُ** (TA **تيه** maddesinde) ve **مَا أَطْيَحَهُ**. (S ve TA o maddede.)

**استتاههُ**
10 **استتاههُ** استتاهه استتاهة [Onu doğru yoldan sapmaya, yahut doğru yolu kaybetmeye, yahut doğru yolu ıskalamaya; yolunu kaybetmeye çağırdı]; **تَاهَ**’dan, muzâri‘ı [**يَتُوهُ** ve] **يَتِيهُ**, **ضَلَّ** mânâsında. (Ham p. 685.)

**فَلَاةٌ تُوةٌ**
**فَلَاةٌ تُوةٌ** فلاة توه فلاة توة (damme ile) [İçinde yolun kaybedildiği bir çöl; yahut içinde şaşkın olunduğu, yahut şaşırıldığı ve doğru gidişin görülemediği bir çöl: yahut içinde helâk olunan (bir çöl)]: K’da, **فُلَانٌ** yanlışlıkla **فَلَاةٌ** yerine konmuştur; (TA;) [ve CK’da, **تُوَةٌ** **تُوْهٌ** yerine; ki bu sonuncusu, CK’da bir çoğul yapılmıştır:] çoğulu **أَتْوَاهٌ** ve **أَتَاوِيهُ**’dir: (K, TA:) ikincisi, birinci çoğulun çoğuludur. (TA.)

**تَائِهٌ**
**تَائِهٌ** ذ, 1’in ism-i fâilidir; Doğru yoldan sapan; yahut doğru yolu kaybeden; yahut doğru yolu ıskalayan; yolunu kaybeden: vb.: 1’e bak; ve ayrıca **تيه** maddesine bak. (TA.)

**هُوَ أَتْوَهُ النَّاسِ**
**هُوَ أَتْوَهُ النَّاسِ** ذ, O, insanlardan en olağanüstü olandır [doğru yoldan sapmada, yahut doğru yolu kaybetmede, yahut doğru yolu ıskalamada; yolunu kaybetmede: yahut] şaşkınlıkta, yahut şaşırmada ve doğru gidişini görememede: ve ayrıca **أَتَيْهُ الناس**: lâkin birincisi daha yaygındır. (TA.) ― -b2- [Ayrıca, O, insanlardan en kibirli, yahut en kendini beğenmiş olandır mânâsına da gelebilir.]

**يَا مُتَوَّهُ**
**يَا مُتَوَّهُ** يا متوه يا متوة [Ey saptırılmış! Ey şaşırtılmış! yahut ey doğru yoldan saptırılan, yahut doğru yolu kaybettirilen, yahut doğru yolu ıskalatılan!] sövmede söylenir: ve ayrıca şöyle denir: **مَا بَالُ ذَاكَ المُتَوَّهِ يَفْعَلُ كَذَا** [Şu saptırılmış, yahut şaşırtılmış adamın hâli nedir ki böyle yapıyor?] (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%87/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَاهَ
تَاهَ ( w )  U ( n. ac. تَوْه 1 ,  تُوْه 3 ),
a.  Went astray, strayed; perished.

b.  Behaved haughtily.

تَوَّهَ
تَوَّهَ II ,  أَتْوَهَ IV ,
a.  Led astray; perplexed, bewildered; caused to perish, destroyed.

تُوْه
تُوْه 3 , ( pl. أَتْوَاْه 38 ),
a.  Astray, out of the way; lost.

تُوْهَة
تُوْهَة 3t ,
a.  Girl.

تُوَه
تُوَه 9 ,
a.  see 3 .

تَوْهَاْنُ
تَوْهَاْنُ 33 ,
a.  Straying; distraction, bewilderment.

##### Türkçe

تَاهَ
تَاهَ ( w ) U ( n. ac. **تَوْه** 1 , **تُوْه** 3 ),
a. Yoldan saptı, saptı; helâk oldu.

b. Kibirli davrandı.

تَوَّهَ
تَوَّهَ II , **أَتْوَهَ** IV ,
a. Saptırdı; şaşırttı, hayrete düşürdü; helâke sebep oldu, yok etti.

تُوْه
تُوْه 3 , ( pl. **أَتْوَاْه** 38 ),
a. Yoldan sapmış, yolun dışında; kaybolmuş.

