# تو (ت-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 2 sözlük

## Sözlükler (2)

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب ما جاء من كلام العرب مُضاعَفاً أو مطابقاً([1]) وأوله تاء)
(تخ) التاء والخاء في المضاعف ليس أصلاً يُقاسُ عليه أو يفرَّع منه، والذي ذُكر منه فليس بذلك المعوَّل عليه. قالوا: والتّختخة حكايةُ صوتٍ. والتَّخُّ العجين الحامِض، تَخَّ تُخوخَة، وأَتَخَّهُ صاحبُه إتخاخاً.
(تر) التاء والراء قريبٌ من الذي قبلَه. وفيه من اللغة الأصلية كلمةٌ واحدة، وهو قولهم بَدَنٌ ذو تَرَارةٍ، إذا كانَ ذا سِمَن وبَضَاضة. وقد تَرَّ. قال الشاعر:
ونُصْبِح بالغَداةِ أَتَرَّ شيءٍ *** ونُمْسي بالعَشِيِّ طَلَنْفَحِينا([2])وأمّا التَّراتِرُ فالأمورُ العِظام، وليست [أصلاً]؛ لأنّ الرّاء مبدلةٌ من لامٍ([3]). وقولهم تَرَّتِ النَّواةُ مِن مِرْضاحِها([4]) تَتِرُّ، فهذا قريبٌ مما قبلَه. وكذلك الخيط الذي يُسمَّى "التُّرّ" وهو الذي يمدُّه الباني، فلا يكاد مِثْلُه يصحّ. وكذلك قولهم إن الأُتْرُور: الغلامُ الصغير. ولولا وِجْداننا ذلك في كُتُبهم لكان الإعراضُ عنه أصوبَ. وكيف يصحُّ شيءٌ يكونُ شاهدُه مثلَ هذا الشِّعر:
أعوذ باللهِ وبالأمير  *** من عَامِلِ الشُّرْطةِ والأتْرُورِ([5])ومثلُه ما حُكي عن الكسائيّ: تَرّ الرّجلُ عن بِلادِهِ: تَباعَدَ. وأَتَرَّهُ القَضاءُ: أبعَدَه.
(تع) التاء والعين من الكلام الأصيل الصَّحيح، وقياسُه القَلَقُ والإكراه. يقال تَعْتَعَ الرَّجُلُ إذا تَبَلَّدَ في كلامه. وكلُّ من أُكرِهَ في شيءٍ حتى يَقْلَقَ [فقد([6])] تُعْتِعَ. وفي الحديث: "حتى يُؤخَذَ للضَّعيف حقُّه من القوِيّ غيْرَ مُتَعْتَعٍ". ويقال تَعْتَعَ الفَرَسُ إذا ارْتَطَمَ. قال:
يُتَعْتِعُ في الخَبَارِ إذا علاهُ  *** ويعثُر في الطريقِ المستقيمِ([7])ويقال: وقع القوم في تَعاتِعَ، أي أراجِيفَ وتَخْليطٍ.
(تغ) التاء والغين ليس أصلاً. ويقولون: التغتغة حكايةُ صوت أو ضَحِك.
(تف) التاء والفاء كالذي قبله. على أنّهم ([8]) يقولون: التُّفُّ وسَخ الظُّفُرِ.
(تق) التاء والقاف كالذي قبله. يقولون تَتَقْتَقَ من الجَبَلِ إذا وَقَع.
(تك) التاء والكاف ليس أصلاً. ويُضْعِف أمرَه قِلّةُ ائتلافِ التاء والكاف في صَدْر الكلام، وقد جاءَ التِّكَّة، وتَكَكْتُ الشيءَ: وطِئْته. والتّاك: الأحْمَق. وما شاءَ الله جلَّ جلالُه أنْ يصِحَّ فهو صحيح.
(تل) التاء واللام في المضاعف أصلٌ صحيح، وهو دليل الانتصاب وضِدِّ الانتصاب.
فأمَّا الانتصاب فالتلّ، معروف. والتَّليل العُنُق. وتَلَلْتُ الشيءَ في يَدِه. والتَّلْتَلة الإقلاق، وهو ذلك القياس.
وأمّا ضِدُّه فَتَلَّه أي صَرَعَه. وهذا جنسٌ من المقابلة. والمِتَلُّ: الرُّمح الذي يُصْرَع به. قال الله تعالى: ﴿وتَلَّهُ لِلْجَبِينِ﴾ [الصافات 103]. ثم قال لبيد:
رابِطُ الجأشِ على فَرْجِهِمُ *** أَعْطِفُ الجَوْنَ بمربُوعٍ مِتَلّ([9])يقول: أعطفه ومَعِي رُمْحٌ مِتلٌّ.
(تم) التاء والميم أصلٌ واحدٌ منقاس، وهو دليلُ الكمال. يقال تمَّ الشيءُ، إذا كَمَل، وأتممْتُه أنا.
ومن هذا الباب التَّميمة: كأنَّهم يريدون أنّها تَمام الدَّواءِ والشِّفاءِ المطلوب. وفي الحديث: "مَنْ عَلَّقَ تميمةً فلا أتمَّ الله لَه" والتّميم أيضاً: الشيءُ الصُّلب. ويقال امرأةٌ حُبْلَى متِمٌّ، ووَلَدَتْ لتَمامٍ، وليلُ التِّمام لا غير. وتتميم الأيْسارِ أن تُطْعِمَهم فَوْزَ قِدْحِك، فلا تَنْتقِص منه شيئاً. قال النابغة:
