# تين — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA%D9%8A%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [تين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%8A%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: تين

: ( *!التِّيْنُ ، بالكسْرِ ، م ) مَعْروفٌ يُطْلَقُ

على الشَّجَرِ المعْروفِ وعلى ثَمَرِه ، ( ورَطْبُه النَّضيجُ : أحْمدُ الفاكِهَةِ وأكْثَرُها غِذاءً وأَقَلُّها نَفْخاً ، جاذِبٌ مُحَلِّلٌ مُفَتِّحٌ سُدَدَ الكَبِدِ والطِّحالِ مُلَيِّنٌ ، والإِكْثارُ منه مُقْمِلٌ ) .
( قالَ أَبو حَنيفَةَ : أَجْناسُه كَثِيرَةٌ بَرِّيَّة ورِيفِيَّة وسَهْليَّة وجَبَليَّة ، وهو كَثيرٌ بأَرْضِ العَرَبِ ، قالَ : وأَخْبَرني رجُلٌ مِن أَعْرابِ السَّراةِ ، وهُم أَهْلُ *!تِيْنٍ قالَ : التِّيْنُ بالسَّراةِ كَثيرٌ مُباحٌ ، وتَأْكُلُه رَطباً وتُزَبِّبُه وتَدَّخِرُه ، وقد يُجْمَعُ على التِّيْن .
( و ) التِّيْنُ : ( جَبَلٌ بالشَّامِ ) ، وبه فَسَّر بعضٌ قَوْلَه تعالَى : ﴿*!والتِّيْن والزَّيْتون﴾ .
وقالَ الفرَّاءُ : سَمِعْتُ رَجلاً مِن أَهْلِ الشامِ وكان صاحِبَ تفْسِيرٍ قالَ : التِّيْنُ جِبالٌ ما بينَ حُلوانَ إلى هَمَدان والزَّيتون جَبَلٌ بالشامِ .
( و ) قيلَ : بل هو ( مَسْجِدٌ بها .
( و ) أَيْضاً : ( جَبَلٌ لغَطَفانَ ) في نَجْدٍ .
قالَ أَبو حنيفَةَ : وليسَ قَوْلُ مَنْ قالَ بالشامِ بشيءٍ ، وأَيْن الشام مِن بِلادِ غَطَفانَ .
( و ) التِّيْنُ : ( اسْمُ دِمَشْقَ .
( وطُورُ *!تَيْناء ، بالفتحِ والكسْرِ والمدِّ والقَصْرِ : بمعْنَى ) طُور ( سَيْناء .
( *!والتِّينَةُ ، بالكسْرِ : الدُّبُرُ ) ؛ ) عن أَبي حَنيفَةَ ، رَحِمَه اللَّهُ .
( و ) أَيْضاً : ( ماءَةٌ ) في لحفِ جَبَلٍ لغَطَفانَ .
( و ) أَيْضاً : ( لَقَبُ عيسَى بنِ إسْماعيلَ ) البَصْريّ ( المُحدِّثِ ) ، رَوَى عن إسْماعيلَ الأَصْمَعيّ وغيرِهِ .
( و ) أَبو غالِبٍ ( تَمَّامُ بنُ غالِبِ بنِ عَمْرٍ و ) المُرْسِيّ ( *!التَّيّانيُّ ) لُغَويٌّ ( أَدِيبٌ صاحِبُ المُوعَبِ ) وشارِحُ الفَصِيحِ .
( *!والتِّينانِ ، بالكسْرِ ) ، مثنى التِّيْن : ( جَبَلانِ ) بنَجْدٍ في دِيارِ بَني أَسَدٍ ( لبَني

