# ت (ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الرباعي
ت
( تنبل ) : أبو عبيد عن الأصمعي : التَّنْبالُ : الرجل القصير ، وجمعه التَّنَابِيلُ ، وأنشد شَمِر لِكَعْبِ بن زهير :
يَمْشون مَشْيَ الجِمَالِ الزُّهْرِ
يَعْصِمهُم ضَرْبٌ إذا عَرَّدَ السُّودُ التَّنابِيلُ
( تنتل ) ( 1 ) : عمرو عن أبيه : إذا مَذَرَت البَيْضةُ فهي التَّنَتَلةُ .
وقال ابن الأعرابي : ثَنْتَلَ الرَّجل : إذا تَقَذَّر بَعد تَنْظيفٍ ، وتَنْتَلَ إذا تَحامَق بعد تعاقل ، وتَرْفَلَ إذا تَبخْتَر كِبْراً وزَهْواً .
( ترنم ) : وقال أبو عمرو : التَّرْنَموت القَوْسُ ، وهي أُنثى لا تذَكَّر .
( ترتب ) : أبو عبيد : التُّرتُبُ الأمر الثابت .
قال ابن الأعرابي : التُّرتُبُ العَبْد السوء .
( ترنت ) : اللحياني : اتْرَنْتَى علينا فلان يَتَرنتِي أي انْدرَأَ علينا .
وقال أبو زيد : اتْرَنْتَيْتُ له اتْرِنتاءً إذا استعدَدتَ له .
( فرتن ) : أبو سعيد : الفرتَنَةُ عند العرب تشقيق الكلام ، والاهتماش فيه ، يقال : فلان يُفَرْتِن فرتَنةً .
وقال ابن الأعرابي : يقال للأمة : فرتْنَى وابنُ فَرتَنَى هو ابن الأمة البغيِّ ؛ أبو زيد : ومن العِضِّ اليَنبوتُ ويَنْبُوتَةٌ ، وهي شجرةٌ شاكةٌ ذاتُ غِصَنة وَوَرق ، وثمرتها جَرْوٌ والجرْوُ وِعاءُ بَذْر الكعابير التي تكون في رُؤوس العِيدان ، ولا يكون في غير الرؤوس إلاَّ في مُحَقَّرات الشجر ، وإنما سمى جَرْواً لأنه مُدَحرج ، وهو من الشِّرْس والعُضِّ وليس من العِضاهِ .
( ثرتم ) : أبو عبيد عن أبي زيد قال : ما فضلَ في الإناء من طعام أو أَدَم يقال له : الثُّرْتُمُ وأنشد :
لا تَحْسَبَنَّ طِعان قَيْسٍ بالقَنَا
وضِرابهم بالبِيض حَسْوَ الثُّرْتُمِ
( تنتل تنبل ) : وقال أبو تراب : قال الأصمعي : رجل تِنْبَلٌ وتِنْتَلٌ إذا كان قصيراً .
والحمد لله ذي الحول والقوة وحسبنا الله
ونعم الوكيل ولا حول ولا قوة إلا بالله
العلي العظيم والحمد لله رب العالمين .

##### Türkçe

باب الرباعي
ت

( **تنبل** ) : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: **التَّنْبالُ**: kısa boylu adam; çoğulu **التَّنَابِيلُ**’dür. Şemmîr, Ka‘b b. Züheyr’e ait olarak inşâd etti:
يَمْشون مَشْيَ الجِمَالِ الزُّهْرِ
يَعْصِمهُم ضَرْبٌ إذا عَرَّدَ السُّودُ التَّنابِيلُ

( **تنتل** ) ( 1 ) : ‘Amr, babasından: Yumurta **مَذَرَت** ettiği zaman o, **التَّنَتَلةُ**’dir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **ثَنْتَلَ** adam: bir temizlikten sonra iğrendiği zaman; ve **تَنْتَلَ**: akıllılık gösterdikten sonra ahmaklaştığı zaman; ve **تَرْفَلَ**: kibir ve böbürlenmeyle salına salına yürüdüğü zaman.

( **ترنم** ) : Ebû ‘Amr dedi: **التَّرْنَموت** yaydır; ve o dişidir, erkek yapılmaz.

( **ترتب** ) : Ebû Ubeyd: **التُّرتُبُ** sabit olan iştir.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **التُّرتُبُ** kötü köledir.