أَنِّي أتمِّمُ أيسارِي وأمنَحُهُمْ *** مَثْنَى الأَيادِي وأكْسُوَ الجَفْنَةَ الأُدُمَا([10])والمستَتمّ: الذي يطلُب شيئاً من صوف أو وَبَر يُتمُّ به نَسْج كِسائِهِ. قال أبو دُوَاد:
فهي كالبَيْضِ في الأداحِيِّ لا يو *** هَبُ منها لمُسْتَتمٍّ عِصامُ([11])والموهوب تِمَّةٌ وتُمّة.
وأما قولـه المتَتَمِّم المتكَسِّر، فقد يكون من هذا، لأنه يتنَاهَى حتى يتكسَّر. ويجوز أنْ يكون التَّاء بدلاً من ثاءٍ كأنه مُتَثمِّم، وهو الوجه. ويُنشَد فيه:
* كانهياضِ المتعَبِ المتَتَمِّمِ([12]) *
(تن) التاء والنون كلمتانِ ما أدري ما أصْلُهما، إلا أنّهم يُسَمُّون التِّرْب: التِّن([13]). ويقولون: أَتَنَّهُ المرضُ، إذا قَصَعَهُ وهو لا يكاد يَشِبُّ([14]).
(ته) التاء والهاء ليس بأصلٍ، ولم يجئْ فيه كلمةٌ تتفرّع. إنما يقولون التَّهاتهُ الباطل. قال القُطاميّ:
ولم يكُنْ ما ابتَلَيْنا مِن مَواعِدِها *** إلا التَّهاتِهَ والأمْنِيَّةَ السَّقَما([15])قالوا: والتَّهتَهَةُ: اللُّكُنْة في اللّسان.
(تو) التاء والواو كلمة واحدة وهي التَّوُّ، وهو الفَرْد. وفي الحديث: "الطَّوَافُ تَوٌّ". ويقال سافَرَ سَفَراً تَوّاً، وذلك أن لا يُعَرِّج، فإن عَرَّجَ بمكانٍ وأنشأ سَفَراً آخَرَ فليس بتَوٍّ.
(تب) التاء والباء كلمةٌ واحدة، وهي التّباب، وهو الخُسْران. وتبّاً للكافر، أي هلاكاً لـه. وقال الله تعالى: ﴿وَمَا زَادُوهُمْ غيْرَ تَتْبِيبٍ﴾ [هود 101]، أي تخسير. وقد جاءَت في مقابلتهما كلمةٌ، يقولون استَتَبَّ الأمر إذا تهيّأَ. فإن كانت صحيحةً فللباب إذاً وجهان: الخُسْران، والاستِقامة.
 --------------ــــ
([1]) يعني بالمطابق المكرر التضعيف، نحو تعتع وتهته. وفي الأصل: "أوله مطابقاً"، وكلمة "له" مقحمة. وفي المجمل: "ما جاء من كلام العرب أوله تاء في الذي تسميه المضاعف والمطابق".
([2]) البيت لرجل من بني الحرماز كما في اللسان (طلفح). وأنشده أيضاً في (ترر).
([3]) يعني أن أصلها: "التلاتل" وهي الشدائد. قال: *وأن تشكى الأين والتلاتلا*
([4]) المرضاح، بالحاء المهملة: الحجر يدق به النوى. وفي اللسان: "والخاء لغة ضعيفة". وقد ورد في المجمل بالحاء.
([5]) البيت في اللسان: (5: 158).
([6]) هذه التكملة في المجمل.
([7]) البيت في المجمل واللسان (9: 384).
([8]) في الأصل: "على النهم".
([9]) ديوان لبيد 14 طبع فينا 1881 واللسان (تلل).
([10]) في ديوانه 67 واللسان (تمم). وقبله في الديوان:
ينبئك ذو عرضهم عني وعالمهم  *** وليس جاهل شيء مثل من علما
 ([11]) يصف إبلا، يقول: قد سمنت وألقت أوبارها، فليس يوجد فيها ما يوهب للمستتم. والبيت في اللسان (تمم).
([12]) أنشد هذا الجزء في اللسان (تمم) برواية "المعنت المتتمم". والبيت لذي الرمة في ديوانه 629. وهو بتمامه كما في الديوان واللسان (تعب):
إذا نال منها نظرة هيض قلبه *** بها كانهياض المتعب المتتمم
          وجاء في المجمل:             * أو كانهياض المتعب المتمم *
          تحريف. وانظر ما سيأتي في روايته في مادة (تعب).
([13]) في حديث عمار: أن رسول الله صلى الله عليه وسلم تِنِّي وتِرْبي".
([14]) في اللسان: "إذا قصعه فلم يلحق بأتنانه، أي بأقرانه، فهو لا يشب".
([15]) ديوان القطامي 68 واللسان (17: 375).
ـ