نَعامَةَ ) ، بينهُمَا وادٍ يقالُ له : خوٌّ .
( و ) *!التِّينانُ : ( الذِّئْبُ ) ، وقد ذُكِرَ أَيْضاً في ت ن ن .
( *!وتِيناتُ ) ، بالكسْرِ كأَنَّه جَمْعُ *!تِينَةٍ : ( فُرْضَةٌ على بَحْرِ الشامِ ) على أَمْيالٍ مِن المَصِيصَة ، منها أَبو الخَيْرِ حَّمادُ بنُ عبدِ اللَّهِ الأَقْطَع ، أَصْلُه مِن الغَرْب نَزلَ *!تِيناتَ وسَكَنَ بها مُرابِطاً ، وسَكَنَ أَيْضاً بجَبَلِ لُبْنان ، وله آياتٌ وكَراماتٌ .
قالَ القُشَيْريُّ ، رَحِمَه اللَّهُ تعالَى : ماتَ سَنَة نَيِّف وأَرْبَعِين وثلثمائة .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
أَرضٌ *!مَتانَةٌ : كَثيرَةُ التِّينِ .
*!وتَيَّانُ ، ككتَّان : ماءٌ في دِيارِ هَوازِن .
*!وتِيْنٌ ، بالكسْرِ : شعْبٌ بمكَّةَ ، شرَّفَها اللَّهُ ، يفرغُ مَسِيله في تلوح .
وأَيْضاً : جَبَلٌ نَجْدِيّ في دِيارِ بَني أَسَدٍ . وهُناك جَبَلٌ آخَرُ أَيْضاً ؛ قالَهُ نَصْر .
وقالَ النابغَةُ يَصِفُ سَحاباً لا ماءَ فيها :
صُهْبٌ خفافٌ *!أَتَينَ التِّينَ عن عُرُضٍ يُزْجِينَ غَيْماً قليلاً ماؤُهُ شَيِما وعبْدُ الرَّحْمن السَّفاقِسِيُّ المَالِكِيُّ المَعْروفُ بابنِ التِّيْن شارِحُ البُخارِي مَعْروفٌ .
ورجُلٌ *!تيناء : عذيوط ؛ وقد ذَكَرَه المصنِّفُ ، رَحِمَه اللَّهُ تعالَى في تيتأ اسْتِطْرَاداً وأَغْفَلَه هنا .
وغالِبُ بنُ عُمَرَ *!التيانيُّ صاحِبُ أَبي عليَ القالِي .
*!والتَّيَّانُ : مَنْ يَبِيعُ التِّيْن .
والقاضِي محمدُ بنُ عبْدِ الواحِدِ بنِ

*!التيَّان الفَقِيهُ المُرْسِيُّ يَرْوِي عن أَبي عليَ الغسَّاني وابنِ الطَّلاع ، وعنه السّلَفيُّ وهو ضبطه .
وبراقُ التِّيْن : مَوْضِعٌ ؛ قالَ الحَذْلميُّ :
تَرْعَى إلى جُدَ لها مَكِينأَكْنافَ خَوَ فبِراقِ التِّين 2 ( فصل الثاء ) مع النون ) 2

