# ثبت (ث-ب-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A8%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sibat(Te) kayış demektir

- Harfler: ث - ب - ت
- Kur'an'da: 18 geçiş · 17 ayet · 17 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (17)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَثَبِّتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%91%D8%AA%D9%92.md) | وَفَعِّلْ | Ve sabitle | 2 | 2 | [2:250](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/2:250.md) |
| [الثَّابِتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%A8%D9%90%D8%AA%D9%90.md) | الْفَاعِلِ | Sabit | 1 | 1 | [14:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/14:27.md) |
| [تَثْبِيتًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D8%AA%D9%8E%D8%AB%D9%92%D8%A8%D9%90%D9%8A%D8%AA%D9%8B%D8%A7.md) | تَفْعِيلًا | Sabitlemek | 1 | 1 | [4:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/4:66.md) |
| [ثَابِتٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D8%AB%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%90%D8%AA%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Sabit | 1 | 1 | [14:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/14:24.md) |
| [ثَبَّتْنَاكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D8%AB%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D9%91%D8%AA%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8E.md) | فَعَّلْنَاكَ | Seni sabitledik | 1 | 1 | [17:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/17:74.md) |
| [ثُبُوتِهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D8%AB%D9%8F%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%AA%D9%90%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فُعُولِهَا | Onun sabit olması | 1 | 1 | [16:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/16:94.md) |
| [فَاثْبُتُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%AB%D9%92%D8%A8%D9%8F%D8%AA%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعُلُوا | Öyleyse sabit olun | 1 | 1 | [8:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/8:45.md) |
| [فَثَبِّتُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AB%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%91%D8%AA%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَفَعِّلُوا | Hemen sabitleyin | 1 | 1 | [8:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/8:12.md) |
| [لِنُثَبِّتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%84%D9%90%D9%86%D9%8F%D8%AB%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%91%D8%AA%D9%8E.md) | لِنُفَعِّلَ | Sabitlememiz için | 1 | 1 | [25:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/25:32.md) |
| [لِيُثَبِّتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D8%AB%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%91%D8%AA%D9%8E.md) | لِيُفَعِّلَ | Sabitlemesi için | 1 | 1 | [16:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/16:102.md) |
| [لِيُثْبِتُوكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%84%D9%90%D9%8A%D9%8F%D8%AB%D9%92%D8%A8%D9%90%D8%AA%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8E.md) | لِيُفْعِلُوكَ | Seni sabitlemeleri için | 1 | 1 | [8:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/8:30.md) |
| [نُثَبِّتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%86%D9%8F%D8%AB%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%91%D8%AA%D9%8F.md) | نُفَعِّلُ | Sabitleriz | 1 | 1 | [11:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/11:120.md) |
| [وَتَثْبِيتًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%88%D9%8E%D8%AA%D9%8E%D8%AB%D9%92%D8%A8%D9%90%D9%8A%D8%AA%D9%8B%D8%A7.md) | وَتَفْعِيلًا | Ve sabitlemek | 1 | 1 | [2:265](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/2:265.md) |
| [وَيُثَبِّتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%AB%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%91%D8%AA%D9%8E.md) | وَيُفَعِّلَ | Ve sabitler | 1 | 1 | [8:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/8:11.md) |
| [وَيُثَبِّتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%AB%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%91%D8%AA%D9%92.md) | وَيُفَعِّلْ | Ve sabitler | 1 | 1 | [47:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/47:7.md) |
| [وَيُثْبِتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%AB%D9%92%D8%A8%D9%90%D8%AA%D9%8F.md) | وَيُفْعِلُ | Ve sabitler | 1 | 1 | [13:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/13:39.md) |
| [يُثَبِّتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%AB%D9%8E%D8%A8%D9%90%D9%91%D8%AA%D9%8F.md) | يُفَعِّلُ | Sabitler | 1 | 1 | [14:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/14:27.md) |

## Mücavir kökler — 109 mücavir (136 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 29 · “Kudüm” ön demektir
2. [فأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%A3%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · Fuad, Fevd somun ekmek demektir
3. [طلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Öyleyse çisenti
4. [فرع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Firavn, “Ferea”, ağaç dalıdır
5. [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
6. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
7. [بنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Parmak ucu demektir
8. [رتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Tırtıl demektir
9. [نعس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Uyuklamak
10. [جالوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A7%D9%84%D9%88%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Câlut
11. [محو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Hemen sildik
12. [نصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B5%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Bereketli yağmurla sulanmış toprak demektir
13. [ركن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Rükun dayanak demektir
14. [زلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Zülal yumurta akı demektir
15. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Hufre, çukur demektir
16. [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Örnek verdi
17. [ربط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Rabat bağ, halka demektir
18. [رعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Ru’b” taşmakta olan havuz veya taşan su demektir
19. [فرغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ferğ “Firağ”, kovanın su dökülen ağzıdır
20. [وبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Odun demeti demektir
21. [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Az
22. [برز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bariz çıkıntı demektir
23. [رجز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Pislik demektir
24. [عنق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Onların boyunları
25. [أصل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B5%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bitki kökü demektir
26. [قدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Cemaatlerin toplandığı yerde önderin durduğu yerdir
27. [جمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Erkek deve demektir
28. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
29. [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
30. [فيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Fey Güneşin en kısa gölgesi demektir
31. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · “Nezle” konaklama yeri demektir
32. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
33. [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Aşırı gidenler
34. [مكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sinek kapan bitki demektir
35. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
36. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Neredeyse o
37. [قصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B5.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Anlatırız
38. [شجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ağaç
39. [طهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Akar temiz sudur
40. [غشو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B4%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Örter
41. [جند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ordu demektir
42. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
43. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
44. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
45. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zenb : Kuyruk demektir
46. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Hayr : At sürüsü demektir
47. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
48. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Alıkoyarlar
49. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üst
50. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Katlanmış deri demektir
51. [طيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · İyi
52. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
53. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
54. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 8 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
55. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
56. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sağanak yağmur demektir
57. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Şey
58. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Su
59. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
60. [يمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sağ yandır

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثبت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [رسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%AE.md), [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md), [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md) |
| Zıt Kök | [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin yerinde kalarak sarsılmaması, süreklilik kazanması ve zeval bulmaması |
| Çekirdek Özet 2 | İmanın, kalbin, adımların ve ilahi kelamın şüphe, baskı ve sarsıntı anlarında yerinde tahkim edilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık, bilgi ve ahlakın kaygan zeminlerden arındırılarak kalıcı hakikate bağlanması |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca fiziksel hareketsizlik veya donukluk olarak anlayıp bilişsel, ahlaki ve ontolojik tahkik boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثب | Bir noktaya yerleşme, ağırlık koyma, tutunma ve geri adım atmama; nitekim [ثبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1.md) bir şeyin engellenip hapsedilmesi ve [ثبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7.md) ise hareketin kırılarak yerinde durdurulması anlamını taşır | ت | Çekirdeğin içerdiği tutunma ve durdurma eylemine kesinlik, süreklilik, sınırlanmış kalıcılık ve zevale karşı direnç boyutu katarak kökü sarsılmaz bir kararlılık haline dönüştürür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, sınır imi ve antlaşma (türetme imge) | ت imgesinin ses yoğunlaşmasıyla türetilmiş olup belirlenen sınıra veya çizgiye kararlılıkla basmayı, hedefe yönelişi temsil eder |
| ب | Ev, çadır | Mekân tutma, bir kabın veya sınırın içine girme, barınma ve yerleşiklik kazanma hareketini ifade eder |
| ت | İşaret, çarpı, son sınır | Varılan nihai noktayı mühürleme, süreci bağlama ve kesinleşmiş sınırın dışına taşmama durumunu anlatır |
| ثبت | Bir çadırın veya yapının sınırlarını kazıklarla mühürleyip fırtınaya karşı sarsılmaz kılınması | Sınırları belirlenmiş bir alana yerleşerek orayı sabitleyen ve ayrılmayı imkânsız kılan nihai tahkimat hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir nesnenin zemine çakılması, çekirgenin yumurtlamak için kuyruğunu toprağa saplayıp kıpırdamadan durması (ثبت الجراد إذا رز أذنابه ليبيض) ve hastalıktan yatağa düşen kimsenin yerinden kalkamaması (أثبته السقم) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında akıllı ve soğukkanlı insanı tanımlarken kökü kullanır: فالهبيت لا فؤاد له / والثبيت ثبته فهمه |
| Erken Arapça kullanım | Recez şairi el-Accâc kavmin paniğe kapıldığı anda dirayet gösteren kimseyi överken şöyle der: ثبت إذا ما صيح بالقوم وقر |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Mekâyîsü’l-Luğa, Esâsü’l-Belâga.

### Sami etimolojik katman

Arapça ثبت kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde bir durumun kesinleşmesi, yerine oturması ve sarsılmaz kılınması yönündeki semantik tabana dayanır. İbranice ve Aramice gibi Kuzeybatı Sami dillerinde doğrudan bu fonetik dizilimin yerine benzer semantik alanı karşılayan kökler öne çıksa da, kökün taşıdığı temel nükve olan nesnenin zevalden korunarak yerinde berkimesi Güney Arapçası ve erken Arap lehçelerinde açık biçimde izlenir. Kökün içerdiği fonetik yapı, dişsil-sızıcı ث ile dudaksıl ب harfinin birleşmesiyle ağırlığın bir noktaya bırakılmasını, ardından gelen patlamalı ت sesiyle bu durumun mühürlenip tescillenmesini simgeler. Dolayısıyla kök, tasavvur düzeyindeki bir şeyin maddi veya hukuki zeminde gerçeklik kazanması ve kalıcılaşması sürecini ifade eder.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Yerinde kalma, zeval bulmama ve dayanma | Çekirgenin kuyruğunu toprağa saplamasından savaş meydanında ayağın kaymamasına ve oradan kalbin tahkikine uzanan fiziksel-zihinsel genişleme | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortak leksikal tabaka | Varlığın yerinde durması, kaybolmaması ve delille ispatlanması doğrultusunda semantik paralellik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışında doğrudan genetik denkliğe dair spekülasyondan uzak güvenilir veri tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-Arab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثبت | Anlamlı | Sabit olmak, yerinde kalmak | Sarsılmadan durmak, zevale uğramamak, ispat etmek | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| ثتب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| بثت | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| بتث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| تثب | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |
| تبث | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثبت | Merkez | Kararlılık ve zeval bulmama | Bir şeyin sarsıntı ve dış etkilere rağmen yerinde durması, kesinleşmesi | Hem fiziksel duruşu hem de akli ve ahlaki sarsılmazlığı içerir |
| [رسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D8%AE.md) | Komşu | Derinleşerek yerleşme | Köklerin veya bilginin zemine derinlemesine nüfuz etmesi | ثبت kökünden farkı, derinlemesine nüfuz etme ve kök salma boyutunun baskın olmasıdır |
| [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Sükûnet bulma ve durulma | Hareketin durup yatışması, bir yerde huzurla kalması | ثبت direniş ve tahkime odaklanırken, bu kök hareket sonrası sükûna odaklanır |
| [مكث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%AB.md) | Komşu | Süre bakımından bekleme | Bir yerde zaman geçirerek kalma ve oyalanma | ثبت sarsıntıya direnci gösterirken, bu kök zaman içi kalış süresini anlatır |
| [زول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D9%84.md) | Zıt | Yerinden kayma ve yok olma | Bir şeyin bulunduğu konumdan ayrılarak ortadan kalkması | Bir şeyin yerinden oynaması, bozulması ve devamlılığını yitirmesidir |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثبت | Sabit ve kalıcı olmak | Bir durumun değişmeden sürmesi ve tahkim edilmesi | Kesin |
| Latince | Stare, stabilire, firmare | Ayakta durmak, sağlamlaştırmak | Fiziksel dik duruşu ve pekiştirmeyi karşılar; felsefi tahkik nüansını eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Establish, stabilize, persevere | Sağlamlaştırmak, yerinde durmak | Süreklilik ve sarsılmazlığı verir; ahlaki kökleşme bağlamını kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| Almanca | Befestigen, feststehen, beharren | Pekiştirmek, sabit durmak | Maddi sağlamlık ve kararlılığı iyi karşılar; kalbi tahkimat boyutunu tam kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | Affermir, stabiliser, consolider | Güçlendirmek, istikrara kavuşturmak | Yapısal pekişmeyi içerir; varoluşsal sebat yönünü tali kılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| فَاثْبُتُوا / وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا | Savaşta ve fiziki tehdit anında sebat göstermek | Düşmanla karşılaşıldığında kaçmama ve yılgınlığa düşmeme bağlamı; Bakara [2:250](https://lisan.digital/tr/ayet/2:250.md), Enfâl [8:45](https://lisan.digital/tr/ayet/8:45.md) |
| القَوْلِ الثَّابِتِ | Tevhid inancı ve değişmez hakikat sözü | Dünya ve ahirette müminin şüpheye düşmeden tutunduğu sarsılmaz kelime; İbrâhîm [14:27](https://lisan.digital/tr/ayet/14:27.md) |
| لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ | Kalbin vahiy ile takviye edilip mutmain kılınması | Peygamberin iç dünyasının sarsıntılardan korunması bağlamı; İsrâ [17:74](https://lisan.digital/tr/ayet/17:74.md), Furkân [25:32](https://lisan.digital/tr/ayet/25:32.md) |
| لِيُثْبِتُوكَ | Kişiyi hareket edemez hale getirmek, hapsetmek veya bağlamak | Müşriklerin Peygamber'i hapsetme veya etkisiz kılma planı; Enfâl [8:30](https://lisan.digital/tr/ayet/8:30.md) |
| وَيُثَبِّتُ | İlahi yardım ile ayakların ve kalplerin kaymasının engellenmesi | Allah'ın dinine yardım edenlere verilen güç ve sarsılmazlık vaadi; Muhammed [47:7](https://lisan.digital/tr/ayet/47:7.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İsbat ve sübût kavramları | Allah'ın sıfatlarının varlığının tespiti ve hakikatin şüpheye yer bırakmayacak biçimde kesinleşmesi | Varlık ve sıfatların hakiki mevcudiyeti yönünde anlam daralması |
| Fıkıh | Hükümlerin ve hakların sübûtu | Bir hakkın veya suçun delillerle (beyyine) mahkemede sabit olması ve kesinleşmesi | Hukuki geçerlilik, tescil ve kesin delille sabit olma boyutu |
| Tefsir | القول الثابت ve kalbin tesbiti | Vahyin parça parça inmesinin ve kelime-i tevhidin mümin psikolojisindeki kalıcı etkisi | İman ilkelerinin içselleştirilip sarsıntıya dirençli kılınması |
| Hadis | Rivayet ricalinin niteliği (sebt / esbât) | Hadis nakleden ravilerin hafıza, dikkat ve güvenilirlik bakımından en üst düzeyde olması | Güvenilirlik, rivayette hatasızlık ve yanılmazlık vasfı |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İnanç ve teslimiyet | Akidenin sarsılmazlığı | Şüphe ve imtihan karşısında sapmayı engelleme | Dinin temeli olan imanın vesvese veya baskıyla yok olmasını önleyen içsel omurga | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve epistemoloji | Kanıta dayalı bilgi (ispat) | Varsayımı kesin bilgiye dönüştürme | Şüphe içeren önermelerin sağlam delillerle tahkik edilip doğrulanması | Kesin |
| Siyasi | Toplumsal kriz ve mücadele | Direniş ve sebat | Çözülme ve dağılmayı durdurma | Baskı, tehdit veya savaş anında yöneticilerin ve toplumun konumunu koruması | Güçlü |
| İktisadi | Piyasa ve akit düzeni | Fiyat ve sözleşme istikrarı | Belirsizlik ve dalgalanmayı engelleme | Akitlerin bağlayıcılık kazanması ve kurumsal güven ortamının oluşturulması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Denge noktası ve kararlılık (stabilite) | Fizikte veya dinamik sistemlerde bir yapının dış pertürbasyonlara maruz kaldığında orijinal durumuna geri dönmesi veya konumunu koruması | Kesin |
| Beşeri bilimler | Psikolojik ve kurumsal dayanıklılık (resilience) | Sosyolojide kurumların, psikolojide bireyin travma ve baskı karşısında dağılmayıp temel işlevlerini sürdürmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca fiziksel duruş, askeri cesaret veya donuk bir gelenekçilik olarak anlamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök; bilginin delille temellenmesi, kalbin vahiy ile mutmain olması, ahlaki ilkelerin sarsılmaması ve dilin hakikati mühürlemesini kapsayan bütüncül bir tahkikat halidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Dinamik bir şuur ve bilinçli bir direnç olan istikamet halini, düşünsel körlük ve değişime kapalı bir durağanlık (statizm) zannetmek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Vahyin muhatapta inşa etmek istediği kişiliğin temel vasfı olan zihinsel ve ahlaki kararlılığı tanımlar; imanın kuru bir iddia değil, sarsıntılara karşı dirençli bir hakikat olduğunu gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mücadele ve cihat anında sebatı emreden ayetlerde, vahyin peยeyderpey indiriliş hikmetini açıklayan nüzul ayetlerinde ve kelime-i tevhidin etkisini anlatan mesellerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İmanın salt duygusal veya geçici bir coşku olduğu yanılgısını düzeltir; hakiki imanın zorluk ve fitne anlarında ayakların kaymamasıyla (sebat) ölçüleceğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kazığın veya nesnenin toprağa çakılarak sarsılmaz hale getirilmesi, yerinden oynamaması.
- Soyut anlam: Düşünce, inanç ve eylemin dış tesirlere, şüphelere ve tehditlere karşı konumunu muhafaza etmesi, tahkik edilmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin iç tutarlılığını ve dengesini dış bozucular karşısında koruyan kurumsal ve ontolojik istikrar ilkesi.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \lim_{\Delta F \to \infty} \left( \frac{\Delta x}{\Delta F} \right)^{-1} \implies \frac{dx}{dt} = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$, sistemin sebat ve sabitleşme derecesini; $\Delta F$, sisteme dışarıdan uygulanan bozucu kuvvet ve baskıları; $\Delta x$, bu baskı karşısında sistemin konumundaki sapmayı temsil eder. Dış kuvvet sonsuza yaklaşırken sapma oranının tersinin sıfırdan büyük kalması, konumun zamana göre değişimini ($\frac{dx}{dt}$) sıfırda tutarak sarsılmazlığı ve zevale karşı direnci matematiksel olarak ifade eder.

## Geçtiği ayetler (17 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:250](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/2:250.md) — وَثَبِّتْ

وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَيْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Calut ve askerlerine karşı çıktıkları zaman, dediler ki: Ey Rabbımız, üzerimize sabır yağdır, ayaklarımıza sebat ver ve bizi kafirler güruhuna karşı muzaffer kıl.

### [Bakara 2:265](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/2:265.md) — وَتَثْبِيتًا

وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Allah’ın rızasını kazanmak ve kalblerindekini sağlamlaştırmak için mallarını infak edenlerin hali, bir tepedeki güzel bir bahçenin haline benzer. Kuvvetli bir sağanak düşünce; yemişlerini iki kat verir. Bol yağmur yağmasa bile bir çisenti bulunur ve Allah işlediklerinizi görür.

### [Ali İmran 3:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/3:147.md) — وَثَبِّتْ

وَمَا كَانَ قَوْلَهُمْ إِلَّا أَنْ قَالُوا رَبَّنَا اغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَإِسْرَافَنَا فِي أَمْرِنَا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانْصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Sadece: Ey Rabbımız, günahlarımızı ve işimizdeki israfımızı bize bağışla, sebatımızı artır; kafirler güruhuna karşı bize yardım et, diyorlardı.

### [Nisa 4:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/4:66.md) — تَثْبِيتًا

وَلَوْ أَنَّا كَتَبْنَا عَلَيْهِمْ أَنِ اقْتُلُوا أَنْفُسَكُمْ أَوِ اخْرُجُوا مِنْ دِيَارِكُمْ مَا فَعَلُوهُ إِلَّا قَلِيلٌ مِنْهُمْ وَلَوْ أَنَّهُمْ فَعَلُوا مَا يُوعَظُونَ بِهِ لَكَانَ خَيْرًا لَهُمْ وَأَشَدَّ تَثْبِيتًا

Meal (IK): Şayet onlara; Kendinizi feda edin, yahut memleketinizden çıkın, diye emretmiş olsaydık, pek azı müstesna bunu yapmazlardı. Kendilerine öğüt verilen şeyleri yerine getirseydiler elbette bu; haklarında çok hayırlı ve payidar olma açısından daha sağlam olurdu.

### [Enfal 8:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/8:11.md) — وَيُثَبِّتَ

إِذْ يُغَشِّيكُمُ النُّعَاسَ أَمَنَةً مِنْهُ وَيُنَزِّلُ عَلَيْكُمْ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً لِيُطَهِّرَكُمْ بِهِ وَيُذْهِبَ عَنْكُمْ رِجْزَ الشَّيْطَانِ وَلِيَرْبِطَ عَلَى قُلُوبِكُمْ وَيُثَبِّتَ بِهِ الْأَقْدَامَ

Meal (IK): Hani O, size kendi katından bir emniyet olmak üzere sizi hafif bir uykuya daldırıyordu. Sizi tertemiz yapmak, sizden şeytanın pisliğini gidermek, kalblerinizi pekiştirmek ve ayaklarınıza sebat vermek için gökten üstünüze bir su indiriyordu.

### [Enfal 8:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/8:12.md) — فَثَبِّتُوا

إِذْ يُوحِي رَبُّكَ إِلَى الْمَلَائِكَةِ أَنِّي مَعَكُمْ فَثَبِّتُوا الَّذِينَ آمَنُوا سَأُلْقِي فِي قُلُوبِ الَّذِينَ كَفَرُوا الرُّعْبَ فَاضْرِبُوا فَوْقَ الْأَعْنَاقِ وَاضْرِبُوا مِنْهُمْ كُلَّ بَنَانٍ

Meal (IK): Hani Rabbın, meleklere: Ben sizinleyim, haydi iman edenlere sebat verin, diye vahyetmişti. Ben, küfretmiş olanların kalblerine korku salacağım. Artık siz de vurun boyunlarının üstüne, vurun tüm parmaklarına.

### [Enfal 8:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/8:30.md) — لِيُثْبِتُوكَ

وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِيُثْبِتُوكَ أَوْ يَقْتُلُوكَ أَوْ يُخْرِجُوكَ وَيَمْكُرُونَ وَيَمْكُرُ اللَّهُ وَاللَّهُ خَيْرُ الْمَاكِرِينَ

Meal (IK): Hani küfredenler; seni tutup bağlamak, yahut öldürmek veya çıkarmak için düzen kuruyorlardı. Onlar düzen kurarlarken Allah da düzenlerine müdahale ediyordu. Allah, düzen yapanların en hayırlısıdır.

### [Enfal 8:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/8:45.md) — فَاثْبُتُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا لَقِيتُمْ فِئَةً فَاثْبُتُوا وَاذْكُرُوا اللَّهَ كَثِيرًا لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; bir toplulukla karşılaşırsanız sebat edin ve Allah’ı çok zikredin ki felaha eresiniz.

### [Hud 11:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/11:120.md) — نُثَبِّتُ

وَكُلًّا نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ وَجَاءَكَ فِي هَذِهِ الْحَقُّ وَمَوْعِظَةٌ وَذِكْرَى لِلْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Peygamberlerin haberlerinden hepsini senin kalbini bunlarla pekiştirmek için sana anlatıyoruz. Bununla sana hak, mü’minlere de öğüt ve nasihat geldi.

### [Rad 13:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/13:39.md) — وَيُثْبِتُ

يَمْحُو اللَّهُ مَا يَشَاءُ وَيُثْبِتُ وَعِنْدَهُ أُمُّ الْكِتَابِ

Meal (IK): Allah dilediğini siler ve dilediğini bırakır. Ve ana kitab O’nun katındadır.

### [İbrahim 14:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/14:24.md) — ثَابِتٌ

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا كَلِمَةً طَيِّبَةً كَشَجَرَةٍ طَيِّبَةٍ أَصْلُهَا ثَابِتٌ وَفَرْعُهَا فِي السَّمَاءِ

Meal (IK): Görmez misin; Allah, nasıl bir misal verdi. Hoş bir söz; kökü sağlam, dalları göğe doğru olan hoş bir ağaca benzer.

### [İbrahim 14:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/14:27.md) — يُثَبِّتُ · الثَّابِتِ

يُثَبِّتُ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا بِالْقَوْلِ الثَّابِتِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَفِي الْآخِرَةِ وَيُضِلُّ اللَّهُ الظَّالِمِينَ وَيَفْعَلُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ

Meal (IK): Allah; inananları, dünya hayatında ve ahirette sağlam bir söz üzerinde tutar. Zalimleri de saptırır. Allah, dilediğini yapar.

### [Nahl 16:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/16:94.md) — ثُبُوتِهَا

وَلَا تَتَّخِذُوا أَيْمَانَكُمْ دَخَلًا بَيْنَكُمْ فَتَزِلَّ قَدَمٌ بَعْدَ ثُبُوتِهَا وَتَذُوقُوا السُّوءَ بِمَا صَدَدْتُمْ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَلَكُمْ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Yeminlerinizi aranızda hile ve bozgun vesilesi yapmayın. Çünkü bu yüzden sağlamca yere basmakta olan ayak, kayabilir. Allah yolundan alıkoyduğunuz için kötü bir azab tadarsınız. Ve sizin için büyük bir azab vardır.

### [Nahl 16:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/16:102.md) — لِيُثَبِّتَ

قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِنْ رَبِّكَ بِالْحَقِّ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا وَهُدًى وَبُشْرَى لِلْمُسْلِمِينَ

Meal (IK): De ki: Onu Ruh-el Kudüs, mü’minlerin imanını pekiştirmek, müslümanlara hidayet ve müjde olmak üzere Rabbın katından hak ile indirmiştir.

### [İsra 17:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/17:74.md) — ثَبَّتْنَاكَ

وَلَوْلَا أَنْ ثَبَّتْنَاكَ لَقَدْ كِدْتَ تَرْكَنُ إِلَيْهِمْ شَيْئًا قَلِيلًا

Meal (IK): Şayet sana sebat vermemiş olsaydık; andolsun ki, az da olsa onlara meyl edecektin.

