# تيح (ت-ي-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%8A%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ت - ي - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والتاء و واي معهما
ح ت و، ح و ت، و ت ح، ت ي ح مستعملات
حتو:
الحَتْوُ: كَفُّك هُدْبَ الكِساء ملزقاً به.
حَتَوْتُه أحتوه حتواً، وفي لغة حتأته حَتْأً.
والحَتِيُّ: سَوِيقُ المُقْلِ.
حوت:
الحُوتُ: معروفٌ. والجميع: الحِيتانُ وهو السَّمَكُ.
والحُوتُ: بُرجٌ من الاثني عشر، وهو آخرها.
والحَوْتُ، والحَوَتانُ: حَوَمانُ الطائر حولَ الماءِ، وحَوَمانُ الوَحْشِيّةِ حول شيء.
قال طرفة:
ما كنت مجدوداً إذا غدوتُ
وما رأيت مثل ما لَقِيتُ
لطائِرٍ ظلّ بنا يَحُوتُ
ينصبّ في اللَّوْح فما يفوتُ
يكادُ من رهبتِنا يموتُ
وتح:
الوَتْحُ: القليلُ من كلّ شيء. يقال: أعطاني عَطاءً وَتْحاً، وقد وَتَحَ عطاءَه وأوتَحه. ووَتُحَ عطاؤه وَتاحَةً وتِحَةً.
تيح:
تقول: وقع فلان في مَهْلَكَةٍ فتاحَ له رجلٌ فأَنْقَذه، وأَتاحَ اللهُ له من أَنْقَذه. قال:
تاحَ لها بَعُدك حِنْزابٌ وَأَي
وقال: ما هاج مِتْياح الهوى المُتَاحِ وأتيح له الشَيْءُ، أي: هيّء له.
ورجلُ مِتْيَحٌ: لا يزال يقع في بَليّة. وقلبٌ مِتْيَح، قال الراعي:
أفي أَثَرِ الأظْعانِ عينُك تَلْمَحُ		نعم: لاتَ هَنَّا إنّ قَلْبَك مِتْيَحُ

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **التاء** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ت و**، **ح و ت**، **و ت ح**، **ت ي ح** kullanımdadırlar

**حتو**:
**الحَتْوُ**: elbisenin saçaklarını ona yapışık olarak senin toplaman.
**حَتَوْتُه** onu **أحتوه** **حتواً** (diye) yaptım; bir dilde (lehçede) **حتأته** (onu) **حَتْأً** (diye).
Ve **الحَتِيُّ**: **المُقْلِ**’in kavrulmuş unu.

**حوت**:
**الحُوتُ**: bilinen (şey). Ve hepsi: **الحِيتانُ**; ve o balıktır.
Ve **الحُوتُ**: on ikiden bir burçtur; ve o onların sonuncusudur.
Ve **الحَوْتُ** ve **الحَوَتانُ**: kuşun su etrafında dönmesi; ve yabanî (hayvanın) bir şey etrafında dönmesi.
Tarafa dedi:
Ben bahtlı olmadım, sabahladığımda
Ve karşılaştığım gibi bir şey görmedim
Bir kuş için; bizimle gölgelenmiş, **يَحُوتُ** (döner)
Levha içine dökülür de kaçırmaz
Neredeyse bizden korkusundan ölür

**وتح**:
**الوَتْحُ**: her şeyden az olan. Denir: bana **وَتْحاً** bir bağış verdi; ve bağışını **وَتَحَ** etti ve onu **أوتَحه** etti. Ve bağışı **وَتُحَ** oldu, **وَتاحَةً** ve **تِحَةً** (olarak).

**تيح**:
Dersin: falan bir helâke düştü; ona bir adam **تاحَ** etti de onu kurtardı; ve Allah ona, onu kurtaranı **أَتاحَ** etti. Dedi:
**تاحَ** ona, senden uzaklık, **حِنْزابٌ** ve **أَي**
Ve dedi: hevesin **مِتْياح**’ı, **المُتَاحِ**’ı harekete geçiren nedir? Ve ona şey **أتيح** edildi; yani: ona hazırlandı.
Ve **مِتْيَحٌ** bir adam: sürekli bir belâya düşer. Ve **مِتْيَح** bir kalp; râ‘î dedi:
Kervanların izinde gözün görüyor mu		evet: burada artık değil; şüphesiz kalbin **مِتْيَحُ**dur

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

تاح له الشيءُ، وأُتيحَ له الشيء، أي قُدِّر له. وأتاحَ اللهُ له الشيءَ، أي قَدَّرَهُ له. ورجلٌ مِتْيَحٌ، أي يَعْرِض فيما لا يَعْنيه. قال الراعي:
أَفي أَثَرِ الأَظْعانِ عَيْنُك تَلْمَحُنَعَمْ لاتَ هَنَّا إنَّ قَلْبَكَ مِتْيَحُ
والتَيِّحانُ مثله. وتاحَ في مَشْيِهِ، إذا تَمايَلَ. وفَرَسٌ مِتْيَحٌ وتَيَّاحٌ وتَيّحانٌ، إذا اعْتَرَض في مِشْيِهِ نَشاطاً ومال على قُطْرَيْه.