( **ترنت** ) : el-Lihyânî: Falan bize karşı **اتْرَنْتَى** eder, **يَتَرنتِي**; yani bize karşı saldırdı.
Ebû Zeyd dedi: Ona karşı **اتْرَنْتَيْتُ**; **اتْرِنتاءً** (olarak), ona karşı hazırlandığın zaman.

( **فرتن** ) : Ebû Sa‘îd: **الفرتَنَةُ** Araplar nezdinde sözün yarılması (parçalanması) ve onun içinde gevelemedir; denir ki: falan **يُفَرْتِن** **فرتَنةً**.
İbnü’l-A‘râbî dedi: Câriyeye **فرتْنَى** denir; ve **ابنُ فَرتَنَى** fahişe câriyenin oğludur. Ebû Zeyd: Ve **العِضِّ**’den **اليَنبوتُ** ve **يَنْبُوتَةٌ** vardır; o, dikenli, dal ve yaprak sahibi bir ağaçtır; meyvesi **جَرْوٌ**’dur; **الجرْوُ** ise, değneklerin başlarında bulunan **الكعابير** tohumunun kabıdır; başlar dışında olmaz; ancak ağaçların küçücüklerinde (küçüklerinde) olur. Ancak ona **جَرْواً** adını verdi; çünkü o yuvarlanmıştır; ve o **الشِّرْس** ve **العُضِّ**’dendir; **العِضاهِ**’dan değildir.

( **ثرتم** ) : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den dedi ki: Kapta yemekten veya katıktan artan şeye **الثُّرْتُمُ** denir. Ve inşâd etti:
لا تَحْسَبَنَّ طِعان قَيْسٍ بالقَنَا
وضِرابهم بالبِيض حَسْوَ الثُّرْتُمِ

( **تنتل تنبل** ) : Ebû Turâb dedi: el-Asma‘î dedi: Kısa boylu olduğu zaman: **تِنْبَلٌ** ve **تِنْتَلٌ** adam.

Ve hamd, dönüş ve kuvvet sahibi Allah’a mahsustur; ve bize Allah yeter.
Ve ne güzel vekildir; ve Allah’tan başka dönüş de yoktur kuvvet de yoktur,
yüce, büyük; ve hamd âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

التاء من الحروف المهموسة، وهي من الحروف النَّطْعِيَّة، والطاء والدال والثاء، ثلاثة في حيز واحد.

##### Türkçe

**التاء** fısıltılı harflerdendir; ve o, **النَّطْعِيَّة** harflerdendir; ve **الطاء** ile **الدال** ve **الثاء**, üçü bir tek yer içindedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الفستات  بالضم، أهمله الجوهري هنا، وصاحب اللسان كذلك، وقال الصاغاني: هو لغة في  الفسطاط، وتكسر فاؤهما  ، كما سيأتي، وقد ذكره الجوهري وصاحب اللسان في ف س ط مع لغاته الستة، فكتبه ها هنا بالأحمر محل تأمل.

##### Türkçe

**الفستات**: (ضم ile), el-Cevherî onu burada ihmal etti; Lisân’ın sahibi de aynı şekilde. es-Sağânî dedi ki: O, **الفسطاط** hakkında bir dildir; ikisinin de **فاء**’sı kesrelenir; ileride geleceği üzere. el-Cevherî ve Lisân’ın sahibi onu **ف س ط**’ta altı diliyle birlikte zikretti; onu burada kırmızıyla yazması, üzerinde düşünme yeridir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