##### Türkçe

(باب Arapların sözünden **مُضاعَفاً** veya **مُطابقاً**([1]) olarak gelen ve başı **تاء** olan şeyler babı)

(**تخ**) **التاء** ve **الخاء** ikilemede aslî bir kök değildir; üzerine kıyas yapılacak veya ondan dallandırılacak bir şey değildir; ondan zikredilen şey de buna dayanılan şey değildir. Dediler ki: **التّختخة** bir sesin taklididir. **التَّخُّ** ekşi hamurdur; **تَخَّ تُخوخَة**; ve sahibi onu **أَتَخَّهُ** **إتخاخاً** ile (yaptı).

(**تر**) **التاء** ve **الراء** kendisinden öncekinin yakınıdır. Ve onda aslî dilden bir tek kelime vardır; o da onların: **بَدَنٌ ذو تَرَارةٍ** demeleridir; semizlik ve dolgunluk sahibi olduğu zaman. Ve **تَرَّ**. Şair dedi ki:
ونُصْبِح بالغَداةِ أَتَرَّ شيءٍ *** ونُمْسي بالعَشِيِّ طَلَنْفَحِينا([2])
Ama **التَّراتِرُ** büyük işlerdir; aslî değildir; çünkü **الراء** bir **لام**’dan بدل edilmiştir([3]). Ve onların: **تَرَّتِ النَّواةُ مِن مِرْضاحِها** **تَتِرُّ** demeleri; bu da kendisinden öncekinin yakınıdır. Ve aynı şekilde “**التُّرّ**” diye adlandırılan iplik; o, yapıcının uzattığı şeydir; bunun benzeri neredeyse sahih olmaz. Ve aynı şekilde onların: **الأُتْرُور** küçük oğlandır demeleri. Onu onların kitaplarında bulmamız olmasaydı, ondan yüz çevirmek daha isabetli olurdu. Nasıl sahih olur ki şahidi bunun gibi bir şiir olan bir şey:
أعوذ باللهِ وبالأمير  *** من عَامِلِ الشُّرْطةِ والأتْرُورِ([5])
Ve onun benzeri, **الكسائيّ**’den hikâye edilendir: **تَرّ الرّجلُ عن بِلادِهِ**: uzaklaştı. Ve **أَتَرَّهُ القَضاءُ**: onu uzaklaştırdı.