##### Türkçe

**تاح** ona şey; ve **أُتيحَ** ona şey; yani ona takdir edildi. Ve Allah ona şeyi **أتاحَ**; yani onu ona takdir etti. Ve bir adam **مِتْيَحٌ**; yani kendisini ilgilendirmeyen şeyde araya girer. Çoban dedi ki:
“Göçenlerin izinde gözün mü parıldar?
Evet; burada değil; şüphesiz kalbin **مِتْيَحُ**.”

Ve **التَيِّحانُ** onun gibidir. Ve yürüyüşünde **تاحَ**, sallanıp yalpaladığı zaman. Ve bir at **مِتْيَحٌ** ve **تَيَّاحٌ** ve **تَيّحانٌ**; yürüyüşünde canlılıkla yanlamasına geçtiği ve iki yanına meylettiği zaman.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب التاء والياء وما يثلثهما في الثلاثي)
(تيح) التاء والياء والحاء أصلٌ واحد، وهو قولهم تاحَ في مِشيته يَتيحُ إذا تمايَلَ. وفرس مِتْيَحٌ وتَيَِّحانُ، إذا اعتَرَضَ في مِشْيته نشاطاً، ومال على قُطْرَيْه. ورجلٌ مِتْيَحٌ وتَيَِّحَانُ، أي عِرِّيضٌ في كلِّ شيء. قال الشاعر([1]) في المِتْيح:
أَفي أثَرِ الأظْعانِ عَيْنُكَ تَلْمَحُ *** نَعَمْ لاتَ هَنّا إنَّ قَلْبَكَ مِتْيَحُ
وقال في التَّيَِّحان:
بِذَبِّي الذَّمَّ عَنْ حَسَبي ومالي *** وزَبُّوناتِ أشْوَسَ تَيِّحانِ([2])ويقال أتاح اللهُ تعالى الشَّيءَ يُتيِحُه إتاحةً* إذا قَدّرَه. وإذا قَدَّره له فقد أمالَه إليه. وتاحَ الشّيءُ نَفْسُه.
(تير) التاء والياء والراء كلمةٌ واحدة: التّيَّار مَوْجُ البَحْر الذي ينضَحُ الماءَ. يقال ذلك تَنَفُّسُه. والموج الذي لا يتنَفَّسُ هو الأعْجَم([3]).
(تيز) التاء والياء والزاء كلمةٌ واحدة. قالوا: التَّيّاز الغليظ الجسم من الرّجال. وقال القُطَاميّ:
إذا التَّيّازُ ذُو العَضَلات قلنا *** إليكَ إليكَ ضاقَ بها ذِراعا([4])(تيس) التاء والياء والسين كلمةٌ واحدة: التَّيس معروفٌ من الظِّباء والمَعْزِ والوُعول. ومن أمثالهم: "عَنْزٌ اسْتَتْيَسَتْ" إذا صارت كالتَّيس في جُرْأتها وحَرَكتِها. يضرب مثلاً للذَّليل يتعزَّزُ.
(تيع) التاء والياء والعين أصلٌ واحد، وهو اضطرابُ الشَّيء. يقال تَتَايَعَ البَعيُر في مِشْيته إذا حَرّك أَلْوَاحَهُ والسَّكْرانُ يَتَتَايَعُ في مِشيته، إذا رَمَى بنَفْسه. والتَّتايُع التَّهافُت في الشَّرِّ، ويقال هو اللَّجاجُ. وفي الحديث: "ما يَحمِلُكُم أن تَتَايَعُوا في الكَذِب كما يَتَتايَعُ الفَرَاشُ في النَّار" ولا يكون التَّتايُعُ في الخَير.
ومما شَذّ عن الأصل التِّيعَة الأربعون من الغَنَم، وهو الذي جاءَ في الحديث: "على التِّيعَةِ شَاةٌ".
 (تيم) التاء والياء والميم أصلٌ واحدٌ، وهو التَّعبيد. يقال تَيَّمه الحُبُّ إذا استَعْبَدَه. قال أهلُ اللّغة: ومِنه تَيْمُ الله،أي عبد الله.
ومما شذَّ عن هذا الباب التِّيمة، وهي الشّاة الزائدةُ على الأربعين، ويقال بل هي الشّاة يحتَلِبُها الرّجل في مَنْزِله. واتَّام الرّجُلُ إذا ذَبَحَ تِيَمَته. قال الحُطيئة:
فما تَتَّامُ جارَةُ آلِ لأْيٍ *** ولكن يَضْمَنُون لها قِرَاها([5])(تين) التاء والياء والنون ليس أصلاً، إلاّ التِّين، وهو معروفٌ. والتِّين: جبل. قال:
صُهْباً ظِماءً أتَيْنَ التِّين عن عُرُضٍ *** يُزْجِينَ غَيْماً قليلاً ماؤُه شَبِمَا([6])(تيه) التاء والياء والهاء، كلمة صحيحة، وهي جِنْسٌ من الحَيْرَة والتِّيه والتّيهاء: المفازة يَتيه فيها الإنسان.
--------------ــــ
([1]) هو الراعي، كما في اللسان (تيح)، والخزانة (2: 159) وما سيأتي في (هن) .
([2]) لسوار بن المضرب السعدي، كما في اللسان (تيح) والحماسة.
([3]) في اللسان (عجم): "والأعجم من الموج: الذي لا يتنفس، أي لا ينضح الماء ولا يسمع له صوت".
([4]) ديوان القطامي 44 واللسان (تيز). وفي الأصل: "به". وإنما الضمير للناقة. وقبله:
أمرت بها الرجال ليأخذوها  *** ونحن نظن أن لا تستطاعا
 ([5]) ديوان الحطيئة: 30. واللسان (تيم).
([6]) البيت للنابغة في ديوانه 66 واللسان (تين). وفي الديوان: "صهب الظلال"، وفي اللسان: "صهب الشمال".
ـ

