# ثأد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A3%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A3%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A3%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثأد

الثأد، محركة: الثرى والندى نفسه. وعن ابن الأعرابي: الثأد: القذر. وفي الصحاح: الثأد: الندى. والقر، قال ذو الرمة:
  فبـات يشـئزه ثـأد ويسـهـره                      تذؤب الريح والوسواس والهضب قال: وقد يحرك. ومكان ثئد، ككتف: ند، وليلة ثئدة وذات ثأد. ورجل ثئد: مقرور. ثئد النبت، كفرح، تأدا فهو ثئد: ندي. قال الأصمعي: قيل لبعض العرب: أصب لنا موضعا، أي اطلب، فقال رائدهم: وجدت مكانا ثئدا مئدا. وقال زيد بن كثوة: بعثوا رائدا فجاء وقال: عشب ثأد مأد، كأنه أسوق نساء بني سعد ومن المجاز: فخذ ثئدة: ريا ممتلئة. عبر عن النعمة بالرطوبة، كما في الأساس. وعن الفراء: الثاداء والدأثاء: الأمة. والحمقاء، كلاهما بالتحريك لمكان حرف الحلق. وماله ثئدت أمه، كما يقال حمقت. قال أبو عبيد: ولم أسمع أحدا يقول هذا بالفتح غير الفراء، والمعروف ثأداء ودأثاء. قال الكميت:
  وما كنا بني ثأداء لما                      شفينا بالأسنة كل وتر وقال ابن السكيت: وليس في الكلام فعلاء بالتحريك إلا حرف واحد، وهو الثأداء، وقد يسكن، يعني في الصفات. وأما الأسماء فقد جاء فيها حرفان: قرماء وجنفاء، وهما موضعان. وقال ابن بري: قد جاء على فعلاء ستة أمثلة، وهي ثأداء، وسحناء، ونفساء لغة في نفساء، وجنفاء، وقرماء، وجسداء، هذه الثلاثة أسماء مواضع. قال الشاعر في جنفاء:
  رحلت إليك من جنفاء حتى                      أنخت فناء بيتك بالمطالي وقال السليك بن السلكة في قرماء: على قرماء عالية شواه كأن بياض غرته خمار وقال لبيد في جسداء
  فبتنا حيث أمسينا ثـلاثـا                      على جسداء تنبحنا الكلاب وما أنا ابن ثأداء، أي لست بعاجز، وقيل: أي لم أكن بخيلا لئيما. وهذا المعنى أراد الذي قال لعمر بن الخطاب رضي الله عنه عام الرمادة لقد انكشفت وما كنت فيها ابن ثأداء أي لم تكن فيها كابن الأمة لئيما. وفي الأساس: قولهم يا ابن الثأداء، أي الأمة، كيا ابن الرطبة. وإذا استضعف رأي الرجل قيل: إنه لابن ثأداء. والثأد، محركة وتسكن: الأمر القبيح، كذا عن ابن الأعرابي. والثأد: البسر اللين، عن أبي حنيفة. والنبات الناعم الغض. ثأد وثعد ومعد. وقد ثئد إذا ندي. وقد مر ذلك عن زيد بن كثوة.ومن المجاز: الثأد: المكان غير الموافق. تقول - أقمت لإلانا على ثأد؛ لأن المكان الندي لا يقر عليه. ومنه قول الشاعر:
  زجور لنفسي أن تقيم على الهوى                      على ثأد أو أن نقول لها حنـي

  ومنه أيضا: قولهم: لأثئدن مبركك، كما في الأساس. ويقال للمرأة إنها لثأدة الخلق، بهاء، أي الكثيرة اللحم، كذا عن ابن شميل. وفي بعض النسخ: المكتنزة اللحم. وفيها ثآدة كجهالة، أي سمن. ومما يستدرك عليه: الأثآد: العيوب، عن ابن الأعرابي. وقال أبو حنيفة، إذا نعت غضوضة النبات قلت: معد وثأد وناعم