### [Furkan 25:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/25:32.md) — لِنُثَبِّتَ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْلَا نُزِّلَ عَلَيْهِ الْقُرْآنُ جُمْلَةً وَاحِدَةً كَذَلِكَ لِنُثَبِّتَ بِهِ فُؤَادَكَ وَرَتَّلْنَاهُ تَرْتِيلًا

Meal (IK): O küfredenler dediler ki: Kur’an ona bir kerede topluca indirilmeli değil miydi? Halbuki Biz; onu senin kalbine iyice yerleştirmek için böyle azar azar indirir ve ağır ağır okuruz.

### [Muhammed 47:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/ayet/47:7.md) — وَيُثَبِّتْ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ يَنْصُرْكُمْ وَيُثَبِّتْ أَقْدَامَكُمْ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz Allah’a yardım ederseniz, O da size yardım eder ve sebatınızı arttırır.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sibat(Te) kayış demektir. Bir şeyi başka bir şeye bağlamış olmak anlamında sabit oldu anlamındadır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ثَبَتَ الشيءُ ثَباتاً وثبوتاً؛ وأَثْبَتَهُ غيره وثَبَّتَهُ، بمعنىً. ويقال: أَثْبَتَهُ السُقْمُ، إذا لم يفارقه. وقوله تعالى: "لِيُثْبِتوكَ" أي يَجْرَحوكَ جِراحةً لا تقوم معها. وتثَبَّتَ الرجلُ في الأمر، واسْتَثْبَتَ بمعنىً. ورجل ثَبْتٌ، أي ثابتُ القلب. قال الشاعر:
ثَبْتٌ إذا ما صيحَ بالقوم وَقَرْ
ويقال أيضاً: فلانٌ ثَبْتُ الغَدَر، إذا كان لا يزلُّ لسانه عند الخصومات. ورجل له ثَبَتٌ عند الحَمْلَةِ، بالتحريك، أي ثَباتٌ. وتقول أيضاً: لا أحكم بكذا إلا بِثَبَتٍ، أي بحُجَّةٍ. والثَبيتُ: الثابِتُ العقل. قال طَرَفة:
والهَبيب لا فؤاد له		والثَّبيتُ قلبه قيَمُهْ
تقول منه: ثَبُتَ بالضم، أي صار ثَبيتاً.

##### Türkçe

**ثَبَتَ** şey **ثَباتاً** ve **ثُبوتاً** (olarak) sabit oldu; başkası onu **أَثْبَتَهُ** ve **ثَبَّتَهُ** (yaptı), (ikisi) bir mânâdadır. Ve denilir: **أَثْبَتَهُ السُقْمُ**, eğer (hastalık) ondan ayrılmadıysa. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**لِيُثْبِتوكَ**” yani seni, onunla birlikte ayağa kalkınmayacak bir yaralama ile yaralasınlar. Ve adam işte **تثَبَّتَ** etti, ve **اسْتَثْبَتَ** (etti), bir mânâdadır. Ve **رجل ثَبْتٌ**, yani kalbi sabit (olan). Şair dedi ki:
**ثَبْتٌ إذا ما صيحَ بالقوم وَقَرْ**

Ve yine denilir: falan kimse **ثَبْتُ الغَدَر** (dır), eğer çekişmeler sırasında dili sürçmezse. Ve **رجل له ثَبَتٌ عند الحَمْلَةِ**, harekeli (okunuşla), yani **ثَباتٌ**. Ve yine dersin: “Böyle böyleye ancak **بِثَبَتٍ** ile hükmederim”, yani bir hüccet ile. Ve **الثَبيتُ**: aklı sabit olan. **طَرَفة** dedi ki:
**والهَبيب لا فؤاد له		والثَّبيتُ قلبه قيَمُهْ**
Ondan dersin: **ثَبُتَ** (ötre ile), yani **ثَبيتاً** oldu.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ث ب
ثبت
استعمل من وجوهه : ( ثبت ) .
ثبت : ثعلب عن ابن الأعرابي يقال للجراد إذا رَزّ أَذْنَابَه لِيبيضَ : ثَبَتَ وأَثْبَتَ وتَثَبَّتَ .
وقال الليث : يقال : ثَبَتَ فلانٌ بالمكان يَثْبُتُ ثُبُوتاً فهو ثَابِتٌ إذا أقام به ، وتَثَبَّت في رأيه وأَمْرِه إذا لم يَعْجَل وتَأَنَّى فيه ، واسْتَثبَتَ في أمره إذا شاوَرَ وفحص عنه ، وأُثْبِتَ فلانٌ فهو مُثْبَتٌ إذا اشتَدَّتْ به عِلَّتُهُ وأَثْبَتَتْهُ جِراحهُ فلم يَتَحَرَّكْ ، ورجل ثَبْتٌ وثَبِيتٌ إذا كان شجاعاً وَقُوراً ، وأُثْيِيتٌ اسم موضع ، أو جبل ، ويُصَغّر ثابِتٌ من الأسماء ثُبَيتاً ، وأما الثابِتُ إذا أردتَ به نَعْتَ شيء فتصغيره ثُوَيْبِيتٌ .
وقول الله تعالى : ( وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِّنْ أَنفُسِهِمْ ) ( البقرة : 265 ) .
قال الزجاجُ : أي يُنفقونها مُقِرِّين بأنها مما يُثيبُ اللَّهُ عليها .
وقال في قوله تعالى : ( وَكُلاًّ نَّقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ ) ( هود : 120 ) قال : معْنى تَثبيتُ الفؤاد تسكين القلب ، ههنا ليْسَ لِلشكّ ، ولكن كلّما كان الدلالةُ والبرهانُ أكثرَ كان القلبُ أَسْكن وأثبتَ أبداً .
قال إبراهيم : ( لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِى ) ( البقرة : 260 ) وقوله : ( وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا ) ( البقرة : 250 ) . يقال : رجل ثابت في الحرب وثبيتٌ وثبتٌ ، ويقال للراوي : إنه لَثبتٌ ، وهم الأثبات أي الثِّقات .
وقوله : ( وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُواْ لِيُثْبِتُوكَ ) ( الأنفال : 30 ) أي ليحبسوك .
رَماهُ فأَثْبَته إذا حبَسه مكانه وأصبح المريض مُثبَتاً أي لا حَراك به .

##### Türkçe

ت ث ب
ثبت
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: ( **ثبت** ).

**ثبت**: ثعلب, İbnü’l-A‘râbî’den: çekirge için, yumurtlasın diye kuyruklarını diktiği zaman şöyle denir: **ثَبَتَ** ve **أَثْبَتَ** ve **تَثَبَّتَ**.

Leys dedi ki: denir: **ثَبَتَ** falan kimse mekânda, **يَثْبُتُ** **ثُبُوتاً**; o hâlde o **ثَابِتٌ**tir; orada ikamet ettiği zaman. Ve **تَثَبَّتَ** görüşünde ve işinde; acele etmediği ve onda ağır davrandığı zaman. Ve **اسْتَثبَتَ** işinde; danıştığı ve onu araştırdığı zaman. Ve **أُثْبِتَ** falan kimse; o hâlde o **مُثْبَتٌ**tir; hastalığı ona şiddetlendiği zaman ve yaraları onu **أَثْبَتَتْهُ** (yerinde sabitlediği) için artık hareket etmediği zaman. Ve adam **ثَبْتٌ** ve **ثَبِيتٌ**; cesur, vakur olduğu zaman. Ve **أُثْيِيتٌ** bir yer adıdır; yahut bir dağ. Ve isimlerden **ثابِتٌ**, **ثُبَيتاً** diye küçültülür. Ama **الثابِتُ**; onunla bir şeyin sıfatını kastettiğin zaman, onun küçültmesi **ثُوَيْبِيتٌ**tir.

Yüce Allah’ın sözü: ( **وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَآءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِّنْ أَنفُسِهِمْ** ) (البقرة: 265).

Zeccâc dedi ki: yani onu, Allah’ın onun üzerine sevap vereceğini ikrar ediciler olarak infak ederler.

Ve Yüce Allah’ın sözü hakkında: ( **وَكُلاًّ نَّقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَاءِ الرُّسُلِ مَا نُثَبِّتُ بِهِ فُؤَادَكَ** ) (هود: 120) dedi ki: **تَثبيتُ الفؤاد**ın manası kalbi sakinleştirmektir; burada şüphe için değildir; fakat delâlet ve burhan ne kadar daha çok olursa kalp o kadar daha sakin ve daima daha sabit olur.

İbrâhîm dedi ki: ( **لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِى** ) (البقرة: 260) ve onun sözü: ( **وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا** ) (البقرة: 250). Denir: savaşta adam **ثابت** ve **ثبيتٌ** ve **ثبتٌ**. Ve râvî için denir: muhakkak o **لَثبتٌ**tir. Ve onlar **الأثبات**; yani **الثِّقات**.

Ve onun sözü: ( **وَإِذْ يَمْكُرُ بِكَ الَّذِينَ كَفَرُواْ لِيُثْبِتُوكَ** ) (الأنفال: 30) yani seni hapsetsinler diye.

Onu attı da onu **فأَثْبَته**; onu yerinde hapsettiği zaman. Ve hasta **مُثبَتاً** olarak sabahladı; yani onda hareket yok.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والباء وما يثلثهما)
(ثبت) الثاء والباء والتاء كلمةٌ واحدة، وهي دَوامُ الشيء. يقال: ثَبَتَ ثباتاً وثُبُوتاً. ورجل ثَبْتٌ وثبيت. قال طَرَفَةُ في الثَّبيت:
فالهَبيت لا فؤادَ لـه *** والثّبيت ثبته فَهَمُه([1])(ثبج) الثاء والباء والجيم كلمةٌ واحدةٌ تتفرّع منها كَلِمٌ، وهي مُعْظَمُ الشيءِ ووَسَطُهُ. قال ابنُ دريد: ثَبَج كلِّ شيءٍ وسطُه. ورجل أثْبَجُ وامرأةٌ ثَبْجاء، إذا كان عظيمَ الجوفِ. وثَبَجَ الرّجُل، إذا أقْعَى على أطراف قدمَيْهِ كأنّه يستنجي وَتَراً([2]). قال الراجز:
إذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ *** ثَبَجْتُ يا عَمْرُو ثُبُوجَ المُحْتَطِبْ([3])وهذا إنما يُقال لأنّه يُبْرِزُ ثَبَجَه. وجمع الثَّبَجِ أثْباجٌ وثُبُوج، وقومٌ ثُبْج جمع أثْبَجَ. وتَثَبَّجَ الرجلُ بالعصا إذا جعَلَها على ظهره وجعل يديه من ورائها. وثَبَجُ الرّمْل مُعْظَمُه، وكذلك ثَبَجُ البَحْر.
فأمّا قولهم ثبّج الكلامَ تثبيجاً فهو أن لا يأِتيَ به على وَجْهِهِ. وأصله من الباب، لأنه كأنه يجمعه جمعاً فيأتي به مجتمعاً غير ملخَّص ولا مفصّل.
(ثبر) الثاء والباء والراء أصولٌ ثلاثة: الأول السهولة، والثاني الهلاك، والثالث المواظبةُ على الشيء.
فالأرض السَّهلة هي الثَّبْرَة. فأمّا ثَبْرةُ فموضعٌ معروف. قال الراجز:
نجيْتُ نَفْسِي وتركت حَزْرَه *** نِعم الفَتَى غادرتُه بِثَبْرَه
 	* لن يُسْلِمَ الحُرُّ الكريمُ بِكْرَهْ([4]) *

قال ابنُ دُريد: والثَّبْرَةُ ترابٌ شبيه بالنُّورَة إذا بلغ عِرْقُ النَّخْلةِ إليه وقف، فيقولون: بلغت النخلةُ ثَبْرَةً من الأرض.
وثَبِيرٌ: جبل معروف. ومَثْبِرُ النّاقة: الموضع الذي تطرح فيه ولدها. وثَبَرَ البحرُ جَزَرَ، وذلك يُبْدِي عن مكان ليِّنٍ سَهل.
وأما الهلاكُ فالثُّبُور، ورجل مثبور هالك. وفي كتاب الله تعالى: ﴿دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُوراً﴾ [الفرقان 13].
وأمّا الثالث فيقال: ثابَرْت على الشيء، أي واظَبت. وذكر ابنُ دريدٍ: تثابَرَتِ([5]) الرِّجالُ في الحرب إذا تواثَبَتْ. وهو من هذا الباب الأخير.
(ثبن) الثاء والباء والنون أصلٌ واحد، وهو وعاء من الأوعية. قالوا: الثَّبْنُ اتِّخاذُك حُجْزَةً في إزارك، تجعل فيها ما اجتنيْتَه من رُطبٍ وغيره. وفي الحديث: "فليأكُلْ ولا يتَّخِذْ ثِبانا". وقال ابن دريد قياساً ما أحسبه إلاّ مصنوعاً، قال: المَثْبَنَة: كيسٌ تتخذ فيه المرأة المرآةَ وأداتَها. وزعم أنها لغة يمانية([6]).
(ثبي) الثاء والباء والياء أصلٌ واحد، وهو الدَّوام على الشيء. قاله الخليل. وقال أيضاً: التَّثْبِيَة الدَّوام على الشيء، والتثبِية الثَّناءُ على الإنسان في حياته. وأنشَدَ لِلبيد:
يُثَبِّي ثناءً مِنْ كريم وقولُه *** ألا انعَمْ على حُسْن التحيّةِ واشربِ([7])فهذا أصلٌ صحيح. وأمّا الثُّبَةُ فالعُصْبة من الفُرسان، يكُونُون ثُبَةً، والجمع ثُبَاتٌ وثُبُونَ. قال عمرو:
فأمّا يَومَ خَشْيَتِنا عليهمْ *** فتُصْبِحُ خيلُنا عُصَباً ثُبِينا([8])قال الخليل: والثُّبَة أيضاً ثُبَةُ الحوض، وهو وَسطه الذي يثوب [إليه الماء([9])]. وهذا تعليلٌ من الخليل للمسألة، وهو يدلّ على أنّ الساقط من الثبَة واوٌ قبل الباء؛ لأنّه زعم أنّه من يثوب. وقال بعد ذلك: أمّا العامّة فإنهم يصغِّرونها على ثُبَيَّة، يَتْبعون اللَّفظ. والذين يقولون ثُوَيبة في تصغير ثُبَةِ الحوض، فإنهم لزموا القياسَ فردُّوا إليها النقصان في موضعه، كما قالوا في تصغير رَوِيَّة رُوَيِّئة([10]) لأنها من روّأت. والذي عندي أنَّ الأصلَ في ثبة الحوض وثُبةِ الخيل واحدٌ، لا فرق بينهما. والتصغير فيهما ثُبَيّة، وقياسهُ ما بدأْنا به الباب في ذكر التثبية، وهو من ثبَّى على الشيءِ إذا دام. وأمّا اشتقاقه الرّويّة([11]) وأنها من روّأت ففيه نظر.
--------------ـــــ
([1]) وهذه أيضاً رواية الديوان 19 وما سيأتي في (هبت). ويروى: "قلبه قيمه" كما في شرح الديوان واللسان (ثبت، هبت).
([2]) هذا يطابق ما في الجمهرة (2: 199) وزاد في الجمهرة: "يقال استنجيت من هذه الشجرة غصناً إذا أخذته منها، ومن متن البعير وتراً. وكل شيء أخذته من شيء فقد استنجيته منه".
([3]) البيتان في الجمهرة واللسان (ثبج).
([4]) الرجز لعتيبة بن الحارث بن شهاب، وكان قد فر عن ابنه يوم ثبرة، قتلته بنو تغلب فقال ما قال. انظر الجمهرة (1: 200) ومعجم البلدان (ثبرة). قال ابن دريد: "حزرة ابنه. وكان بكره". ورواه في اللسان عن ابن دريد: "بثبرره" وقال: "إنما أراد بثبرة فزاد راء ثانية للوزن". وهو نقل غريب.
 ([5])في الأصل: "ثابرت"، صوابه من الجمهرة (1: 200) واللسان (ثبر).
([6]) انظر الجمهرة (1: 204).
([7]) ديوان لبيد 35 فينا سنة 1880 واللسان (ثبا).
 ([8]) هذه الرواية تطابق رواية الزوزني في المعلقات. وكلمة "عليهم" ساقطة من الأصل. ورواية التبريزي:
فأما يوم خشيتنا عليهم  *** فنصبح غارة متلبينا
وأما يوم لا نخشى عليهم *** فنصبح في مجالسنا ثبينا
 ([9]) التكملة من المجمل واللسان.
([10]) في الأصل: "ربه رؤبة". وانظر اللسان (19: 68).
([11]) في الأصل "الرية". وانظر التنبيه السابق.

ـ

##### Türkçe

(ثاء, باء ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**ثبت**) **الثاء** ve **الباء** ve **التاء** bir tek kelimedir; o da şeyin devamlılığıdır. Denir: **ثَبَتَ** **ثباتاً** ve **ثُبُوتاً**. Ve (bir) adam **ثَبْتٌ** ve **ثبيت**. **طَرَفَةُ** **الثَّبيت** hakkında dedi:
فالهَبيت لا فؤادَ لـه *** والثّبيت ثبته فَهَمُه([1])(**ثبج**) **الثاء** ve **الباء** ve **الجيم** bir tek kelimedir; ondan kelimeler dallanır; o, şeyin büyüğü ve ortasıdır. **ابنُ دريد** dedi: Her şeyin **ثَبَج**’i onun ortasıdır. Ve (bir) adam **أثْبَجُ** ve (bir) kadın **ثَبْجاء**; eğer karın boşluğu büyük ise. Ve **ثَبَجَ** adam; eğer ayaklarının uçları üzerine çömelirse, sanki bir kiriş temizleniyormuş gibi([2]). **الراجز** dedi:
إذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ *** ثَبَجْتُ يا عَمْرُو ثُبُوجَ المُحْتَطِبْ([3])Ve bu ancak, onun **ثَبَج**’ini ortaya çıkardığı için söylenir. Ve **الثَّبَج**’in çoğulu **أثْباجٌ** ve **ثُبُوج**’dur; ve bir kavim **ثُبْج**, **أثْبَجَ**’ın çoğuludur. Ve adam, değnekle **تَثَبَّجَ** etti; onu sırtına koyduğu ve ellerini onun arkasından yaptığı zaman. Ve kumun **ثَبَج**’i onun büyüğüdür; aynı şekilde denizin **ثَبَج**’i de.
Ama onların “**ثبّج الكلامَ** **تثبيجاً**” sözleri ise, onu vechi üzere getirmemesidir. Aslı bu bâbdandır; çünkü sanki onu bir toplama ile toplar da onu toplanmış olarak getirir; ne hulâsa edilmiş ne de tafsil edilmiş.

(**ثبر**) **الثاء** ve **الباء** ve **الراء** üç asıldır: birincisi kolaylık, ikincisi helâk, üçüncüsü şey üzerine müdavemet.
Kolay yer ise **الثَّبْرَة**’dir. Ama **ثَبْرةُ** ise bilinen bir yerdir. **الراجز** dedi:
نجيْتُ نَفْسِي وتركت حَزْرَه *** نِعم الفَتَى غادرتُه بِثَبْرَه
 	* لن يُسْلِمَ الحُرُّ الكريمُ بِكْرَهْ([4]) *

**ابنُ دُريد** dedi: **الثَّبْرَةُ**, **النُّورَة**’ye benzer bir topraktır; hurma ağacının kökü ona ulaştığında durur; böylece derler: hurma, yerden bir **ثَبْرَة**’ye ulaştı.
Ve **ثَبِيرٌ**: bilinen bir dağdır. Ve devenin **مَثْبِرُ**’i: yavrusunu attığı yerdir. Ve deniz **ثَبَرَ** etti, çekildi; bu da yumuşak, kolay bir yerden açığa çıkarır.
Ama helâk ise **الثُّبُور**’dur; ve **مثبور** bir adam helâk olmuş (kimsedir). Ve Allah Teâlâ’nın kitabında: ﴿دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُوراً﴾ [الفرقان 13].
Ama üçüncüsü için denir: **ثابَرْت** şey üzerine; yani müdavemet ettin. Ve **ابنُ دريدٍ** zikretti: savaşta erkekler **تثابَرَتِ**([5]) ettikleri zaman, birbirlerine sıçrayıp atıldıkları zaman. Ve o, bu son bâbdandır.

(**ثبن**) **الثاء** ve **الباء** ve **النون** bir tek asıldır; o da kaplardan bir kaptır. Dediler: **الثَّبْنُ**, izarında bir **حُجْزَةً** edinmendir; içine yaş hurmadan ve başkasından topladığını koyarsın. Ve hadiste: “**فليأكُلْ ولا يتَّخِذْ ثِبانا**”. Ve **ابن دريد** kıyas olarak dedi; onu ancak uydurulmuş sanıyorum: **المَثْبَنَة**: kadının ayna ve aletini içine koyduğu bir kesedir. Ve onun Yemen dili olduğunu iddia etti([6]).

(**ثبي**) **الثاء** ve **الباء** ve **الياء** bir tek asıldır; o da şey üzerine devamlılıktır. Bunu **الخليل** söyledi. Ve ayrıca dedi: **التَّثْبِيَة** şey üzerine devamlılıktır; ve **التثبِية** insanı hayatında övmektir. Ve **لِلبيد**’den inşad etti:
يُثَبِّي ثناءً مِنْ كريم وقولُه *** ألا انعَمْ على حُسْن التحيّةِ واشربِ([7])İşte bu sahih bir asıldır. Ama **الثُّبَةُ** ise, süvarilerden bir topluluktur; **ثُبَةً** olurlar; çoğulu **ثُبَاتٌ** ve **ثُبُونَ**’dur. **عمرو** dedi:
فأمّا يَومَ خَشْيَتِنا عليهمْ *** فتُصْبِحُ خيلُنا عُصَباً ثُبِينا([8])**الخليل** dedi: **الثُّبَة** ayrıca havuzun **ثُبَةُ**’sidir; o, suyun [ona döndüğü([9])] ortasıdır. Bu, **الخليل**’in meseleye dair bir ta‘lîlidir; ve bu, **ثبَة**’den düşenin **الباء**’dan önce bir **واو** olduğuna delâlet eder; çünkü onun **يثوب**’dan olduğunu iddia etti. Sonra dedi: Ama avam onu **ثُبَيَّة** üzere küçültür; lafza tâbi olurlar. Havuzun **ثُبَةِ**’sinin tasğîrinde **ثُوَيبة** diyenler ise, kıyasa bağlı kaldılar; eksikliği yerine iade ettiler; tıpkı **رَوِيَّة**’nin tasğîrinde **رُوَيِّئة**([10]) dedikleri gibi; çünkü o **روّأت**’tendir. Benim yanımdaki ise: havuzun **ثبة**’sinin ve atların **ثُبةِ**’sinin aslı birdir; aralarında fark yoktur. İkisinde de tasğîr **ثُبَيّة**’dir; ve onun kıyası, bâbın başında **التثبية**’yi zikretmemizdir; o da, şey üzerine devam ettiği zaman **ثبَّى**’dan (gelir). Ama **الرّويّة**([11])’nin iştikakı ve onun **روّأت**’tan olduğu hususunda ise, onda bir nazar vardır.

--------------ـــــ
([1]) Bu da divanın 19 rivayetidir ve (هبت)’te gelecek olan. Şöyle de rivayet edilir: “قلبه قيمه”; divan şerhinde ve **اللسان**’da (**ثبت**، **هبت**) olduğu gibi.
([2]) Bu, **الجمهرة**’de (2: 199) olanla mutabıktır; ve **الجمهرة**’de ziyade etti: “Denir: Bu ağaçtan bir dal aldığın zaman **استنجيت** ettim; ve devenin sırtından bir kiriş (aldığın zaman). Ve her şey ki onu bir şeyden aldın, muhakkak ondan **استنجيته** etmişsindir.”
([3]) İki beyit **الجمهرة**’de ve **اللسان**’da (**ثبج**)’dedir.
([4]) Recez, **عتيبة بن الحارث بن شهاب**’ındır; o, **ثبرة** günü oğlundan kaçmıştı; **بنو تغلب** onu öldürdü; böylece dediğini dedi. **الجمهرة** (1: 200) ve **معجم البلدان** (**ثبرة**)’ye bak. **ابن دريد** dedi: “**حزرة** onun oğludur. Ve o, **بكره** idi.” Ve **اللسان**’da **ابن دريد**’den şöyle rivayet etti: “**بثبرره**” ve dedi: “O ancak **ثبرة**’yi kastetti; vezin için ikinci bir **راء** ziyade etti.” Bu, garip bir nakildir.
 ([5]) Asılda: “**ثابرت**”; doğrusu **الجمهرة** (1: 200) ve **اللسان** (**ثبر**)’dendir.
([6]) **الجمهرة** (1: 204)’e bak.
([7]) **ديوان لبيد** 35’te, 1880 senesinde; ve **اللسان** (**ثبا**)’da.
 ([8]) Bu rivayet, **الزوزني**’nin **المعلقات**’taki rivayetine mutabıktır. “**عليهم**” kelimesi asıldan düşmüştür. **التبريزي**’nin rivayeti:
فأما يوم خشيتنا عليهم  *** فنصبح غارة متلبينا
وأما يوم لا نخشى عليهم *** فنصبح في مجالسنا ثبينا
 ([9]) Tekmile, **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([10]) Asılda: “**ربه رؤبة**”. Ve **اللسان** (19: 68)’e bak.
([11]) Asılda “**الرية**”. Ve önceki tenbihe bak.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الثبات ضد الزوال، يقال: ثبت يثبت ثباتا، قال الله تعالى: ﴿يا أيها الذين آمنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا﴾ [الأنفال/45]، ورجل ثبت وثبيت في الحرب، وأثبته السقم (قال ابن فارس: وأثبته السقم:إذا لم يكد يفارقه)، ويقال ذلك للموجود بالبصر أو البصيرة، فيقال: فلان ثابت عندي، ونبوة النبي صلى الله عليه وسلم ثابتة، والإثبات والتثبيت تارة يقال بالفعل، فيقال لما يخرج من العدم إلى الوجود، نحو: أثبت الله كذا، وتارة لما يثبت بالحكم، فيقال: أثبت الحاكم على فلان كذا وثبته، وتارة لما يكون بالقول، سواء كان ذلك صدقا منه أو كذبا، فيقال: أثبت التوحيد وصدق النبوة (راجع: بصائر ذوي التمييز 1/347)، وفلان أثبت مع الله إلها آخر، وقوله تعالى: ﴿ليثبتوك أو يقتلوك﴾ [الأنفال/30]، أي: يثبطوك ويحيروك، وقوله تعالى: ﴿يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنيا﴾ [إبراهيم/27]، أي: يقويهم بالحجج القوية، وقوله تعالى: ﴿ولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا﴾ [النساء/66]، أي: أشد لتحصيل علمهم. وقيل: أثبت لأعمالهم واجتناء ثمرة أفعالهم، وأن يكونوا بخلاف من قال فيهم: ﴿وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا﴾ [الفرقان/23]، يقال: ثبته، أي: قويته، قال الله تعالى: ﴿ولولا أن ثبتناك﴾ [الإسراء/74]، وقال: ﴿فثبتوا الذين آمنوا﴾ [الأنفال/12]، وقال: ﴿وتثبيتا من أنفسهم﴾ [البقرة/265]، وقال: ﴿وثبت أقدامنا﴾ [البقرة/250].