(**تع**) **التاء** ve **العين** aslî sahih sözden (bir köktendir); kıyası da huzursuzluk ve zorlamadır. **تَعْتَعَ الرَّجُلُ** denir; konuşmasında ağırlaştığı zaman. Ve bir şeyde zorlanan herkes, huzursuz oluncaya kadar, [artık([6])] **تُعْتِعَ** edilmiştir. Hadiste: “zayıf için hakkı güçlüden alıncaya kadar, **غَيْرَ مُتَعْتَعٍ** (olmaksızın).” denmiştir. Ve **تَعْتَعَ الفَرَسُ** denir; çarpıp çakıldığı zaman. Dedi ki:
يُتَعْتِعُ في الخَبَارِ إذا علاهُ  *** ويعثُر في الطريقِ المستقيمِ([7])
Ve denir: kavim **تَعاتِعَ** içine düştü; yani uydurma haberler ve karıştırma.

(**تغ**) **التاء** ve **الغين** aslî değildir. Ve derler: **التغتغة** bir sesin veya gülmenin taklididir.

(**تف**) **التاء** ve **الفاء** kendisinden önceki gibidir. Şu var ki onlar([8]) derler: **التُّفُّ** tırnağın kiridir.

(**تق**) **التاء** ve **القاف** kendisinden önceki gibidir. **تَتَقْتَقَ من الجَبَلِ** derler; dağdan düştüğü zaman.

(**تك**) **التاء** ve **الكاف** aslî değildir. Ve onun işini, sözün başında **التاء** ile **الكاف**’ın uyuşmasının azlığı zayıflatır. Bununla beraber **التِّكَّة** gelmiştir; ve **تَكَكْتُ الشيءَ**: onu çiğnedim. Ve **التّاك**: ahmak. Allah, celâl ve celâli, sahih olmasını dilediği şey sahih olur.

(**تل**) **التاء** ve **اللام** ikilemede sahih bir asıldır; doğrulmanın delilidir ve doğrulmanın zıddıdır.
Doğrulma ise **التلّ**’dir; bilinen (şey). Ve **التَّليل** boyundur. Ve **تَلَلْتُ الشيءَ في يَدِه**. Ve **التَّلْتَلة** huzursuz etmedir; ve o, o kıyastır.
Zıddı ise: **فَتَلَّه** yani onu yere serdi. Bu, karşılaştırmanın bir cinsidir. Ve **المِتَلُّ**: onunla yere serilen mızraktır. Allah تعالى dedi ki: ﴿وتَلَّهُ لِلْجَبِينِ﴾ [الصافات 103]. Sonra **لبيد** dedi:
رابِطُ الجأشِ على فَرْجِهِمُ *** أَعْطِفُ الجَوْنَ بمربُوعٍ مِتَلّ([9])
Der ki: onu çeviririm ve benimle **مِتَلّ** bir mızrak vardır.

(**تم**) **التاء** ve **الميم** kıyaslı tek bir asıldır; kemâlin delilidir. **تمَّ الشيءُ** denir; tamam olduğu zaman. Ve ben onu **أتممْتُه**.
Bu babdandır **التَّميمة**: sanki onun, istenen ilacın ve şifanın tamamı olmasını istiyorlar. Hadiste: “**مَنْ عَلَّقَ تميمةً فلا أتمَّ الله لَه**.” Ve **التّميم** de: sert şeydir. Ve denir: **امرأةٌ حُبْلَى متِمٌّ**; ve **وَلَدَتْ لتَمامٍ**; ve yalnız **ليلُ التِّمام**. Ve **تتميم الأيْسارِ**: onlara, senin okunun kazancını yedirmen; ondan hiçbir şeyi eksiltmemen. **النابغة** dedi ki:
أَنِّي أتمِّمُ أيسارِي وأمنَحُهُمْ *** مَثْنَى الأَيادِي وأكْسُوَ الجَفْنَةَ الأُدُمَا([10])
Ve **المستَتمّ**: bir yün veya kıl parçası isteyen kimsedir; onunla abasının dokumasını tamamlar. **أبو دُوَاد** dedi:
فهي كالبَيْضِ في الأداحِيِّ لا يو *** هَبُ منها لمُسْتَتمٍّ عِصامُ([11])
Ve bağışlanan **تِمَّةٌ** ve **تُمّة**’dir.
Ve onun sözü olan **المتَتَمِّم** “kırılıp dökülen”e gelince; bu bundan olabilir; çünkü kırılıncaya kadar nihayete varır. Ve **التَّاء**’ın bir **ثاء**’dan بدل olması da caizdir; sanki **مُتَثمِّم** gibi; vech budur. Ve onda şu okunur:
* كانهياضِ المتعَبِ المتَتَمِّمِ([12]) *