##### Türkçe

(باب **التاء** و**الياء** وما يثلثهما في الثلاثي)

(**تيح**) **التاء** ve**الياء** ve**الحاء** tek bir asıldır; o da onların “yürüyüşünde **تاحَ** derler; **يَتيحُ**: eğer sallanırsa” sözleridir. Ve **مِتْيَحٌ** ve **تَيَِّحانُ** bir at; eğer yürüyüşünde canlılıkla yanlamasına giderse ve iki yanına doğru meylederse. Ve **مِتْيَحٌ** ve **تَيَِّحَانُ** bir adam; yani her şeyde enli. Şair([1]) **المِتْيح** hakkında dedi:
أَفي أثَرِ الأظْعانِ عَيْنُكَ تَلْمَحُ *** نَعَمْ لاتَ هَنّا إنَّ قَلْبَكَ مِتْيَحُ
Ve **التَّيَِّحان** hakkında dedi:
بِذَبِّي الذَّمَّ عَنْ حَسَبي ومالي *** وزَبُّوناتِ أشْوَسَ تَيِّحانِ([2]) Ve “Allah Teâlâ şeyi **أَتاحَ**; **يُتيِحُه** **إتاحةً**” denir: eğer onu takdir ettiyse. Ve eğer onu onun için takdir ettiyse, onu ona doğru meylettirmiş olur. Ve şeyin kendisi **تاحَ**.

(**تير**) **التاء** ve**الياء** ve**الراء** tek bir kelimedir: **التّيَّار** denizin dalgasıdır; suyu sıçratır. Buna onun “nefes alması” denir. Ve nefes almayan dalga ise **الأعْجَم**’dır([3]).

(**تيز**) **التاء** ve**الياء** ve**الزاء** tek bir kelimedir. Dediler ki: **التَّيّاز** erkeklerden iri cüsseli olandır. Ve **القُطَاميّ** dedi:
إذا التَّيّازُ ذُو العَضَلات قلنا *** إليكَ إليكَ ضاقَ بها ذِراعا([4])

(**تيس**) **التاء** ve**الياء** ve**السين** tek bir kelimedir: **التَّيس** **الظِّباء**dan ve **المَعْزِ**dan ve **الوُعول**dan bilinen (bir hayvan)dır. Ve onların darbımesellerindendir: “**عَنْزٌ اسْتَتْيَسَتْ**”; eğer cesaretinde ve hareketinde **التَّيس** gibi olursa. Zillete düşmüşken izzet taslayan için mesel olarak vurulur.

(**تيع**) **التاء** ve**الياء** ve**العين** tek bir asıldır; o da şeyin çalkalanmasıdır. “Deve yürüyüşünde **تَتَايَعَ**” denir: eğer levhalarını hareket ettirdiyse; ve sarhoş yürüyüşünde **يَتَتَايَعُ**: eğer kendini atarsa. Ve **التَّتايُع** şerde tehaffüttür; ve denir ki o **اللَّجاجُ**’dır. Ve hadiste: “Sizi, pervanenin ateşte **يَتَتايَعُ** ettiği gibi, yalan içinde **تَتَايَعُوا** etmeye ne taşır?” Ve **التَّتايُع** hayırda olmaz.
Ve asıldan şâz olanlardandır: **التِّيعَة** koyundan kırktır; ve o, hadiste gelen şeydir: “**التِّيعَةِ** üzerine bir koyun (gerekir).”