##### Türkçe

- **الثبات** yok oluşun zıddıdır; denilir ki: **ثبت يثبت ثباتا**. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿يا أيها الذين آمنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا﴾ [الأنفال/45]. Ve savaşta **رجل ثبت** ve **ثبيت** (olan adam). Ve hastalık onu sabit kıldı: **وأثبته السقم** (İbn Fâris dedi ki: **وأثبته السقم**: ondan neredeyse ayrılmadığı zaman). Ve bu, gözle veya basîretle mevcut olana da söylenir; denilir ki: “Falan, benim yanımda **ثابت**tir”; ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) nübüvveti **ثابتة**dir. Ve **الإثبات** ile **التثبيت** bazen fiil ile söylenir; yokluktan varlığa çıkana denilir; şu gibi: “Allah şunu sabit kıldı”: **أثبت الله كذا**. Bazen hüküm ile sabit olana (söylenir); denilir ki: “Hâkim falana karşı şunu sabit kıldı ve onu sabitledi”: **أثبت الحاكم على فلان كذا وثبته**. Bazen de söz ile olan şeye (söylenir); bu, ondan ister doğru olsun ister yalan; denilir ki: “Tevhidi sabit kıldı ve nübüvveti doğruladı”: **أثبت التوحيد وصدق النبوة** (bakınız: بصائر ذوي التمييز 1/347). Ve falan, Allah ile birlikte başka bir ilâh sabit kıldı: **أثبت مع الله إلها آخر**. Ve O’nun sözü: ﴿ليثبتوك أو يقتلوك﴾ [الأنفال/30], yani: seni gevşetsinler ve seni şaşırtsınlar: **يثبطوك ويحيروك**. Ve O’nun sözü: ﴿يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنيا﴾ [إبراهيم/27], yani: onları güçlü delillerle kuvvetlendirir: **يقويهم بالحجج القوية**. Ve O’nun sözü: ﴿ولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا﴾ [النساء/66], yani: ilimlerini elde etmeleri bakımından daha şiddetli: **أشد لتحصيل علمهم**. Ve denildi ki: amelleri için daha sabit; ve fiillerinin meyvesini devşirmek; ve şu kimselerin hilâfına olmaları: ﴿وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا﴾ [الفرقان/23]. Denilir ki: **ثبته**; yani: onu kuvvetlendirdim: **قويته**. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ولولا أن ثبتناك﴾ [الإسراء/74]. Ve dedi ki: ﴿فثبتوا الذين آمنوا﴾ [الأنفال/12]. Ve dedi ki: ﴿وتثبيتا من أنفسهم﴾ [البقرة/265]. Ve dedi ki: ﴿وثبت أقدامنا﴾ [البقرة/250].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ب ت
فلان ثابت القدم من رجال ثبت‏.‏
ورجل ثبت الجنان وثبت الغدر إذا لم يزل في خصام أو قتال‏.‏
وفارس ثبت وثبيت‏.‏
قال العجاج‏:‏ ثبت إذا مـا صيـح بالقـوم وقـر ورجل ثبت وثبيت‏:‏ عاقل متماسك وقيل‏:‏ هو القليل السقط في جميع خصاله وقد ثبت ثباتة‏.‏
وفلان له ثبت عند الحملة أي ثبات‏.‏
قال‏:‏ وعندهم مصادق مـن وقائعنـا فمـا لهـم لدي حملاتنا ثبت وهو ثبت من الأثبات إذا كان حجة لثقته في روايته‏.‏
ووجـدت فلانـاً مـن الثقـات والأعلـام الأثبات‏.‏
وتثبت في الأمر واستثبت فيه إذا تأنى‏.‏
ورجل ثبت في الأمور‏:‏ متثبت‏.‏
وتثبت الشيء واستثبته‏.‏
وضرب الوتد في الحائط فأثبته فيه‏.‏
ومـن المجـاز‏:‏ أثبتـوه‏:‏ حبسـوه‏.‏
وضربـوه حتى أثبتوه أي أثخنوه‏.‏
وأثبتته الجراحات وأثبته السقم إذا لـم يقـدر علـى الحـراك‏.‏
وبـه ثبـات لا ينجـو منـه‏.‏
ونظرت إليه فما أثبته ببصري‏.‏
وأثبت اسمه في الديـوان‏:‏ كتبـه‏.‏
وأثبـت الشـيء معرفة إذا قتله علماً‏.‏
وثبت لبدك وأثبت الله لبدك‏:‏ دعاء بدوام الأمر‏.‏

##### Türkçe

ث ب ت
Falanca, ayak(ı) sabit olan kimse(ler)dendir; erkeklerden **ثبت**(tir).
Ve bir adam, yürek(çe) **ثبت** ve hile(ce) **ثبت**(tir); eğer çekişme yahut savaş içinde durmadan devam ederse.
Ve bir süvari **ثبت** ve **ثبيت**(tir).
El-‘Accâc dedi:
**ثبت**: kavme bağırıldığı zaman ağırbaşlı oldu. Ve bir adam **ثبت** ve **ثبيت**: akıllı, sağlam tutunan; ve denildi ki: o, bütün huylarında düşüklüğü az olandır. Ve o, **ثباتة** ile **ثبت** oldu.
Ve falancanın, حمله (hücum) sırasında **ثبت**’i vardır; yani sebat.
Dedi:
Ve onların yanında, vak‘alarımızdan doğrulayıcılar vardır; artık onların, hücumlarımız yanında **ثبت**’i yoktur. Ve o, rivayetinde güvenilirliği sebebiyle hüccet olduğu zaman **الأثبات**’tan bir **ثبت**’tir.
Ve falancayı, güvenilirlerden ve **الأعلام الأثبات**’tan buldum.
Ve işte **تثبت** etti ve onda **استثبت** etti; eğer ağır davrandıysa.
Ve işlerde **ثبت** olan bir adam: **متثبت**.
Ve şeyi **تثبت** etti ve onu **استثبته**.
Ve kazığı duvara vurdu da onu orada **أثبته**.
Ve mecazdandır: **أثبتوه**: onu hapsettiler.
Ve onu dövdüler, ta ki onu **أثبتوه**; yani onu ağır yaraladılar.
Ve yaralar onu **أثبتته** ve hastalık onu **أثبته**; eğer hareket etmeye güç yetiremediyse.
Ve onda, ondan kurtulunmayan bir **ثبات** vardır.
Ve ona baktım da onu gözümle **أثبته** etmedim.
Ve adını divana **أثبت** etti: onu yazdı.
Ve şeyi, bilme(ce) **أثبت** etti; eğer onu bilgi olarak öldürdüyse.
Ve “**ثبت** olsun senin lübde(n)” ve “Allah senin lübde(n)i **أثبت** etsin”: işin devamlılığı için bir duadır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ثَبَتَ الشيءُ يَثْبُتُ ثَباتاً وثُبوتاً فهو ثابتٌ وثَبِيتٌ وثَبْتٌ، وأَثْبَتَه هو، وثَبَّتَه بمعنىً.
وشيء ثَبْتٌ: ثابتٌ. ويقال للجَرَاد إِذا رزَّ أَذْنابَه ليَبِيضَ: ثَبَتَ وأَثْبَتَ وثَبَّتَ. ويقال: ثَبَتَ فلانٌ في المَكان يَثْبُتُ ثبُوتاً، فهو ثابتٌ إِذا أَقام به.
وأَثْبَتَه السُّقْم إِذا لم يُفارِقْهُ.
وثَبَّتَه عن الأَمْر كَثَبَّطه.
وفرس ثَبْتٌ: ثَقِفٌ في عَدْوِه. ورجل ثَبْتُ الغَدْرِ إِذا كان ثابِتاً في قتال أَو كلام؛ وفي الصحاح؛ إِذا كان لسانُه لا يزال عند الخُصُوماتِ؛ وقد ثَبُتَ ثَباتَةً وثُبوتةً.
وتَثَبَّتَ في الأَمْر والرَّأْي، واستَثْبَتَ: تَأَنَّى فيه ولم يَعْجَل. واسْتَثْبَتَ في أَمْرِه إِذا شاور وفحَصَ عنه. وقوله عز وجل: ومَثَلُ الذين يُنْفِقون أَموالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللَّه وتَثْبِيتاً من أَنفسهم؛ قال الزجاج: أَي يُنْفِقونَها مُقِرِّين بأَنها مما يُثِيبُ اللَّهُ عليها. وقال في قوله عز وجل: وكُلاًّ نَقُصُّ عليك من أَنْباء الرُّسُلِ ما نُثَبِّتُ به فُؤَادَكَ؛ قال: معنى تَثْبِيت الفُؤادِ تَسْكِينُ لقَلْب، ههنا ليس للشك، ولكن كلَّمَا كان البُرْهانُ والدِّلالةُ أَكْثَر على القَلْب، كان القلبُ أَسْكَنَ وأَثْبَتَ أَبداً، كما قال إِبراهيم، عليه السلام: ولكن لِيَطْمَئِنَّ قلبي. ورجل ثَبْتٌ أَي ثابتُ القَلْب؛ قال العجاج يمدح عمر بن عبد اللَّه بن مَعْمَرٍ:
الحَمدُ للَّه الذي أَعْطَى الخِيَرْ
مَوَالِيَ الحَقِّ، إِنِ المَوْلى شَكَرْ
عَهْدَ نَبِيٍّ، ما عَفَا وما دَثَرْ،
وعَهْدَ صِدِّيقٍ رأَى بَرّاً، فَبرّ
وعَهْدَ عُثمانَ، وعَهْداً من عُمَرْ،
وعَهْدَ إِخْوانٍ، همُ كانوا الوَزَرْ
وعُصْبةَ النَّبيِّ، إِذْ خافُوا الحَصَرْ،
شَدُّوا له سُلْطانَه، حتى اقْتَسَرْ
بالقَتْلِ أَقْواماً، وأَقواماً أَسَرْ،
تَحْتَ التي اخْتَارَ له اللَّهُ الشَّجَرْ
محمداً، واخْتارَه اللَّهُ الخِيَرْ،
فما وَنَى محمدٌ، مُذْ أَنْ غَفَرْ
له الإِلهُ ما مَضَى، وما غَبَرْ،
أَن أَظْهَرَ الدِّينَ به، حَتى ظَهَرْ
منها:
بكُلِّ أَخْلاقِ الرِّجالِ قد مَهَرْ،
ثَبْتٌ، إِذا ما صِيحَ بالقَوْم وَقَرْ
ورجل ثَبْتُ المُقام: لا يَبْرَحُ.
والثَّبْتُ والثَّبِيتُ: الفارسُ الشُّجاع. والثَّبِيتُ: الثَّابتُ العَقْل؛ قال طرفة:
فالهَبِيتُ لا فُؤاد لَهُ،
والثَّبِيتُ قَلْبُه قِيَمُهْ
تقول منه: ثَبُتَ، بالضم، أَي صار ثَبيتاً.
والمُثْبَتُ: الذي ثَقُلَ، فلم يَبْرَحِ الفِراش.
والثِّباتُ: سَيْرٌ يُشَدُّ به الرَّحْل، وجَمْعُه أَثْبِتة. ورَحْلٌ مُثْبَت: مَشْدُود بالثِّباتِ؛ قال الأَعْشى:
زَيَّافَةٌ، بالرَّحْلِ خَطَّارة،
تَلْوي بشَرْخَيْ مُثْبَتٍ، قاتِرِ
وفي حديث مَشُورَة قُرَيْش في أَمر النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، قال بعضهم: إِذا أَصْبَحَ فأَثْبِتُوه بالوَثاق.
وفي حديث أَبي قَتادة: فطَعَنْتُه فأَثْبَتُّه أَي حَبَسْتُه وجَعَلْتُه ثابتاً في مكانه لا يُفارقه.
وأُثْبِتَ فلانٌ، فهو مُثْبَتٌ إِذا اشْتَدَّتْ به عِلَّتُه أَو أَثْبَتَته جِراحةٌ فلم يتَحَرَّك. وقَولهُ تعالى: ليُثْبِتُوك؛ أَي يَجْرحوك جِراحةً لا تَقُوم معها. ورجل له ثَبَتٌ عند الحَمْلة، بالتحريك، أَي ثَبات؛ وتقول أَيضاً: لا أَحْكُم بكذا، إِلا بثَبَتٍ أَي بحُجَّة. وفي حديث صوم يوم الشك: ثم جاءَ الثَّبَتُ أَنه من رمضان؛ الثَّبَتُ، بالتحريك: الحجة والبينة. وفي حديث قتادة بن النُّعْمان: بغير بَيِّنَة ولا ثَبَتٍ. وثابَته وأَثْبَتَه: عَرَفَه حَقَّ المَعْرفة. وطَعَنه فأَثْبَت فيه الرُّمْح أَي أَنْفَذَه. وأَثْبَتَ حجته: أَقامها وأَوْضَحها. وقولٌ ثابتٌ: صحيح. وفي التنزيل العزيز: يُثَبِّتُ اللَّهُ الذين آمنوا بالقول الثابت؛ وكلُّه من الثَّبات.
وثابتٌ وثَبِيتٌ: اسمان، ويُصغَّر ثابِتٌ، من الأَسماء، ثُبَيْتاً، فأَما الثابتُ إِذا أَرَدْتَ به نَعْتَ شيء، فتصغيره: ثُوَيْبِتٌ. وإِثْبِيتُ: اسم أَرض، أَو موضعٍ، أَو جبل؛ قال الراعي:
تُلاعِبُ أَوْلادَ المَها بكُراتِها،
بإِثْبِيتَ، فَالجَرْعاءِ ذاتِ الأَباترِ

##### Türkçe

**ثَبَتَ** şey **يَثْبُتُ** **ثَباتاً** ve **ثُبوتاً** (olarak); o hâlde o **ثابتٌ** ve **ثَبِيتٌ** ve **ثَبْتٌ**dur. Ve onu o **أَثْبَتَه**; ve onu **ثَبَّتَه** (da) bir mânâ ile.

Ve **ثَبْتٌ** bir şey: **ثابتٌ**. Ve çekirge için, kuyruğunu yumurtlamak için diktiği zaman, denilir: **ثَبَتَ** ve **أَثْبَتَ** ve **ثَبَّتَ**. Ve denilir: **ثَبَتَ** falan kimse mekânda **يَثْبُتُ** **ثبُوتاً**; o hâlde o, onda ikamet ettiği zaman **ثابتٌ**tir.

Ve hastalık onu, ondan ayrılmadığı zaman, **أَثْبَتَه**.

Ve onu işten alıkoydu: **ثَبَّتَه**; **كَثَبَّطه** gibi.

Ve **ثَبْتٌ** bir at: koşusunda **ثَقِفٌ** (çevik/maharetli). Ve **ثَبْتُ الغَدْرِ** bir adam: savaşta yahut sözde sabit olduğu zaman; ve Sıhah’ta: dili çekişmeler sırasında hâlâ (yerinde) olduğu zaman; ve gerçekten o **ثَبُتَ** **ثَباتَةً** ve **ثُبوتةً**.

Ve işte ve görüşte **تَثَبَّتَ**, ve **استَثْبَتَ**: onda ağır davrandı ve acele etmedi. Ve işinde **اسْتَثْبَتَ**: danıştığı ve onu araştırıp incelediği zaman. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “Ve Allah’ın rızasını arayarak mallarını infak edenlerin misali ve nefislerinden bir **تَثْبِيتاً**”; Zeccâc dedi: yani onları, Allah’ın onlara karşılık vereceği şeylerden olduğuna ikrar ederek infak ederler. Ve Aziz ve Celil olanın sözü hakkında: “Ve resullerin haberlerinden sana, onunla kalbini **نُثَبِّتُ** ettiğimiz şeyi bütünüyle anlatıyoruz”; dedi: kalbin **تَثْبِيت**inin mânâsı, kalbe sükûnet vermektir; burada şüphe için değildir; fakat kalp üzerinde burhan ve delâlet ne kadar çok olursa, kalp o kadar daha sakin ve daima daha **أَثْبَتَ** olur; İbrahim’in, عليه السلام, dediği gibi: “Fakat kalbim tatmin olsun diye.” Ve **ثَبْتٌ** bir adam: yani kalbi sabit olan; Accâc, Ma‘mer oğlu Abdullah oğlu Ömer’i överken dedi:

الحَمدُ للَّه الذي أَعْطَى الخِيَرْ
مَوَالِيَ الحَقِّ، إِنِ المَوْلى شَكَرْ
عَهْدَ نَبِيٍّ، ما عَفَا وما دَثَرْ،
وعَهْدَ صِدِّيقٍ رأَى بَرّاً، فَبرّ
وعَهْدَ عُثمانَ، وعَهْداً من عُمَرْ،
وعَهْدَ إِخْوانٍ، همُ كانوا الوَزَرْ
وعُصْبةَ النَّبيِّ، إِذْ خافُوا الحَصَرْ،
شَدُّوا له سُلْطانَه، حتى اقْتَسَرْ
بالقَتْلِ أَقْواماً، وأَقواماً أَسَرْ،
تَحْتَ التي اخْتَارَ له اللَّهُ الشَّجَرْ
محمداً، واخْتارَه اللَّهُ الخِيَرْ،
فما وَنَى محمدٌ، مُذْ أَنْ غَفَرْ
له الإِلهُ ما مَضَى، وما غَبَرْ،
أَن أَظْهَرَ الدِّينَ به، حَتى ظَهَرْ

Ondan (bir parça):

بكُلِّ أَخْلاقِ الرِّجالِ قد مَهَرْ،
**ثَبْتٌ**، إِذا ما صِيحَ بالقَوْم وَقَرْ

Ve **ثَبْتُ المُقام** bir adam: ayrılmaz.

Ve **الثَّبْتُ** ve **الثَّبِيتُ**: yiğit süvari. Ve **الثَّبِيتُ**: aklı sabit olan; Tarafe dedi:

فالهَبِيتُ لا فُؤاد لَهُ،
والثَّبِيتُ قَلْبُه قِيَمُهْ

Ondan şöyle dersin: **ثَبُتَ**, damme ile; yani **ثَبيتاً** oldu.

Ve **المُثْبَتُ**: ağırlaşan, böylece yataktan ayrılmayan kimse.

Ve **الثِّباتُ**: eyerin bağlandığı bir yürüyüş/bağ; çoğulu **أَثْبِتة**. Ve **مُثْبَت** bir eyer: **الثِّباتِ** ile sıkıca bağlanmış; A‘şâ dedi:

زَيَّافَةٌ، بالرَّحْلِ خَطَّارة،
تَلْوي بشَرْخَيْ مُثْبَتٍ، قاتِرِ

Ve Peygamberin, صلى اللَّه عليه وسلم, işi hakkında Kureyş’in danışması hadîsinde: bazısı dedi ki: sabahlayınca onu bağ ile **فأَثْبِتُوه**.

Ve Ebû Katâde hadîsinde: “Onu mızrakladım da onu **فأَثْبَتُّه**”; yani onu hapsettim ve onu yerinde sabit kıldım, ondan ayrılmaz.

Ve falan kimse **أُثْبِتَ**, o hâlde o **مُثْبَتٌ**tir: hastalığı ona şiddetlendiği zaman yahut bir yara onu **أَثْبَتَته** de hareket etmediği zaman. Ve Yüce Allah’ın sözü: **ليُثْبِتُوك**; yani seni, onunla ayağa kalkamayacağın bir yara ile yaralasınlar. Ve **ثَبَتٌ**i olan bir adam, حملة (hücum) sırasında, harekeli olarak: yani **ثَبات**. Ve ayrıca dersin: “Şöyle şöyleye hükmetmem, ancak bir **ثَبَتٍ** ile”; yani bir hüccet ile. Şüphe günü orucu hadîsinde: “Sonra onun Ramazan’dan olduğuna dair **الثَّبَتُ** geldi”; **الثَّبَتُ**, harekeli olarak: hüccet ve beyyine. Katâde b. Nu‘mân hadîsinde: “Beyyine ve **ثَبَتٍ** olmaksızın.”

Ve onu **ثابَته** ve onu **أَثْبَتَه**: onu hakkıyla tanıdı. Ve onu mızrakladı da mızrağı onda **فأَثْبَت** etti: yani onu geçirdi. Ve hüccetini **أَثْبَتَ**: onu ikame etti ve onu açıkladı.

Ve **ثابتٌ** bir söz: sahih. Ve Aziz tenzilde: “Allah iman edenleri **بالقول الثابت** ile sağlamlaştırır”; ve hepsi **الثَّبات**tandır.

Ve **ثابتٌ** ve **ثَبِيتٌ**: iki isimdir. Ve isimlerden **ثابِتٌ**, **ثُبَيْتاً** olarak küçültülür. Ama **الثابتُ** eğer onunla bir şeyin sıfatını murat edersen, onun küçültmesi: **ثُوَيْبِتٌ**tir.

Ve **إِثْبِيتُ**: bir yerin adı, yahut bir mevkiin, yahut bir dağın (adı); Râ‘î dedi:

تُلاعِبُ أَوْلادَ المَها بكُراتِها،
بإِثْبِيتَ، فَالجَرْعاءِ ذاتِ الأَباترِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث ب ت * * ثبتَ * الشيء من باب دخل و * ثَبَاتاً * أيضا و * أثْبَتَهُ * غيره و * ثَبّتَهُ * أيضا و * أَثْبَتَهُ * السقم إذا لم يفارقه وقوله تعالى ﴿ليثبتوك﴾ أي يجرحوك جراحة لا تقوم معها و * تَثَبّتَ * في الأمر و * اسْتَثْبَتَ * بمعنى ورجل * ثَبْتٌ * بسكون الباء أي * ثابتُ * القلب ورجل له * ثَبَتٌ * عند الحملة بفتح الباء أي ثبات وتقول لا أحكم بكذا إلا بثبت بفتح الباء أي بحجة و * الثَّبيِتُ * الثابت العقل

##### Türkçe

* ث ب ت * **ثبتَ** şey, باب دخل’den (geldi) ve ayrıca **ثَبَاتاً** (olarak); başkası onu **أثْبَتَهُ** ve ayrıca onu **ثَبّتَهُ**; ve hastalık, ondan ayrılmadığı zaman onu **أَثْبَتَهُ**; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿ليثبتوك﴾ yani: onunla beraber ayağa kalkınamayacak bir yara ile seni yaralasınlar; ve işte **تَثَبّتَ** ve **اسْتَثْبَتَ** “anlamında”; ve bir adam **ثَبْتٌ** (ب’nin sükûnu ile), yani kalbin **ثابتُ**’i; ve حمله esnasında onun için **ثَبَتٌ** (ب’nin fethi ile) olan bir adam, yani sebat; ve “şöyle şöyle ile ancak ب’nin fethi ile **ثبت** ile, yani bir hüccet ile hükmederim” dersin; ve **الثَّبيِتُ**: aklı sabit olan.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ثبت الشيء، يثبت، ثباتا بالفتح، وثبوتا بالضم، فهو ثابت، وثبيت، وثبت بفتح فسكون. شيء ثبت: أي ثابت. وأثبته هو، وثبته، بمعنى. ويقال: ثبت فلان في المكان، يثبت، ثبوتا: إذا أقام به، فهو ثابت. والثبيت، كأمير: الفارس الشجاع الصادق الحملة، كالثبت بفتح فسكون. وقد ثبت الرجل ككرم، ثباتة ككرامة، وثبتة بالضم: أي صار ثبيتا. الثبيت، أيضا: الثابت العقل. قال العجاج
  ثبت إذا ما صيح بالقوم وقر والثبيت: الثابت القوة والعقل، قال طرفة:
  الهبيت لا فؤاد له                      والثبيت قلبه قيمه هكذا أنشده في الصحاح، والذي بخط الأزهري هكذا:
  فالهبيت لا فؤاد له                      والثبيت قلبه فهمه ورجل ثبت الجنان من رجال ثبت، وثبت القدم: لم يزل في خصام أو قتال. وفارس ثبت، ورجل ثبت وثبيت: عاقل متماسك، أو قليل السقط، كذا في الأساس. وفي اللسان: رجل ثبت الغدر إذا كان ثابتا في قتال أو كلام؛ وفي الصحاح: إذا كان لسانه لا يزل عند الخصومات. الثبت من الخيل: الثقف في عدوه، أي: جريه، كالثبيت أيضا. والثبات، بالكسر: شبام البرقع، وهو خيوطه. الثبات: سير يشد به الرحل، وجمعه: أثبتة. المثبت، كمكرم: الرحل المشدود به، أي: بالسير؛ قال الأعشى:
  زيافة بالرحل خـطـارة                      تلوي بشرخي مثبت قاتر وفي حديث مشورة قريش في أمر النبي صلى الله عليه وسلم، قال بعضهم: إذا أصبح فأثبتوه بالوثاق. المثبت: من لا حراك به من المرض، يقال: أثبت فلان، فهو مثبت: إذا اشتدت به علته، وهو مجاز كذا المثبت، بكسر الباء وهو الذي ثقل من الكبر وغيره، فلم يبرح الفراش، ومنه قولهم: به داء ثبات، بالضم، أي: معجز عن الحركة، أي: يثبت الإنسان حتى لا يتحرك. من المجاز أيضا: ثابته مثابتة، وأثبته إثباتا: إذا عرفه حق المعرفة. وأثبت الشيء معرفة: قتله علما. ونظرت إليه، فما أثبته ببصري. وإثبيت. بالكسر كإزميل: اسم أرض، أو ماء لبني يربوع بن حنظلة، ثم لبني المحل منهم، قاله نصر، وأنشد للراعي:
  نثرنا عليهم يوم إثبيت بعدماشفينا الغليل بالرماح البواتر أو هو ماء لبني المحل بن جعفر بأود، كذا روي عن السكري في شرح قول جرير:

  أتعرف أم أنكرت أطلال دمنة                      بإثبيت فالجونين بال جديدها وفي اللسان: أرض، أو موضع، أو جبل وقال الراعي:
  تلاعب أولاد المها بكراتهـا                      بإثبيت فالجرعاء ذات الأباتر

