# تيع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%8A%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: تيع

تاع القيء يتيع تيعا، بالفتح، وتيعا، وتيعانا، محركتين، وكذلك توعا: خرج.
 وتاع الشيء كالماء ونحوه يتيع: سال وانبسط على وجه الأرض، تيعا وتوعا، الأخيرة نادرة.
 وقال الزجاج: تاع الشيء، إذا ذاب. وقال ابن عباد: تاع تيعانا وتيعا وتيعا، إذا تاق.
 وتاع الطريق يتيعه تيعا: قطعه. وتاع إليه: عجل، ومنه اشتقاق التيعان كما يأتي، ومنه تاع إليه: ذهب. وتاع السمن يتيعه تيعا وتوعا: رفعه بقطعة خبز كتيعه.
 وقال ابن شميل: التيع: أن تأخذ الشيء بيدك. يقال: تاع به يتيع تيعا، وتيع به، إذا أخذه بيده، وأنشد:
  فأعطيتها عودا وتعت بتمرةوخير المراغي قد علمنا قصارها قال: هذا رجل يزعم أنه أكل رغوة مع صاحبة له، فقال: أعطيتها عودا تأكل به، وتعت بتمرة أي أخذتها آكل بها. والمرغاة: العود أو التمر أو الكسرة يرتغى بها، وجمعها المراغي. قال الأزهري: رأيته بخط أبي الهيثم. وتعت بتمرة قال: ومثل ذلك تيعت بها.
 قال: وأعطاني فلان درهما، فتعت به، أي أخذته. والتيعة، بالكسر: الأربعون من الغنم، نقله أبو عبيد في شرح حديث وائل بن حجر: على التيعة شاة، والتيمة لصاحبها ومنهم من خصه بغنم الصدقة، وحكى شمر عن ابن الأعرابي قال: التيعة: لا أدري ما هي، وبلغنا عن الفراء أنه قال: التيعة من الشاء: القطعة التي تجب فيها الصدقة ترعى حول البيوت أو التيعة: أدنى ما يجب من الصدقة كالأربعين فيها شاة، وكخمس من الإبل فيها شاة، قاله أبو سعيد الضرير، قال: وإنما تيع التيعة الحق الذي وجب للمصدق فيها، لأنه لو رام أخذ شيء منها قبل أن يبلغ عددها ما يجب فيه التيعة لمنعه صاحب المال، فلما وجب فيه الحق تاع إليه المصدق، أي عجل. وتاع رب المال إلى إعطائه فجاد به. قال: وأصله من التيع، وهو القيء.

  وقال أبو عبيد: التيعة: اسم لأدنى ما يجب فيه الصدقة، أي الزكاة من الحيوان، وكأنها الجملة التي للسعاة إليها ذهاب، ونص أبي عبيد: عليها سبيل، من تاع يتيع، إذا ذهب إليه، كالخمس من الإبل، والأربعين من الغنم. وقال ابن الأعرابي: التاعة: الكتلة من اللباء الثخينة، نقله الصاغاني. وفي نوادر الأعراب: رجل تيع ككيس، وتيعان محركة مشددة، وكذلك تيح وتيحان، وتيق وتيقان، أي متسرع إلى الشر أو إلى الشيء من قولهم: تاع إلى الشيء، أي عجل إليه.
 والأتيع: المتتايع، أي المتسارع في الحمق، أو الذاهب فيه.
 والأتيع من الأماكن: ما يجري السراب على وجهه. وأتاع الرجل إتاعة فهو متيع: قاء، والقيء متاع. نقله الجوهري، وأنشد للقطامي يذكر الجراحات:
  وظلت تعبط الأيدي كلوما                      تمج عروقها علقا متاعا وأتاع القيء: أعاده، وكذلك أتاع دمه فتاع تيوعا. والتتايع: ركوب الأمر على خلاف الناس، عن ابن شميل. وقال أبو عبيد: التتايع: التهافت في الشيء، والمتايعة عليه، يقال للقوم: قد تتايعوا في الشيء، إذا تهافتوا فيه، وسارعوا إليه، وبه فسر الحديث: ما يحملكم على أن تتايعوا في الكذب كما الفراش في النار. وقيل: هو الإسراع في الشر، ولا يكون إلا في الشر، كما في الصحاح. وقال الأزهري: ولم نسمع التتايع في الخير، وقيل: التتايع في الشر كالتتابع في الخير، ويقال في التتايع: إنه اللجاجة، وقيل: هو ا لتهافت فيه، كما في ا لصحاح، كالتتيع، عن ابن عباد، وهو في نوادر الأعراب. يقال: تتيع على فلان. قال: وتتايع للقيام، إذا استقل له، وأنشد:
  فلهف أمه لما رآها                      تنوء ولا تتايع للقيام واتايعت الريح بالورق: إذا ذهبت به. قال الأزهري: وأصله تتايعت به. قال أبو ذؤيب يذكر عقره ناقته، وأنها كاست فخرت على رأسها:
  ومفرهة عنس قدرت لساقها                      فخرت كماتتايع الريح بالقفل
  لحى جياع أو لضيف محول                      أبادر حمدا أن يلج به قبلـي وقال الأخفش: تتايع: تذهب به. ولا أستتيع بمعنى: لا أستطيع، عن ابن عباد، وهي لغة، أو لثغة، أو بدل. ومما يستدرك عليه: التيع: ما يسيل على وجه الأرض من جمد ذائب ونحوه.
 وشيء تائع: مائع. وتتيع الماء: انبسط على وجه الأرض وتاع السنبل: يبس بعضه وبعضه رطب. والسكران يتتايع: يرمي بنفسه سريعا من غير تثبت، وكذا الحيران وقيل: التتايع: الوقوع في الشر من غير فكرة ولا روية. وتتايع الجمل في مشيه في الحر، إذا حرك ألواحه حتى يكاد ينفك. وتتايع القوم في الأرض، أي تباعدوا فيها على عي وشدة.
 وقال الصاغاني: التركيب يدل على اضطراب الشيء، وقد شد عنه التيعة. قلت: وإذا تأملت في قول أبي سعيد الذي تقدم فيه علمت أنه لا شذوذ.