(**تيم**) **التاء** ve**الياء** ve**الميم** tek bir asıldır; o da kulluk ettirmedir. “Aşk onu **تَيَّمه**” denir: eğer onu köleleştirdiyse. Dil ehli dedi ki: Ve ondandır **تَيْمُ الله**; yani Allah’ın kulu.
Ve bu bâbdan şâz olanlardandır: **التِّيمة**; o, kırkın üzerindeki fazla koyundur; ve denir ki: bilakis o, adamın evinde sağdığı koyundur. Adam **اتَّام** etti: eğer **تِيَمَته**’sini kesti ise. **الحُطيئة** dedi:
فما تَتَّامُ جارَةُ آلِ لأْيٍ *** ولكن يَضْمَنُون لها قِرَاها([5])

(**تين**) **التاء** ve**الياء** ve**النون** asıl değildir; ancak **التِّين** (vardır) ve o bilinen (bir şey)dir. Ve **التِّين**: bir dağdır. Dedi ki:
صُهْباً ظِماءً أتَيْنَ التِّين عن عُرُضٍ *** يُزْجِينَ غَيْماً قليلاً ماؤُه شَبِمَا([6])

(**تيه**) **التاء** ve**الياء** ve**الهاء** sahih bir kelimedir; ve o, şaşkınlık ve **التِّيه** cinsinden bir cinstir; ve **التّيهاء**: insanın içinde şaşırdığı çöldür.

--------------ــــ
([1]) O, **الراعي**’dir; **اللسان** (**تيح**)’de, **الخزانة** (2: 159)’da ve (هن)’de gelecek olanda olduğu gibi.
([2]) **لسوار بن المضرب السعدي**’nindir; **اللسان** (**تيح**)’de ve **الحماسة**’de olduğu gibi.
([3]) **اللسان** (**عجم**)’de: “Ve dalgadan **الأعجم**: nefes almayan; yani suyu sıçratmayan ve ona bir ses işitilmeyen.”
([4]) **ديوان القطامي** 44 ve **اللسان** (**تيز**). Ve asılda: “**به**”. Hâlbuki zamir dişi deve içindir. Ve ondan önce:
أمرت بها الرجال ليأخذوها  *** ونحن نظن أن لا تستطاعا
([5]) **ديوان الحطيئة**: 30. Ve **اللسان** (**تيم**).
([6]) Beyit **النابغة**’nindir; divanında 66 ve **اللسان** (**تين**). Ve divanda: “**صهب الظلال**”, ve **اللسان**’da: “**صهب الشمال**”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ت ي ح
وقـع فلان فـي مهلكـة فأتيـح لـه مـن أنقـذه‏.‏
وتـاح لـه من خلصه وأتاح الله لعبده كذا‏:‏ قدره‏.‏
وفرس تيـاح ومتيـح وتيحـان‏:‏ يعتـرض فـي مشيـه ويميـل علـى قطريـه‏.‏
ورجـل تيحان‏:‏ عريض وقلب متيح‏.‏
قال الراعي‏:‏ أفي أثـر الأظعـان عينـك تلمـح نعـم لـات هنـا إن قلبـك متيح

##### Türkçe

ت ي ح
Falanca bir helâk edici şeye düştü de, onu kurtaran kimse ona **أتيح** kılındı.
Ve onu halâs eden kimse ona **تاح** oldu; ve Allah kuluna şöyle şöyle **أتاح** etti: onu takdir etti.
Ve **فرس تيـاح** ve **متيـح** ve **تيحـان**: yürüyüşünde karşıdan karşıya çıkar ve iki yanına meyleder.
Ve **رجـل تيحان**: geniş; ve **قلب متيح**.
Çoban dedi:
“Göçenlerin izinde gözün mü seçiyor? Evet; burada değil; şüphesiz senin kalbin **متيح**.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