(**تن**) **التاء** ve **النون** iki kelimedir; asılları nedir bilmiyorum; ancak onlar **التِّرْب**’e **التِّن** adını verirler([13]). Ve derler: **أَتَنَّهُ المرضُ**; onu vurup sersemlettiği zaman; hâlbuki o neredeyse büyümez([14]).

(**ته**) **التاء** ve **الهاء** aslî değildir; onda dallanacak bir kelime gelmemiştir. Ancak derler: **التَّهاتهُ الباطل**. **القُطاميّ** dedi ki:
ولم يكُنْ ما ابتَلَيْنا مِن مَواعِدِها *** إلا التَّهاتِهَ والأمْنِيَّةَ السَّقَما([15])
Dediler ki: **التَّهتَهَةُ**: dilde peltekliktir.

(**تو**) **التاء** ve **الواو** tek bir kelimedir; o da **التَّوُّ**’dur; o, tektir. Hadiste: “**الطَّوَافُ تَوٌّ**.” Ve denir: **سافَرَ سَفَراً تَوّاً**; bu, sapmadan (uğramadan) olmasıdır; eğer bir yerde uğrar ve başka bir yolculuk başlatırsa, **بتَوٍّ** değildir.

(**تب**) **التاء** ve **الباء** tek bir kelimedir; o da **التّباب**’dır; o, ziyan etmektir. **تبّاً للكافر**: yani ona helâk. Allah تعالى dedi ki: ﴿وَمَا زَادُوهُمْ غيْرَ تَتْبِيبٍ﴾ [هود 101]; yani ziyana sokma. Ve ikisinin karşılığında bir kelime gelmiştir; derler: **استَتَبَّ الأمر**; hazır hâle geldiği zaman. Eğer sahih ise, o zaman babın iki vechi vardır: ziyan; ve doğruluk.

--------------ــــ
([1]) **المطابق** ile, tekrarlı ikileme olan **التضعيف** kastedilir; **تعتع** ve **تهته** gibi. Asılda: “**أوله مطابقاً**”; ve “**له**” kelimesi araya sokulmuştur. **المجمل**’de: “Arapların sözünden, senin **المضاعف** ve **المطابق** diye adlandırdığında başı **تاء** olan şeyler.”
([2]) Beyit, **اللسان**’da (**طلفح**) olduğu üzere **بني الحرماز**’dan bir adamındır. Onu (**ترر**)’de de okuttu.
([3]) Yani aslı: “**التلاتل**”dir; o da şiddetlerdir. Dedi: *وأن تشكى الأين والتلاتلا*
([4]) **المرضاح**; **الحاء**’ı noktasız olanla: çekirdeğin onunla dövüldüğü taştır. **اللسان**’da: “**والخاء** zayıf bir dildir.” Ve **المجمل**’de **الحاء** ile varid olmuştur.
([5]) Beyit **اللسان**’da: (5: 158).
([6]) Bu tamamlama **المجمل**’dedir.
([7]) Beyit **المجمل** ve **اللسان**’da (9: 384).
([8]) Asılda: “**على النهم**”.
([9]) **ديوان لبيد** 14; **فينا** baskısı 1881; ve **اللسان** (**تلل**).
([10]) Divanında 67; ve **اللسان** (**تمم**). Ve divanda ondan önce:
ينبئك ذو عرضهم عني وعالمهم  *** وليس جاهل شيء مثل من علما
([11]) Develeri vasfeder; der ki: semirmiş ve kıllarını dökmüştür; onda **المستتمّ** için bağışlanacak bir şey bulunmaz. Beyit **اللسان**’da (**تمم**).
([12]) Bu parçayı **اللسان** (**تمم**)’de “**المعنت المتتمم**” rivayetiyle okuttu. Beyit **ذي الرمة**’nindir; divanında 629. Ve tamamı, divan ve **اللسان** (**تعب**)’de olduğu üzere:
إذا نال منها نظرة هيض قلبه *** بها كانهياض المتعب المتتمم
Ve **المجمل**’de: * أو كانهياض المتعب المتمم *; tahrif. Ve (تعب) maddesinde rivayetinde gelecek olana bak.
([13]) **عمار** hadîsinde: “Resûlullah صلى الله عليه وسلم **تِنِّي** ve **تِرْبي**.”
([14]) **اللسان**’da: “Onu vurup sersemlettiği zaman; akranlarına, yani **أتنانه**’sine yetişmez; o hâlde büyümez.”
([15]) **ديوان القطامي** 68; ve **اللسان** (17: 375).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