alphabetical letter ت ت The third letter of the alphabet: called تَآءٌ and تَا [respecting which latter see the letter ب]: the pl. [of the former is تَآءَاتٌ; and of the latter,] أَتْوَآءُ. (TA in باب الالف الليِنّة.) It is one of the letters termed مَهْمُوسَة [or non-vocal, i. e. pronounced with the breath only, without the voice], and of those termed نِطَعِيَّة [and نِطْعِيَّة and نَطَعِيَّة and نَطْعِيَّة pronounced by pressing the tip of the tongue against the upper gums and suddenly withdrawing it with an emission of the breath]: these latter are ط and د and ت, three letters that are among those which are changed into other letters. (TA at the commencement of باب التآء.) -A2- It is one of the augmentative letters: (S:) and is movent when added at the beginning of a noun, and at the end of a noun, [and at the beginning of a verb,] and at the end of a verb, and is also quiescent at the end of a verb. (Mughnee, K.) -A3- Added at the beginning of a noun, it is a preposition, or particle governing the gen. case, significant of swearing, (S, * Mughnee, K,) and denoting wonder; (Mughnee, K;) and [accord. to general usage] it is peculiarly prefixed to the name اللّٰه; (S, Mughnee, K;) as in تَاللّٰهِ لَقَدْ كَانَ كَذَا [By God, verily it was thus, or verily such a thing was]; (S;) and تَاللّٰهِ لَأَفْعَلَنَّ كَذَا [By God, I will assuredly do such a thing]: (TA:) but sometimes they said, تَرَبِّى [By my Lord], and تَرَبِّ الكَعْبَةِ [By the Lord of the Kaabeh], and تَالرَّحْمَانِ [By the Compassionate], (Mughnee, K,) as is related on the authority of Akh; deviating from common usage. (TA.) Thus used, it is a substitute for و, (S, Mughnee,) as it is also in تَتْرَى and تُرَاثٌ and تُجَاهَ and تُخَمَةٌ [&c.]; (S;) and the و is a substitute for ب; (S, Mughnee;) but the ت has the additional meaning of denoting wonder: so says Z. (Mughnee.) -A4- Added at the end of a noun, it is a particle of allocution: (Mughnee, K:) it is thus added in أَنْتَ [Thou], (S, Mughnee, K,) addressed to a male, (TA,) and أَنْتِ [Thou], (Mughnee, K,) addressed to a female; (TA;) uniting with the noun, as though the two became one; not being an affixed noun governed in the gen. case. (S. [See أَنْ.]) -A5- It is added in [the beginning of] the second person of the future, (S,) [i. e.,] in the beginning of the aor., (TA,) [as a particle of allocution,] as in أَنْتَ تَفْعَلُ [Thou dost, or wilt do]. (S, TA.) ― -b2- It is also added, as a sign of the fem. gender, in the beginning of the future, [or aor.,] as in هِىَ تَفْعَلُ [She does, or will do]. (S, TA.) ― -b3- It is also added in the beginning of the third person [fem.] of the [aor. used as an] imperative, [as a sign of the fem. gender,] as in لِتَقُمْ هِنْدُ [Let Hind stand]. (TA.) ― -b4- And sometimes it is added in the beginning of the second person of the [aor. used as an] imperative, [as a particle of allocution,] as in the phrase in the Kur [x. 59, accord. to one reading], فَبِذٰلِكَ فَلْتَفْرَحُوا [Therefore therein rejoice ye]: and in the saying of the rájiz,
تِئْذَنْ فَاـِنِّى حَمْؤُهَا وَجَارُهَا
قُلْتُ لِبَوَّابٍ لَدَيْهِ دَارُهَا
[explained in art.اذن]: and [thus] it is added in the beginning of [the second person of] the [aor. used as an] imperative of a verb of which the agent is not named, as in لِتُزْهَ يَا رَجُلُ [Be thou proud, vain, boastful, or self-conceited, O man], from زُهِىَ: but Akh says that the adding of the ل in the beginning of the second person of the [aor. used as an] imperative [except in the case of a pass. verb or a verb of which the agent is not named] is a bad idiom, because the ل is not needed. (S, TA.) -A6- The movent ت added at the end of a verb is a pronoun, as in قُمْتُ [I stood], (Mughnee, K,) and قُمْتَ [Thou stoodest, addressed to a male], and قُمْتِ [Thou stoodest, addressed to a female]: (Mughnee:) thus added in the first and second persons of the pret., it is a pronoun denoting the agent. (S.) ― -b2- The quiescent ت added at the end of a verb is a sign of the fem. gender, (Mughnee, K,) i. e., a particle applied to denote the fem. gender, (Mughnee,) as in قَامَتْ [She stood]. (Mughnee, K.) J says [in the S] that, when thus added at the end of the pret., it is a pronoun: but IB says [correctly] that it is a particle. (TA.) -A7- It is also, sometimes, affixed to ثُمَّ and رُبَّ; and in these cases it is most commonly movent with fet-h, (Mughnee, K,) so that one says ثُمَّتَ and رُبَّتَ. (TA.) [See arts. ثم and رب.] -A8- تِ is an imperative of أَتَى. (M in art. اتى.) -A9- [As a numeral, ت denotes Four hundred.]