تاحَ الشيءُ يَتِيحُ: تَهَيَّأَ؛ قال:
تاحَ له بعدَك حِنْزابٌ وَأَى
وأُتِيح له الشيءُ أَي قُدِّرَ أَو هُيِّئَ له؛ قال الهذلي: أُتِيحَ لَها أُقَيْدِر ذُو حَشِيفٍ،
إِذا سامتْ على المَلَقاتِ ساما
وأَتاحه اللهُ: هَيَّأَه. وأَتاحَ الله له خيراً وشرًّا. وأَتاحه له: قَدَّره له. وتاحَ له الأَمرُ: قدرَ عليه؛ قال الليث: يقال وقع في مَهْلَكَةٍ فتاحَ له رجلٌ فأَنقذه، وأَتاح الله له من أَنقذه. وفي الحديث: فَبِي حَلَفْتُ لأُتيحَنَّهم فتنةً تَدَعُ الحليم منهم حَيْرانَ. وأَمرٌ مِتْياحٌ: مُتاحٌ مُقَدَّرٌ، وقَلْبٌ مِتْيَحٌ؛ قال الراعي: أَفي أَثَرِ الأَظْعانِ عينُكَ تَلْمَحُ؟
نَعَمْ لاتَ هَنَّا، إِنَّ قَلْبَكَ مِتْيَحُ
قوله: لات هنَّا أَي ليس هنا حينُ تَشَوُّق. ورجل مِتْيَحٌ: لا يزال يقع في بلية. ورجلٌ مِتْيَحٌ: يَعْرِضُ في كل شيءٍ ويدخل فيما لا يعنيه، والأُنثى بالهاء؛ قال الأَزهري: وهو تفسير قولهم بالفارسية «أَنْدَرُونَسْت» وقال:
إِن لنا لَكَنَّه مِبَقَّةً مِفَنَّه مِتْيَحَةً مِعَنَّه وكذلك تَيِّحَان وتَيَّحان؛ قال سَوَّارُ بنُ المُضَرَّبِ السَّعْدِي: بذَبِّي اليومَ، عن حَسَبي، بمالي،
وزَبُّوناتِ أَشْوَسَ تِّيحان
ولا نظير له إِلاَّ فرس سَيِّبانُ وسَيبَّانُ، ورجل هَيِّبانُ وهَيَّبانُ إِذا تمايل؛ قال ابن بري: معنى زبُّونات دَفُوعات، واحدتها زبُّونة، يعني بذلك أَحْسابه ومفاخره أَي تَدْفَعُ غيرَها، والباء في قوله بذبِّي متعلقة بقوله بلاني في الذي قبله، وهو:
لَخَبَّرها ذَوو أَحْسابِ قَوْمِي
وأَعْدائي، فكلٌّ قد بلاني
أَي خَبَرَني قومي فعرفوا مني صلة الرحم ومواساة الفقير وحِفْظَ الجِوار، وكوني جَلْداً صابراً على محاربة أَعدائي ومُضْطَلِعاً بنكايتهم.وناحَ في مِشْيَته إِذا تمايل.
وقال أَبو الهيثم: التَّيِّحان والتَّيَّحانُ الطويل؛ وقال الأَزهري: رجل تَيِّحانٌ يتعرض لكل مَكْرُمَةٍ وأَمر شديد؛ وقال العجاج: لقد مُنُوا بتَيِّحانٍ ساطي
وقال غيره:
أُقَوِّم دَرْءَ قومٍ تَيِّحان
الأَزهري: فرس تَيِّحانٌ شديد الجري، وفرس تَيَّاحٌ: جَوَاد، وفرس مِتْيَح وتَيَّاح وتَيِّحانٌ: يعترض في مشيه نَشاطاً ويميل على قُطْرَيْه؛ وتاحَ في مشيته.
التهذيب: ابن الأَعرابي: المِتْيَحُ والنِّفِّيحُ والمِنْفَحُ، بالحاء: الداخل مع القوم ليس شأْنه شأْنهم.
ابن الأَعرابي: التَّاحِي البُسْتَانيان
(* قوله «التاحي البستانيان»
أَي خادم البستان كما في القاموس، وحق ذكره في المعتل.).

##### Türkçe

تاحَ **الشيءُ** يَتِيحُ: Hazır oldu; dedi ki:

تاحَ له بعدَك **حِنْزابٌ** وَأَى

Ve **أُتِيح** له **الشيءُ**: yani ona takdir edildi yahut onun için hazırlandı; Hüzeli dedi ki:

أُتِيحَ لَها **أُقَيْدِر** ذُو حَشِيفٍ،
إِذا سامتْ على **المَلَقاتِ** ساما

Ve **أَتاحه اللهُ**: onu hazırladı. Ve Allah ona hayır ve şer hazırladı. Ve **أَتاحه له**: onu ona takdir etti. Ve **تاحَ له الأَمرُ**: ona güç yetirdi; Leys dedi ki: denilir ki, bir helâke düştü de ona bir adam hazır oldu, onu kurtardı; ve Allah ona, onu kurtaranı hazırladı. Ve hadiste: “Artık benimle yemin ettim ki, mutlaka onlara bir fitne hazırlayacağım; onların akıllısını şaşkın bırakır.” Ve **أَمرٌ مِتْياحٌ**: hazırlanmış, takdir edilmiş; ve **قَلْبٌ مِتْيَحٌ**; Râî dedi ki:

أَفي أَثَرِ **الأَظْعانِ** عينُكَ تَلْمَحُ؟
نَعَمْ لاتَ هَنَّا، إِنَّ قَلْبَكَ مِتْيَحُ

Onun sözü: **لات هنَّا** yani burada özlem zamanı yoktur. Ve **رجل مِتْيَحٌ**: durmadan bir belâya düşer. Ve **رجلٌ مِتْيَحٌ**: her şeyde ortaya çıkar ve kendisini ilgilendirmeyen şeye girer; dişisi **الهاء** iledir; Ezherî dedi ki: bu, onların Farsça “أَنْدَرُونَسْت” sözüne dair açıklamadır. Ve dedi ki:

إِن لنا لَكَنَّه مِبَقَّةً مِفَنَّه مِتْيَحَةً مِعَنَّه

Ve bunun gibi **تَيِّحَان** ve **تَيَّحان**; Sa‘dî, Suvvâr b. el-Muḍarrib dedi ki:

بذَبِّي اليومَ، عن حَسَبي، بمالي،
وزَبُّوناتِ أَشْوَسَ تِّيحان

Ve onun benzeri yoktur; ancak **فرس سَيِّبانُ** ve **سَيبَّانُ**, ve **رجل هَيِّبانُ** ve **هَيَّبانُ** (sallanıp eğilirse). İbn Berrî dedi ki: **زبُّونات**’ın manası “itip savanlar”dır; tekili **زبُّونة**’dır; bununla onun soy şereflerini ve övünçlerini kasteder; yani başkasını iter. Ve onun sözü **بذبِّي**’deki **الباء**, ondan önceki “beni sınadı” sözüne bağlıdır; o da şudur:

لَخَبَّرها ذَوو أَحْسابِ قَوْمِي
وأَعْدائي، فكلٌّ قد بلاني

Yani kavmim beni haber verdi de benden sıla-i rahmi, fakire yardımı, komşuluğu korumayı, ve düşmanlarımla savaşmaya karşı dayanıklı sabırlı oluşumu ve onların zararını yüklenip üstlenişimi bildiler. Ve **ناحَ** yürüyüşünde: sallanıp eğilirse.

Ve Ebû’l-Heysem dedi ki: **التَّيِّحان** ve **التَّيَّحانُ** uzun olandır; ve Ezherî dedi ki: **رجل تَيِّحانٌ** her keremli işe ve şiddetli işe atılır; ve Accâc dedi ki:

لقد مُنُوا بتَيِّحانٍ ساطي

Ve başkası dedi ki:

أُقَوِّم دَرْءَ قومٍ تَيِّحان

Ezherî: **فرس تَيِّحانٌ** koşusu şiddetli olandır; ve **فرس تَيَّاحٌ**: cömert at; ve **فرس مِتْيَح** ve **تَيَّاح** ve **تَيِّحانٌ**: yürüyüşünde canlılıkla yan yan gider ve iki yanına meyleder; ve yürüyüşünde **تاحَ**.

**التهذيب**: İbnü’l-A‘râbî: **المِتْيَحُ** ve **النِّفِّيحُ** ve **المِنْفَحُ**, **بالحاء**: kavimle birlikte giren, hâli onların hâli olmayan (kimsedir).

İbnü’l-A‘râbî: **التَّاحِي** **البُسْتَانيان**
(* Onun sözü “**التاحي البستانيان**”: yani bahçe hizmetkârı; **القاموس**’ta olduğu gibi; ve onun zikri **المعتل**’de yerinde olurdu.).

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَاحَ
1 تَاحَ تاح , aor. يَتِيحُ, inf. n. تَيْحٌ, It (a thing) was, or became, easy, and facilitated, or prepared. (Msb.) And تَاحَ لَهُ, (S, L, K,) aor. as above, (K,) and so the inf. n.; (TA;) and ↓ أُتِيحَ; (S, K;) It (a thing) was appointed, or ordained, to him, or for him: (S:) or was prepared for him; as also تَاحَ لَهُ, aor. يَتُوحُ, (K,) inf. n. تَوْحٌ: (TA:) and it (an event) was appointed, ordained, or decreed, to betide him. (L.) One says, وَقَعَ فِى مَهْلَكَةٍ فَتَاحَ لَهُ رَجُلٌ فَأَنْقَذَهُ, [He fell into a place of destruction, and a man was appointed, or ordained, or prepared, for him, and he saved him]: (Lth, TA:) or لَهُ مَنْ أَنْقَذَهُ ↓ فَأُتِيحَ and تَاحَ لَهُ مَنْ خَلَّصَهُ [and there was appointed, &c., for him he who saved him]. (A.) -A2- تَاحَ فِى مِشْيَتِهِ He affected an inclining of his body from side to side in his gait, or manner of walking. (S, K.)

اتاحهُ
4 اتاحهُ أتاح أتاحه اـتاحة اتاحه اتاحة , (S, A, Msb, K,) inf. n. اـِتَاحَةٌ, (Msb,) He (God, S, A, Msb, K) made it (a thing) easy; facilitated it; (Msb;) or prepared it: (S, A;) whether good or evil; (TA;) لَهُ to him, or for him. (S, A.) One says, وَقَعَ فِى مَهْلَكَةٍ فَأَتَاحَ اللّٰهُ لَهُ مَنْ أَنْقَذَهُ [He fell into a place of destruction, and God appointed, or prepared, for him, him who saved him]. (Lth, TA.) And it is said in a trad., لأُتِيحَنَّهُمْ فِتْنَةً [I will assuredly appoint, or ordain, or prepare, for them trial, or punishment, or conflict and faction, or the like]. (TA.) See also 1, in two places.