اتوى
4 اتوى اتوى اتوي , said of a man, signifies جَآءَ تَوًّا, i. e. He came alone; by himself: opposed to أَزْوَى meaning “ he came with another. ” (T.) -A2- See also art. توى.

تَوٌّ
تَوٌّ تو [app. from the Persian تُوْ, meaning “ a fold, ” or “ a single fold, ”,] One, and no more; single; sole. (T, S, M, K.) You say, كَانَ تَوًّا فَصَارَ زَوًّا He, or it, was one only, and became a pair. (TA.) And it is said in a trad., الطَّوَافُ تَوٌّ وَالاِسْتِجْمَارُ تَوٌّ, (S, TA,) i. e., The circuiting [of the Kaabeh] is one action, and the casting of the pebbles [in the valley of Minט] is one action. (TA.) You say also, جَآءَ تَوٌّا, meaning He came alone; by himself: (T, S, M:) or he came by a direct course, nothing making him to deviate, and not stopping anywhere in the road; for if he stop anywhere in the road, he is not said to be توّ. (AZ, A'Obeyd, M, K.) And عَقَدْتُهُ بِتَوٍّ وَاحِدٍ I tied it with a single knot; by turning the cord, or the like, once: so says AZ; and he cites the following ex.:
جَارِيَةٌ لَيْسَتْ مِنَ الوَحْشَنِّ
لَا تَعْقِدُ المَنْطَقَ بِالمُشْتَنِّ
اـِلَّا بِتَوٍّ وَاحِدٍ أَوْ تَنِّ
i. e., [A girl that is not of the wild, or shy, sort: she does not tie the zone with the fist, but with a single knot, or] half a knot: the ن in تَنّ [and in وَحْشَنّ and مُشْتَنّ] is redundant: تَنّ being originally تَ, which is a contraction [or rather the half, both as to the letter and the meaning,] of تَوّ. (T.) ― -b2- A rope that is twisted of a single strand: pl. أَتْوَآءٌ. (T, M, K.) ― -b3- [It is said that] it signifies also A thousand horses, or horsemen. (AZ, T, K.) [But this requires consideration: for] one says, وَجَّهَ فُلَانٌ مِنْ خَيْلِهِ بِأَلْفٍ تَوٍّ, (AZ, T, S,) meaning [Such a one sent a troop of his horses] with a thousand men; i. e., with one thousand: (S, TA:) or, as some say, with one complete thousand. (TA.) -A2- Also One who is unoccupied by the business of the present world and of the world to come. (AA, T, K. *) -A3- Also A structure elevated, reared, or erected. (T, K.)

تَوَّةٌ
تَوَّةٌ أوهى تو توه توة وهي A period, or a short period, (سَاعَةٌ, AA, T, K,) of time. (AA, T.) You say, مَضَتْ تَوَّةٌ مِنَ اللَّيْلِ, and النَّهَار, A period, or a short period, (ساعة,) of the night passed, and of the day. (TA.) And مَا مَضَى اـِلَّا حَتَّى كَانَ كَذَا There passed not save a short period (ساعة) to the time that such a thing happened. (IAar, T.) Hence the saying of the vulgar, تَوَّةً قَامَ [commonly pronounced تَوَّهْ] Just now (السَّاعَةَ) he rose, or stood. (TA.)