### Türkçe

**الثأد**، harekeli: **الثرى** ve **الندى**’nın kendisi. İbnü’l-A‘râbî’den: **الثأد**: pislik. Ve **الصحاح**’ta: **الثأد**: **الندى**. Ve **القر**; Zü’r-Rumme dedi ki:
  Geceledi; onu **ثأد** rahatsız eder ve onu uykusuz bırakır                      rüzgârın esişi, vesvese ve tepe
Dedi ki: Ve harekelenebilir. Ve **ثئد** yer, **كتف** gibi: nemli; ve **ثئدة** gece ve **ذات ثأد**. Ve **ثئد** adam: üşümüş. **ثئد** bitki, **فرح** gibi, **تأدا**; o hâlde o **ثئد**: nemli. Asma‘î dedi ki: Bazı Araplara denildi: “Bize bir yer **أصب** et”, yani “ara”; onların kılavuzu dedi ki: “**ثئدا مئدا** bir yer buldum.” Ve Zeyd b. Kesve dedi: Bir kılavuz gönderdiler; geldi ve dedi: “**ثأد مأد** ot”, sanki o, Benî Sa‘d kadınlarının sürüsü. Ve mecazdan: **ثئدة** uyluk: dolu dolu, sulanmış. Nimet hakkında rutubet ile ifade etti; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ferrâ’dan: **الثاداء** ve **الدأثاء**: cariye. Ve ahmak; ikisi de hareke ile, boğaz harfi sebebiyle. Ve “Onun malı yoktur; annesi **ثئدت**”, “**حمقت** denildiği gibi.” Ebû Ubeyd dedi: Ferrâ’dan başka birinin bunu fetih ile söylediğini işitmedim; bilinen **ثأداء** ve **دأثاء**’dır. Kümeyt dedi ki:
  Ve biz **ثأداء** oğulları değildik; ne zaman ki                      mızrak uçlarıyla her kini giderdik
İbnü’s-Sikkît dedi: Sözde hareke ile **فعلاء** yoktur, tek bir harf hariç; o da **الثأداء**’dır; ve sükûnlanabilir, yani sıfatlarda. İsimlere gelince, onda iki harf gelmiştir: **قرماء** ve **جنفاء**; ikisi de iki yerdir. İbn Berrî dedi: **فعلاء** üzere altı örnek gelmiştir; onlar: **ثأداء** ve **سحناء** ve **نفساء** ( **نفساء**’da bir lugat) ve **جنفاء** ve **قرماء** ve **جسداء**; bu üçü yer adlarıdır. Şair **جنفاء** hakkında dedi ki:
  Sana **جنفاء**’dan göçtüm; ta ki                      konaklayıp evinin avlusuna bağladım, yularlarla
Süleyk b. es-Selke **قرماء** hakkında dedi ki:
  **قرماء** yüksek üzerinde, onun alevleri                      sanki alnının beyazlığı bir örtüdür
Lebîd **جسداء** hakkında dedi ki:
  Üç gece, akşamladığımız yerde geceledik                      **جسداء** üzerinde; köpekler bize havlıyordu
Ve “Ben **ثأداء**’nın oğlu değilim”, yani aciz değilim; ve denildi ki: yani cimri, alçak değildim. Ve bu mânayı, **عام الرمادة** yılında Ömer b. el-Hattâb’a (Allah ondan razı olsun) “Gerçekten açıldı; ve sen onda **ابن ثأداء** değildin” diyen kastetti; yani onda, cariyenin oğlu gibi alçak değildin. Ve **الأساس**’ta: Onların sözü “Ey **ابن الثأداء**”, yani cariye; “ey **ابن الرطبة**” gibi. Ve bir adamın görüşü zayıf görüldüğünde denilir ki: “O, **ابن ثأداء**’dır.” Ve **الثأد**, harekeli ve sükûnlu: çirkin iş; İbnü’l-A‘râbî’den böyle. Ve **الثأد**: yumuşak **البسر**; Ebû Hanîfe’den. Ve yumuşak, taze bitki. **ثأد** ve **ثعد** ve **معد**. Ve nemlendiğinde **ثئد** olmuştur. Bu, Zeyd b. Kesve’den geçmişti. Ve mecazdan: **الثأد**: uygun olmayan yer. Dersin ki: “Falanı **ثأد** üzerinde ikamet ettirdim”; çünkü nemli yerde karar kılmaz. Ondan şairin sözü:
  Nefsime azarlayıcı: hevâ üzerinde ikamet etmesin                      **ثأد** üzerinde; yahut ona “**حني**” diyelim

  Ve ondan da: Onların sözü: “Elbette senin çöktüğün yeri **لأثئدن** edeceğim”; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve kadına denilir: “O, yaratılışça **ثأدة**’dir”, **هاء** ile; yani eti çok olan; İbn Şümeyl’den böyle. Bazı nüshalarda: eti sıkı toplanmış olan. Ve onda **ثآدة** vardır, **جهالة** gibi; yani şişmanlık. Ve kendisine istidrâk olunanlardandır: **الأثآد**: ayıplar; İbnü’l-A‘râbî’den. Ebû Hanîfe dedi: Bitkinin tazeliğini nitelediğinde “**معد** ve **ثأد** ve **ناعم**” dersin.