تُوْهَة
تُوْهَة 3t ,
a. Kız.

تُوَه
تُوَه 9 ,
a. 3’e bak.

تَوْهَاْنُ
تَوْهَاْنُ 33 ,
a. Sapma; dalgınlık, şaşkınlık.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88%D9%87/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

توه
تَاهَ - يَتِيهُ
تَاهَ - يَتِيْه ُ + الكائن + في مكان أو أمر: يضيع ويضل ويتحير عن الاتجاه الصواب إلى مكان مراد: يتحرك وينتقل من مكان لآخر وهو لا يعلم الاتجاه الصحيح نحو غايته وذلك لعدم وجود علامات تهديه
تِيْه - التيه: على وزن" فـِعـْل"اسم فعل" تَاهَ - يَتِيْه ُ " اسم مكان منه: المكان الذي لا يحوي علامات تهدي المرء الذي يريد التوجه إلى غاية
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الضياع والطيش والخطأ عن الهدف قبيل انتهاء الحركة "، وهي:
تَاهَ - يَتِيْهُ، خَطِئَ - يَخْطَأُ، ضَاعَ - يَضيْعُ، ضَلَّ - يَضِلُّ، فَاتَ - يَفُوْتُ، نَفَقَ - يَنْفُقُ

يتيهون
 	﴿قال فإنها محرمة عليهم أربعين سنة يتيهون في الأرض فلا تأس على القوم الفاسقين (26)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [تيه] ت ي ه: تاهَ يتيه تِيهاً تكبر وهو أتيه الناس و تَاهَ في الأرض يتيه تَيْهاً و تَيَهَاناً ذهب متحيرا و تَيَّهَ نفسه و تَوّهَ نفسه بمعنى أي حيرها وطوّحها وما أتْيَهَهُ و أتْوَهَهُ و التِّيهُ المفازة يتاه فيها
1 باب الثاء [ ص 83 ] -[ ص 90 ]
معجم الفرائد القرآنية
ت  ي  هـ
" يَتِيهُونَ "في قوله تعالى:"قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الأَرْضِ فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ "(26) المائدة.
التّيه : الحيرة والضياع .
الراغب
التيه
يقال: تاه يتيه: إذا تحير، وتاه يتوه لغة في تاه يتيه، وفي قصة بني إسرائيل: }أربعين سنة يتيهون في الأرض{ [المائدة/26]، وتوهه وتيهه: إذا حيره وطرحه. ووقع في التيه والتوه، أي في مواضع الحيرة، ومفازة تيهاء: تحير سالكوها.
ملخص اللسان
1.     وتاه في الأَرض يَتِيهُ تَوْهاً وتَيْهاً وتِيهاً وتَيَهاناً، أَي ذهب متحيراً وضَلَّ،
2.     إِنك   امْرُؤٌ تائِهٌ أَي متكبر أَو ضالٌّ متحيِّر؛
3.     وتَيَّه نفسَه وتَوَّه بمعنىً   أَي حَيَّرها وطوَّحها،
4.     والتَّيْهاءُ: المَضِلَّةُ الواسعة التي لا أَعلام فيها ولا جبال ولا إِكامَ.
5.     والتِّيهُ:   حيث تاه بنو إِسرائيل أَي حاروا فلم يَهْتَدُوا للخروج منه؛
6.     والتِّيه: المَفازَة يُتاهُ فيها،
7.     والتَّيْهاء: الأَرض التي لا يُهْتَدَى فيها.
8.      تاهَ يَتِيهُ تَيْهاً: تكبر.
9.     التِّيهُ: الصَّلَفُ والكِبْرُ.
10.                        ورجل تائِهٌ وتَيّاهٌ وتَيَّهان ورجل تَيْهانٌ وتَيِّهانٌ إِذا كان جَسُوراً يَرْكَبُ رأْسَه في الأُمور،
11.                        وفلاة تَيْهاءُ وأَرض تِيهٌ وتَيْهاء ومَتْيَهة   ومُتِيهَةٌ ومَتِيهة ومِتْيَهٌ: مَضِلَّة أَي يَتيه فيها الإِنسانُ؛