  وثابت، وثبيت: اسمان، ويصغر ثابت من الأسماء ثبيتا. فأما ثابت، إذا أردت به نعت شيء، فتصغيره ثويبت. أبو نصر أحمد بن عبد الله بن أحمد بن ثابت البخاري الثابتي، نسبة إلى جد والده ثابت المذكور فقيه شافعي من أهل بخارى سكن بغداد، وحدث بها عن أبي القاسم بن حبابة، وتفقه على أبي حامد الأسفراييني، وأفتى، وكان له حلقة بجامع المنصور، وتوفي في رجب سنة 449. ومما بقي عليه ذكره: الإمام أبو بكر أحمد بن علي بن ثابت بن أحمد بن مهدي بن ثابت الحافظ، صاحب التصانيف المشهورة، توفي ببغداد في شوال سنة 463. وأبو سعد أسعد بن محمد بن أحمد بن أبي سعد بن علي الثابتي؛ قيل إنه من أولاد زيد بن ثابت الأنصاري من أهل بنجديه، تفقه على مذهب الشافعي، وروي عن أبي سعيد البغوي، وتوفي سنة 545 بها. وقريبه أبو الفتح محمد بن عبد الرحمن بن أحمد الثابتي، صوفي سمع الكثيرن قتل سنة 548 بدولاب الخازن بمرو. وأبو طاهر محمد بن علي بن أحمد بن الحسين، الثابتي من ولد ثابت بن قيس بن شماس الأنصاري، بغدادي صالح، عن عبد الكريم بن الحسين بن رزبة وتوفي سنة 536. وعبد الرحمن بن محمد بن ثابت بن أحمد الثابتي الخرقي أبو القاسم، المعروف بمفتي الحرمين، روى عن أبي محمد عبد الله بن أحمد وغيره، وعنه أبو بكر البشاري، ومات سنة 495. وأبو ثبيت، كزبير: يزيد بن مسهر، من بني همام بن مرة، ذكره الأعشى في شعره. وأبو ثبيت الجمازي شيخ لعبد الحميد بن جعفر. وثبيت بن كثير، عن يحيى بن سعيد الأنصاري، وعنه يحيى بن حمزة. وهانئ بن ثبيت الحضرمي، عن ابن عباس. وعقبة بن أبي ثبيت البصري شيخ لشعبة. محدثون. من المجاز أثبت فلان، فهو مثبت، إذا اشتدت به علته، أو أثبتته جراحه فلم يتحرك. وقوله تعالى وعز  ليثبتوك  أي: ليجرحوك جراحة لا تقوم معها ليحبسوك، وهو أيضا مجاز. وفي حديث أبي قتادة  فطعنته، فأثبته  ، أي: حبسته وجعلته ثابتا في مكانه لا يفارقه، ومنه أيضا: ضربوه حتى أثبتوه، أي: أثخنوه. وجدته من الأثبات والأعلام الثقات، وهو ثبت من الأثبات: إذا كان حجة، لثقته في روايته، وهو جمع ثبت، محركة، وهو الأقيس. وقد يسكن وسطه. وفي المصباح: رجل ثبت: متثبت في أموره. وثبت الجنان: ثابت القلب، والاسم ثبت بفتحتين. وقيل للحجة: ثبت، بفتحتين، إذا كان عدلا ضابطا، والجمع الأثبات، كسبب وأسباب. وفي اللسان: ورجل له ثبت عند الحملة، بالتحريك، أي: ثبات. وتقول أيضا: لا أحكم بكذا إلا بثبت، أي: بحجة. وفي حديث قتادة بن النعمان:  بغير بينة، ولا ثبت  . وفي حديث صوم يوم الشك:  ثم جاء الثبت أنه من رمضان  الثبت، بالتحريك: الحجة والبينة. تثبت في الأمر والرأي، واستثبت: إذا تأنى فيه، ولم يعجل. واستثبت في أمره: إذا شاور، وفحص عنه. وثبيته، كجهينة: بنت الضحاك، أو هي نبيتة بالنون، لها إدراك. ثبيتة بنت يعار الأنصارية، وبنت النعمان، بايعت، قاله ابن سعد؛ صحابيتان. وثبيتة بنت الربيع بن عمرو الأنصارية؛ وثبيتة بنت سليط، ذكرهما ابن حبيب. ثبيتة بنت حنظلة الأسلمية، تابعية روت عن أمها، قاله الحافظ. ومما يستدرك عليه: يقال للجراد، إذا رز أذنابه ليبيض: ثبت، وأثبت. وأثبته السقم: إذا لم يفارقه. وثبته عن الأمر: كثبطه. وطعنه فأثبت فيه

  الرمح: أي أنفذه. وأثبت حجته: أقامها وأوضحها. وقول ثابت: صحيح. وفي التنزيل العزيز  يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت  ، وكله من الثبات. والثبت، محركة: الفهرس الذي يجمع فيه المحدث مروياته وأشياخه، كأنه أخذ من الحجة؛ لأن أسانيده وشيوخه حجة له، وقد ذكره كثير من المحدثين. وقيل: إنه من اصطلاحات المحدثين، ويمكن تخريجه على المجاز. وأبو إسحاق إبراهيم بن محمد بن ثبات، كسحاب، الأندلسي الفقيه، سمع أبا علي الغساني، وعنه أبو عبد الله بن أبي الخصال. ومن المجاز: أثبت اسمه في الديوان: كتبه. وثبت لبدك: دعاء بدوام الأمر. وهذان من الأساس.ح: أي أنفذه. وأثبت حجته: أقامها وأوضحها. وقول ثابت: صحيح. وفي التنزيل العزيز  يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت  ، وكله من الثبات. والثبت، محركة: الفهرس الذي يجمع فيه المحدث مروياته وأشياخه، كأنه أخذ من الحجة؛ لأن أسانيده وشيوخه حجة له، وقد ذكره كثير من المحدثين. وقيل: إنه من اصطلاحات المحدثين، ويمكن تخريجه على المجاز. وأبو إسحاق إبراهيم بن محمد بن ثبات، كسحاب، الأندلسي الفقيه، سمع أبا علي الغساني، وعنه أبو عبد الله بن أبي الخصال. ومن المجاز: أثبت اسمه في الديوان: كتبه. وثبت لبدك: دعاء بدوام الأمر. وهذان من الأساس.

##### Türkçe

**ثبت** şey: (o) sabit olur, sabit olur; **ثباتا** (fetha ile) ve **ثبوتا** (damma ile); o hâlde o **ثابت**tir, ve **ثبيت**tir, ve fetha sonra sükûn ile **ثبت**tir. “**ثبت** şey”: yani sabit. Ve onu o **أثبته**; ve onu **ثبته**; mânâca.

Ve denir: falan kimse mekânda **ثبت** etti; sabit olur; **ثبوتا**: orada ikamet ettiğinde; o hâlde o sabittir. Ve **الثبيت**, **أمير** gibi: cesur süvari, hamlede doğru olan; fetha sonra sükûn ile **الثبت** gibi. Ve adam **ثبت** etti, **كرم** gibi; **ثباتة** ( **كرامة** gibi), ve damma ile **ثبتة**: yani **ثبيتا** oldu. **الثبيت**, ayrıca: aklı sabit olan. **العجاج** dedi:
  **ثبت** إذا ما صيح بالقوم وقر
Ve **الثبيت**: kuvveti ve aklı sabit olan; **طرفة** dedi:
  الهبيت لا فؤاد له                      والثبيت قلبه قيمه
Bunu **الصحاح**’ta böyle rivayet etti; **الأزهري**’nin hattıyla olan ise böyle:
  فالهبيت لا فؤاد له                      والثبيت قلبه فهمه
Ve “**ثبت الجنان**” adam: **ثبت** erkeklerden; ve “**ثبت القدم**”: çekişmede yahut savaşta durmadan (devamlı) oldu. Ve “**ثبت**” süvari; ve “**ثبت** ve **ثبيت**” adam: akıllı, sağlam tutunan; yahut düşmesi az olan; **الأساس**’ta böyle. **اللسان**’da: “**ثبت الغدر**” adam: savaşta yahut sözde sabit olduğunda; **الصحاح**’ta: dili çekişmelerde durmadan (sürüp gittiğinde). Atlardan **الثبت**: koşusunda çevik olan; yani: koşması; **الثبيت** de böyledir. Ve **الثبات** (kesra ile): **البرقع**’ın **شبام**’ı; o, onun iplikleridir. **الثبات**: eyer bağlanan kayış; cem‘i: **أثبتة**. **المثبت**, **مكرم** gibi: onunla bağlanan eyer; yani: kayışla; **الأعشى** dedi:
  زيافة بالرحل خـطـارة                      تلوي بشرخي مثبت قاتر
Ve Kureyş’in Peygamber صلى الله عليه وسلم hakkında istişaresi hadîsinde: bazısı dedi ki: “Sabahlayınca onu bağla sağlamlaştırın: **فأثبتوه بالوثاق**.” **المثبت**: hastalıktan kendisinde hareket olmayan; denir: falan **أثبت** oldu, o hâlde o **مثبت**tir: illeti ona şiddetlendiğinde; ve o mecazdır. Keza **المثبت** ( **الباء**’nın kesrası ile): yaşlılık ve başkası sebebiyle ağırlaşan, yataktan ayrılmayan; bundan onların sözü: onda **داء ثبات** vardır (damma ile): yani hareketten âciz; yani insanı sabit kılar, ta ki hareket etmesin. Mecazdan da: onunla **ثابته مثابتة** etti; ve onu **أثبته إثباتا** etti: onu hakkıyla bildiğinde. Ve şeyi bilgi olarak **أثبت** etti: onu bilgiyle öldürdü. Ve ona baktım; gözümle onu ne kadar da **أثبته** (sağlamca tuttum). Ve **إثبيت** (kesra ile, **إزميل** gibi): bir yerin adı; yahut **بني يربوع بن حنظلة**’ye, sonra onlardan **بني المحل**’e ait bir su; bunu **نصر** söyledi; ve **الراعي** için inşad etti:
  نثرنا عليهم يوم إثبيت بعدماشفينا الغليل بالرماح البواتر
Yahut o, **أود**’da **بني المحل بن جعفر**’e ait bir sudur; **السكري**’den **جرير**’in sözünün şerhinde böyle rivayet edildi:
  أتعرف أم أنكرت أطلال دمنة                      بإثبيت فالجونين بال جديدها
Ve **اللسان**’da: bir yer; yahut bir mevki; yahut bir dağ. Ve **الراعي** dedi:
  تلاعب أولاد المها بكراتهـا                      بإثبيت فالجرعاء ذات الأباتر

Ve **ثابت** ve **ثبيت**: iki isimdir; isimlerden **ثابت** küçültülürse **ثبيتا** olur. Ama **ثابت**: eğer onunla bir şeyin sıfatını kast edersen, onun küçültmesi **ثويبت**tir. **أبو نصر أحمد بن عبد الله بن أحمد بن ثابت البخاري الثابتي**: babasının dedesi olan zikredilen **ثابت**’e nisbet; Buhara ehlinden Şafiî fakihi; Bağdat’ta oturdu; orada **أبي القاسم بن حبابة**’den hadis rivayet etti; **أبي حامد الأسفراييني**’nin yanında fıkıh öğrendi; fetva verdi; **جامع المنصور**’da bir halkası vardı; 449 senesi Receb’inde vefat etti. Onun zikrinden geriye kalanlardan: imam **أبو بكر أحمد بن علي بن ثابت بن أحمد بن مهدي بن ثابت الحافظ**; meşhur tasniflerin sahibi; Bağdat’ta 463 senesi Şevval’inde vefat etti. Ve **أبو سعد أسعد بن محمد بن أحمد بن أبي سعد بن علي الثابتي**; denildi ki o, **زيد بن ثابت الأنصاري** evladındandır; **بنجديه** ehlindendir; Şafiî mezhebi üzere fıkıh öğrendi; **أبي سعيد البغوي**’den rivayet etti; orada 545 senesinde vefat etti. Ve onun yakını **أبو الفتح محمد بن عبد الرحمن بن أحمد الثابتي**; sûfî; çok kimseleri dinledi; Merv’de **دولاب الخازن**’de 548 senesinde öldürüldü. Ve **أبو طاهر محمد بن علي بن أحمد بن الحسين، الثابتي**: **ثابت بن قيس بن شماس الأنصاري** soyundandır; Bağdatlı salih; **عبد الكريم بن الحسين بن رزبة**’den; 536 senesinde vefat etti. Ve **عبد الرحمن بن محمد بن ثابت بن أحمد الثابتي الخرقي أبو القاسم**; **مفتي الحرمين** diye bilinen; **أبي محمد عبد الله بن أحمد** ve başkasından rivayet etti; ondan **أبو بكر البشاري** rivayet etti; 495 senesinde öldü. Ve **أبو ثبيت**, **زبير** gibi: **يزيد بن مسهر**; **بني همام بن مرة**’dendir; **الأعشى** onu şiirinde zikretti. Ve **أبو ثبيت الجمازي**: **عبد الحميد بن جعفر**’e şeyh. Ve **ثبيت بن كثير**: **يحيى بن سعيد الأنصاري**’den; ondan **يحيى بن حمزة**. Ve **هانئ بن ثبيت الحضرمي**: **ابن عباس**’tan. Ve **عقبة بن أبي ثبيت البصري**: **شعبة**’ye şeyh. Hadisçiler.

Mecazdan: falan **أثبت** oldu, o hâlde o **مثبت**tir; illeti ona şiddetlendiğinde; yahut yaraları onu **أثبتته** etti de hareket etmedi. Ve O’nun sözü (azze ve celle): **ليثبتوك** yani: seni, onunla ayağa kalkınmayan bir yarayla yaralasınlar ki seni hapsetsinler; o da mecazdır. Ve **أبي قتادة** hadîsinde: “Onu mızrakladım, onu **فأثبته** ettim”: yani onu hapsettim ve onu yerinde sabit kıldım, ondan ayrılmasın; bundan da: “Onu dövdüler, ta ki onu **أثبتوه** ettiler”: yani onu ağır yaraladılar. Onu **الأثبات** ve güvenilir alametlerden buldum; ve o, **الأثبات**’tan bir **ثبت**tir: hüccet olduğunda; rivayetindeki güvenilirliği sebebiyle. Ve o, **ثبت**’in cem‘idir; harekeli; ve o daha kıyasîdir. Ve ortası bazen sükûnlanır. **المصباح**’da: “**ثبت** adam”: işlerinde sağlam duran. Ve “**ثبت الجنان**”: kalbi sabit; isim **ثبت** (iki fetha ile). Ve hüccete “**ثبت**” (iki fetha ile) denildi: adil, ضبط sahibi olduğunda; cem‘i **الأثبات**; **سبب** ve **أسباب** gibi. **اللسان**’da: “Ve hamlede onun için **ثبت** vardır” (hareke ile): yani sebat. Ve ayrıca dersin: “Ben şu hükmü ancak bir **ثبت** ile veririm”: yani bir hüccet ile. **قتادة بن النعمان** hadîsinde: “**بغير بينة، ولا ثبت**.” Şüphe günü orucu hadîsinde: “Sonra **الثبت** geldi ki o Ramazan’dandır.” **الثبت** (hareke ile): hüccet ve beyyine. İşte ve görüşte **تثبت** etti; ve **استثبت** etti: onda ağır davrandığında ve acele etmediğinde. Ve işinde **استثبت** etti: danıştığında ve onu araştırdığında. Ve **ثبيته**, **جهينة** gibi: **الضحاك**’ın kızı; yahut o, **نبيتة**’dir (**النون** ile); onun idraki vardır. **ثبيتة بنت يعار الأنصارية** ve **بنت النعمان**: biat etti; bunu **ابن سعد** söyledi; iki sahâbî kadın. Ve **ثبيتة بنت الربيع بن عمرو الأنصارية**; ve **ثبيتة بنت سليط**: onları **ابن حبيب** zikretti. **ثبيتة بنت حنظلة الأسلمية**: tâbiî; annesinden rivayet etti; bunu **الحافظ** söyledi. Ve ona istidrâk edilenlerden: çekirgeye, kuyruğunu yumurtlamak için topladığında, **ثبت** ve **أثبت** denir. Ve hastalık onu **أثبته** etti: ondan ayrılmadığında. Ve onu işten **ثبته** etti: **ثبطه** gibi. Ve onu mızrakladı da onda **فأثبت** etti.

**الرمح**: yani onu delip geçirdi. Ve **أثبت حجته**: onu ikame etti ve onu açıkladı. Ve **قول ثابت**: sahih. Ve aziz tenzilde: “Allah iman edenleri **بالقول الثابت** ile sabit kılar”; ve hepsi **الثبات**tandır. Ve **الثبت**, harekeli: muhaddisin rivayetlerini ve şeyhlerini içinde topladığı fihrist; sanki hüccetten alınmış gibidir; çünkü onun isnadları ve şeyhleri onun için hüccettir; ve onu muhaddislerin çoğu zikretmiştir. Ve denildi ki: o, muhaddislerin ıstılahlarındandır; ve mecaz üzere çıkarımı mümkündür. Ve Ebû İshak İbrahim b. Muhammed b. **ثبات**, **كسحاب**, Endülüslü fakih; Ebû Ali el-Gassânî’yi işitti; ondan da Ebû Abdullah b. Ebî’l-Hısâl (rivayet etti). Ve mecazdan: **أثبت اسمه في الديوان**: onu yazdı. Ve **ثبت لبدك**: işin devamlılığı için dua. Ve bu ikisi **الأساس**tandır.**ح**: yani onu delip geçirdi. Ve **أثبت حجته**: onu ikame etti ve onu açıkladı. Ve **قول ثابت**: sahih. Ve aziz tenzilde: “Allah iman edenleri **بالقول الثابت** ile sabit kılar”; ve hepsi **الثبات**tandır. Ve **الثبت**, harekeli: muhaddisin rivayetlerini ve şeyhlerini içinde topladığı fihrist; sanki hüccetten alınmış gibidir; çünkü onun isnadları ve şeyhleri onun için hüccettir; ve onu muhaddislerin çoğu zikretmiştir. Ve denildi ki: o, muhaddislerin ıstılahlarındandır; ve mecaz üzere çıkarımı mümkündür. Ve Ebû İshak İbrahim b. Muhammed b. **ثبات**, **كسحاب**, Endülüslü fakih; Ebû Ali el-Gassânî’yi işitti; ondan da Ebû Abdullah b. Ebî’l-Hısâl (rivayet etti). Ve mecazdan: **أثبت اسمه في الديوان**: onu yazdı. Ve **ثبت لبدك**: işin devamlılığı için dua. Ve bu ikisi **الأساس**tandır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَبَتَ
1 ثَبَتَ ثاب ثبت ثبتت , (S, M, A, &c.,) aor. ثَبُتَ , (M, Msb,) inf. n. ثُبُوتٌ (S, M, A, Mgh, Msb, K) and ثَبَاتٌ, (S, M, Mgh, K,) or this latter is a simple subst., (Msb,) [unexplained in the S and M and A and K, as being well known,] It (a thing, S, M, Msb) continued, subsisted, lasted, endured, remained, remained fixed or stationary, stood, or rested; it was, or became, permanent, constant, firm, steady, steadfast, stable, fixed, fast, settled, or established: it obtained, or held: syn. دَامَ: (Mgh, Msb:) and اِسْتَقَرَّ: (Msb:) [it stood, as a fact or truth; it stood, or held, good; it was, or became, a fact or truth, or a settled, or an established, fact or truth:] it was, or became, or proved, sound, valid, substantial, real, sure, certain, true, right, correct, just, or proper; syn. صَحَّ. (Msb.) ― -b2- ثَبَتَ بِالمَكَانِ, inf. n. ثُبُرتٌ, He continued, remained, dwelt, or abode, in the place. (T.) ― -b3- ثَبَتَ الجَرَادُ, and ↓ ثّبت, and ↓ اثبت, The locusts stuck their tails into the ground to lay their eggs. (T.) ― -b4- ثَبَتُّ عَلَى الأَمْرِ [I kept constantly, firmly, steadily, steadfastly, or fixedly, to the affair]. (K in art. زمع.) ― -b5- ثَبَتَ لِبْدُكَ (tropical:) May thy case, or state, or condition, be permanent. (A, TA.) ― -b6- [ثَبَتَ عِنْدَهُ كَذَا Such a thing was, or became, a settled, or an established, fact, or truth, with him, or in his opinion; it became established, substantiated, made good, or verified, in his opinion or estimation: like صَحَّ. And ثَبَتَ عَلَيْهِ It was, or became, established against him. Hence, ثَبَتَ لَهُ عَلَيْهِ كَذَا Such a thing became established, or verified, as due to him from him: like صَحَّ. And hence,] ثَبَتَ is also syn. with وَجَبَ [as meaning It was, or became, or proved to be, binding, obligatory, incumbent, or due: and it was, or became, necessitated, necessary, or requisite: so that ثَبَتَ عَلَيْهِ means also it was, or became, or proved to be, binding, obligatory, or incumbent, on him; or it rested, or lay, on him; as a debt, or a duty: and it (a sentence &c.) became necessitated to take effect upon him: and ثَبَتَ لَهُ it was, or became, or proved to be, due to him, or owing to him]. (Telweeh, TA in art. وجب.) ― -b7- [ثَبَتَ لَهُ also signifies It belonged, or appertained, as an attribute, or a quality, or a property, to him, or it; it was affirmable, or predicable, of him, or it.] -A2- ثَبُتَ, (S, M, A, Msb, K,) aor. ثَبُتَ , (Msb, K,) inf. n. ثَبَاتَةٌ (M, A, K) and ثُبُوتَةٌ, (M, K,) He was, or became, firm in intellect, understanding, or mind: (S:) or firm, or steady, in fight, or in speech, or discourse: (M:) or intelligent, and possessing self-restraint: or seldom erring or making a mistake or committing a fault: (A:) or firm of heart in war: (Msb:) or courageous as a horseman, (K, TA,) earnest in the charge. (TA.)

ثَبَّتَ الجَرَادُ
2 ثَبَّتَ الجَرَادُ ثبت الجراد : see 1. -A2- ثبّتهُ: see 4, in two places. ― -b2- ثبّتهُ عَنِ الأَمْرِ i. q. ثَبَّطَهُ [He hindered him, withheld him, or prevented him, &c., from doing the affair, or thing]. (M.)

مُثَابَتَةٌ
3 مُثَابَتَةٌ مثابة مثابته مثابتة i. q. مُمَاوَتَةٌ [meaning The vying with another in firmness, or steadiness, or the like]. (TA in art. موت.) ― -b2- See also 4.

اثبت الجَرَادُ
4 اثبت الجَرَادُ اثبت الجراد : see 1. -A2- اثبتهُ trans. of ثَبَتَ, as also ↓ ثبّتهُ, (S, M, Msb, K,) signifying He made it to continue, subsist, last, endure, remain, remain fixed or stationary, stand, or rest; to be, or become, permanent, constant, firm, steady, steadfast, stable, fixed, fast, settled, or established: he made it to obtain, or hold: [he made it to stand, as a fact or truth; to stand, or hold, good; to be or become, a settled, or an established, fact or truth:] he made it, or rendered it, sound, valid, substantial, real, sure, certain, true, right, correct, just, or proper. (Msb.) ― -b2- طَعَنَهُ فَأَثْبَتَ فِيهِ الرُّمْحِ He thrust him, and made the spear to penetrate into him so that the extremity protruded while part remained within him; syn. أَنْفَذَهُ (M.) ― -b3- اثبتهُ بِوِثَاقٍ [He made him fast with a bond, or ligature]. (TA.) ― -b4- لِيُثْبِتُوكَ, (S, Mgh, K,) or ↓ لِيُثَبِّتُوكَ, (CK,) in the Kur [viii. 30], means (tropical:) That they might inflict upon thee a wound by reason of which thou shouldst not be able to rise: (S, Mgh, K, TA:) or that they might confine thee [to thy place]. (K, TA.) You say, طَعَنْتُهُ فَأَثْبَتُّهُ (tropical:) I thrust him, or pierced him, and confined him to his place, so that he could not quit it. (TA from a trad.) And ضَرَبُوهُ حَتَّى أَثْبَتُوهُ (tropical:) They smote him, or beat him, so that they enervated him [and rendered him motionless]. (A, TA.) And أَثْبَتَ الجَرِيحَ (assumed tropical:) He weakened the wounded man so that he was unable to move. (Mgh.) And أَثْبَتَتْهُ جِرَاحَةٌ (tropical:) A wound rendered him unable to move: (T, * A:) and in like manner one says of a malady. (A.) And أُثْبِتَ (assumed tropical:) His malady became violent, or a wound affected him, so that he did not [or could not] move. (T, TA.) ― -b5- اثبت حُحَّتَهُ He established his evidence, or proof, and made it clear, plain, or manifest. (M.) ― -b6- اثبتهُ, (M, K,) inf. n. اـِثْبَاتٌ, (TA,) also signifies (tropical:) He knew him, or it, certainly, or assuredly; and so ↓ ثابتهُ, (M, K, TA,) inf. n. مُثَابَتَةٌ. (TA.) And you say, نَظَرْتُ اـِلَيْهِ فَمَا أَثْبَتُّهُ بِبَصَرِى (tropical:) [I looked at him, or it, but I did not know him, or it, surely with my eye]. (A, TA.) And اثبت الشَّىْءَ مَعْرِفَةً (tropical:) [He knew the thing certainly, completely, or thoroughly]. (A. [Explained in a copy of that work, followed in the TA, by قَبِلَهُ; but this is undoubtedly a mistranscription for قَتَلَهُ, q. v.]) ― -b7- Also, (i. e. اثبتهُ alone,) He verified it. (Har p. 175.) ― -b8- And (tropical:) He wrote it, [set it down, registered it, or recorded it,] i. e., a man's name, (A, Msb, TA,) فِى الدِّيوَانِ [in the register of soldiers or pensioners or accounts]. (A, TA.) ― -b9- [And i. q. أَوْجَبَهُ as meaning He made it, or declared it to be, binding, obligatory, or incumbent, (عَلَيْهِ on him,) or due (لَهُ to him): and, said of a sentence &c., as meaning he necessitated it to take effect, or necessitated its taking effect, عَلَيْهِ upon him: see حَقَّهُ. ― -b10- And He affirmed it; he averred it; i. q. أَوْجَبَهُ as contr. of نَفَاهُ. And hence, اثبتهُ لَهُ signifies also He made it, or declared it, or asserted it, to belong, or appertain, as an attribute, or a quality, or a property, to him, or it; he affirmed it, or predicated it, of him, or it. ― -b11- And He authorized it; namely a word, a signification, &c.] ― -b12- اثبت فُلَانًا He kept, clave, or held fast, to such a one; scarcely, or never, quitting him. (Msb.) And اثبتهُ السَّقَمُ, i. e. [The malady clave to him;] did not quit him. (S.)