تَيِّحَانٌ
تَيِّحَانٌ تيحان , (T, S, A,) or تَيَّحَانٌ, (so in one copy of the S,) or both, (L, K,) like شَيِّآنٌ and شَيَّآنٌ applied to a horse, and هَيِبَّانٌ and هَيَبَّانٌ applied to a man, the only other instances of the kind, (L,) or the former is not allowable, (Ham p. 58,) so says Sb, as is stated in a marginal note in a copy of the S, (TA,) applied to a horse, meaning That goes obliquely, (S, A, K,) by reason of briskness, liveliness, or sprightliness, (S, K,) and bends over on each side; (S, A,) as also ↓ تَيَّاحٌ and ↓ مِتْيَحٌ: (S, A, K:) or that runs vehemently: and all signify, applied to a horse, fleet, swift, or excellent in running. (T, TA.) AHeyth explains the first and second as meaning Tall, or long. (TA.) ― -b2- It is also applied to a man, meaning Who addresses himself to every generous action, and difficult affair: (T, TA:) or forward, officious, meddling, or a busybody, (A, and Ham pp. 58 and 505,) who says that which does not concern him: (Ham p. 505:) or who obtrudes himself, or interferes, in affairs: (Abu-l-'Alא El-Ma'arree in a marginal note in a copy of the S, and Ham p. 58:) or, as also ↓ مِتْيَحٌ, (S K,) and ↓ تَيَّاحٌ, (K,) who obtrudes himself, or interferes, in that which does not concern him: (S, K:) or who falls into trials, or afflictions: (K:) or ↓ مِتْيَحٌ, (TA,) which is also applied as an epithet to a heart, (S, A, TA,) signifies who obtrudes himself, or interferes, in everything, and falls into that which does not concern him; or who incessantly falls into trials, or afflictions; and its fem. is with ة; (TA;) or who intrudes among a people whose affair, or business, is not his: (IAar, T, TA:) and ↓ مِتْيَاحٌ, (K,) applied to a man, (TA,) signifies much in motion; forward, officious, meddling, or a busybody. (K,* TA. [In the CK, العَريضُ is erroneously put for العِرِّيضُ.])

تَيَّاحٌ
تَيَّاحٌ تياح : see تَيِّحَانٌ, in two places.

مُتَاحٌ
مُتَاحٌ متاح A thing appointed, ordained, or decreed; as also ↓ مِتْيَاحٌ. (K.)

مِتْيَحٌ
مِتْيَحٌ متيح : see تَيِّحَانٌ, in three places.

مِتْيَاحٌ
مِتْيَاحٌ متياح : see تَيِّحَانٌ: -A2- and مُتَاحٌ.

##### Türkçe

**تَاحَ**
1 **تَاحَ** تاح, muzâri‘ **يَتِيحُ**, mastar ismi **تَيْحٌ**, O (bir şey) kolay oldu yahut kolaylaştı; ve kolaylaştırıldı yahut hazırlandı. (Msb.) Ve **تَاحَ لَهُ**, (S, L, K,) muzâri‘ yukarıdaki gibi, (K,) ve mastar ismi de öyle; (TA;) ve ↓ **أُتِيحَ**; (S, K;) O (bir şey) ona yahut onun için tayin edildi yahut takdir olundu: (S:) yahut onun için hazırlandı; **تَاحَ لَهُ** da böyledir, muzâri‘ **يَتُوحُ**, (K,) mastar ismi **تَوْحٌ**: (TA:) ve o (bir olay) ona isabet etmek üzere tayin edildi, takdir olundu yahut hükmedildi. (L.) Denir ki, وَقَعَ فِى مَهْلَكَةٍ فَتَاحَ لَهُ رَجُلٌ فَأَنْقَذَهُ, [O bir helâk yerine düştü de ona bir adam tayin edildi yahut takdir olundu yahut hazırlandı ve onu kurtardı]: (Lth, TA:) yahut لَهُ مَنْ أَنْقَذَهُ ↓ فَأُتِيحَ ve **تَاحَ لَهُ مَنْ خَلَّصَهُ** [ve onun için onu kurtaran kimse tayin edildi, vb.]. (A.) -A2- **تَاحَ فِى مِشْيَتِهِ** Yürüyüşünde, yahut yürüme tarzında, bedenini bir yandan bir yana meyletmiş gibi yaptı. (S, K.)