12.                        تاهَ بصرُ   الرجل وتافَ إذا نظر إِلى الشيء في دَوامٍ،
13.                        وتافَ عني بَصرُك، وتاهَ   إِذا تَخطَّى.
14.                        وتَيَّه الشيءَ: ضَيَّعَه.
15.                        وتَيْهانُ: اسمٌ.
لسان العرب
● -    تيه: التِّيهُ: الصَّلَفُ والكِبْرُ. وقد تاهَ يَتِيهُ تَيْهاً: تكبر.   ورجل تائِهٌ وتَيّاهٌ وتَيَّهان ورجل تَيْهانٌ وتَيِّهانٌ إِذا كان   جَسُوراً يَرْكَبُ رأْسَه في الأُمور، وناقة تَيْهانةٌ؛ وأَنشد:   تَقْدُمُها تَيْهانةٌ جَسُورُ،   لا دِعْرِمٌ نامَ ولا عَثُورُ   وتاه في الأَرض يَتِيهُ تَوْهاً وتَيْهاً وتِيهاً وتَيَهاناً، والتِّيه   أَعَمُّها، أَي ذهب متحيراً وضَلَّ، وهو تَيّاهٌ. وفي الحديث: إِنك   امْرُؤٌ تائِهٌ أَي متكبر أَو ضالٌّ متحيِّر؛ ومنه الحديث: تاهَتْ به   سَفِينَتُه. أَبو عبيد: طاحَ يَطِيحُ طَيْحاً وتاهَ يتِيه تَيْهاً وتَيَهاناً،   وما أَطْوَحَه وأَتْْوَهه وأَطْيَحه وأَتْيَهه، وقد طَوَّحَ نفسَه   وتَوَّهَها. قال ابن دريد: رجل تَيَّهانٌ إِذا تاه في الأَرض، قال: ولا يقال في   الكِبْر إِلاَّ تائِهٌ وتَيّاه، وبلد أَتْيَهُ. والتَّيْهاء: الأَرض التي   لا يُهْتَدَى فيها. والتَّيْهاءُ: المَضِلَّةُ الواسعة التي لا أَعلام   فيها ولا جبال ولا إِكامَ. والتِّيه: المَفازَة يُتاهُ فيها، والجمع   أَتْياهٌ وأَتاوِيهُ. وفلاة تَيْهاءُ وأَرض تِيهٌ وتَيْهاء ومَتْيَهة   ومُتِيهَةٌ ومَتِيهة ومِتْيَهٌ: مَضِلَّة أَي يَتيه فيها الإِنسانُ؛ قال   العجاج:تِيه أَتاوِيه على السُّقَّاطِ   وقد تَيَّهه. وأَرض مُتَيِّهَةٌ؛ وأَنشد:   مُشْتَبِه مُتَيِّه تَيْهاؤُه وأَرض مَتِيهةٌ: مثال مَعِيشةٍ، وأَصله   مَفْعِلَة. ويقال: مكان مِتْيَهٌ للذي يُتَيِّه الإِنسانَ؛ قال رؤبة:   يَنْوي اشتِقاقاً في الضلالِ المِتْيَهِ   أَبو تراب: سمعت عَرَّاماً يقول تاهَ بصرُ   الرجل وتافَ إذا نظر إِلى الشيء في دَوامٍ، وتافَ عني بَصرُك، وتاهَ   إِذا تَخطَّى. الجوهري: هو أَتْيَهُ الناس. وتَيَّه نفسَه وتَوَّه بمعنىً   أَي حَيَّرها وطوَّحها، والواو أَعم. وما أَتْيَهه وأَتْوَهَهُ. والتِّيهُ:   حيث تاه بنو إِسرائيل أَي حاروا فلم يَهْتَدُوا للخروج منه؛ فأَما   قوله:تَقْذِفُه في مثلِ غِيطان التِّيهْ،   في كلِّ تِيهٍ جَدْوَلٌ تُؤَتِّيهْ   فإِنما عنى التِّيهَ من الأَرض، أَو جمع تَيْهاء من الأَرض، وليس بتِيهِ   بني إِسرائيل لأَنه قد قال في كل تِيهٍ، فذلك يدلك على أَنه أَتْياهٌ لا   تِيهٌ واحد، وتِيهُ بني إِسرائيل ليس أَتْياهاً إِنما هو تِيهٌ، واحد،   شبَّه أَجوافَ الإِبل في سَعتها بالتيه، وهو الواسعُ من الأَرض.   وتَيَّه الشيءَ: ضَيَّعَه. وتَيْهانُ: اسمٌ.
مقاييس اللغة:
توه التاء والواو والهاء ليس أصلاً. قالوا: تَاهَ يَتُوه، مثل تاه (يَتِيه) وهو من الإبدال، وقد ذُكِرَ.