تثبّت فِى الأَمْرِ
5 تثبّت فِى الأَمْرِ ذ , (T, S, M, A, TA,) and الرَّأْىِ; (T, TA;) and ↓ استثبت; (S, M, A, K, TA;) He acted, or proceeded, [firmly, steadily,] deliberately, or leisurely, (T, M, A, K, TA,) in the affair, (T, M, A, TA,) and the opinion, judgment, or counsel; (T, TA;) not hastily: (T, M, TA:) both signify the same: (S:) [or] فِى أَمْرِهِ ↓ استثبت he consulted respecting his affair, and sought for information respecting it, or investigated it. (T, TA.) [In the KL, تَثَبُّتٌ is explained by the words درنگ كردن و بهجاى آوردن, perhaps meaning The delaying in an affair and (then) executing or performing.]

استثبت
10 استثبت أستثبت استثبت ٱستثاب ٱستثبت ٱستثبتت : see 5, in two places. ― -b2- [Also He sought, or desired, or demanded, confirmation, evidence, proof, demonstration, verification, assurance, or positive or certain information, عَنْهُ respecting him, or it. ― -b3- And He desired, or meant, an affirmation: see a remark on a verse cited voce بَيْدَ.] -A2- استثبتهُ He found it to be sound, valid, substantial, real, sure, certain, true, right, correct, just, or proper: (Har p. 175:) and he assured, or certified, himself of the true state of his case. (Idem, p. 426.) You say, صَغَّرَ عَيْنَهُ لِيَسْتَثْبِتَ النَّظَرَ (assumed tropical:) [He contracted his eye in order to assure himself of the correctness of the view; i. e., to obtain a sure view]. (M in art. وص.) ― -b2- It is also said to mean He made him, or asserted him to be, firm of heart: but Er-Rבzee says, I have not met with this verb used as one that is immediately transitive. (Har p. 426.)

ثَبْتٌ
ثَبْتٌ ثاب ثبت ثبتت : see ثَابِتٌ. ― -b2- Also A man firm, or steady, of heart; (S;) and so ثَبْتُ الجَنَانِ; (A, Msb, TA;) pl. ثُبْتٌ: (TA:) or a man who acts, or proceeds, [firmly, steadily,] deliberately, or leisurely, (A, Msb,) in his affairs: (Msb:) and a courageous horseman, (M, K, TA,) earnest in the charge; (TA;) as also ↓ ثَبِيتٌ: (M, K, TA:) both of which signify also intelligent, and possessing self-restraint; or seldom erring or making a mistake or committing a fault. (A, TA.) And ثَبْتُ المَقَامِ A man who does not quit his station, or abode. (M.) And ثَبْتُ القَدَمِ [Firm-footed;] one who makes no slip in contention, or in fight. (A, TA.) And ثَبْتُ الغَدَرِ A man firm, or steady, in fight, or in speech, or discourse: (M, L, TA:) or whose tongue makes no slip in contentions. (S, TA.) ― -b3- See also ثَبَتٌ: ― -b4- and ثَبِيتٌ.

ثَبَتٌ
ثَبَتٌ ثاب ثبت ثبتت Firmness of heart in war. (Msb, TA.) You say, لَهُ ثَبَتٌ عِنْدَ الحَمْلَةِ He has firmness, or steadiness, on the occasion of the charge, or assault. (S, A.) And لَهُ ثَبَتٌ عِنْدَ الحِمَامِ He has firmness on the occasion of death. (L.) [See also ثَبَاتٌ.] ― -b2- Hence, (Msb,) A proof, and evidence, or a voucher. (S, Mgh, Msb, TA.) You say, لَا أَحْكُمُ بِكَذَا اـِلَّا بِثَبَتٍ I will not decide so unless on the ground of proof, or evidence. (S.) And it is said in a trad. respecting the day of doubt, [i. e. the day of which one doubts whether it be the last of Shaabבn or the first of Ramadבn,] ثُمَّ جَآءَ الثَّبَتُ أَنَّهُ مِنْ رَمَضَانَ Then came the proof, or evidence, or voucher, that it was of Ramadבn. (TA.) ― -b3- And hence, (Mgh,) applied to a man, (A, Mgh, [in which latter it is said to be tropical when thus applied, but not so in the A,]) and sometimes written ↓ ثَبْتٌ, (TA,) (assumed tropical:) One who is an authoritative evidence, or voucher, by reason of his trustworthiness in that which he relates: (A, TA:) or (tropical:) one who is trustworthy (Mgh, K *) in that which he relates: (Mgh: [in the K, only the pl. is mentioned:]) or (assumed tropical:) one who is just, or equitable, [in that which he relates,] and exact, or honest: (Msb:) pl. أَثْبَاتٌ. (A, Mgh, Msb, K.) ― -b4- Also (assumed tropical:) An index, or a table of contents, in which a relater of traditions collects a list of what he has related from others, and of his sheykhs [who are his authorities]: said by some to be a conventional term of the relaters of traditions: perhaps tropical. (TA.)

ثَبَاتٌ
ثَبَاتٌ ثبات , a subst. from ثَبَتَ, [or an inf. n., like ↓ ثُبُوتٌ, used as a simple subst.,] Continuance, subsistency, lastingness, permanence, endurance, remanence, remanence in a fixed or stationary state, a state of standing or resting, constancy, firmness, steadiness, steadfastness, stableness or stability, fixedness, fastness, settledness, establishment or a state of being established: &c.: and soundness, validness or validity, substantiality or substantialness, reality, sureness, certainty, trueness or truth, &c. (Msb.) [See also ثَبَتٌ.]

ثُبَاتٌ
ثُبَاتٌ ثبات , (A,) or دَآءٌ ثُبَاتٌ, (K, TA,) (tropical:) A disease that renders one unable to move. (A, * K, TA.)

ثِبَاتٌ
ثِبَاتٌ ثبات The two threads or strings, or each of the two threads or strings, of [the kind of face-veil called] a بُرْقُع by which the woman [draws and] binds [the two upper corners of] it to the back of her head. (K.) ― -b2- And A strap, or thong, with which a camel's saddle (رَحْل) is bound: (M, K:) pl. أَثْبِتَةٌ. (M.)

ثُبُوتٌ
ثُبُوتٌ ثبوت : see ثَبَاتٌ.

ثَبِيتٌ
ثَبِيتٌ ثبيت : see ثَابِتٌ. ― -b2- Also Firm in intellect, understanding, or mind: (S, K, TA:) and firm in strength and intellect: (TA:) or firm of heart in war: (Msb:) see also ثَبْتٌ. ― -b3- And, applied to a horse, Sharp, and light, or active, in his running; (M, K;) as also ↓ ثَبْتٌ. (TA.)

ثَابِتٌ
ثَابِتٌ ثاب ثابت part. n. of ثَبَتَ; (M, A, Msb, K;) as also ↓ ثَبْتٌ (M, A, K) and ↓ ثَبِيتٌ; (K;) Continuing, subsisting, lasting, enduring, remaining, remaining fixed or stationary, standing, or resting, permanent, constant, firm, steady, steadfast, stable, fixed, fast, settled, or established: obtaining, or holding: [standing, as a fact or truth; standing, or holding, good; having the quality of a fact or truth, or a settled, or an established, fact or truth:] sound, valid, substantial, real, sure, certain, true, right, correct, just, or proper: (Msb: see 1:) dim., when it is used as an epithet, ثُوَيْبِتٌ; but when it is a proper name, its dim. is ثُبَيْتٌ. (T.) ― -b2- ثَابِتٌ بِمَكَانٍ Continuing, remaining, dwelling, or abiding, in a place. (TA.) ― -b3- الكَوَاكِبُ الثَّابِتَةُ [and الثَّوَابِتُ] The fixed stars. (Kzw &c.) ― -b4- سِنُونَ ثَابِتَةٌ Years lasting long. (TA in art. قعس.) ― -b5- قَوْلٌ ثَابِتٌ A sound, valid, true, right, correct, just, or proper, saying. (M.) بِالقَوْلِ الثَّابِتِ in the Kur xiv. 32 means By the assertion of the unity of God. (Jel.)

مُثْبتٌ
مُثْبتٌ مثبت Bound with the strap, or thong, called ثِبَات; applied to a camel's saddle (رَحْل). (M, K.) ― -b2- (tropical:) Motionless by reason of disease (T, K, TA) that has become violent, or by reason of a wound: (T, TA:) or the same, (M,) or in this sense ↓ مُثْبِتٌ, (K, TA,) (tropical:) heavy (M, K, TA) by reason of old age or some other cause, (TA,) and not quitting the bed. (M, K, TA.) ― -b3- [كَلَامٌ مُثْبَتٌ lit. An affirmed sentence; i. q. مُوجَبٌ as contr. of مَنْفِىٌّ; virtually the same as ↓ كَلَامُ مُثْبِتٌ an affirming, or affirmative, sentence.]

مُثْبِتٌ
مُثْبِتٌ مثبت : see مُثْبَتٌ, in two places.

##### Türkçe

**ثَبَتَ**
1 **ثَبَتَ** ثاب ثبت ثبتت , (S, M, A, &c.,) muzâri‘ı **ثَبُتَ** , (M, Msb,) mastarı **ثُبُوتٌ** (S, M, A, Mgh, Msb, K) ve **ثَبَاتٌ**, (S, M, Mgh, K,) yahut bu ikincisi yalın bir isimdir, (Msb,) [S ve M ve A ve K’da, iyi bilindiği için açıklanmamış,] O (bir şey, S, M, Msb) devam etti, varlığını sürdürdü, sürdü, dayandı, kaldı, sabit yahut hareketsiz kaldı, durdu yahut yerleşti; daimî, sürekli, sağlam, sâbit, sebatkâr, istikrarlı, sabit, sıkı, yerleşmiş yahut tesis edilmiş oldu yahut oldu: elde etti yahut tuttu: eşanlamlısı **دَامَ**: (Mgh, Msb:) ve **اِسْتَقَرَّ**: (Msb:) [bir olgu yahut hakikat olarak durdu; geçerli olarak durdu yahut tuttu; bir olgu yahut hakikat, yahut yerleşmiş yahut tesis edilmiş bir olgu yahut hakikat oldu yahut oldu:] sağlam, geçerli, esaslı, gerçek, emin, kesin, doğru, hak, düzgün, adil yahut münasip oldu yahut oldu yahut sabit oldu; eşanlamlısı **صَحَّ**. (Msb.) ― -b2- **ثَبَتَ بِالمَكَانِ**, mastarı **ثُبُرتٌ**, O, yerde devam etti, kaldı, ikamet etti yahut oturdu. (T.) ― -b3- **ثَبَتَ الجَرَادُ**, ve ↓ **ثّبت**, ve ↓ **اثبت**, Çekirgeler yumurtlamak için kuyruklarını yere sapladılar. (T.) ― -b4- **ثَبَتُّ عَلَى الأَمْرِ** [İşte sürekli, sağlamca, sâbitçe, sebatla yahut sabitlenmiş olarak o işe bağlı kaldım]. (K, md. **زمع**’da.) ― -b5- **ثَبَتَ لِبْدُكَ** (mecaz:) Hâlin, durumun yahut şartın daimî olsun. (A, TA.) ― -b6- [**ثَبَتَ عِنْدَهُ كَذَا** Böyle bir şey onun yanında yahut onun kanaatinde yerleşmiş yahut tesis edilmiş bir olgu yahut hakikat oldu; onun kanaatinde yahut değerlendirmesinde sabit oldu, temellendirildi, doğrulandı: **صَحَّ** gibidir. Ve **ثَبَتَ عَلَيْهِ** Ona karşı sabit oldu yahut sabit hâle geldi. Buradan, **ثَبَتَ لَهُ عَلَيْهِ كَذَا** Böyle bir şey, ondan ona borç/düşen olarak sabit oldu yahut doğrulandı: **صَحَّ** gibidir. Ve buradan,] **ثَبَتَ** ayrıca **وَجَبَ** ile de eşanlamlıdır [yani bağlayıcı, vacip, gerekli, üzerine düşen yahut borç oldu yahut oldu yahut sabit oldu: ve zorunlu kılındı, gerekli yahut lâzım oldu: öyle ki **ثَبَتَ عَلَيْهِ** ayrıca “ona bağlayıcı, vacip yahut üzerine düşen oldu yahut oldu yahut sabit oldu; yahut onun üzerine oturdu yahut yattı; bir borç yahut bir görev olarak: ve o (bir hüküm vb.) onun hakkında yürürlüğe girmesi zorunlu oldu: ve **ثَبَتَ لَهُ** ona ait borç/düşen oldu yahut ona borçlu olundu” demektir]. (Telweeh, TA, md. **وجب**’de.) ― -b7- [**ثَبَتَ لَهُ** ayrıca “ona yahut ona, bir sıfat yahut bir nitelik yahut bir özellik olarak ait oldu; onun hakkında yüklenebilir yahut predike edilebilir oldu” mânasına gelir.] -A2- **ثَبُتَ**, (S, M, A, Msb, K,) muzâri‘ı **ثَبُتَ** , (Msb, K,) mastarı **ثَبَاتَةٌ** (M, A, K) ve **ثُبُوتَةٌ**, (M, K,) O, akılda, anlayışta yahut zihinde sağlam oldu yahut oldu: (S:) yahut savaşta yahut sözde yahut konuşmada sağlam yahut sâbit oldu: (M:) yahut zeki oldu ve nefis terbiyesine sahip oldu: yahut nadiren yanılan yahut hata yapan yahut kusur işleyen oldu: (A:) yahut savaşta yüreği sağlam oldu: (Msb:) yahut bir süvari olarak cesur oldu, (K, TA,) hücumda ciddi. (TA.)

**ثَبَّتَ الجَرَادُ**
2 **ثَبَّتَ الجَرَادُ** ثبت الجراد : bk. 1. -A2- **ثبّتهُ**: bk. 4, iki yerde. ― -b2- **ثبّتهُ عَنِ الأَمْرِ** yani **ثَبَّطَهُ** [Onu işten yahut şeyden alıkoydu, engelledi yahut men etti, vb.]. (M.)

**مُثَابَتَةٌ**
3 **مُثَابَتَةٌ** مثابة مثابته مثابتة yani **مُمَاوَتَةٌ** [yani sağlamlıkta yahut sâbitlikte yahut benzerinde başkasıyla yarışma]. (TA, md. **موت**’ta.) ― -b2- Ayrıca bk. 4.

**اثبت الجَرَادُ**
4 **اثبت الجَرَادُ** اثبت الجراد : bk. 1. -A2- **اثبتهُ**, **ثَبَتَ**’in geçişli kılınmışı; bunun gibi ↓ **ثبّتهُ**, (S, M, Msb, K,) “Onu devam ettirdi, varlığını sürdürttü, sürdürdü, dayandırdı, bıraktı, sabit yahut hareketsiz bıraktı, durdurdu yahut yerleştirdi; daimî, sürekli, sağlam, sâbit, sebatkâr, istikrarlı, sabit, sıkı, yerleşmiş yahut tesis edilmiş kıldı: onu elde ettirdi yahut tutturdu: [onu bir olgu yahut hakikat olarak ayakta tuttu; geçerli olarak ayakta tuttu yahut tutturdu; yerleşmiş yahut tesis edilmiş bir olgu yahut hakikat kıldı yahut yaptı:] onu sağlam, geçerli, esaslı, gerçek, emin, kesin, doğru, hak, düzgün, adil yahut münasip kıldı.” (Msb.) ― -b2- **طَعَنَهُ فَأَثْبَتَ فِيهِ الرُّمْحِ** Ona mızrak sapladı ve mızrağı onun içine nüfuz ettirdi; öyle ki ucu dışarı çıktı, bir kısmı ise onun içinde kaldı; eşanlamlısı **أَنْفَذَهُ** (M.) ― -b3- **اثبتهُ بِوِثَاقٍ** [Onu bir bağ yahut bağlama ile sıkıca bağladı]. (TA.) ― -b4- **لِيُثْبِتُوكَ**, (S, Mgh, K,) yahut ↓ **لِيُثَبِّتُوكَ**, (CK,) Kur’ân’da [viii. 30], (mecaz:) “Sana, kalkamayacağın bir yara vermeleri için” demektir: (S, Mgh, K, TA:) yahut “seni [yerine] hapsetmeleri için.” (K, TA.) Sen dersin ki, **طَعَنْتُهُ فَأَثْبَتُّهُ** (mecaz:) Ona sapladım yahut deldim ve onu yerinde tuttum; öyle ki oradan ayrılamadı. (TA, bir rivayetten.) Ve **ضَرَبُوهُ حَتَّى أَثْبَتُوهُ** (mecaz:) Onu dövdüler; öyle ki onu güçsüz bıraktılar [ve hareketsiz kıldılar]. (A, TA.) Ve **أَثْبَتَ الجَرِيحَ** (varsayılan mecaz:) Yaralıyı zayıflattı; öyle ki hareket edemedi. (Mgh.) Ve **أَثْبَتَتْهُ جِرَاحَةٌ** (mecaz:) Bir yara onu hareket edemez hâle getirdi: (T, * A:) ve aynı şekilde bir hastalık hakkında da söylenir. (A.) Ve **أُثْبِتَ** (varsayılan mecaz:) Onun hastalığı şiddetlendi yahut bir yara ona tesir etti; öyle ki o hareket etmedi [yahut edemedi]. (T, TA.) ― -b5- **اثبت حُحَّتَهُ** Delilini yahut hüccetini tesis etti ve onu açık, belirgin yahut zahir kıldı. (M.) ― -b6- **اثبتهُ**, (M, K,) mastarı **اـِثْبَاتٌ**, (TA,) ayrıca (mecaz:) “Onu yahut onu kesinlikle yahut emin olarak bildi” mânasına gelir; ve bunun gibi ↓ **ثابتهُ**, (M, K, TA,) mastarı **مُثَابَتَةٌ**. (TA.) Ve sen dersin ki, **نَظَرْتُ اـِلَيْهِ فَمَا أَثْبَتُّهُ بِبَصَرِى** (mecaz:) [Ona yahut ona baktım; fakat onu gözümle kesin olarak tanımadım]. (A, TA.) Ve **اثبت الشَّىْءَ مَعْرِفَةً** (mecaz:) [Şeyi kesin, tam yahut etraflıca bildi]. (A. [Bu eserin bir nüshasında, TA’da izlenen, **قَبِلَهُ** ile açıklanmıştır; fakat bu şüphesiz **قَتَلَهُ** yerine yazılmış bir yanlış yazımdır; bk. o madde.]) ― -b7- Ayrıca, (yani yalnız **اثبتهُ**,) Onu doğruladı. (Har s. 175.) ― -b8- Ve (mecaz:) Onu yazdı, [kayda geçirdi, tescil etti yahut kayıt altına aldı,] yani bir adamın adını, (A, Msb, TA,) **فِى الدِّيوَانِ** [asker yahut maaşlılar yahut hesaplar defterinde]. (A, TA.) ― -b9- [Ve **أَوْجَبَهُ** ile aynı mânadadır; yani “Onu bağlayıcı, vacip yahut üzerine düşen kıldı ( **عَلَيْهِ** ona), yahut borç/düşen kıldı ( **لَهُ** ona): ve bir hüküm vb. hakkında, onun yürürlüğe girmesini zorunlu kıldı yahut yürürlüğe girmesini zorunlu hâle getirdi, **عَلَيْهِ** onun hakkında: bk. **حَقَّهُ**. ― -b10- Ve onu ispatladı; onu ileri sürdü; **نَفَاهُ**’nun zıddı olarak **أَوْجَبَهُ** ile aynı mânadadır. Buradan, **اثبتهُ لَهُ** ayrıca “Onu, ona yahut ona, bir sıfat yahut bir nitelik yahut bir özellik olarak ait kıldı yahut ilan etti yahut iddia etti; onu onun hakkında ispatladı yahut predike etti” mânasına gelir. ― -b11- Ve onu yetkilendirdi; yani bir kelimeyi, bir anlamı, vb.] ― -b12- **اثبت فُلَانًا** Falana yapışıp kaldı yahut ona sıkıca tutundu; onu pek az yahut hiç bırakmadı. (Msb.) Ve **اثبتهُ السَّقَمُ**, yani [hastalık ona yapıştı;] onu bırakmadı. (S.)

**تثبّت فِى الأَمْرِ**
5 **تثبّت فِى الأَمْرِ** ذ , (T, S, M, A, TA,) ve **الرَّأْىِ**; (T, TA;) ve ↓ **استثبت**; (S, M, A, K, TA;) O, işte, (T, M, A, K, TA,) ve görüşte, hükümde yahut danışmada; (T, TA;) acele etmeyerek: (T, M, TA:) sağlamca/sâbitçe, temkinle yahut ağır ağır davrandı yahut yürüdü: her ikisi de aynı mânaya gelir: (S:) [yahut] **فِى أَمْرِهِ** ↓ **استثبت** O, işi hakkında danıştı ve onun hakkında bilgi istedi yahut onu araştırdı. (T, TA.) [KL’de, **تَثَبُّتٌ** “درنگ كردن و بهجاى آوردن” sözleriyle açıklanmıştır; muhtemelen “bir işte gecikmek ve (sonra) yerine getirmek yahut icra etmek” demektir.]

**استثبت**
10 **استثبت** أستثبت استثبت ٱستثاب ٱستثبت ٱستثبتت : bk. 5, iki yerde. ― -b2- [Ayrıca, onun hakkında yahut onun hakkında, **عَنْهُ** “teyit, delil, hüccet, burhan, tahkik, teminat yahut kesin bilgi” istedi yahut arzuladı yahut talep etti. ― -b3- Ve bir ispatı istedi yahut kastetti: **بَيْدَ** maddesinde zikredilen bir beyit üzerine bir not’a bk.] -A2- **استثبتهُ** Onu sağlam, geçerli, esaslı, gerçek, emin, kesin, doğru, hak, düzgün, adil yahut münasip buldu: (Har s. 175:) ve kendi hâlinin gerçek durumundan emin oldu yahut kendini ona dair temin etti. (Aynı, s. 426.) Sen dersin ki, **صَغَّرَ عَيْنَهُ لِيَسْتَثْبِتَ النَّظَرَ** (varsayılan mecaz:) [Görüşün doğruluğundan emin olmak için gözünü kıstı; yani sağlam bir görüş elde etmek için]. (M, md. **وص**’ta.) ― -b2- Ayrıca “Onu yüreği sağlam kıldı yahut onu yüreği sağlam diye ileri sürdü” mânasına geldiği de söylenmiştir: fakat Er-Râzî der ki, bu fiilin doğrudan geçişli olarak kullanıldığına rastlamadım. (Har s. 426.)

**ثَبْتٌ**
**ثَبْتٌ** ثاب ثبت ثبتت : bk. **ثَابِتٌ**. ― -b2- Ayrıca Yüreği sağlam yahut sâbit bir adam; (S;) ve bunun gibi **ثَبْتُ الجَنَانِ**; (A, Msb, TA;) çoğulu **ثُبْتٌ**: (TA:) yahut işlerinde sağlamca/sâbitçe, temkinle yahut ağır ağır davranan yahut yürüyen bir adam: (A, Msb,) (Msb:) ve hücumda ciddi bir süvari, (M, K, TA,) (TA;) bunun gibi ↓ **ثَبِيتٌ**: (M, K, TA:) bu ikisi ayrıca “zeki ve nefis terbiyesine sahip; yahut nadiren yanılan yahut hata yapan yahut kusur işleyen” mânasına da gelir. (A, TA.) Ve **ثَبْتُ المَقَامِ** Makamını yahut ikametgâhını terk etmeyen bir adam. (M.) Ve **ثَبْتُ القَدَمِ** [Ayağı sağlam;] çekişmede yahut savaşta ayağı kaymayan kimse. (A, TA.) Ve **ثَبْتُ الغَدَرِ** Savaşta yahut sözde yahut konuşmada sağlam yahut sâbit bir adam: (M, L, TA:) yahut çekişmelerde dili sürçmeyen. (S, TA.) ― -b3- Ayrıca bk. **ثَبَتٌ**: ― -b4- ve **ثَبِيتٌ**.

**ثَبَتٌ**
**ثَبَتٌ** ثاب ثبت ثبتت Savaşta yüreğin sağlamlığı. (Msb, TA.) Sen dersin ki, **لَهُ ثَبَتٌ عِنْدَ الحَمْلَةِ** Hücum yahut saldırı sırasında onda sağlamlık yahut sâbitlik vardır. (S, A.) Ve **لَهُ ثَبَتٌ عِنْدَ الحِمَامِ** Ölüm sırasında onda sağlamlık vardır. (L.) [Ayrıca bk. **ثَبَاتٌ**.] ― -b2- Buradan, (Msb,) Bir delil, ve bir kanıt yahut bir senet. (S, Mgh, Msb, TA.) Sen dersin ki, **لَا أَحْكُمُ بِكَذَا اـِلَّا بِثَبَتٍ** Delil yahut kanıt olmaksızın böyle hükmetmem. (S.) Ve şüphe günü hakkında bir rivayette [yani Şa‘bân’ın son günü mü yoksa Ramazan’ın ilk günü mü olduğundan şüphe edilen gün hakkında] şöyle denmiştir: **ثُمَّ جَآءَ الثَّبَتُ أَنَّهُ مِنْ رَمَضَانَ** Sonra, onun Ramazan’dan olduğuna dair delil yahut kanıt yahut senet geldi. (TA.) ― -b3- Ve buradan, (Mgh,) bir adama nispetle, (A, Mgh, [Mgh’de böyle kullanıldığında mecaz olduğu söylenir; fakat A’da böyle değildir,]) ve bazen ↓ **ثَبْتٌ** diye yazılır, (TA,) (varsayılan mecaz:) Rivayet ettiğinde güvenilirliği sebebiyle otoriter bir delil yahut senet olan kimse: (A, TA:) yahut (mecaz:) rivayet ettiğinde güvenilir olan kimse (Mgh, K *) : (Mgh: [K’da yalnız çoğul zikredilmiştir:]) yahut (varsayılan mecaz:) rivayet ettiğinde adil ve dakik yahut dürüst olan: (Msb:) çoğulu **أَثْبَاتٌ**. (A, Mgh, Msb, K.) ― -b4- Ayrıca (varsayılan mecaz:) Hadis râvisinin, başkalarından rivayet ettiklerinin ve şeyhlerinin [yani otoritelerinin] bir listesini topladığı bir fihrist yahut içindekiler cetveli: bazılarına göre hadis râvilerinin örfî bir terimidir: belki mecazdır. (TA.)