**اتاحهُ**
4 **اتاحهُ** أتاح أتاحه اـتاحة اتاحه اتاحة, (S, A, Msb, K,) mastar ismi **اـِتَاحَةٌ**, (Msb,) O (Allah, S, A, Msb, K) onu (bir şeyi) kolay kıldı; onu kolaylaştırdı; (Msb;) yahut onu hazırladı: (S, A;) ister hayır ister şer olsun; (TA;) **لَهُ** ona yahut onun için. (S, A.) Denir ki, وَقَعَ فِى مَهْلَكَةٍ فَأَتَاحَ اللّٰهُ لَهُ مَنْ أَنْقَذَهُ [O bir helâk yerine düştü de Allah onun için onu kurtaran kimseyi tayin etti yahut hazırladı]. (Lth, TA.) Ve bir hadiste şöyle denilmiştir, **لأُتِيحَنَّهُمْ فِتْنَةً** [Onlar için mutlaka bir fitne tayin edeceğim yahut takdir edeceğim yahut hazırlayacağım; (yani) deneme, yahut ceza, yahut çatışma ve fırkalaşma, yahut bunun benzeri]. (TA.) Ayrıca 1’e, iki yerde, bak.

**تَيِّحَانٌ**
**تَيِّحَانٌ** تيحان, (T, S, A,) yahut **تَيَّحَانٌ**, (S’nin bir nüshasında böyle,) yahut ikisi de, (L, K,) ata uygulanan **شَيِّآنٌ** ve **شَيَّآنٌ** gibi, ve insana uygulanan **هَيِبَّانٌ** ve **هَيَبَّانٌ** gibi, bunun türünden yegâne diğer örnekler, (L,) yahut birincisi câiz değildir, (Ham s. 58,) Sb böyle der, S’nin bir nüshasındaki kenar notunda zikredildiği üzere, (TA,) ata uygulanır; anlamı: Çevikliği, canlılığı yahut atikliği sebebiyle (S, K) eğri gider, (S, A, K,) ve her iki yana doğru eğilir; (S, A,) ↓ **تَيَّاحٌ** ve ↓ **مِتْيَحٌ** da böyledir: (S, A, K:) yahut şiddetle koşan: ve hepsi, ata uygulandığında, koşmada süratli, hızlı, yahut koşmada mükemmel demektir. (T, TA.) AHeyth birinciyi ve ikinciyi Uzun boylu yahut uzun anlamında açıklar. (TA.) ― -b2- İnsana da uygulanır; anlamı: Her cömert fiile ve zor işe yönelen: (T, TA:) yahut ileri atılan, müdahaleci, karışan, yahut her işe burnunu sokan, (A, ve Ham s. 58 ve 505,) kendisini ilgilendirmeyen şeyi söyleyen: (Ham s. 505:) yahut işlere kendini sokan yahut müdahale eden: (S’nin bir nüshasındaki kenar notunda Ebu-l-‘Alا El-Ma‘arree, ve Ham s. 58:) yahut, ↓ **مِتْيَحٌ** da olduğu gibi, (S K,) ve ↓ **تَيَّاحٌ**, (K,) kendisini ilgilendirmeyen şeye kendini sokan yahut müdahale eden: (S, K:) yahut belâlara yahut sıkıntılara düşen: (K:) yahut ↓ **مِتْيَحٌ**, (TA,) ki bu aynı zamanda kalbe sıfat olarak da uygulanır, (S, A, TA,) her şeye kendini sokan yahut müdahale eden ve kendisini ilgilendirmeyen şeye düşen; yahut durmaksızın belâlara yahut sıkıntılara düşen; ve onun müennesi ة iledir; (TA;) yahut işi yahut meşgalesi kendisine ait olmayan bir kavmin arasına giren: (IAar, T, TA:) ve ↓ **مِتْيَاحٌ**, (K,) insana uygulanır, (TA,) çok hareketli; ileri atılan, müdahaleci, karışan, yahut her işe burnunu sokan demektir. (K,* TA. [CK’de **العَريضُ**, yanlışlıkla **العِرِّيضُ** yerine konulmuştur.])

**تَيَّاحٌ**
**تَيَّاحٌ** تياح : **تَيِّحَانٌ**’a bak, iki yerde.

**مُتَاحٌ**
**مُتَاحٌ** متاح Tayin edilmiş, takdir olunmuş, yahut hükmedilmiş bir şey; ↓ **مِتْيَاحٌ** da böyledir. (K.)

**مِتْيَحٌ**
**مِتْيَحٌ** متيح : **تَيِّحَانٌ**’a bak, üç yerde.

**مِتْيَاحٌ**
**مِتْيَاحٌ** متياح : **تَيِّحَانٌ**’a bak: -A2- ve **مُتَاحٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

تَاحَ
تَاحَ ( y )  I ( n. ac. تَيْح 1 )
a.  [ La ], Was appointed, ordained, predestined to.

أَتْيَحَ
أَتْيَحَ IV
a.  [ La ], Appointed, prepared ( evil ) for.

##### Türkçe

تَاحَ
تَاحَ ( y ) I ( n. ac. **تَيْح** 1 )
a. [ La ], -e tayin edildi, emrolundu, -e önceden takdir edildi.

أَتْيَحَ
أَتْيَحَ IV
a. [ La ], -e (kötülük) tayin edildi, -e (kötülük) hazırlandı.
