# ثأب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A3%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A3%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثأب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A3%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ثأب

ثَئِبَ الرَّجُل(1)
(1 قوله «ثئب الرجل» قال شارح القاموس هو كفرح عازياً ذلك للسان، ولكن الذي في المحكم والتكملة وتبعهما المجد ثأب كعنى.) ثَأَباً وتَثاءَبَ وتَثَأّبَ: أَصابَه كَسَلٌ وتَوصِيمٌ، وهي الثُّؤَباءُ، مَـمْدود. والثُّؤَباءُ من التَّثاؤُب مثل الـمُطَواءِ من التَّمَطِّي. قال الشاعِر في صفة مُهْر: فافْتَرَّ عن قارِحِه تَثاؤُبُهْ
وفي المثل: أَعْدَى مِن الثُّؤَباءِ.
ابن السكيت: تَثاءَبْتُ على تَفاعَلْتُ ولا تقل تَثاوَبْتُ. والتَّثاؤُبُ: أَن يأْكُلَ الإِنْسان شيئاً أَو يَشْربَ شيئاً تَغْشاهُ له فَتْرة كَثَقْلةِ النُّعاس من غَير غَشْيٍ عليه. يقال: ثُئِبَ فلان. قال أَبو زيد: تَثَأّبَ يَتَثَأّبُ تثَؤُّباً من الثُّؤَباءِ، في كتاب الهمز. وفي الحديث: التَّثاؤُبُ من الشَّيْطان؛ وإِنما جعله من الشَّيْطانِ كَراهِيةً له لأَنه إِنما يكون مِن ثِقَلِ البَدَنِ وامْتِلائه واستِرخائِه ومَيْلِه إِلى الكَسَل والنوم، فأَضافه إِلى الشيطان، لأَنه الذي يَدْعُو إِلى إِعطاء النَّفْس شَهْوَتَها؛ وأَرادَ به التَحْذِيرَ من السبَب الذي يَتَولَّدُ منه، وهو التَّوَسُّع في الـمَطْعَمِ والشِّبَعِ، فيَثْقُل عن الطَّاعاتِ ويَكْسَلُ عن الخَيْرات. والأَثْأَبُ: شجر يَنْبُتُ في بُطُون الأَوْدية بالبادية، وهو على ضَرْب التِّين يَنْبُت ناعِماً كأَنه على شاطئِ نَهر، وهو بَعِيدٌ من الماءِ، يَزْعُم النَّاسُ أَنها شجرة سَقِيَّةٌ؛ واحدتُه أَثْأَبةٌ. قال الكُمَيْتُ: وغادَرْنا الـمَقاوِلَ في مَكَرٍّ،  * كَخُشْبِ الأَثْأَبِ الـمُتَغَطْرسِينا قال الليث: هي شَبِيهةٌ بشَجَرة تسميها العجم النَّشْك، وأَنشد: في سَلَمٍ أَو أَثْأَبٍ وغَرْقَدِ
قال أَبو حنيفة: الأَثْأَبةُ: دَوْحةٌ مِحْلالٌ واسِعةٌ، يَسْتَظِلُّ تَحتَها الأُلُوفُ من الناسِ تَنْبُتُ نباتَ شجَر الجَوْز، ووَرَقُها أَيضاً كنحو وَرقِه، ولها ثمَر مثلُ التين الأَبْيَضِ يُؤْكل، وفيه كَراهةٌ، وله حَبٌّ مثل حَبِّ التِّين،وزِنادُه جيدة. وقيل: الأَثْأَبُ شِبْه القَصَبِ له رؤوسٌ كَرؤُوس القَصَب وشَكِير كشَكِيرِه، فأَمـّا قوله: قُلْ لأَبي قَيْسٍ خَفِيفِ الأَثَبَهْ فعلى تخفيف الهمزة، إِنما أَراد خَفِيفَ الأَثْأَبة. وهذا الشاعر كأَنه ليس من لغته الهمز، لأَنه لو همز لم ينكسر البيت، وظنَّه قوم لغة، وهو خَطَأٌ. وقال أَبو حنيفة: قال بعضهم الأَثْب، فاطَّرَح الهمزة، وأَبْقى الثاءَ على سُكونها، وأَنشد: ونَحْنُ مِنْ فَلْجٍ بأَعْلى شِعْبِ، *  مُضْطَرِب الْبانِ، أَثِيثِ الأَثْبِ

### Türkçe

**ثَئِبَ الرَّجُل**(1)
(1 “**ثئب الرجل**” sözü hakkında: Kāmûs şârihi, bunun **كفرح** gibi olduğunu, bunu da Lisân’a nisbet ederek söyledi; fakat Muhkem ve Tekmile’de olan ve onları Mecd’in tâkip ettiği ise **ثأب**’dır, **كعنى** gibi.)