**ثَبَاتٌ**
**ثَبَاتٌ** ثبات , **ثَبَتَ**’ten bir isimdir, [yahut ↓ **ثُبُوتٌ** gibi bir mastardır, yalın isim olarak kullanılmıştır,] Devam, varlığını sürdürme, sürme, daimîlik, dayanma, kalma, sabit yahut hareketsiz bir hâlde kalma, durma yahut yerleşme hâli, süreklilik, sağlamlık, sâbitlik, sebat, istikrar yahut istikrar hâli, sabitlik, sıkılık, yerleşmişlik, tesis yahut tesis edilmiş olma hâli: vb.: ve sağlamlık, geçerlilik yahut geçerli oluş, esaslılık yahut esaslı oluş, gerçeklik, eminlik, kesinlik, doğruluk yahut hakikat, vb. (Msb.) [Ayrıca bk. **ثَبَتٌ**.]

**ثُبَاتٌ**
**ثُبَاتٌ** ثبات , (A,) yahut **دَآءٌ ثُبَاتٌ**, (K, TA,) (mecaz:) İnsanı hareket edemez hâle getiren bir hastalık. (A, * K, TA.)

**ثِبَاتٌ**
**ثِبَاتٌ** ثبات [**بُرْقُع** denilen yüz örtüsünün] kadının onu başının arkasına [çekip] bağladığı iki ipi yahut iki ipin her biri. (K.) ― -b2- Ve bir devenin semerinin (**رَحْل**) bağlandığı bir kayış yahut meşin şerit: (M, K:) çoğulu **أَثْبِتَةٌ**. (M.)

**ثُبُوتٌ**
**ثُبُوتٌ** ثبوت : bk. **ثَبَاتٌ**.

**ثَبِيتٌ**
**ثَبِيتٌ** ثبيت : bk. **ثَابِتٌ**. ― -b2- Ayrıca Akılda, anlayışta yahut zihinde sağlam: (S, K, TA:) ve kuvvette ve akılda sağlam: (TA:) yahut savaşta yüreği sağlam: (Msb:) ayrıca bk. **ثَبْتٌ**. ― -b3- Ve, ata nispetle, koşusunda keskin, ve hafif yahut çevik; (M, K;) bunun gibi ↓ **ثَبْتٌ**. (TA.)

**ثَابِتٌ**
**ثَابِتٌ** ثاب ثابت **ثَبَتَ**’in ism-i fâili; (M, A, Msb, K;) bunun gibi ↓ **ثَبْتٌ** (M, A, K) ve ↓ **ثَبِيتٌ**; (K;) Devam eden, varlığını sürdüren, süren, dayanan, kalan, sabit yahut hareketsiz kalan, duran yahut yerleşen, daimî, sürekli, sağlam, sâbit, sebatkâr, istikrarlı, sabit, sıkı, yerleşmiş yahut tesis edilmiş: elde eden yahut tutan: [bir olgu yahut hakikat olarak duran; geçerli olarak duran yahut tutan; bir olgu yahut hakikat, yahut yerleşmiş yahut tesis edilmiş bir olgu yahut hakikat niteliğine sahip olan:] sağlam, geçerli, esaslı, gerçek, emin, kesin, doğru, hak, düzgün, adil yahut münasip: (Msb: bk. 1:) küçültmesi, sıfat olarak kullanıldığında, **ثُوَيْبِتٌ**; fakat özel ad olduğunda küçültmesi **ثُبَيْتٌ**’tir. (T.) ― -b2- **ثَابِتٌ بِمَكَانٍ** Bir yerde devam eden, kalan, ikamet eden yahut oturan. (TA.) ― -b3- **الكَوَاكِبُ الثَّابِتَةُ** [ve **الثَّوَابِتُ**] Sabit yıldızlar. (Kzw &c.) ― -b4- **سِنُونَ ثَابِتَةٌ** Uzun süren yıllar. (TA, md. **قعس**’ta.) ― -b5- **قَوْلٌ ثَابِتٌ** Sağlam, geçerli, doğru, hak, düzgün, adil yahut münasip bir söz. (M.) Kur’ân’da xiv. 32’de **بِالقَوْلِ الثَّابِتِ** “Allah’ın birliğini ikrar ile” demektir. (Jel.)

**مُثْبتٌ**
**مُثْبتٌ** مثبت **ثِبَات** denilen kayış yahut şeritle bağlanmış; devenin semerine (**رَحْل**) nispetle kullanılır. (M, K.) ― -b2- (mecaz:) Şiddetlenmiş bir hastalık sebebiyle (T, K, TA) yahut bir yara sebebiyle hareketsiz: (T, TA:) yahut aynı (M,) yahut bu mânada ↓ **مُثْبِتٌ**, (K, TA,) (mecaz:) yaşlılık yahut başka bir sebep yüzünden (TA,) ağır (M, K, TA) ve yataktan kalkmayan. (M, K, TA.) ― -b3- [**كَلَامٌ مُثْبَتٌ** lafzen: ispat edilmiş cümle; **مَنْفِىٌّ**’nun zıddı olarak **مُوجَبٌ** ile aynı; fiilen ↓ **كَلَامُ مُثْبِتٌ** yani ispat eden yahut olumlu cümle ile hemen hemen aynıdır.]

**مُثْبِتٌ**
**مُثْبِتٌ** مثبت : bk. **مُثْبَتٌ**, iki yerde.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَبَتَ
ثَبَتَ U ( n. ac. ثَبَاْت 22 ,  ثُبُوْت 27 ),
a.  Continued, lasted, endured; was or became fixed, stationary, immovable, permanent.

b.  Was established, proved, authenticated, confirmed.

c.  [ 'Ala ], Became binding on; was proved against.

d.  [ 'Ala ], Persevered, persisted in.

ثَبُتَ
ثَبُتَ U ( n. ac. ثَبَاْتَة 22t ,  ثُبُوْتَة 27t ),
a.  Was firm in intellect or judgment; was resolute, self-reliant; was stouthearted, intrepid, dauntless, unflinching.

ثَبَّتَ
ثَبَّتَ II ,
a.  Fixed, established; made good, substantiated, proved.

b.  Confirmed ( in religion ).

ثَاْبَتَ
ثَاْبَتَ III ,
a.  Ascertained.

أَثْبَتَ
أَثْبَتَ IV ,
a.  see II (a) .

تَثَبَّتَ
تَثَبَّتَ V
a.  [ Fī ], Acted firmly, deliberately in.

b.  Was, or became fixed, stationary, settled &c.

c.  Was confirmed.

اِسْتَثْبَتَ
اِسْتَثْبَتَ X ,
a.  see V (a) .

ثَبْت
ثَبْت 1 ,
a.  Firm, steady; intrepid.

ثَبَت
ثَبَت 4 ,
a.  Firmness, steadiness, constancy; perseverance, persistency.

b.  ( pl. أَثْبَاْت 38 ), Proof, evidence; authority.

ثَاْبِت
ثَاْبِت 21 ,
a.  Continuing, lasting, permanent; fixed, stable, stationary, immovable.

b.  Firm, steady, steadfast, unwavering.

c.  Established, well-authenticated, true, certain, reliable.

ثَاْبِتَة
ثَاْبِتَة 21t , ( pl. ثَوَاْبِتُ 41 ),
a.  Fixed star.

ثَبَاْت
ثَبَاْت 22 ,
a.  Continuance, firmness, steadiness, steadfastness, constancy.

b.  Certainty; authenticity; correctness.

ثُبَاْت
ثُبَاْت 24 ,
a.  Loss of the power of motion; seizure; state of coma.

ثَبِيْت
ثَبِيْت 25 ,
a.  Firm, steady.

ثُبُوْت
ثُبُوْت 27 ,
a.  Continuance, endurance, persistency.

##### Türkçe

**ثَبَتَ**
**ثَبَتَ** U ( n. ac. **ثَبَاْت** 22 ,  **ثُبُوْت** 27 ),
a. Devam etti, sürdü, dayandı; sabit oldu veya sabit hâle geldi, durgun, kımıldamaz, daimî oldu.

b. Tesis edildi, ispatlandı, sahihliği doğrulandı, teyit edildi.

c. [ 'Ala ], Üzerine bağlayıcı oldu; aleyhine ispatlandı.

d. [ 'Ala ], Sebat etti, ısrar etti.

**ثَبُتَ**
**ثَبُتَ** U ( n. ac. **ثَبَاْتَة** 22t ,  **ثُبُوْتَة** 27t ),
a. Akılda veya hükümde sağlam oldu; azimli, kendine dayanır oldu; yürekli, gözü pek, yılmaz, geri durmaz oldu.

**ثَبَّتَ**
**ثَبَّتَ** II ,
a. Sabitledi, tesis etti; sağlamlaştırdı, delillendirdi, ispat etti.

b. (dinde) teyit etti.

**ثَاْبَتَ**
**ثَاْبَتَ** III ,
a. Tahkik etti.

**أَثْبَتَ**
**أَثْبَتَ** IV ,
a. II (a)’ya bak.

**تَثَبَّتَ**
**تَثَبَّتَ** V
a. [ Fī ], İçinde sağlamca, ağırbaşlıca davrandı.

b. Sabit oldu veya sabit hâle geldi, durgun, yerleşmiş vb. oldu.

c. Teyit edildi.

**اِسْتَثْبَتَ**
**اِسْتَثْبَتَ** X ,
a. V (a)’ya bak.

**ثَبْت**
**ثَبْت** 1 ,
a. Sağlam, sarsılmaz; gözü pek.

**ثَبَت**
**ثَبَت** 4 ,
a. Sağlamlık, sarsılmazlık, süreklilik; sebat, ısrar.

b. ( pl. **أَثْبَاْت** 38 ), Delil, kanıt; otorite.

**ثَاْبِت**
**ثَاْبِت** 21 ,
a. Devam eden, süren, daimî; sabit, istikrarlı, durgun, kımıldamaz.

b. Sağlam, sarsılmaz, sebatkâr, tereddütsüz.

c. Tesis edilmiş, iyi doğrulanmış, doğru, kesin, güvenilir.

**ثَاْبِتَة**
**ثَاْبِتَة** 21t , ( pl. **ثَوَاْبِتُ** 41 ),
a. Sabit yıldız.

**ثَبَاْت**
**ثَبَاْت** 22 ,
a. Devamlılık, sağlamlık, sarsılmazlık, sebatkârlık, süreklilik.

b. Kesinlik; sahihlik; doğruluk.