### Türkçe

: ( **التِّيْنُ** , kesre ile , m ) bilinen (bir şey)dir; bilinen ağaç üzerine ve onun meyvesi üzerine ıtlak olunur, (ve olgun yaş (hali): meyvenin en övülmüşü ve en çok gıda olanı ve en az şişkinlik yapanıdır; çekici, çözücü, açıcıdır; karaciğer ve dalağın tıkanıklıklarını (açar); yumuşatıcıdır; ondan çoğaltmak bitlendiricidir) .
( Ebû Hanîfe dedi: onun cinsleri çoktur; kırî, kırsal ve ovaî ve dağîdir; ve o Arap toprağında çoktur; dedi: ve bana Serât bedevîlerinden bir adam haber verdi, ve onlar **تِيْنٍ** ehli(dir); dedi: **التِّيْنُ** Serât’ta çoktur, mubahtır; onu yaş olarak yersin, onu kuru üzümleştirirsin ve onu biriktirirsin; ve **التِّيْن** üzerine cem‘ olunabilir.
( Ve ) **التِّيْنُ**: ( Şam’da bir dağdır ), ve onunla bazıları O’nun, yüce, sözünü tefsir etti: ﴿**والتِّيْن والزَّيْتون**﴾ .
Ve Ferrâ dedi: Şam ehlinden bir adam işittim, ve tefsir sahibi idi; dedi: **التِّيْنُ** Hulvân ile Hemedân arasındaki dağlardır; ve **الزَّيتون** Şam’da bir dağdır.
( Ve ) denildi: bilakis o ( orada bir mesciddir.
( Ve ) ayrıca: ( Necd’de Gatafân’a ait bir dağdır ).
Ebû Hanîfe dedi: Şam’da dediği sözü söyleyenin sözü bir şey değildir; Şam nerede, Gatafân beldeleri nerede.
( Ve ) **التِّيْنُ**: ( Dımaşk’ın adı(dır).
( Ve **طُورُ تَيْناء** , fetha ve kesre ile ve med ile ve kasr ile: mânâca ) **طُور** ( **سَيْناء** .
( **والتِّينَةُ** , kesre ile: **الدُّبُرُ** ) ; ) Ebû Hanîfe’den, Allah ona rahmet etsin.
( Ve ) ayrıca: ( Gatafân’a ait bir dağın eteğinde bir su(dur) ).
( Ve ) ayrıca: ( Basralı muhaddis Îsâ b. İsmâîl’in lakabı(dır) ), İsmâîl el-Asma‘î ve başkasından rivayet etti.
( Ve ) Ebû Gâlib ( Temmâm b. Gâlib b. Amr ve ) el-Mursî ( **التَّيّانيُّ** ) lugavî ( edîb, **المُوعَب**’ın sahibi ) ve **الفَصِيح**’in şârihi.
( **والتِّينانِ** , kesre ile ), **التِّيْن**’in tesniyesi: ( iki dağ(dır) ) Necd’de Benî Esed diyarında ( Benî Na‘âme’ye ); ikisinin arasında **خوٌّ** denilen bir vadi vardır.
( Ve ) **التِّينانُ**: ( **الذِّئْبُ** ) , ve t n n’de de ayrıca zikredilmiştir.
( **وتِيناتُ** ), kesre ile, sanki **تِينَةٍ**’nin cem‘i gibi: ( Şam denizi üzerinde bir liman(dır) ) el-Masîsa’dan miller üzerinedir; ondan Ebû’l-Hayr Hammâd b. Abdillâh el-Akta‘ (vardır); aslı garbdandır; **تِيناتَ**’a indi ve orada murâbıt olarak oturdu; ve Lübnan dağına da oturdu; ve onun âyetleri ve kerametleri vardır.
Kuşeyrî dedi, Allah Teâlâ ona rahmet etsin: üç yüz kırk ve birkaç yılında öldü.
Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**أَرضٌ مَتانَةٌ**: tîni çok olan.
**وتَيَّانُ** , kettân gibi: Hevâzin diyarında bir su(dur).
**وتِيْنٌ** , kesre ile: Mekke’de bir şı‘b(dır), Allah onu şereflendirsin; onun sel yatağı Telûh’a boşalır.
Ve ayrıca: Benî Esed diyarında Necdî bir dağdır. Ve orada başka bir dağ da vardır; Nasr onu söyledi.
Nâbiga, içinde su olmayan bir bulutu vasfederek dedi:
صُهْبٌ خفافٌ **أَتَينَ التِّينَ** عن عُرُضٍ يُزْجِينَ غَيْماً قليلاً ماؤُهُ شَيِما
Ve Mâlikî es-Safâkisî Abdurrahman, İbnü’t-**التِّيْن** diye bilinen, Buhârî şârihi, bilinen(kişidir).
Ve bir adam **تيناء**: **عذيوط**; ve musannif, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, onu **تيتأ**’da istitrâden zikretti ve onu burada ihmal etti.
Ve Gâlib b. Umar **التيانيُّ** Ebû Ali el-Kâlî’nin sahibidir.
**والتَّيَّانُ**: **التِّيْن** satan kimse.
Ve kadı Muhammed b. Abdülvâhid b. **التيَّان** el-fakîh el-Mursî, Ebû Ali el-Gassânî ve İbnü’t-Tallâ‘dan rivayet eder; ve ondan es-Selefî (rivayet eder); ve o onun ضبط’udur.
Ve **براقُ التِّيْن**: bir mevzi‘dir; Huzelmî dedi:
تَرْعَى إلى جُدَ لها مَكِينأَكْنافَ خَوَ فبِراقِ التِّين 2 ( فصل الثاء ) مع النون ) 2