### Türkçe

**تاع** kusma **القيء**: **يتيع** **تيعا**; fetih ile, ve **تيعا**, ve **تيعانا**, ikisi de harekeli; ve yine **توعا**: çıktı.

Ve **تاع** şey, su ve benzeri gibi, **يتيع**: aktı ve yerin yüzü üzerine yayıldı; **تيعا** ve **توعا**; sonuncusu nadirdir.

Ve **الزجاج** dedi: **تاع** şey, eridiği zaman.

Ve **ابن عباد** dedi: **تاع** **تيعانا** ve **تيعا** ve **تيعا**, özlediği zaman.

Ve **تاع** yol, onu **يتيعه** **تيعا**: onu kesti (katetti).

Ve **تاع** ona: acele etti; ondan **التيعان**’ın اشتقاق’ı, geleceği üzere; ve ondan **تاع** ona: gitti.

Ve **تاع** sade yağı, onu **يتيعه** **تيعا** ve **توعا**: onu bir ekmek parçasıyla kaldırdı, onun **كتيعه**’si gibi.

Ve **ابن شميل** dedi: **التيع**: şeyi elinle almandır. Denir: onunla **تاع** eder, **يتيع** **تيعا**; ve onunla **تيع** etti; onu eliyle aldığı zaman. Ve inşad etti:

فأعطيتها عودا وتعت بتمرةوخير المراغي قد علمنا قصارها

Dedi: Bu, bir adamdır; bir kadın arkadaşıyla birlikte köpük yediğini iddia eder; şöyle dedi: Ona onunla yiyeceği bir çubuk verdim; ve **تعت بتمرة** yani onu onunla yiyeceğim şekilde aldım. Ve **المرغاة**: onunla köpürtülen çubuk yahut hurma yahut ekmek parçasıdır; onun çoğulu **المراغي**’dir. **الأزهري** dedi: Onu **أبي الهيثم**’in hattıyla gördüm. Ve **تعت بتمرة** dedi: Bunun benzeri **تيعت بها**’dır.

Dedi: Ve falan bana bir dirhem verdi, ben onunla **تعت** ettim; yani onu aldım. Ve **التيعة**, kesra ile: koyundan kırk (adet); onu **أبو عبيد** **وائل بن حجر** hadisinin şerhinde nakletti: **على التيعة شاة**; ve **التيمة** sahibine aittir. Ve onlardan kimi onu sadaka koyununa tahsis etti. Ve **شمر** **ابن الأعرابي**’den hikâye etti; dedi: **التيعة**: onun ne olduğunu bilmiyorum. Ve bize **الفراء**’dan ulaştı ki o dedi: koyundan **التيعة**: sadakanın vacip olduğu parça; evlerin çevresinde otlar; yahut **التيعة**: sadakadan vacip olanın en aşağısı; kırk gibi, onda bir koyun vardır; ve develerden beş gibi, onda bir koyun vardır; bunu **أبو سعيد الضرير** söyledi. Dedi: Ancak **تيع** etti **التيعة**’yı, onda musaddık için vacip olan hak; çünkü eğer onun sayısı **التيعة**’nın vacip olduğu sayıya ulaşmadan önce ondan bir şey almayı istese, mal sahibi onu men ederdi; hak vacip olunca musaddık ona **تاع** etti; yani acele etti. Ve mal sahibi onu vermeye doğru **تاع** etti, böylece onunla cömert davrandı. Dedi: Ve onun aslı **التيع**’dendir; o da **القيء**’dir.