**ثُبَاْت**
**ثُبَاْت** 24 ,
a. Hareket gücünün kaybı; nöbet; koma hâli.

**ثَبِيْت**
**ثَبِيْت** 25 ,
a. Sağlam, sarsılmaz.

**ثُبُوْت**
**ثُبُوْت** 27 ,
a. Devamlılık, dayanma, ısrar.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ثبت
ثَبَتَ - يَثْبُتُ - ثُبُوْت - ثابِت - أَثْبَتَ - يُثْبِتُ - ثَبَّتَ - يُثَبِّتُ - تََثْبيْت
ثَبَتَ - يَثْبُتُ + كائن أو شيء + في مكان: بقي وظل وأقام في مكانه لا يفارقه رغم ظروف حركية خاصة محيطة به تدفعه للتحرك منه
ثَبَتَ - يَثْبُتُ + أمر+ في خصام أو محاججة: بقي وظل وأقام في مكانه لا يدحض رغم سعي الخصم لزعزعته ودفعه وإزالته
ثُبُوْت: على وزن "فـُعول" اسم فعل مبالغة من " ثَبَتَ - يَثْبُتُ " : البقاء في المكان الأصلي رغم ظروف حركية خاصة محيطة به تدفعه للتحرك منه
ثَابِت: اسم فاعل صفة مشبهة من فعل " ثَبَتَ - يَثْبُتُ "
أَثْبَتَ - يُثْبِتُ: على وزن " أفعل" من " ثَبَتَ - يَثْبُتُ " جعله " يَثْبُتُ ": يجعل الشيء يبقى في مكانه نسبياً رغم ظروف حركية خاصة محيطة به تدفعه للتحرك منه
ثَبَّتَ - يُثَبِّتُ : على وزن "فـَعـَّل" من " ثَبَتَ - يَثْبُتُ " جعله " يَثْبُتُ " على وجه التكرار والشدة: يجعل الشيء يبقى في مكانه تماماً رغم ظروف حركية خاصة محيطة به تدفعه للتحرك منه
تََثْبيْت: اسم فعل" ثَبَّتَ - يُثَبِّتُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاستقرار في موقع والثبات فيه، وذلك بعد الانتهاء من الانتقال من الحركة إلى السكون "، وهي:
مَكَنَ - يَمْكُنُ، رَبَصَ - يَرْبِصُ، ثَبَتَ - يَثْبُتُ، قَعَدَ - يَقْعُدُ، مَسَكَ - يَمْسُكُ، وَقَرَ - يَقِرُ
تفرق لفظاً:
ثَبَا - يَثْبُو + كائن + كائنا أو شيئاً (جمعاً أو جيشاً): فرقهم جماعات وعصابات وسرايا صغيرة: جعل من جمعهم وأصلهم مجموعات صغيرة متتابعة متسلسلة
ثَبَتَ - يَثْبُتُ + كائن أو شيء + في مكان: بقي وظل وأقام في مكانه لا يفارقه رغم ظروف حركية خاصة محيطة به تدفعه للتحرك منه
ثَابَ  - يَثُوْبُ + كائن + بشيء: يفوز به: يربح جائزة نتيجة جهد وعمل أو مسابقة فيأخذها ويعود بها إلى موطنه
ثَابَ - يَثيبُ ( ثَابَتْ - تَثِيْبُ) + كائن + إلى كائن أو مكان أو أمر: ضد " بَكَرَ - يَبْكُرُ": يعود ويرجع إليه مرة أخرى بعد إقلاعه وتوقفه عنه
ثَبَتَ
 ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا واذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون(45)﴾ الأنفال ﴿ياأيها الذين آمنوا خذوا حذركم فانفروا ثبات أو انفروا جميعا(71)﴾ النساء
ثبوت
 ﴿ولا تتخذوا أيمانكم دخلا بينكم فتزل قدم بعد ثبوتها وتذوقوا السوء بما صددتم عن سبيل الله ولكم عذاب عظيم(94)﴾ النحل
ثابت
 ﴿ألم ترى كيف ضرب الله مثلا كلمة طيبة كشجرة طيبة أصلها ثابت وفرعها في السماء (24)﴾ إبراهيم
أثبت
 ﴿وإذ يمكر بك الذين كفروا ليثبتوك أو يقتلوك أو يخرجوك ويمكرون ويمكر الله والله خير الماكرين(30)﴾ الأنفال
 	﴿يمحوا الله ما يشاء ويثبت وعنده أم الكتاب(39)﴾ الرعد
ثبَّت
ليثبت الذين آمنوا
 ﴿وكلا نقص عليك من أنباء الرسل ما نثبت به فؤادك وجاءك في هذه الحق وموعظة وذكرى للمؤمنين(120)﴾ هود ﴿وقال الذين كفروا لولا نزل عليه القرآن جملة واحدة كذلك لنثبت به فؤادك ورتلناه ترتيلا(32)﴾ الفرقان
 	﴿قل نزله روح القدس من ربك بالحق ليثبت الذين آمنوا وهدى وبشرى للمسلمين(102)﴾ النحل ﴿يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنيا وفي الآخرة ويضل الله الظالمين ويفعل الله ما يشاء(27)﴾ إبراهيم
 	﴿ولما برزوا لجالوت وجنوده قالوا ربنا أفرغ علينا صبرا وثبت أقدامنا وانصرنا على القوم الكافرين(250)﴾ البقرة ﴿وما كان قولهم إلا أن قالوا ربنا اغفر لنا ذنوبنا وإسرافنا في أمرنا وثبت أقدامنا وانصرنا على القوم الكافرين (147)﴾ آل عمران
 	﴿إذ يغشيكم النعاس أمنة منه وينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به ويذهب عنكم رجز الشيطان وليربط على قلوبكم ويثبت به الأقدام (11)﴾ الأنفال ﴿ياأيها الذين آمنوا إن تنصروا الله ينصركم ويثبت أقدامكم (7)﴾ محمد
 	﴿إذ يوحي ربك إلى الملائكة أني معكم فثبتوا الذين آمنوا سألقي في قلوب الذين كفروا الرعب فاضربوا فوق الأعناق واضربوا منهم كل بنان(12)﴾ الأنفال ﴿ولولا أن ثبتناك لقد كدت تركن إليهم شيئا قليلا(74)﴾ الإسراء
تَثبيت
 ﴿ومثل الذين ينفقون أموالهم ابتغاء مرضاة الله وتثبيتا من أنفسهم كمثل جنة بربوة أصابها وابل فآتت أكلها ضعفين فإن لم يصبها وابل فطل والله بما تعملون بصير(265)﴾ البقرة ﴿ولو أنا كتبنا عليهم أن اقتلوا أنفسكم أو اخرجوا من دياركم ما فعلوه إلا قليل منهمولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا(66)﴾ النساء
مختار الصحاح
● [ثبت] ث ب ت: ثبتَ الشيء من باب دخل و ثَبَاتاً أيضا و أثْبَتَهُ غيره و ثَبّتَهُ أيضا و أَثْبَتَهُ السقم إذا لم يفارقه وقوله تعالى ﴿ليثبتوك﴾ أي يجرحوك جراحة لا تقوم معها و تَثَبّتَ في الأمر و اسْتَثْبَتَ بمعنى ورجل ثَبْتٌ بسكون الباء أي ثابتُ القلب ورجل له ثَبَتٌ عند الحملة بفتح الباء أي ثبات وتقول لا أحكم بكذا إلا بثبت بفتح الباء أي بحجة و الثَّبيِتُ الثابت العقل
الراغب
ثبت
الثبات ضد الزوال، يقال: ثبت يثبت ثباتا، قال الله تعالى: }يا أيها الذين آمنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا﴿[الأنفال/45]، ورجل ثبت وثبيت في الحرب، وأثبته السقم (قال ابن فارس: وأثبته السقم:إذا لم يكد يفارقه)، ويقال ذلك للموجود بالبصر أو البصيرة، فيقال: فلان ثابت عندي، ونبوة النبي صلى الله عليه وسلم ثابتة، والإثبات والتثبيت تارة يقال بالفعل، فيقال لما يخرج من العدم إلى الوجود، نحو: أثبت الله كذا، وتارة لما يثبت بالحكم، فيقال: أثبت الحاكم على فلان كذا وثبته، وتارة لما يكون بالقول، سواء كان ذلك صدقا منه أو كذبا، فيقال: أثبت التوحيد وصدق النبوة (راجع: بصائر ذوي التمييز 1/347)، وفلان أثبت مع الله إلها آخر، وقوله تعالى:﴾ليثبتوك أو يقتلوك﴿[الأنفال/30]، أي: يثبطوك ويحيروك، وقوله تعالى:﴾يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنيا﴿[إبراهيم/27]، أي: يقويهم بالحجج القوية، وقوله تعالى:﴾ولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا﴿[النساء/66]، أي: أشد لتحصيل علمهم. وقيل: أثبت لأعمالهم واجتناء ثمرة أفعالهم، وأن يكونوا بخلاف من قال فيهم:﴾وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا﴿[الفرقان/23]، يقال: ثبته، أي: قويته، قال الله تعالى:﴾ولولا أن ثبتناك﴿[الإسراء/74]، وقال:﴾فثبتوا الذين آمنوا﴿[الأنفال/12]، وقال:﴾وتثبيتا من أنفسهم﴿[البقرة/265]، وقال:﴾وثبت أقدامنا{ [البقرة/250].
ملخص اللسان
وجوه اللفظ: إِذا أَقام به - لا يَبْرَحُ - لم يُفارِقْهُ - كَثَبَّطه - ثَقِفٌ - تَثْبِيت الفُؤادِ تَسْكِينُ  لقَلْب - تَأَنَّى فيه ولم  يَعْجَل
- حَبَسْتُه وجَعَلْتُه  ثابتاً في مكانه لا يُفارقه. - وأَثْبَتَ حجته: أَقامها وأَوْضَحها - اسْتَثْبَتَ في أَمْرِه إِذا شاور وفحَصَ عنه
1.     ثَبَتَ الشيءُ يَثْبُتُ ثَباتاً وثُبوتاً فهو ثابتٌ وثَبِيتٌ  وثَبْتٌ، ثَبَتَ فلانٌ في المَكان يَثْبُتُ  ثبُوتاً، إِذا أَقام به.
2.     ورجل ثَبْتُ المُقام: لا يَبْرَحُ.
3.      وأَثْبَتَه السُّقْم إِذا لم يُفارِقْهُ.
4.     وثَبَّتَه عن الأَمْر كَثَبَّطه.
5.     وفرس ثَبْتٌ: ثَقِفٌ في عَدْوِه.
6.      ورجل ثَبْتُ الغَدْرِ إِذا كان ثابِتاً  في قتال أَو كلام؛
7.     ومَثَلُ  الذين يُنْفِقون أَموالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللَّه وتَثْبِيتاً من  أَنفسهم: أَي يُنْفِقونَها مُقِرِّين بأَنها مما يُثِيبُ  اللَّهُ عليها.
8.     تَثْبِيت الفُؤادِ تَسْكِينُ  لقَلْب،
9.     والثَّبِيتُ: الثَّابتُ  العَقْل؛
10.                                                                                                                                                واستَثْبَتَ: تَأَنَّى فيه ولم  يَعْجَل.
11.                                                                                                                                                واسْتَثْبَتَ في أَمْرِه إِذا شاور وفحَصَ عنه.
12.                                                                                                                                                لا أَحْكُم بكذا، إِلا بثَبَتٍ أَي بحُجَّة.
13.                                                                                                                                                الثَّبَتُ:  الحجة والبينة.
14.                                                                                                                                                وأَثْبَتَ حجته: أَقامها وأَوْضَحها
15.                                                                                                                                                فطَعَنْتُه فأَثْبَتُّه أَي حَبَسْتُه وجَعَلْتُه  ثابتاً في مكانه لا يُفارقه.
16.                                                                                                                                                وأُثْبِتَ فلانٌ، إِذا اشْتَدَّتْ به عِلَّتُه أَو  أَثْبَتَته جِراحةٌ فلم يتَحَرَّك.
17.                                                                                                                                                 ليُثْبِتُوك؛ أَي يَجْرحوك  جِراحةً لا تَقُوم معها.
18.                                                                                                                                                ورجل ثَبْتٌ أَي ثابتُ القَلْب؛
19.                                                                                                                                                والثَّبْتُ والثَّبِيتُ: الفارسُ الشُّجاع.
20.                                                                                                                                                والمُثْبَتُ: الذي ثَقُلَ، فلم يَبْرَحِ الفِراش.
21.                                                                                                                                                والثِّباتُ: سَيْرٌ يُشَدُّ به الرَّحْل،
22.                                                                                                                                                ورَحْلٌ  مُثْبَت: مَشْدُود بالثِّباتِ؛
23.                                                                                                                                                وثابَته وأَثْبَتَه: عَرَفَه حَقَّ المَعْرفة.
24.                                                                                                                                                وطَعَنه فأَثْبَت فيه  الرُّمْح أَي أَنْفَذَه.
لسان العرب
● -   ثبت: ثَبَتَ الشيءُ يَثْبُتُ ثَباتاً وثُبوتاً فهو ثابتٌ وثَبِيتٌ  وثَبْتٌ، وأَثْبَتَه هو، وثَبَّتَه بمعنىً.  وشيء ثَبْتٌ: ثابتٌ. ويقال للجَرَاد إِذا رزَّ أَذْنابَه ليَبِيضَ:  ثَبَتَ وأَثْبَتَ وثَبَّتَ. ويقال: ثَبَتَ فلانٌ في المَكان يَثْبُتُ  ثبُوتاً، فهو ثابتٌ إِذا أَقام به.  وأَثْبَتَه السُّقْم إِذا لم يُفارِقْهُ.  وثَبَّتَه عن الأَمْر كَثَبَّطه.  وفرس ثَبْتٌ: ثَقِفٌ في عَدْوِه. ورجل ثَبْتُ الغَدْرِ إِذا كان ثابِتاً  في قتال أَو كلام؛ وفي الصحاح؛ إِذا كان لسانُه لا يزال عند  الخُصُوماتِ؛ وقد ثَبُتَ ثَباتَةً وثُبوتةً.  وتَثَبَّتَ في الأَمْر والرَّأْي، واستَثْبَتَ: تَأَنَّى فيه ولم  يَعْجَل. واسْتَثْبَتَ في أَمْرِه إِذا شاور وفحَصَ عنه. وقوله عز وجل: ومَثَلُ  الذين يُنْفِقون أَموالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللَّه وتَثْبِيتاً من  أَنفسهم؛ قال الزجاج: أَي يُنْفِقونَها مُقِرِّين بأَنها مما يُثِيبُ  اللَّهُ عليها. وقال في قوله عز وجل: وكُلاًّ نَقُصُّ عليك من أَنْباء  الرُّسُلِ ما نُثَبِّتُ به فُؤَادَكَ؛ قال: معنى تَثْبِيت الفُؤادِ تَسْكِينُ  لقَلْب، ههنا ليس للشك، ولكن كلَّمَا كان البُرْهانُ والدِّلالةُ أَكْثَر  على القَلْب، كان القلبُ أَسْكَنَ وأَثْبَتَ أَبداً، كما قال إِبراهيم،  عليه السلام: ولكن لِيَطْمَئِنَّ قلبي. ورجل ثَبْتٌ أَي ثابتُ القَلْب؛  قال العجاج يمدح عمر بن عبد اللَّه بن مَعْمَرٍ:  الحَمدُ للَّه الذي أَعْطَى الخِيَرْ  مَوَالِيَ الحَقِّ، إِنِ المَوْلى شَكَرْ  عَهْدَ نَبِيٍّ، ما عَفَا وما دَثَرْ،  وعَهْدَ صِدِّيقٍ رأَى بَرّاً، فَبرّ  وعَهْدَ عُثمانَ، وعَهْداً من عُمَرْ،  وعَهْدَ إِخْوانٍ، همُ كانوا الوَزَرْ  وعُصْبةَ النَّبيِّ، إِذْ خافُوا الحَصَرْ،  شَدُّوا له سُلْطانَه، حتى اقْتَسَرْ  بالقَتْلِ أَقْواماً، وأَقواماً أَسَرْ،  تَحْتَ التي اخْتَارَ له اللَّهُ الشَّجَرْ  محمداً، واخْتارَه اللَّهُ الخِيَرْ،  فما وَنَى محمدٌ، مُذْ أَنْ غَفَرْ  له الإِلهُ ما مَضَى، وما غَبَرْ،  أَن أَظْهَرَ الدِّينَ به، حَتى ظَهَرْ  منها:  بكُلِّ أَخْلاقِ الرِّجالِ قد مَهَرْ،  ثَبْتٌ، إِذا ما صِيحَ بالقَوْم وَقَرْ  ورجل ثَبْتُ المُقام: لا يَبْرَحُ.  والثَّبْتُ والثَّبِيتُ: الفارسُ الشُّجاع. والثَّبِيتُ: الثَّابتُ  العَقْل؛ قال طرفة:  فالهَبِيتُ لا فُؤاد لَهُ،  والثَّبِيتُ قَلْبُه قِيَمُهْ  تقول منه: ثَبُتَ، بالضم، أَي صار ثَبيتاً.  والمُثْبَتُ: الذي ثَقُلَ، فلم يَبْرَحِ الفِراش.  والثِّباتُ: سَيْرٌ يُشَدُّ به الرَّحْل، وجَمْعُه أَثْبِتة. ورَحْلٌ  مُثْبَت: مَشْدُود بالثِّباتِ؛ قال الأَعْشى:  زَيَّافَةٌ، بالرَّحْلِ خَطَّارة،  تَلْوي بشَرْخَيْ مُثْبَتٍ، قاتِرِ  وفي حديث مَشُورَة قُرَيْش في أَمر النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، قال  بعضهم: إِذا أَصْبَحَ فأَثْبِتُوه بالوَثاق.  وفي حديث أَبي قَتادة: فطَعَنْتُه فأَثْبَتُّه أَي حَبَسْتُه وجَعَلْتُه  ثابتاً في مكانه لا يُفارقه.  وأُثْبِتَ فلانٌ، فهو مُثْبَتٌ إِذا اشْتَدَّتْ به عِلَّتُه أَو  أَثْبَتَته جِراحةٌ فلم يتَحَرَّك. وقَولهُ تعالى: ليُثْبِتُوك؛ أَي يَجْرحوك  جِراحةً لا تَقُوم معها. ورجل له ثَبَتٌ عند الحَمْلة، بالتحريك، أَي  ثَبات؛ وتقول أَيضاً: لا أَحْكُم بكذا، إِلا بثَبَتٍ أَي بحُجَّة. وفي حديث  صوم يوم الشك: ثم جاءَ الثَّبَتُ أَنه من رمضان؛ الثَّبَتُ، بالتحريك:  الحجة والبينة. وفي حديث قتادة بن النُّعْمان: بغير بَيِّنَة ولا ثَبَتٍ.  وثابَته وأَثْبَتَه: عَرَفَه حَقَّ المَعْرفة. وطَعَنه فأَثْبَت فيه  الرُّمْح أَي أَنْفَذَه. وأَثْبَتَ حجته: أَقامها وأَوْضَحها.  وقولٌ ثابتٌ: صحيح. وفي التنزيل العزيز: يُثَبِّتُ اللَّهُ الذين آمنوا  بالقول الثابت؛ وكلُّه من الثَّبات.  وثابتٌ وثَبِيتٌ: اسمان، ويُصغَّر ثابِتٌ، من الأَسماء، ثُبَيْتاً،  فأَما الثابتُ إِذا أَرَدْتَ به نَعْتَ شيء، فتصغيره: ثُوَيْبِتٌ.  وإِثْبِيتُ: اسم أَرض، أَو موضعٍ، أَو جبل؛ قال الراعي:  تُلاعِبُ أَوْلادَ المَها بكُراتِها،  بإِثْبِيتَ، فَالجَرْعاءِ ذاتِ الأَباترِ
مقاييس اللغة:
(ثبت) الثاء والباء والتاء كلمةٌ واحدة، وهي دَوامُ الشيء. يقال: ثَبَتَ ثباتاً وثُبُوتاً. ورجل ثَبْتٌ وثبيت. قال طَرَفَةُ في الثَّبيت:
فالهَبيت لا فؤادَ لـه *** والثّبيت ثبته فَهَمُه([1])
القاموس المحيط:
ثَبَتَ ثَباتاً وثُبوتاً، فهو ثابِتٌ وثَبيتٌ وثَبْتٌ، وأثْبَتَه وثَبَّتَه. والثَّبيتُ الفارِسُ الشُّجاعُ، كالثَّبْتِ، وقد ثَبُتَ ككَرُمَ، ثَباتَةً وثُبوتَةً، والثابِتُ العَقْلِ، ومن الخَيلِ الثَّقِفُ في عَدْوِهِ، كالثَّبيتِ.
والثِّباتُ، بالكسر: شِبامُ البُرْقُع، وسَيْرٌ يُشَدُّ به الرَّحْلُ. والمُثْبَتُ، كمُكْرَمٍ: الرَّحْلُ المَشْدود به، ومَنْ لا حَراكَ به منَ المَرَضِ، وبكسر الباءِ: الذي ثَقُل فلم يَبْرَحِ الفراشَ. وداءٌ ثُباتٌ، بالضم: مُعْجِزٌ عن الحَركةِ. وثابَتَه وأثْبَتَه: عَرَفَه حقَّ المَعْرِفَةِ. وإِثْبِيتُ، كإِزْميلٍ: أرضٌ، أو ماءٌ لِبَنِي يَرْبوعٍ، أو لبني المُحِلِّ بنِ جعفرٍ. وثابتٌ وثَبيتٌ: اسْمانِ. وأحمدُ بنُ عبدِ اللَّهِ بنِ أحمدَ الثَّابِتِيُّ، نِسْبَةٌ إلى جَدِّ والدِه ثابتٍ: فقيهٌ. وأبو ثُبَيْتٍ، كزُبَيْرٍ، يزيدُ بنُ مُسْهِر، وأبو ثُبَيْتٍ الجَمَّازِيُّ، وثُبَيْتُ بنُ كثير، وهانِئ بنُ ثُبَيْتٍ، وعُقْبَةُ بنُ أبي ثُبَيْتٍ: مُحَدِّثونَ. وقولُه تعالى: " لِيُثْبتوك " ، أي: ليَجْرَحوكَ جِراحةً لا تَقُومُ معها، أو ليَحْبسوكَ. والْأَثْباتُ: الثِّقاتُ. واسْتَثْبَتَ: تأنَّى. وثُبَيْتَةُ، كَجُهَيْنَةَ، بنتُ الضَّحَّاكِ، أو هي بالنون، وبِنتُ يَعارٍ: صَحَابيَّتانِ. وبنتُ حَنْظَلَةَ الْأَسْلَمِيَّةُ: تابِعيَّةٌ.
تاج العروس:
ث ب ت
ثَبَتَ الشَّيْءُ يَثْبُتُ ثَبَاتاً بالفتح وثُبُوتاً بالضمّ فهو ثابِتٌ وثَبِيتٌ وثَبْتٌ بفتح فسكون . شيءٌ ثَبْتٌ : أَي ثابِتٌ . وأَثْبَتَه هو وثَبَّتَه بمعنىً . ويُقال : ثَبَتَ فلانٌ في المكانِ يَثْبُتُ ثُبُوتاً : إِذا أَقامَ به فهو ثابِتٌ . والثَّبِيتُ كأَميرٍ : الفارِسُ الشُّجَاعُ الصّادِقُ الحمْلَةِ كالثَّبْتِ بفتحٍ فسكون . وقد ثَبُتَ الرَّجُلُ ككَرُمَ ثَبَاتَةً ككَرَامَةٍ وثُبُتَةً بالضَّمّ : أَي صارَ ثَبِيتاً . الثَّبِيتُ أَيضاً : الثّابِتُ العقلِ . قال العَجاج "
" ثَبْتٌ إِذا ما صِيحَ بالقَوْم وَقَرْ والثّبِيتُ : الثّابتُ القُوَّةِ والعَقْلِ قال طَرَفةُ :
الهَبِيتُ لا فُؤادَ لَه ... والثَّبِيتُ قلْبُهُ قِيَمُهْ هكذا أَنشدَه في الصِّحاح والذي بخطِّ الأَزهريّ هكذا :
فالهبِيتُ لا فُؤادَ له ... والثّبِيتُ قَلْبُهُ فَهمُه ورجُلٌ ثَبْتُ الجَنَانِ من رِجالٍ ثُبَّتٍ وثبْتُ القَدَمِ : لم يَزِلَّ في خِصامٍ أَو قِتال . وفارِس ثَبْتٌ ورجلٌ ثَبْتٌ وثَبِيتٌ : عاقل مُتَمَاسِكٌ أَو قليلُ السَّقَط كذا في الأَساس . وفي اللّسان : رجل ثَبْتُ الغَدَرِ إِذا كان ثابتاً في قِتالٍ أَو كلام ؛ وفي الصِّحاح : إِذا كان لِسانُهُ لا يزِلُّ عند الخُصُومات . الثَّبْتُ مِنَ الخَيْلِ : الثَّقِفُ في عَدْوِهِ أَي : جَرْيِهِ كالثَّبِيتِ أَيضاً . والثِّبَاتُ بالكسر : شِبَامُ البُرْقُعِ وهو خُيُوطُه . الثِّبَاتُ : سَيْرٌ يُشَدُّ به الرَّحْلُ وجَمْعُه : أَثْبِتَةٌ . المُثْبَتُ كمُكْرَمٍ : الرَّحْلُ المَشْدُودُ به أَي : بالسَّيْر ؛ قال الأَعْشَى :
زيَّافَة بالرَّحْلِ خَطَّارَة ... تُلْوِي بِشَرْخَيْ مُثْبَتٍ قاتِرِ وفي حديثِ مَشُورةِ قُرَيْشٍ في أَمر النَّبِيّ صلَّى الله عليه وسلّم قال بعضُهم : إِذا أَصْبَحَ فأَثْبِتُوهُ بالوَثَاق . المُثْبَتُ : مَنْ لا حَرَاكَ به من المَرَضِ يقال : أُثْبِتَ فُلانٌ فهو مُثْبَتٌ : إِذا اشتَدّتْ به عِلَّتُه وهو مَجاز كذا المُثْبِتُ بِكَسْرِ الباءِ وهو الّذِي ثَقُلَ من الكِبَرِ وغيرِه فَلمْ يَبْرَحِ الفِرَاشَ ومنه قولُهم : به داءٌ ثُباتٌ بالضَّمِّ أَي : مُعجِزٌ عن الحَرَكةِ أَي : يُثْبِتُ الإِنسانَ حتّى لا يَتحرّكَ . من المجاز أَيضاً : ثَابَتَه مُثابَتَةً وأَثْبَتَه إِثْباتاً : إِذا عرَفَهُ حقَّ المعْرِفَةِ . وأَثبتَ الشَّيْءَ مَعْرِفَةً : قَتَله عِلْماً . ونَظَرْتُ إِليه فما أَثْبَتُّهُ ببَصرِي . وإِثْبِيتُ . بالكسر كإِزْميلٍ : اسم أَرْضٍ أَو ماء لِبَنِي يَرْبُوعِ بْنِ حَنْظَلَةَ ثمّ لبني المُحِلّ منهم قاله نَصْر وأَنشد للرَّاعِي :
" نَثَرْنَا عَلَيْهِم يَوْمَ إِثْبِيتَ بَعْدَماشَفْيَنَا الغَلِيلَ بالرِّماحِ البَوَاتِر أَو هو ماءٌ لِبَنِي المُحِلِّ بنِ جَعْفَرٍ بأَود كذا رُوِيَ عن السُّكَّرِيّ في شرح قول جَريرٍ :
أَتَعْرِفُ أَمْ أَنْكَرْتَ أَطْلالَ دِمْنَةٍ ... بإِثْبِيتَ فالجَوْنَيْنِ بالٍ جَدِيدُهَا وفي اللّسان : أَرضٌ أَو موضعٌ أَو جَبلٌ وقال الرّاعِي :
تُلاعِبُ أَولادَ المَها بِكُرَاتِها ... بِإِثْبِيتَ فالجَرْعَاءِ ذاتِ الأَباتِر
وثابِتٌ وثَبِيتٌ : اسمانِ ويُصَغَّرُ ثابتٌ من الأَسماءِ ثُبَيْتاً . فأَمّا ثابتٌ إِذا أَردتَ به نَعْتَ شَيْءٍ فتصغيرُه ثُوَيْبت . أَبو نَصْرٍ أَحْمَدُ بنُ عَبْدِ اللهِ بنِ أَحْمَدَ بْن ثابت البُخَارِيُّ الثّابِتِيّ نِسْبة إِلى جَدِّ والِده ثابتٍ المذكور فَقِيهٌ شافِعِيٌّ من أَهْل بُخَارَى سكنَ بغدادَ وحدَّثَ بها عن أَبي القاسم بن حبابةَ وتَفَقَّه على أَبِي حَامِدٍ الأَسْفَرَايِينيّ وأَفْتَى وكان له حَلْقَةٌ بجامع المنصور وتُوُفِّيَ في رجب سنة 449 . وممّا بَقِيَ عليه ذِكْرُهُ : الإِمام أَبو بكر أَحْمَدُ بْن عليّ بنِ ثابتِ بنِ أَحمدَ بنِ مَهْدِيّ بنِ ثابِتٍ الحافظ صاحب التّصانيف المشهورة تُوفِّيّ ببغدادَ في شَوّال سنة 463 . وأَبو سَعْدٍ أَسْعدُ بنُ مُحَمَّدِ بْن أَحمدَ بْنِ أَبِي سعدِ بْن عليٍّ الثّابِتِيّ ؛ قيل إِنّه من أَولاد زَيْدِ بْن ثابتٍ الأَنصاريّ من أَهل بَنْجْدِيه تَفقَّه على مذهب الشافعِيّ وروي عن أَبي سعيد البَغَوِيّ وتُوفِّيَ سنَة 545 بها . وقَرِيبُه أَبو الفَتح محمّد بن عبد الرّحمنِ بْنِ أَحمَد الثّابِتيّ صُوفِيٌّ سمِعَ الكثيرَن قُتِلَ سنة 548 بدُولابِ الخازنِ بمَرْوَ . وأَبو طاهرٍ محمّد بنُ عليّ بنِ أَحمدَ بْنَ الحُسين الثّابتيّ من ولد ثابتِ بن قَيس بن شَمّاس الأَنصارِيِّ بغدادِيٌّ صالِحٌ عن عبد الكريم بن الحُسين بن رزبة وتوفِّيَ سنة 536 . وعبد الرَّحْمن بنُ محمَّد بن ثابت بن أَحمدَ الثّابتيِّ الخَرْقيّ أَبو القاسم المعروف بمُفْتِي الحَرَمَيْنِ روى عن أَبي مُحَمَّدٍ عبدِ الله بنِ أَحمدَ وغيرِه وعنه أَبو بَكْرٍ البَشّارِيّ ومات سنة 495 . وأَبُو ثُبَيْتٍ كزُبَيْرٍ : يَزِيدُ بنُ مُسْهِرٍ من بَني هَمّام بن مُرَّةَ ذكرَه الأَعشى في شعره . وأَبُو ثُبَيْتٍ الجَمّازِيُّ شيخٌ لعبد الحميد بن جعفر . وثُبَيْتُ بنُ كَثِيرٍ عن يَحْيَى بنِ سَعِيدٍ الأَنصاريّ وعنه يَحْيَى بنُ حمزَةَ . وهانئُ بنُ ثُبَيْتٍ الحَضْرَمِيُّ عن ابن عَبَّاسٍ . وعُقْبَةُ بْن أَبي ثُبَيْتٍ البصري شَيخٌ لِشُعْبَةَ . مُحَدِّثون . من المَجَاز أُثْبِتَ فلانٌ فهو مُثْبَتٌ إِذا اشتَدَّتُ به عِلَّتُه أَو أَثْبَتَتْهُ جِراحُه فلم يَتحرَّكْ . وقَوْلُهُ تعَالَى وعزَّ " لِيُثْبِتُوكَ " أَي : لِيَجْرَحُوك جراحةً لا تَقوم معها لِيَحْبِسوك وهو أَيضاً مجازٌ . وفي حديثِ أَبي قَتَادَةَ " فَطَعَنْتُه فَأَثْبَتُّه " أَي : حَبَسْتُهُ وجَعلتُه ثابتاً في مَكانِه لا يُفارِقُه ومنه أَيضاً : ضَرَبوه حتى أَثْبَتُوه أَي : أَثْخَنوه . وجَدْتُه من الأَثْباتِ والأَعْلام الثِّقاتِ وهو ثَبَتٌ من الأَثْباتِ : إِذا كان حُجَّةً لثِقَتِه في رِوايته وهو جمع ثَبَتٍ محرَّكة وهو الأَقيسُ . وقد يُسكَّن وَسَطُه . وفي المِصْباح : رجلٌ ثَبْتٌ : مُتَثَبِّتٌ في أُمُورِه . وثَبْتُ الجَنَانٍ : ثابتُ القلْبِ والاسمُ ثَبَتٌ بفتحتين . وقيلَ للحُجَّةِ : ثَبَتٌ بفتحتين إِذا كان عدْلاً ضابطاً والجمعُ الأَثبات كسَبَبٍ وأَسباب . وفي اللِّسان : ورجُلٌ له ثَبَتٌ عند الحَمْلَة بالتحرِيك أَي : ثَباتٌ . وتقولُ أَيضاً : لا أَحْكُم بكذا إِلاَّ بِثَبَتٍ أَي : بحُجَّةِ . وفي حديثِ قَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ : " بغَيرِ بيِّنَةٍ ولا ثَبَت " . وفي حديث صَومِ يومِ الشكِّ : " ثُمَّ جاءَ الثَّبَتُ أَنَّهُ من رَمَضان " الثَّبَتُ بالتَّحريك : الحُجَّةُ والبَيِّنَة . تَثَبَّتَ في الأَمْرِ والرَّأْيِ واسْتَثْبَتَ : إِذا تَأَنَّى فيه ولم يَعْجَلْ . واستَثْبَتَ في أَمرِه : إِذا شاوَرَ وفَحَصَ عنه . وثُبيْتَه كجُهيْنَةَ : بِنْت الضَّحَّاكِ أَو هي نُبَيْتَة بالنُّون لها إِدراكٌ . ثُبَيْتَة بِنْتُ يَعَارٍ الأَنصارِيَّةُ وبنت النُّعْمان بايعتْ قاله ابنُ سعد ؛ صَحابِيَّتان . وثُبَيْتَةُ بنتُ الرَّبِيع بن عمْرٍو الأَنصاريَّة ؛ وثُبَيْتَةُ بنتُ سَلِيط ذكرهما ابنُ حبِيب . ثُبَيْتَةُ بِنْتُ حَنْظَلَةَ الأَسْلَمِيَّةُ تابعيّةٌ رَوَتْ عن أُمِّها قاله الحافظُ . ومِمّا يُستدرَكُ عليه : يُقال للجَرادِ إِذا رَزَّ أَذْنابَهُ لِيَبِيضَ : ثَبَتَ وأَثبَتَ . وأَثبتَهُ السُّقْمُ : إِذا لم يُفارِقْه . وثَبَّتَه عن الأَمرِ : كَثَبَّطَه . وطعَنَهُ فأَثبتَ فيه
الرُّمْحَ : أَي أَنفَذَه . وأَثْبَتَ حُجَّتَهُ : أَقامَها وأَوْضَحَها . وقولٌ ثابتٌ : صحيح . وفي التَّنْزيل العزيز " يُثَبِّتُ اللهُ الَّذينَ آمَنُوا بالقَوْلِ الثَّابِتِ " وكلُّه من الثَّباتِ . والثَّبَتُ محرَّكَةً : الفِهْرِسُ الّذِي يَجمع فيه المُحدِّثُ مَرْوِيَّاتِه وأَشياخَه كأَنّه أُخِذَ من الحُجَّة ؛ لأَن أَسانيدَه وشُيُوخَه حُجَّةٌ له وقد ذكَره كثيرٌ من المُحّدِّثينَ . وقيل : إِنَّه من اصطلاحاتِ المُحَدِّثينَ ويُمْكِنُ تَخريجُه على المَجَاز . وأَبو إِسحاقَ إِبراهيمُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ ثَبَاتٍ كسَحَابٍ الأَندَلسيُّ الفَقِيهُ سَمِعَ أَبا عَلِيٍّ الغَسّانِيَّ وعنه أَبو عبدِ اللهِ بْن أَبي الخِصال . ومن المجاز : أَثْبَتَ اسْمَهُ في الدِّيوانِ : كتَبَه . وثَبَتَ لِبْدُك : دعاءٌ بدَوَامِ الأمرِ . وهذان من الأَساس . حَ : أَي أَنفَذَه . وأَثْبَتَ حُجَّتَهُ : أَقامَها وأَوْضَحَها . وقولٌ ثابتٌ : صحيح . وفي التَّنْزيل العزيز " يُثَبِّتُ اللهُ الَّذينَ آمَنُوا بالقَوْلِ الثَّابِتِ " وكلُّه من الثَّباتِ . والثَّبَتُ محرَّكَةً : الفِهْرِسُ الّذِي يَجمع فيه المُحدِّثُ مَرْوِيَّاتِه وأَشياخَه كأَنّه أُخِذَ من الحُجَّة ؛ لأَن أَسانيدَه وشُيُوخَه حُجَّةٌ له وقد ذكَره كثيرٌ من المُحّدِّثينَ . وقيل : إِنَّه من اصطلاحاتِ المُحَدِّثينَ ويُمْكِنُ تَخريجُه على المَجَاز . وأَبو إِسحاقَ إِبراهيمُ بنُ مُحَمَّدِ بنِ ثَبَاتٍ كسَحَابٍ الأَندَلسيُّ الفَقِيهُ سَمِعَ أَبا عَلِيٍّ الغَسّانِيَّ وعنه أَبو عبدِ اللهِ بْن أَبي الخِصال . ومن المجاز : أَثْبَتَ اسْمَهُ في الدِّيوانِ : كتَبَه . وثَبَتَ لِبْدُك : دعاءٌ بدَوَامِ الأمرِ . وهذان من الأَساس

##### Türkçe

ثبت
**ثَبَتَ - يَثْبُتُ - ثُبُوْت - ثابِت - أَثْبَتَ - يُثْبِتُ - ثَبَّتَ - يُثَبِّتُ - تََثْبيْت**

**ثَبَتَ - يَثْبُتُ** + bir varlık veya şey + bir yerde: kaldı ve sürdü ve yerinde ikamet etti; onu, kendisini oradan hareket etmeye iten, onu kuşatan özel hareket şartlarına rağmen terk etmez.

**ثَبَتَ - يَثْبُتُ** + bir iş + bir çekişme veya tartışmada: kaldı ve sürdü ve yerinde ikamet etti; hasmın onu sarsmaya, itmeye ve gidermeye çalışmasına rağmen çürütülmez.

**ثُبُوْت**: “فـُعول” vezninde, **ثَبَتَ - يَثْبُتُ**’tan mübalağa masdar-isim: kendisini oradan hareket etmeye iten, onu kuşatan özel hareket şartlarına rağmen asıl yerde kalma.

**ثَابِت**: “**ثَبَتَ - يَثْبُتُ**” fiilinden müşebbehe sıfat, ism-i fâil.

**أَثْبَتَ - يُثْبِتُ**: **ثَبَتَ - يَثْبُتُ**’tan “أفعل” vezninde; onu “**يَثْبُتُ**” kıldı: bir şeyi, kendisini oradan hareket etmeye iten, onu kuşatan özel hareket şartlarına rağmen nispeten yerinde kalır kılar.

**ثَبَّتَ - يُثَبِّتُ**: **ثَبَتَ - يَثْبُتُ**’tan “فـَعـَّل” vezninde; onu “**يَثْبُتُ**” kıldı, tekrar ve şiddet üzere: bir şeyi, kendisini oradan hareket etmeye iten, onu kuşatan özel hareket şartlarına rağmen tamamen yerinde kalır kılar.

**تََثْبيْت**: **ثَبَّتَ - يُثَبِّتُ** fiilinin masdar-ismi.

Ve lafız, “bir mevkide istikrar ve onda sebat; bu da hareketten sükûna intikalin bitmesinden sonra” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**مَكَنَ - يَمْكُنُ**، **رَبَصَ - يَرْبِصُ**، **ثَبَتَ - يَثْبُتُ**، **قَعَدَ - يَقْعُدُ**، **مَسَكَ - يَمْسُكُ**، **وَقَرَ - يَقِرُ**

Lafızca ayrılır:

**ثَبَا - يَثْبُو** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi (bir topluluğu veya bir orduyu): onları gruplara, çetelere ve küçük birliklere ayırdı: onların topluluğundan ve aslından, ardışık sıralı küçük gruplar yaptı.

**ثَبَتَ - يَثْبُتُ** + bir varlık veya şey + bir yerde: kaldı ve sürdü ve yerinde ikamet etti; onu, kendisini oradan hareket etmeye iten, onu kuşatan özel hareket şartlarına rağmen terk etmez.

**ثَابَ  - يَثُوْبُ** + bir varlık + bir şey ile: onunla kazanır: bir çaba ve iş yahut yarışma neticesinde bir ödül kazanır; onu alır ve onunla yurduna döner.

**ثَابَ - يَثيبُ** (**ثَابَتْ - تَثِيْبُ**) + bir varlık + bir varlığa veya yere veya işe: “**بَكَرَ - يَبْكُرُ**”un zıddı: ondan ayrılıp vazgeçmesinden sonra ona bir kez daha döner ve geri gelir.