##### Türkçe

alfabetik harf **ت** **ت** Alfabenin üçüncü harfi: **تَآءٌ** ve **تَا** diye adlandırılır [bu ikincisi hakkında **ب** harfine bak]: çoğulu [birincinin] **تَآءَاتٌ**; ve [ikincinin,] **أَتْوَآءُ**. (**تَا** باب الالف الليِنّة’de.) O, **مَهْمُوسَة** diye adlandırılan harflerdendir [yani sesli olmayan; yani yalnız nefesle, ses olmaksızın telaffuz edilen], ve **نِطَعِيَّة** diye adlandırılanlardan [ve **نِطْعِيَّة** ve **نَطَعِيَّة** ve **نَطْعِيَّة**; dil ucunu üst diş etlerine bastırıp sonra nefesin çıkışıyla onu ansızın geri çekerek telaffuz edilen]: bu sonuncular **ط** ve **د** ve **ت**’dir; başka harflere çevrilenler arasında bulunan üç harf. (**تَا** باب التآء’un başında.) -A2- O, artırma harflerindendir: (S:) ve bir ismin başına eklendiğinde harekelidir, ve bir ismin sonunda, [ve bir fiilin başında,] ve bir fiilin sonunda; ve ayrıca bir fiilin sonunda sâkindir. (Mughnee, K.) -A3- Bir ismin başına eklendiğinde, o bir edattır, yahut cer hâlini yöneten bir harftir; yemin etmeyi ifade eden, (S, * Mughnee, K,) ve hayreti gösteren; (Mughnee, K;) ve [genel kullanıma göre] özellikle **اللّٰه** ismine getirilir; (S, Mughnee, K;) **تَاللّٰهِ لَقَدْ كَانَ كَذَا**’da olduğu gibi [Allah’a yemin olsun, gerçekten böyle idi, yahut gerçekten şöyle bir şeydi]; (S;) ve **تَاللّٰهِ لَأَفْعَلَنَّ كَذَا** [Allah’a yemin olsun, mutlaka şöyle bir şey yapacağım]: (TA:) fakat bazen **تَرَبِّى** [Rabbime yemin olsun], ve **تَرَبِّ الكَعْبَةِ** [Kâbe’nin Rabbine yemin olsun], ve **تَالرَّحْمَانِ** [Rahmân’a yemin olsun], (Mughnee, K,) demişlerdir; Akh rivayetine göre; yaygın kullanımdan saparak. (TA.) Böyle kullanıldığında, o **و**’nun yerine geçer, (S, Mughnee,) nitekim **تَتْرَى** ve **تُرَاثٌ** ve **تُجَاهَ** ve **تُخَمَةٌ** [&c.]’de de böyledir; (S;) ve **و**, **ب**’nin yerine geçer; (S, Mughnee;) fakat **ت**’nin, hayreti gösterme şeklinde ilave bir manası vardır: Z böyle der. (Mughnee.) -A4- Bir ismin sonuna eklendiğinde, o hitap edatıdır: (Mughnee, K:) **أَنْتَ**’da [Sen], (S, Mughnee, K,) erkeğe hitapta, (TA,) ve **أَنْتِ**’de [Sen], (Mughnee, K,) kadına hitapta; (TA;) isimle birleşerek, sanki ikisi bir olmuş gibi; cer hâlinde yönetilen bitişik bir isim olmaksızın. (S. [**أَنْ**’e bak.]) -A5- O, gelecek zamanın ikinci şahsında, (S,) [yani] muzârînin başında, (TA,) [hitap edatı olarak] eklenir; **أَنْتَ تَفْعَلُ**’da olduğu gibi [Sen yaparsın, yahut yapacaksın]. (S, TA.) ― -b2- O, ayrıca, dişilik alâmeti olarak, gelecek zamanın [yahut muzârînin] başında eklenir; **هِىَ تَفْعَلُ**’da olduğu gibi [O (kadın) yapar, yahut yapacak]. (S, TA.) ― -b3- O, ayrıca, [muzârînin emir olarak kullanıldığı] üçüncü şahsın [dişil] başında, [dişilik alâmeti olarak] eklenir; **لِتَقُمْ هِنْدُ**’da olduğu gibi [Hind kalksın]. (TA.) ― -b4- Ve bazen o, [muzârînin emir olarak kullanıldığı] ikinci şahsın başında, [hitap edatı olarak] eklenir; Kur’ân’daki [x. 59, bir kıraate göre] ibarede, **فَبِذٰلِكَ فَلْتَفْرَحُوا** [Öyleyse bununla sevininiz]: ve râcizin sözünde,