**ثَأَباً** ve **تَثاءَبَ** ve **تَثَأّبَ**: Ona bir gevşeklik ve bir ağırlık isabet etti; bu, **الثُّؤَباءُ**’dır; meddlidir.

Ve **الثُّؤَباءُ**, **التَّثاؤُب**’dandır; tıpkı **الـمُطَواءِ**’ın **التَّمَطِّي**’den olması gibi. Şair, bir tayın vasfında dedi:
فافْتَرَّ عن قارِحِه تَثاؤُبُهْ

Ve meselde: **أَعْدَى مِن الثُّؤَباءِ**.

İbnü’s-Sikkît: “**تَثاءَبْتُ**” **تَفاعَلْتُ** vezni üzerinedir; “**تَثاوَبْتُ**” deme.

Ve **التَّثاؤُبُ**: İnsanın bir şey yemesi yahut bir şey içmesi; bunun sebebiyle onu bir gevşeklik kaplar; üzerine bir ağırlık gelmeksizin, uyku ağırlığı gibi. “**ثُئِبَ** فلان” denir.

Ebû Zeyd dedi: **تَثَأّبَ** **يَتَثَأّبُ** **تثَؤُّباً**, **الثُّؤَباءِ**’dandır; hemze kitabında. Ve hadiste: “**التَّثاؤُبُ** şeytandandır”; onu şeytandan kılması, ondan hoşlanmaması sebebiyledir; çünkü o ancak bedenin ağırlığından, doluluğundan, gevşekliğinden ve tembelliğe ve uykuya meylinden olur; onu şeytana izafe etti; çünkü o, nefsi şehvetini vermeye çağırandır; bununla, ondan doğan sebep hakkında sakındırmayı murad etti; o da yemekte genişlik ve tokluktur; böylece taatlerden ağırlaşır ve hayırlardan tembelleşir.

Ve **الأَثْأَبُ**: Bâdiyede vadilerin diplerinde biten bir ağaçtır; incir nevinden bir tarz üzeredir; sanki bir nehir kıyısındaymış gibi yumuşak biter; hâlbuki sudan uzaktır; insanlar onun sulanmış bir ağaç olduğunu zanneder; onun teki **أَثْأَبةٌ**’dir. Kümeyt dedi:
وغادَرْنا الـمَقاوِلَ في مَكَرٍّ،  * كَخُشْبِ الأَثْأَبِ الـمُتَغَطْرسِينا

Leys dedi: O, Acem’in **النَّشْك** diye adlandırdığı bir ağaca benzer; ve şu beyti şâhid getirdi:
في سَلَمٍ أَو أَثْأَبٍ وغَرْقَدِ

Ebû Hanîfe dedi: **الأَثْأَبةُ**: Geniş, çok gölgeli bir ağaçtır; onun altında insanlardan binlercesi gölgelenir; ceviz ağacının bitişi gibi biter; yaprağı da onun yaprağına yakın gibidir; beyaz incir gibi yenilen bir meyvesi vardır; onda bir kerâhet vardır; incir tanesi gibi bir tanesi vardır; ve çakmak taşı iyidir. Ve denildi: **الأَثْأَبُ** kamışa benzer; kamış başları gibi başları ve onun püskülü gibi püskülü vardır. Şu sözüne gelince: **قُلْ لأَبي قَيْسٍ خَفِيفِ الأَثَبَهْ**; bu, hemzenin hafifletilmesi üzerinedir; ancak **خَفِيفَ الأَثْأَبة**’yi murad etti. Bu şair, sanki hemze onun lügatinden değildir; çünkü hemze yapsaydı beyit kırılmazdı; bir kavim onu lügat zannetti; hâlbuki o hatadır. Ebû Hanîfe dedi: Bazıları **الأَثْب** dedi; hemzeyi attı ve **الثاء**’ı sükûnu üzere bıraktı; ve şu beyti okudu:
ونَحْنُ مِنْ فَلْجٍ بأَعْلى شِعْبِ، *  مُضْطَرِب الْبانِ، أَثِيثِ الأَثْبِ