القاموس المحيط:
التِّيهُ، بالكسر الصَّلَفُ، والكِبْرُ تاهَ، فهو تائِهٌ وتَيَّاهٌ وتَيْهانُ وتَيَّهانُ، مُشَدَّدَةَ الياء وتُكْسَرُ، وما أتْوَهَهُ وأتْيَهَهُ، والمَفَازَةُ ج أتْياهٌ وأتاوِيهُ، والضَّلالُ. تاهَ تَيْهاً، ويُكْسَرُ، وتَيَهاناً، محركةً، فهو تَيَّاهٌ وتَيْهانُ. وأرضٌ تِيهٌ، بالكسر، وتَيْهاءُ ومَتِيهَةٌ، كسَفينَةٍ وتُضَمُّ الميمُ وكمَرْحَلَةٍ ومَقْعَدٍ مَضِلَّةٌ.
وتَيَّهَهُ: ضَيَّعَهُ. وتاهَ بَصَرُهُ يَتِيهُ: تافَ.
تاج العروس:
( التيه بالكسر الصلف والكبر ) وقد ( تاه ) يتيه ( فهو تائه ) يقال هو يتيه على قومه وكان في الفضل تيه عظيم وقيل له ته ما شئت فلا يصلح التيه لغيرك ومنه قول سيدي عمر بن الفارض * ته دلالا فأنت اهل لذاكا * وقول ابي ولادة * وامشي مشيتي وأتيه تيها * ( و ) رجل ( تياه ) كثير التيه ( وتيهان ) كسحبان ( وتيهان مشددة الهاء ) كذا في النسخ والصواب مشددة الياء المفتوحة ( وتكسر ) الياء ايضا جسور يركب رأسه في الامور ( وما أتوهه وأتيهه ) بمعنى واحد وكذلك ما أطيحه وما أطوحه وقيل هو مما تداخلت فيه اللغتان اشار إليه الخفاجي في العناية ( و ) التيه ( المفازة ) يتاه فيها ( ج أتياه وأتاويه ) جمع الجمع قال العجاج * تيه أتاويه على السقاط * ( و ) التيه ( الضلال ) والذهاب في الارض تحيرا كالتوه وقد ( تاه ) يتيه ويتوه ( تيها ) بالفتح ( ويكسر ) وتوها ( وتيهانا محركة فهو تياه وتيهان ) قال ابن دريد رجل تيهان إذا تاه في الارض قال ولا يقال في الكبر الاتائه وتياه ( وارض تيه بالكسر وتيهاء ومتيهة كسفينة ) ومثله الجوهري بمعيشة وهو اولى قال وأصلها مفعلة ( وتضم الميم وكمرحلة ومقعد ) اي ( مضلة ) واسعة لا اعلام فيها ولا جبال ولا آكام وقال الشاعر تقذفه في مثل غيطان التيه * في كل تيه جدول تؤتيه عنى به التيه من الارض ( وتيهه ضيعه و ) قال أبو تراب سمعت عراما يقول ( تاه بصره يتيه ) مثل ( تاف ) وذلك إذا نظر الى الشئ في دوام * ومما يستدرك عليه رجل تيهان وتيهان إذا كان جسورا يركب رأسه في الامور وكذلك جمل تيهان وناقة تيهانة قال تقدمها تيهانة جسور * لا دعرم نام ولا عثور ورجل تائه ضال متكبر أو ضال متحير وتاهت به سفينته ضلت وتيه نفسه اهلكها أو حيرها وبلد أتيه لا يهتدى إليه وفيه وارض متيهة كمحدثة ومنه قوله * مشتبه متيه تيهاؤه * ورجل متيه كمنبر كثير التيه أو كثير الضلال قال رؤبة * ينوي اشتقاقا في الضلال المتيه * ضبط كمقعد وتاه عني بصرك إذا تخطى عن ابي تراب وهو أتيه الناس اي احيرهم والواو اعم والتيه بالكسر موضع تاه فيه بنو اسرائيل بين مصر والعقبة فلم يهتدوا للخروج منه والتياهة بطن من العرب سكنوا التيه وابو الهيثم بن التيهان الانصاري صحابي واسمه مالك والتيه كعنب لغة في التيه بمعنى الصلف هكذا ضبطه الملا عبد الحكيم في حواشي البيضاوي قال شيخنا ولا ادري ما صحته