Ve **أبو عبيد** dedi: **التيعة**: hayvandan sadakanın, yani zekâtın, onda vacip olduğu en aşağısının adıdır; sanki o, saîlerin ona doğru gidişi olan cümledir. Ve **أبو عبيد**’in nassı: onun üzerine bir yol vardır; **تاع يتيع**’den, ona gittiği zaman; develerden beş gibi ve koyundan kırk gibi. Ve **ابن الأعرابي** dedi: **التاعة**: kalın **اللباء**’dan bir kütledir; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **نوادر الأعراب**’da: **رجل تيع** **ككيس**; ve **تيعان** harekeli, şeddeli; ve yine **تيح** ve **تيحان**; ve **تيق** ve **تيقان**; yani şerre yahut şeye doğru çok acele eden; onların “şeye doğru **تاع** etti” sözünden; yani ona acele etti.

Ve **الأتيع**: **المتتايع**; yani ahmaklıkta süratli olan, yahut onda giden.

Ve mekânlardan **الأتيع**: serabın onun yüzü üzerinde aktığı şey.

Ve adam **أتاع** etti, **إتاعة**; o halde o **متيع**’dir: kustu; ve kusmuk **متاع**’dır. Onu **الجوهري** nakletti. Ve **القطامي**’den, yaraları zikrederek, inşad etti:

وظلت تعبط الأيدي كلوما                      تمج عروقها علقا متاعا

Ve kusmuğu **أتاع** etti: onu iade etti; ve yine kanını **أتاع** etti, böylece **تاع** **تيوعا**.

Ve **التتايع**: insanların hilafına işi binmek (işe girişmek); **ابن شميل**’den.

Ve **أبو عبيد** dedi: **التتايع**: şeyde tehaffut etmek ve onun üzerinde **المتايعة**; kavme denir: “şeyde **تتايعوا** ettiler”; onda tehaffut ettikleri ve ona doğru sürat ettikleri zaman. Ve onunla hadis tefsir edildi: “Sizi, pervaneler gibi ateşte, yalan üzerinde **تتايعوا** etmeye ne taşır?” Ve denildi: o, şerde sürat etmektir; ve ancak şerde olur; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الأزهري** dedi: Hayırda **التتايع**’ı işitmedik. Ve denildi: şerde **التتايع**, hayırda **التتابع** gibidir. Ve **التتايع** hakkında denir: o, **اللجاجة**’dir. Ve denildi: onda tehaffuttur; **الصحاح**’ta olduğu gibi; **التتيع** gibi; **ابن عباد**’dan; ve o, **نوادر الأعراب**’dadır. Denir: falana karşı **تتيع** etti. Dedi: Ve kalkmak için **تتايع** etti; ona (kalkmak) kolay geldiği zaman. Ve inşad etti:

فلهف أمه لما رآها                      تنوء ولا تتايع للقيام

Ve rüzgâr yaprakla **اتايعت** etti: onu götürdüğü zaman. **الأزهري** dedi: Onun aslı “onunla **تتايعت** ettim”dir. **أبو ذؤيب**’den, devesini boğazlamasını zikrederek ve onun başı üzerine düşmüş bir **كاست** gibi olduğunu (anlatarak), (şu) inşad etti:

ومفرهة عنس قدرت لساقها                      فخرت كماتتايع الريح بالقفل
لحى جياع أو لضيف محول                      أبادر حمدا أن يلج به قبلـي

Ve **الأخفش** dedi: **تتايع**: onu götürür. Ve “**لا أستتيع**” şu manada: “**لا أستطيع**”; **ابن عباد**’dan; ve o bir lugattır, yahut bir pelteklik, yahut bir بدل’dir.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **التيع**: donmuş erimiş ve benzeri şeyden yerin yüzü üzerinde akan şey.

Ve **شيء تائع**: akışkan.

Ve su **تتيع** etti: yerin yüzü üzerine yayıldı.

Ve başak **تاع** etti: onun bir kısmı kurudu, bir kısmı yaş kaldı.

Ve sarhoş **يتتايع** eder: sağlamca durmadan, sabitlenmeden, kendini hızlıca atar; ve yine şaşkın da. Ve denildi: **التتايع**: fikir ve düşünce olmaksızın şerre düşmektir.

Ve deve, sıcakta yürüyüşünde **تتايع** etti: levhalarını hareket ettirdi; ta ki neredeyse çözülür.

Ve kavim, yerde **تتايعوا** etti: yani onda acizlik ve şiddet üzere uzaklaştılar.

Ve **الصاغاني** dedi: terkib, şeyin ıztırabına delalet eder; ve ondan **التيعة** şâzz oldu. Dedim: Ve **أبو سعيد**’in, içinde geçtiği sözünde teemmül ettiğinde, şüzûz olmadığını bilirsin.