**تِئْذَنْ فَاـِنِّى حَمْؤُهَا وَجَارُهَا**
**قُلْتُ لِبَوَّابٍ لَدَيْهِ دَارُهَا**

[**اذن** maddesinde açıklanmıştır]: ve [böylece] faili adı anılmayan bir fiilin [muzârînin emir olarak kullanıldığı] [ikinci şahsının] başında eklenir; **لِتُزْهَ يَا رَجُلُ**’da olduğu gibi [Ey adam, kibirlen, boş gururlan, övün, yahut kendini beğen], **زُهِىَ**’den: fakat Akh der ki, [meçhul fiil yahut faili adı anılmayan fiil hâli dışında] [muzârînin emir olarak kullanıldığı] ikinci şahsın başına **ل**’nin eklenmesi kötü bir deyimdir; çünkü **ل**’ye ihtiyaç yoktur. (S, TA.) -A6- Bir fiilin sonuna eklenen harekeli **ت**, bir zamirdir; **قُمْتُ**’da olduğu gibi [Ben kalktım], (Mughnee, K,) ve **قُمْتَ** [Sen kalktın, erkeğe hitap], ve **قُمْتِ** [Sen kalktın, kadına hitap]: (Mughnee:) mâzînin birinci ve ikinci şahıslarında böyle eklendiğinde, o faili gösteren bir zamirdir. (S.) ― -b2- Bir fiilin sonuna eklenen sâkin **ت**, dişilik alâmetidir, (Mughnee, K,) yani dişiliği göstermek için konulan bir harftir, (Mughnee,) **قَامَتْ**’da olduğu gibi [O (kadın) kalktı]. (Mughnee, K.) J [S’de] der ki, mâzînin sonunda böyle eklendiğinde o bir zamirdir: fakat IB [doğru olarak] onun bir harf olduğunu söyler. (TA.) -A7- O, ayrıca, bazen **ثُمَّ** ve **رُبَّ**’a bitiştirilir; ve bu hâllerde çoğunlukla fet-ha ile harekelidir, (Mughnee, K,) öyle ki **ثُمَّتَ** ve **رُبَّتَ** denir. (TA.) [**ثم** ve **رب** maddelerine bak.] -A8- **تِ** , **أَتَى**’nın emiridir. (M, **اتى** maddesinde.) -A9- [Bir sayı olarak, **ت** dört yüzü gösterir.]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ت
ت
a.  Ta ,  The third letter of the alphabet. Its numerical value is Four Hundred, (400).

ت
ت
a.  A servile letter. In the Preterite it is used as a suffix in the 1st and 2nd pers. mas. &  fem. sing.; & in the 3rd pers. fem. sing. In the Aorist it is used as prefix in the 2nd pers. mas. & fem. sing., du. & pl.; & in the 3rd pers. fem. sing. & du. As a verbal suffix it is always long ( t ).

ت
ت (
a.  Prefixed to the noun in oaths ), By -!. - تِ ( for أَتِي ) Come!

ة
ة
a.  Is suffixed to nouns, adjectives &  c. to indicate the fem. sing.

تَا
تَا (
a.  demons. pron. fem. ), This.

##### Türkçe

ت
ت
a.  **ت** ,  Alfabenin üçüncü harfi. Sayısal değeri Dört Yüz’dür, (400).

ت
ت
a.  Bir hizmet (edat) harfidir. Mâzîde 1. ve 2. şahıs müzekker ve müennes tekilde; ve 3. şahıs müennes tekilde bir sonek olarak kullanılır. Muzâride 2. şahıs müzekker ve müennes tekil, ikil ve çoğulda; ve 3. şahıs müennes tekil ve ikilde bir önek olarak kullanılır. Fiilî bir sonek olarak daima uzundur ( **ت** ).

ت
ت (
a.  Yeminlerde isme önek kılınmış ), - ile. - **تِ** ( **أَتِي** yerine ) Gel!

ة
ة
a.  Müennes tekili göstermek için isimlere, sıfatlara ve c. eklenir.

تَا
تَا (
a.  işaret zamiri müennes. ), Bu.