##### Türkçe

توه
**تَاهَ - يَتِيهُ**
**تَاهَ - يَتِيْه ُ** + canlı + bir yerde veya bir işte: kaybolur, sapar ve hedeflenen bir yere doğru doğru istikametten şaşar; (yani) bir yerden başka bir yere hareket eder ve intikal eder, hâlbuki gayesine doğru doğru yönü bilmez; bu, kendisine yol gösterecek işaretlerin bulunmaması sebebiyledir.
**تِيْه - التيه**: “فـِعـْل” vezninde, **" تَاهَ - يَتِيْه ُ "**’dan “isim fiil”; ondan “mekân ismi”: bir gayeye yönelmek isteyen kimseye yol gösterecek işaretleri ihtiva etmeyen yer.
Ve lafız, “ hareketin sona ermesine yakın hedefi şaşırma, sersemlik ve hata ” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**تَاهَ - يَتِيْهُ**، **خَطِئَ - يَخْطَأُ**، **ضَاعَ - يَضيْعُ**، **ضَلَّ - يَضِلُّ**، **فَاتَ - يَفُوْتُ**، **نَفَقَ - يَنْفُقُ**

**يتيهون**
	﴿“Dedi ki: Şüphesiz o, onlara kırk yıl haram kılınmıştır; yeryüzünde şaşkın dolaşırlar; artık fasık kavim üzerine üzülme.” (26)﴾ **المائدة**
**مختار الصحاح**
● [**تيه**] **ت ي ه**: **تاهَ يتيه تِيهاً**: kibirlendi; ve o, insanların en **أَتيه**’idir. Ve **تَاهَ في الأرض يتيه تَيْهاً و تَيَهَاناً**: şaşkın olarak gitti. Ve **تَيَّهَ نفسه** ve **تَوّهَ نفسه**: “yani onu şaşırttı ve onu savurdu” mânâsındadır. Ve “onu ne kadar **أَتْيَهَهُ** ve **أَتْوَهَهُ**!” Ve **التِّيهُ**: içinde şaşkın dolaşılan çöl.
1 **باب الثاء** [ s. 83 ] -[ s. 90 ]
**معجم الفرائد القرآنية**
**ت  ي  هـ**
**" يَتِيهُونَ "**, Yüce Allah’ın şu sözünde: **"قَالَ فَإِنَّهَا مُحَرَّمَةٌ عَلَيْهِمْ أَرْبَعِينَ سَنَةً يَتِيهُونَ فِي الأَرْضِ فَلا تَأْسَ عَلَى الْقَوْمِ الْفَاسِقِينَ "** (26) **المائدة**.
**التّيه**: şaşkınlık ve kaybolma.
**الراغب**
**التيه**
Denir: **تاه يتيه**: şaşırdığı zaman. Ve **تاه يتوه**: **تاه يتيه**’de bir dil (varyantı) olarak. Ve İsrailoğulları kıssasında: ﴿**أربعين سنة يتيهون في الأرض**﴾ [**المائدة/26**]. Ve **توهه** ve **تيهه**: onu şaşırttığı ve onu attığı zaman. Ve **التيه** ve **التوه** içine düştü; yani şaşkınlık yerlerine. Ve **مفازة تيهاء**: yollarını tutanları şaşırtır.
**ملخص اللسان**
1.     Ve **تاه في الأَرض يَتِيهُ تَوْهاً وتَيْهاً وتِيهاً وتَيَهاناً**: yani şaşkın olarak gitti ve saptı;
2.     Şüphesiz sen **امْرُؤٌ تائِهٌ**’sin: yani kibirli yahut sapmış, şaşkın;
3.     Ve **تَيَّه نفسَه** ve **تَوَّه**: bir mânâ ile; yani onu şaşırttı ve onu savurdu;
4.     Ve **التَّيْهاءُ**: içinde ne işaretler ne dağlar ne de tepeler bulunan geniş sapıtma yeri;
5.     Ve **التِّيهُ**: İsrailoğullarının şaşkın dolaştığı yer; yani şaşırdılar da ondan çıkışa hidayet bulamadılar;