##### Türkçe

اتوى
4 **اتوى** **اتوى** **اتوي**, bir adam hakkında söylenir; **جَآءَ تَوًّا** mânâsına gelir; yani: O, yalnız geldi; kendi başına: “başkasıyla geldi” mânâsındaki **أَزْوَى**’nın zıddı. (T.) -A2- Ayrıca bk. md. **توى**.

**تَوٌّ**
**تَوٌّ** **تو** [görünüşe göre Farsça **تُوْ**’dan; “bir kat”, yahut “tek kat” mânâsında,] Bir; ve daha fazla değil; tek; yegâne. (T, S, M, K.) Şöyle dersin: **كَانَ تَوًّا فَصَارَ زَوًّا** O, yahut o şey, yalnız bir idi ve bir çift oldu. (TA.) Ve bir rivayette şöyle denilmiştir: **الطَّوَافُ تَوٌّ وَالاِسْتِجْمَارُ تَوٌّ**, (S, TA,) yani: [Kâbe’nin] tavafı bir fiildir ve [Minâ vadisinde] taşların atılması bir fiildir. (TA.) Yine şöyle dersin: **جَآءَ تَوٌّا**, “O, yalnız geldi; kendi başına” mânâsında: (T, S, M:) yahut o, dosdoğru bir yol üzere geldi; onu saptıran hiçbir şey olmaksızın ve yolda hiçbir yerde durmaksızın; çünkü yolda herhangi bir yerde durursa, ona **توّ** denilmez. (AZ, A'Obeyd, M, K.) Ve **عَقَدْتُهُ بِتَوٍّ وَاحِدٍ** Onu tek bir düğümle bağladım; ipi yahut benzerini bir kere döndürmekle: AZ böyle der; ve şu örneği getirir:
**جَارِيَةٌ لَيْسَتْ مِنَ الوَحْشَنِّ**
**لَا تَعْقِدُ المَنْطَقَ بِالمُشْتَنِّ**
**اـِلَّا بِتَوٍّ وَاحِدٍ أَوْ تَنِّ**
yani: [Vahşî, yahut ürkek, türden olmayan bir kız: kuşağı yumrukla bağlamaz; ancak tek bir düğümle, yahut] yarım bir düğümle: **تَنّ**’deki **ن** [ve **وَحْشَنّ** ve **مُشْتَنّ**’deki] fazladır: **تَنّ** aslında **تَ** idi; bu, **تَوّ**’un bir kısaltmasıdır [daha doğrusu hem harfçe hem mânâca yarısıdır]. (T.) ― -b2- Tek bir liften bükülmüş bir ip: çoğulu **أَتْوَآءٌ**. (T, M, K.) ― -b3- [Denilmiştir ki] ayrıca Bin at, yahut atlı, mânâsına gelir. (AZ, T, K.) [Fakat bu, düşünmeyi gerektirir: çünkü] şöyle denir: **وَجَّهَ فُلَانٌ مِنْ خَيْلِهِ بِأَلْفٍ تَوٍّ**, (AZ, T, S,) mânâsı: [Falanca, atlarından bir birliği] bin adamla gönderdi; yani bin ile: (S, TA:) yahut bazılarının dediği gibi, tam bir bin ile. (TA.) -A2- Ayrıca: Bu dünya ve âhiret işlerinden meşgul olmayan kimse. (AA, T, K. *) -A3- Ayrıca: Yükseltilmiş, dikilmiş yahut inşa edilmiş bir yapı. (T, K.)

**تَوَّةٌ**
**تَوَّةٌ** **أوهى** **تو** **توه** **توة** **وهي** Zamanın bir müddeti, yahut kısa bir müddet, (**سَاعَةٌ**, AA, T, K). (AA, T.) Şöyle dersin: **مَضَتْ تَوَّةٌ مِنَ اللَّيْلِ**, ve **النَّهَار**, Gecenin bir müddeti, yahut kısa bir müddeti, (**ساعة,**) geçti; ve gündüzün. (TA.) Ve **مَا مَضَى اـِلَّا حَتَّى كَانَ كَذَا** Şu şey oluncaya kadar, kısa bir müddetten (**ساعة**) başka geçmedi. (IAar, T.) Bundan dolayı avamın sözü: **تَوَّةً قَامَ** [genellikle **تَوَّهْ** diye telaffuz edilir] Az önce (**السَّاعَةَ**) kalktı, yahut ayakta durdu. (TA.)