6.     Ve **التِّيه**: içinde şaşkın dolaşılan çöl;
7.     Ve **التَّيْهاء**: içinde yol bulunamayan yer;
8.     **تاهَ يَتِيهُ تَيْهاً**: kibirlendi.
9.     **التِّيهُ**: kendini beğenmişlik ve kibir.
10.                        Ve **رجل تائِهٌ** ve **تَيّاهٌ** ve **تَيَّهان** ve **رجل تَيْهانٌ** ve **تَيِّهانٌ**: işlerde cesur olup başına buyruk davrandığı zaman;
11.                        Ve **فلاة تَيْهاءُ** ve **أَرض تِيهٌ** ve **تَيْهاء** ve **مَتْيَهة** ve **مُتِيهَةٌ** ve **مَتِيهة** ve **مِتْيَهٌ**: sapıtma yeri; yani insanın içinde şaşkın dolaştığı;
12.                        Adamın **بصرُ**’u **تاهَ** ve **تافَ**: bir şeye sürekli baktığı zaman;
13.                        **وتافَ عني بَصرُك**; ve **تاهَ**: aştığı zaman.
14.                        **وتَيَّه الشيءَ**: onu zayi etti.
15.                        **وتَيْهانُ**: bir isim.
**لسان العرب**
● -    **تيه**: **التِّيهُ**: kendini beğenmişlik ve kibir. Ve **تاهَ يَتِيهُ تَيْهاً**: kibirlendi. Ve **رجل تائِهٌ** ve **تَيّاهٌ** ve **تَيَّهان** ve **رجل تَيْهانٌ** ve **تَيِّهانٌ**: işlerde cesur olup başına buyruk davrandığı zaman; ve **ناقة تَيْهانةٌ**. Ve (şu beyit) okundu:
  **تَقْدُمُها تَيْهانةٌ جَسُورُ،**
  **لا دِعْرِمٌ نامَ ولا عَثُورُ**
Ve **تاه في الأَرض يَتِيهُ تَوْهاً وتَيْهاً وتِيهاً وتَيَهاناً**; ve **التِّيه** bunların en genelidir; yani şaşkın olarak gitti ve saptı; ve o, **تَيّاهٌ**’dır. Ve hadiste: “Şüphesiz sen **امْرُؤٌ تائِهٌ**’sin”: yani kibirli yahut sapmış, şaşkın. Ve ondan hadiste: **تاهَتْ به سَفِينَتُه**. **أَبو عبيد**: **طاحَ يَطِيحُ طَيْحاً** ve **تاهَ يتِيه تَيْهاً وتَيَهاناً**; ve “onu ne kadar **أَطْوَحَه** ve **أَتْْوَهه** ve **أَطْيَحه** ve **أَتْيَهه**!” Ve gerçekten **طَوَّحَ نفسَه** ve **تَوَّهَها**. **قال ابن دريد**: **رجل تَيَّهانٌ**: yeryüzünde şaşkın dolaştığı zaman; dedi ki: kibirde ancak **تائِهٌ** ve **تَيّاه** denir; ve **بلد أَتْيَهُ**. Ve **التَّيْهاء**: içinde yol bulunamayan yer. Ve **التَّيْهاءُ**: içinde ne işaretler ne dağlar ne de tepeler bulunan geniş sapıtma yeri. Ve **التِّيه**: içinde şaşkın dolaşılan çöl; çoğulu **أَتْياهٌ** ve **أَتاوِيهُ**. Ve **فلاة تَيْهاءُ** ve **أَرض تِيهٌ** ve **تَيْهاء** ve **مَتْيَهة** ve **مُتِيهَةٌ** ve **مَتِيهة** ve **مِتْيَهٌ**: sapıtma yeri; yani insanın içinde şaşkın dolaştığı; **قال العجاج**:
**تِيه أَتاوِيه على السُّقَّاطِ**
Ve gerçekten onu **تَيَّهه**. Ve **أَرض مُتَيِّهَةٌ**. Ve (şu beyit) okundu:
  **مُشْتَبِه مُتَيِّه تَيْهاؤُه**
Ve **أَرض مَتِيهةٌ**: **مَعِيشةٍ** misali; aslı **مَفْعِلَة**’dir. Ve denir: insanı şaşırtan yer için **مكان مِتْيَهٌ**; **قال رؤبة**:
  **يَنْوي اشتِقاقاً في الضلالِ المِتْيَهِ**
**أَبو تراب**: **عَرَّاماً**’ı işittim, şöyle derdi: adamın **بصرُ**’u **تاهَ** ve **تافَ**: bir şeye sürekli baktığı zaman; ve **تافَ عني بَصرُك**; ve **تاهَ**: aştığı zaman. **الجوهري**: o, insanların en **أَتْيَهُ**’idir. Ve **تَيَّه نفسَه** ve **تَوَّه** bir mânâ ile: yani onu şaşırttı ve onu savurdu; ve **الواو** daha geneldir. Ve “onu ne kadar **أَتْيَهه** ve **أَتْوَهَهُ**!” Ve **التِّيهُ**: İsrailoğullarının şaşkın dolaştığı yer; yani şaşırdılar da ondan çıkışa hidayet bulamadılar. Şu söze gelince:
**تَقْذِفُه في مثلِ غِيطان التِّيهْ،**
**في كلِّ تِيهٍ جَدْوَلٌ تُؤَتِّيهْ**
Ancak yeryüzünden **التِّيه**’i kastetti; yahut yeryüzünden **تَيْهاء**’ın çoğulu; İsrailoğullarının **تِيه**’i değildir; çünkü “**في كل تِيهٍ**” demiştir; bu da sana onun bir tek **تِيه** değil, **أَتْياهٌ** olduğunu gösterir; İsrailoğullarının **تِيه**’i ise **أَتْياهاً** değildir; ancak bir tek **تِيه**’tir. Develerin karın boşluklarını genişliklerinde **التيه**’e benzetti; o, yeryüzünün geniş olanıdır. Ve **تَيَّه الشيءَ**: onu zayi etti. Ve **تَيْهانُ**: bir isim.
**مقاييس اللغة:**
**توه**: **التاء** ve **الواو** ve **الهاء** asl (kök) değildir. Dediler ki: **تَاهَ يَتُوه**; **تاه (يَتِيه)** gibi; o, ibdâl’dendir; zikredilmiştir.
**القاموس المحيط:**
**التِّيهُ** (kesre ile): kendini beğenmişlik ve kibir; **تاهَ**; o hâlde o, **تائِهٌ** ve **تَيَّاهٌ** ve **تَيْهانُ** ve **تَيَّهانُ**’dır; **الياء** şeddeli olur ve kesrelenir; ve “onu ne kadar **أتْوَهَهُ** ve **أتْيَهَهُ**!” Ve **المَفَازَةُ**: çoğulu **أتْياهٌ** ve **أتاوِيهُ**; ve **الضَّلالُ**. **تاهَ تَيْهاً**; ve kesrelenir; ve **تَيَهاناً** (harekeli); o hâlde o, **تَيَّاهٌ** ve **تَيْهانُ**’dır. Ve **أرضٌ تِيهٌ** (kesre ile) ve **تَيْهاءُ** ve **مَتِيهَةٌ**; **سَفينَةٍ** gibi; ve **الميمُ** dammelenir; ve **مَرْحَلَةٍ** ve **مَقْعَدٍ** gibi: sapıtma yeri.
Ve **وتَيَّهَهُ**: onu zayi etti. Ve **تاهَ بَصَرُهُ يَتِيهُ**: **تافَ**.
**تاج العروس:**
(**التيه** kesre ile: kendini beğenmişlik ve kibir) ve gerçekten (**تاه**) **يتيه**; o hâlde o **تائه**’dir. Denir: o, kavmi üzerine **يتيه** ederdi; ve fazilette büyük bir **تيه** vardı. Ve ona: “Dilediğin gibi **ته** et; **التيه** başkası için uygun olmaz” denildi. Ve ondan, efendim **عمر بن الفارض**’ın sözü:
**ته دلالا فأنت اهل لذاكا**
Ve **ابي ولادة**’ın sözü:
**وامشي مشيتي وأتيه تيها**
Ve (bir) adam (**تياه**): çok **التيه** sahibi. Ve (**وتيهان**) **سحبان** gibi. Ve (**وتيهان مشددة الهاء**) nüshalarda böyle; doğrusu: açık **الياء** şeddeli. Ve (**وتكسر**) **الياء** da: işlerde cesur olup başına buyruk davranan. Ve (“onu ne kadar **أتوهه** ve **أتيهه**!”) bir mânâ ile; ve yine “onu ne kadar **أطيحه** ve **ما أطوحه**!” Ve denildi ki: iki dilin birbirine karıştığı şeylerdendir; buna **الخفاجي** “**العناية**”de işaret etti. Ve (**التيه**: **المفازة**) içinde şaşkın dolaşılır. (Çoğulu) **ج أتياه وأتاويه**: çoğulun çoğulu; **قال العجاج**:
**تيه أتاويه على السقاط**
Ve (**التيه**: **الضلال**) ve yeryüzünde şaşkın olarak gitmek; **التوه** gibi. Ve gerçekten (**تاه**) **يتيه** ve **يتوه** (**تيها**) fetha ile (ve kesrelenir) ve **توها** ve (**وتيهانا** harekeli; o hâlde o **تياه** ve **تيهان**’dır). **قال ابن دريد**: **رجل تيهان**: yeryüzünde şaşkın dolaştığı zaman; dedi ki: kibirde ancak **اتائه** ve **تياه** denir. Ve (**وارض تيه** kesre ile ve **تيهاء** ve **متيهة** **كسفينة**) ve bunun benzerini **الجوهري** “**بمعيشة**” ile (söyledi); o daha uygundur; dedi ki: aslı **مفعلة**’dir. Ve (**وتضم الميم وكمرحلة ومقعد**) yani (**مضلة**) geniş; içinde ne işaretler ne dağlar ne de tepeler vardır. Ve şair dedi ki:
**تقذفه في مثل غيطان التيه**
**في كل تيه جدول تؤتيه**
Bununla yeryüzünden **التيه**’i kastetti. Ve (**وتيهه ضيعه**) ve **قال أبو تراب**: **عراما**’yı işittim, şöyle derdi: (**تاه بصره يتيه**) **تاف** gibi; bu, bir şeye sürekli baktığı zamandır. Ve (şunlar da “istidrâk”tandır): **رجل تيهان وتيهان**: işlerde cesur olup başına buyruk davrandığı zaman; ve yine **جمل تيهان** ve **ناقة تيهانة**; (şu beyitte):
**تقدمها تيهانة جسور**
**لا دعرم نام ولا عثور**
Ve **رجل تائه**: sapmış; kibirli yahut sapmış, şaşkın. Ve **تاهت به سفينته**: saptı. Ve **تيه نفسه**: onu helâk etti yahut onu şaşırttı. Ve **بلد أتيه**: ona yol bulunmaz. Ve onda: **وارض متيهة كمحدثة**; ve ondan şu sözü:
**مشتبه متيه تيهاؤه**
Ve **رجل متيه كمنبر**: çok **التيه** sahibi yahut çok sapkın. **قال رؤبة**:
**ينوي اشتقاقا في الضلال المتيه**
**ضبط**: **مقعد** gibi. Ve **تاه عني بصرك**: **أبي تراب**’dan; aştığı zaman. Ve o, insanların en **أتيه**’idir: yani onların en şaşkını. Ve **الواو** daha geneldir. Ve **التيه** kesre ile: İsrailoğullarının içinde şaşkın dolaştığı yer; Mısır ile Akabe arasında; ondan çıkışa hidayet bulamadılar. Ve **التياهة**: Araplardan bir karın; **التيه**’te iskân ettiler. Ve **ابو الهيثم بن التيهان الانصاري**: sahâbî; adı **مالك**. Ve **التيه** **كعنب**: kendini beğenmişlik mânâsında **التيه**’te bir dil (varyantı). Böylece **الملا عبد الحكيم** bunu **حواشي البيضاوي**’de ضبط etti. Şeyhimiz dedi ki: bunun sıhhatini bilmiyorum.