**ثَبَتَ**
﴿**ياأيها الذين آمنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا واذكروا الله كثيرا لعلكم تفلحون(45)**﴾ Enfâl ﴿**ياأيها الذين آمنوا خذوا حذركم فانفروا ثبات أو انفروا جميعا(71)**﴾ Nisâ

**ثبوت**
﴿**ولا تتخذوا أيمانكم دخلا بينكم فتزل قدم بعد ثبوتها وتذوقوا السوء بما صددتم عن سبيل الله ولكم عذاب عظيم(94)**﴾ Nahl

**ثابت**
﴿**ألم ترى كيف ضرب الله مثلا كلمة طيبة كشجرة طيبة أصلها ثابت وفرعها في السماء (24)**﴾ İbrâhîm

**أثبت**
﴿**وإذ يمكر بك الذين كفروا ليثبتوك أو يقتلوك أو يخرجوك ويمكرون ويمكر الله والله خير الماكرين(30)**﴾ Enfâl
﴿**يمحوا الله ما يشاء ويثبت وعنده أم الكتاب(39)**﴾ Ra‘d

**ثبَّت**
**ليثبت الذين آمنوا**
﴿**وكلا نقص عليك من أنباء الرسل ما نثبت به فؤادك وجاءك في هذه الحق وموعظة وذكرى للمؤمنين(120)**﴾ Hûd ﴿**وقال الذين كفروا لولا نزل عليه القرآن جملة واحدة كذلك لنثبت به فؤادك ورتلناه ترتيلا(32)**﴾ Furkân
﴿**قل نزله روح القدس من ربك بالحق ليثبت الذين آمنوا وهدى وبشرى للمسلمين(102)**﴾ Nahl ﴿**يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنيا وفي الآخرة ويضل الله الظالمين ويفعل الله ما يشاء(27)**﴾ İbrâhîm
﴿**ولما برزوا لجالوت وجنوده قالوا ربنا أفرغ علينا صبرا وثبت أقدامنا وانصرنا على القوم الكافرين(250)**﴾ Bakara ﴿**وما كان قولهم إلا أن قالوا ربنا اغفر لنا ذنوبنا وإسرافنا في أمرنا وثبت أقدامنا وانصرنا على القوم الكافرين (147)**﴾ Âl-i İmrân
﴿**إذ يغشيكم النعاس أمنة منه وينزل عليكم من السماء ماء ليطهركم به ويذهب عنكم رجز الشيطان وليربط على قلوبكم ويثبت به الأقدام (11)**﴾ Enfâl ﴿**ياأيها الذين آمنوا إن تنصروا الله ينصركم ويثبت أقدامكم (7)**﴾ Muhammed
﴿**إذ يوحي ربك إلى الملائكة أني معكم فثبتوا الذين آمنوا سألقي في قلوب الذين كفروا الرعب فاضربوا فوق الأعناق واضربوا منهم كل بنان(12)**﴾ Enfâl ﴿**ولولا أن ثبتناك لقد كدت تركن إليهم شيئا قليلا(74)**﴾ İsrâ

**تَثبيت**
﴿**ومثل الذين ينفقون أموالهم ابتغاء مرضاة الله وتثبيتا من أنفسهم كمثل جنة بربوة أصابها وابل فآتت أكلها ضعفين فإن لم يصبها وابل فطل والله بما تعملون بصير(265)**﴾ Bakara ﴿**ولو أنا كتبنا عليهم أن اقتلوا أنفسكم أو اخرجوا من دياركم ما فعلوه إلا قليل منهمولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا(66)**﴾ Nisâ

مختار الصحاح
● [**ثبت**] ث ب ت: **ثبتَ** şey, **دخل** babındandır; ve **ثَبَاتاً** da (denir). Ve başkası onu **أثْبَتَهُ**; ve onu **ثَبّتَهُ** da. Ve hastalık onu **أَثْبَتَهُ**: eğer onu terk etmezse. Ve Yüce’nin sözü ﴿**ليثبتوك**﴾: yani, onunla beraber ayağa kalkınamayacağı bir yaralama ile seni yaralasınlar. Ve işte **تَثَبّتَ** etti; ve **اسْتَثْبَتَ** aynı mânâdadır. Ve bir adam **ثَبْتٌ** (bâ’sı sâkin): yani kalbi sabit. Ve bir adamın حمله (hücum) esnasında **ثَبَتٌ**i vardır (bâ’sı fethalı): yani sebat. Ve dersin: “Şu hususta ancak **بثبت** (bâ’sı fethalı) ile hükmederim”: yani delil ile. Ve **الثَّبيِتُ**: aklı sabit olan.

الراغب
**ثبت**
**الثبات** zevâlin zıddıdır; denir: **ثبت يثبت ثباتا**. Allah Teâlâ dedi: ﴿**يا أيها الذين آمنوا إذا لقيتم فئة فاثبتوا**﴾ [Enfâl/45]. Ve savaşta adam **ثبت** ve **ثبيت** (olur). Ve hastalık onu **أثبته** (İbn Fâris dedi: “Ve hastalık onu **أثبته**: eğer onu neredeyse terk etmezse”). Ve bu, gözle veya basîretle mevcut olana da söylenir; denir: “Falan, benim yanımda **ثابت**tir”; ve Peygamber’in sallallahu aleyhi ve sellem nübüvveti **ثابتة**dir. Ve **الإثبات** ve **التثبيت** bazen fiil ile söylenir; yokluktan varlığa çıkarana söylenir; meselâ: “Allah şunu **أثبت** etti.” Bazen hüküm ile sabit olana; denir: “Hâkim falana karşı şunu **أثبت** etti ve onu **ثبته**.” Bazen söz ile olana; bu, ondan doğru da olsa yalan da olsa; denir: “Tevhidi **أثبت** etti ve nübüvveti tasdik etti” (bkz.: بصائر ذوي التمييز 1/347). Ve falan, Allah ile beraber başka bir ilâhı **أثبت** etti. Ve Yüce’nin sözü: ﴿**ليثبتوك أو يقتلوك**﴾ [Enfâl/30], yani: seni gevşetsinler ve şaşırtsınlar. Ve Yüce’nin sözü: ﴿**يثبت الله الذين آمنوا بالقول الثابت في الحياة الدنيا**﴾ [İbrâhîm/27], yani: onları kuvvetli hüccetlerle güçlendirir. Ve Yüce’nin sözü: ﴿**ولو أنهم فعلوا ما يوعظون به لكان خيرا لهم وأشد تثبيتا**﴾ [Nisâ/66], yani: ilimlerini elde etmeleri için daha şiddetli. Ve denildi: amelleri için daha sabit; ve fiillerinin meyvesini devşirmeleri; ve ﴿**وقدمنا إلى ما عملوا من عمل فجعلناه هباء منثورا**﴾ [Furkân/23] hakkında denilenlerin hilâfına olmaları. Denir: “Onu **ثبته**”: yani onu kuvvetlendirdim. Allah Teâlâ dedi: ﴿**ولولا أن ثبتناك**﴾ [İsrâ/74]. Ve dedi: ﴿**فثبتوا الذين آمنوا**﴾ [Enfâl/12]. Ve dedi: ﴿**وتثبيتا من أنفسهم**﴾ [Bakara/265]. Ve dedi: ﴿**وثبت أقدامنا**﴾ [Bakara/250].

ملخص اللسان
Lafzın vecihleri: eğer onda ikamet ettiyse - ayrılmaz - onu terk etmez - onu gevşetti - anlayışlıdır - kalbin **تَثْبِيت**i: kalp için sükûnet verme - onda ağır davrandı ve acele etmedi.

- **حَبَسْتُه** ve onu, yerinde ondan ayrılmayacak şekilde **ثابتاً** kıldım. - **وأَثْبَتَ حجته**: onu ikame etti ve onu açıkladı - **اسْتَثْبَتَ في أَمْرِه**: danıştığı ve onu yoklayıp araştırdığı zaman.

1. **ثَبَتَ الشيءُ يَثْبُتُ ثَباتاً وثُبوتاً**: o **ثابتٌ** ve **ثَبِيتٌ** ve **ثَبْتٌ**dur; **ثَبَتَ فلانٌ في المَكان يَثْبُتُ ثبُوتاً**: orada ikamet ettiği zaman.
2. Ve **رجل ثَبْتُ المُقام**: ayrılıp gitmez.
3. Ve **أَثْبَتَه السُّقْم**: hastalık onu terk etmediği zaman.
4. Ve onu işten alıkoydu: **كَثَبَّطه** gibi.
5. Ve **فرس ثَبْتٌ**: koşusunda becerikli.
6. Ve **رجل ثَبْتُ الغَدْرِ**: savaşta yahut sözde sabit olduğu zaman;
7. Ve “**ومَثَلُ الذين يُنْفِقون أَموالَهُمُ ابْتِغاءَ مَرْضاةِ اللَّه وتَثْبِيتاً من أَنفسهم**”: yani, onları, Allah’ın bunun üzerine sevap vereceğini ikrar ederek harcarlar.
8. **تَثْبِيت الفُؤادِ**: bir kalp için yatıştırmadır,
9. ve **الثَّبِيتُ**: aklı sabit olan;
10. ve **استَثْبَتَ**: onda ağır davrandı ve acele etmedi.
11. ve **اسْتَثْبَتَ في أَمْرِه**: danıştığı ve onu yoklayıp araştırdığı zaman.
12. “Şöyle şöyle hükmetmem, ancak **بثَبَتٍ** ile”: yani bir hüccet ile.
13. **الثَّبَتُ**: hüccet ve beyyine.
14. ve **أَثْبَتَ حجته**: onu ikame etti ve onu açıkladı.
15. “Ona mızrak vurdum da onu **فأَثْبَتُّه**”: yani onu **حَبَسْتُه** ve onu, yerinde ondan ayrılmayacak şekilde **ثابتاً** kıldım.
16. Ve **أُثْبِتَ فلانٌ**: hastalığı ona şiddetlendiği zaman yahut bir yara onu **أَثْبَتَته** de hareket etmediği zaman.
17. “**ليُثْبِتُوك**”: yani seni, onunla birlikte ayağa kalkamayacağın bir yara ile yaralasınlar.
18. Ve **رجل ثَبْتٌ**: yani kalbi sabit;
19. ve **الثَّبْتُ** ve **الثَّبِيتُ**: yiğit süvari.
20. ve **المُثْبَتُ**: ağırlaşan, böylece döşeği terk etmeyen.
21. ve **الثِّباتُ**: eyerin onunla sıkıldığı bir kayışla yürüyüş,
22. ve **رَحْلٌ مُثْبَت**: **الثِّباتِ** ile sıkılmış;
23. ve **ثابَته** ve **أَثْبَتَه**: onu hakkıyla tanıdı.
24. Ve ona mızrak vurdu da mızrağı onda **فأَثْبَت**: yani onu geçirdi.

● - **ثبت**: **ثَبَتَ** **الشيءُ** **يَثْبُتُ** **ثَباتاً** ve **ثُبوتاً**; o hâlde o **ثابتٌ** ve **ثَبِيتٌ** ve **ثَبْتٌ**’tir. Ve onu o **أَثْبَتَه**; ve onu **ثَبَّتَه** (aynı) mânâ ile. Ve **شيء ثَبْتٌ**: **ثابتٌ**. Ve çekirgeye, kuyruğunu yumurtlamak için diktiği zaman, şöyle denir: **ثَبَتَ** ve **أَثْبَتَ** ve **ثَبَّتَ**. Ve denir: **ثَبَتَ** falan kimse mekânda **يَثْبُتُ ثبُوتاً**; o hâlde o, orada ikamet ettiği zaman **ثابتٌ**’tir. Ve hastalık onu, ondan ayrılmadığı zaman, **أَثْبَتَه السُّقْم**. Ve onu işten alıkoydu: **ثَبَّتَه عن الأَمْر**; **كَثَبَّطه** gibi. Ve **فرس ثَبْتٌ**: koşusunda **ثَقِفٌ** (çevik/maharetli). Ve **رجل ثَبْتُ الغَدْرِ**: savaşta yahut sözde sabit olduğu zaman; ve **الصحاح**’ta: çekişmeler esnasında dili kaymaz olduğu zaman; ve gerçekten **ثَبُتَ ثَباتَةً** ve **ثُبوتةً**. Ve işte ve görüşte **تَثَبَّتَ**, ve **استَثْبَتَ**: onda ağır davrandı ve acele etmedi. Ve **اسْتَثْبَتَ في أَمْرِه**: danıştığı ve onu araştırdığı zaman. Ve O’nun, azze ve celle, sözü: “Ve misal, mallarını Allah’ın rızasını arayarak ve nefislerinden bir **تَثْبِيتاً** olarak infak edenlerin...” **الزجاج** dedi ki: yani onları, Allah’ın onlara karşılık vereceği şeyden olduklarını ikrar ederek infak ederler. Ve O’nun, azze ve celle, sözü hakkında: “Ve elçilerin haberlerinden her birini sana anlatıyoruz ki onunla kalbini **نُثَبِّتُ** edelim”; dedi ki: **تَثْبِيت الفُؤادِ**’ın mânâsı, kalp için bir sükûnettir; burada şüphe için değildir; fakat kalp üzerinde burhan ve delâlet ne kadar çok olursa, kalp o kadar daha sakin ve daima daha **أَثْبَتَ** olur; İbrahim’in, عليه السلام, dediği gibi: “Fakat kalbim mutmain olsun diye.” Ve **رجل ثَبْتٌ**: yani kalbi sabit. **العجاج**’ın, Ömer b. Abdullah b. Ma‘mer’i övdüğü (şiir):
الحَمدُ للَّه الذي أَعْطَى الخِيَرْ
مَوَالِيَ الحَقِّ، إِنِ المَوْلى شَكَرْ
عَهْدَ نَبِيٍّ، ما عَفَا وما دَثَرْ،
وعَهْدَ صِدِّيقٍ رأَى بَرّاً، فَبرّ
وعَهْدَ عُثمانَ، وعَهْداً من عُمَرْ،
وعَهْدَ إِخْوانٍ، همُ كانوا الوَزَرْ
وعُصْبةَ النَّبيِّ، إِذْ خافُوا الحَصَرْ،
شَدُّوا له سُلْطانَه، حتى اقْتَسَرْ
بالقَتْلِ أَقْواماً، وأَقْواماً أَسَرْ،
تَحْتَ التي اخْتَارَ له اللَّهُ الشَّجَرْ
محمداً، واخْتارَه اللَّهُ الخِيَرْ،
فما وَنَى محمدٌ، مُذْ أَنْ غَفَرْ
له الإِلهُ ما مَضَى، وما غَبَرْ،
أَن أَظْهَرَ الدِّينَ به، حَتى ظَهَرْ
منها:
بكُلِّ أَخْلاقِ الرِّجالِ قد مَهَرْ،
ثَبْتٌ، إِذا ما صِيحَ بالقَوْم وَقَرْ

Ve **رجل ثَبْتُ المُقام**: ayrılmaz. Ve **الثَّبْتُ** ve **الثَّبِيتُ**: yiğit süvari. Ve **الثَّبِيتُ**: aklı sabit olan; **طرفة** dedi ki:
فالهَبِيتُ لا فُؤاد لَهُ،
والثَّبِيتُ قَلْبُه قِيَمُهْ

Ondan şöyle dersin: **ثَبُتَ** (damme ile), yani **ثَبيتاً** oldu. Ve **المُثْبَتُ**: ağırlaşan, böylece yataktan ayrılmayan kimse. Ve **الثِّباتُ**: eyerin bağlandığı bir kayış; çoğulu **أَثْبِتة**’dir. Ve **رَحْلٌ مُثْبَت**: **الثِّباتِ** ile bağlanmış; **الأَعْشى** dedi ki:
زَيَّافَةٌ، بالرَّحْلِ خَطَّارة،
تَلْوي بشَرْخَيْ مُثْبَتٍ، قاتِرِ

Ve Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, işi hakkında Kureyş’in danışması hadîsinde: bazısı dedi ki: sabahladığı zaman onu bağ ile **فأَثْبِتُوه**. Ve Ebû Katâde hadîsinde: “Ona mızrak vurdum da onu **فأَثْبَتُّه**”; yani onu hapsettim ve onu yerinde sabit kıldım, ondan ayrılmaz. Ve falan kimse **أُثْبِتَ** edilmiştir; o hâlde o **مُثْبَتٌ**’tir: hastalığı ona şiddetlendiği zaman yahut bir yara onu sabitleyip hareket etmediği zaman. Ve O’nun, تعالى, sözü: **ليُثْبِتُوك**; yani seni, onunla birlikte ayağa kalkılamayan bir yara ile yaralasınlar. Ve **رجل له ثَبَتٌ عند الحَمْلة** (harekeli): yani sebat. Ve yine dersin: şu şekilde hükmetmem, ancak **بثَبَتٍ** ile; yani bir hüccet ile. Şüphe günü orucu hadîsinde: sonra **الثَّبَتُ** geldi ki onun Ramazan’dan olduğuna; **الثَّبَتُ** (harekeli): hüccet ve beyyine. قتادة بن النُّعْمان hadîsinde: “beyyine ve **ثَبَتٍ** olmaksızın.” Ve onu **ثابَته** ve onu **أَثْبَتَه**: onu hakkıyla tanıdı. Ve ona mızrak vurdu da onda **أَثْبَت** etti **الرُّمْح**; yani onu geçirdi. Ve hüccetini **أَثْبَتَ**: onu ikame etti ve onu açıkladı. Ve **قولٌ ثابتٌ**: sahih. Ve aziz تنزيل’de: “Allah iman edenleri **بالقول الثابت** ile sabit kılar”; ve hepsi **الثَّبات**’tandır. Ve **ثابتٌ** ve **ثَبِيتٌ**: iki isimdir; ve isimlerden **ثابِتٌ**, **ثُبَيْتاً** diye küçültülür; fakat **الثابتُ**’i bir şeyin sıfatı olarak murat ettiğin zaman, onun küçültmesi: **ثُوَيْبِتٌ**. Ve **إِثْبِيتُ**: bir yerin adı, yahut bir mevkiin, yahut bir dağın; **الراعي** dedi ki:
تُلاعِبُ أَوْلادَ المَها بكُراتِها،
بإِثْبِيتَ، فَالجَرْعاءِ ذاتِ الأَباترِ

مقاييس اللغة:
(**ثبت**) **الثاء** ve **الباء** ve **التاء** bir tek kelimedir; o da şeyin devamıdır. Denir: **ثَبَتَ** **ثباتاً** ve **ثُبُوتاً**. Ve **رجل ثَبْتٌ** ve **ثبيت**. **طَرَفَةُ** **الثَّبيت** hakkında dedi:
فالهَبيت لا فؤادَ لـه *** والثّبيت ثبته فَهَمُه([1])

القاموس المحيط:
**ثَبَتَ** **ثَباتاً** ve **ثُبوتاً**; o hâlde o **ثابِتٌ** ve **ثَبيتٌ** ve **ثَبْتٌ**’tir; ve onu **أثْبَتَه** ve onu **ثَبَّتَه**. Ve **الثَّبيتُ** yiğit süvaridir; **كالثَّبْتِ** gibi. Ve gerçekten **ثَبُتَ** **ككَرُمَ**; **ثَباتَةً** ve **ثُبوتَةً**. Ve **الثابِتُ العَقْلِ**; ve atlardan: koşusunda **الثَّقِفُ**; **كالثَّبيتِ** gibi.
Ve **الثِّباتُ** (kesre ile): burka‘ın **شِبامُ**’ı; ve eyerin bağlandığı bir kayış. Ve **المُثْبَتُ** ( **كمُكْرَمٍ** ): onunla bağlanmış eyer; ve hastalıktan kendisinde hareket olmayan kimse. Ve **بكسر الباءِ**: ağırlaşıp yataktan ayrılmayan kimse. Ve **داءٌ ثُباتٌ** (damme ile): hareketten aciz bırakan. Ve onu **ثابَتَه** ve onu **أثْبَتَه**: onu hakkıyla tanıdı. Ve **إِثْبِيتُ** ( **كإِزْميلٍ** ): bir arazi; yahut Benî Yerbû‘ için bir su; yahut Benî el-Muḥill b. Ca‘fer için. Ve **ثابتٌ** ve **ثَبيتٌ**: iki isimdir. Ve Ahmed b. Abdullah b. Ahmed **الثَّابِتِيُّ**: babasının dedesi **ثابتٍ**’e nisbet; fakih. Ve **أبو ثُبَيْتٍ** ( **كزُبَيْرٍ** ): Yezîd b. Mushir; ve **أبو ثُبَيْتٍ الجَمَّازِيُّ**; ve **ثُبَيْتُ بنُ كثير**; ve **هانِئ بنُ ثُبَيْتٍ**; ve **عُقْبَةُ بنُ أبي ثُبَيْتٍ**: muhaddisler. Ve O’nun, تعالى, sözü: “ **لِيُثْبتوك** ”; yani seni, onunla birlikte ayağa kalkılamayan bir yara ile yaralasınlar; yahut seni hapsetsinler. Ve **الْأَثْباتُ**: güvenilirler. Ve **اسْتَثْبَتَ**: ağır davrandı. Ve **ثُبَيْتَةُ** ( **كَجُهَيْنَةَ** ): ed-Dahhâk’ın kızı; yahut o **بالنون** iledir; ve Ya‘âr’ın kızı: iki sahâbî kadın. Ve **بنتُ حَنْظَلَةَ الْأَسْلَمِيَّةُ**: tâbiî kadın.

تاج العروس:
ث ب ت
**ثَبَتَ الشَّيْءُ** **يَثْبُتُ** **ثَبَاتاً** (fetha ile) ve **ثُبُوتاً** (damme ile); o hâlde o **ثابِتٌ** ve **ثَبِيتٌ** ve **ثَبْتٌ** (fetha sonra sükûn ile)’dur. **شيءٌ ثَبْتٌ**: yani **ثابِتٌ**. Ve onu o **أَثْبَتَه** ve onu **ثَبَّتَه** (aynı) mânâ ile. Ve denir: **ثَبَتَ** falan kimse mekânda **يَثْبُتُ ثُبُوتاً**: orada ikamet ettiği zaman; o hâlde o **ثابِتٌ**’tir. Ve **الثَّبِيتُ** ( **كأَميرٍ** ): yiğit, hamlede doğru süvari; **كالثَّبْتِ** (fetha sonra sükûn ile) gibi. Ve gerçekten adam **ثَبُتَ** **ككَرُمَ**; **ثَبَاتَةً** ( **ككَرَامَةٍ** gibi) ve **ثُبُتَةً** (damme ile): yani **ثَبِيتاً** oldu. **الثَّبِيتُ** ayrıca: aklı sabit olan. **العَجاج** dedi:
" ثَبْتٌ إِذا ما صِيحَ بالقَوْم وَقَرْ "

Ve **الثّبِيتُ**: kuvveti ve aklı sabit olan. **طَرَفةُ** dedi:
الهَبِيتُ لا فُؤادَ لَه ... والثَّبِيتُ قلْبُهُ قِيَمُهْ

Böylece onu **الصِّحاح**’ta inşad etti; ve **الأَزهريّ**’nin hattıyla olan (nüshada) böyle:
فالهبِيتُ لا فُؤادَ له ... والثّبِيتُ قَلْبُهُ فَهمُه

Ve **رجُلٌ ثَبْتُ الجَنَانِ**: **رِجالٍ ثُبَّتٍ**’ten; ve **ثبْتُ القَدَمِ**: çekişmede yahut savaşta kaymadı. Ve **فارِس ثَبْتٌ** ve **رجلٌ ثَبْتٌ** ve **ثَبِيتٌ**: akıllı, tutarlı; yahut düşüklüğü az; **الأَساس**’ta böyle. Ve **اللّسان**’da: **رجل ثَبْتُ الغَدَرِ**: savaşta yahut sözde sabit olduğu zaman; ve **الصِّحاح**’ta: çekişmeler esnasında dili kaymaz olduğu zaman. **الثَّبْتُ مِنَ الخَيْلِ**: koşusunda, yani koşmasında, **الثَّقِفُ**; **كالثَّبِيتِ** de. Ve **الثِّبَاتُ** (kesre ile): burka‘ın **شِبَامُ**’ı; o da onun iplikleridir. **الثِّبَاتُ**: eyerin bağlandığı bir kayış; çoğulu: **أَثْبِتَةٌ**. **المُثْبَتُ** ( **كمُكْرَمٍ** ): onunla, yani kayışla, bağlanmış eyer; **الأَعْشَى** dedi ki:
زيَّافَة بالرَّحْلِ خَطَّارَة ... تُلْوِي بِشَرْخَيْ مُثْبَتٍ قاتِرِ

Ve Peygamber’in, صلَّى الله عليه وسلّم, işi hakkında Kureyş’in danışması hadîsinde: bazısı dedi ki: sabahladığı zaman onu bağ ile **فأَثْبِتُوهُ**. **المُثْبَتُ**: hastalıktan kendisinde hareket olmayan kimse; denir: falan kimse **أُثْبِتَ** edilmiştir, o hâlde o **مُثْبَتٌ**’tir: hastalığı ona şiddetlendiği zaman; ve o mecazdır; böyle. Ve **المُثْبِتُ** ( **بِكَسْرِ الباءِ** ): yaşlılıktan ve başkasından ağırlaşan, böylece yataktan ayrılmayan kimse; ve ondan onların sözü: onda **داءٌ ثُباتٌ** (damme ile); yani hareketten aciz bırakan; yani insanı sabit kılar, ta ki hareket etmesin. Mecazdan ayrıca: onu **ثَابَتَه مُثابَتَةً** ve onu **أَثْبَتَه إِثْباتاً**: onu hakkıyla tanıdığı zaman. Ve şeyi bilgi olarak **أَثبتَ**: onu ilimle öldürdü. Ve ona baktım da onu gözümle **فما أَثْبَتُّهُ**. Ve **إِثْبِيتُ** (kesre ile, **كإِزْميلٍ**): Benî Yerbû‘ b. Hanzala için bir arazinin adı yahut bir su; sonra onlardan Benî el-Muḥill için; bunu Nasr söyledi; ve **الرَّاعِي**’den rivayet etti:
" نَثَرْنَا عَلَيْهِم يَوْمَ إِثْبِيتَ بَعْدَماشَفْيَنَا الغَلِيلَ بالرِّماحِ البَوَاتِر

Yahut o, Benî el-Muḥill b. Ca‘fer için bir sudur, Ewd’da; böylece, Cerîr’in sözünün şerhinde es-Sukkarî’den rivayet olundu:
أَتَعْرِفُ أَمْ أَنْكَرْتَ أَطْلالَ دِمْنَةٍ ... بإِثْبِيتَ فالجَوْنَيْنِ بالٍ جَدِيدُهَا

Ve **اللّسان**’da: bir arazi yahut bir mevki yahut bir dağ. Ve **الرّاعِي** dedi ki:
تُلاعِبُ أَولادَ المَها بِكُرَاتِها ... بِإِثْبِيتَ فالجَرْعَاءِ ذاتِ الأَباتِر

**وثابِتٌ** ve **وثَبِيتٌ**: iki isimdir; isimlerden **ثابتٌ** küçültme (tasğîr) yapılır: **ثُبَيْتاً**. Ama **ثابتٌ**’i bir şeyin sıfatı olarak kastettiğinde, onun küçültmesi **ثُوَيْبت**’tir.

Ebû Nasr Ahmed b. Abdullah b. Ahmed b. **ثابت** el-Buhârî, **الثّابِتِيّ**; babasının dedesi olan zikredilen **ثابت**’e nisbetle (böyledir); Buhara ehlinden Şâfiî bir fakîhtir; Bağdat’ta oturdu ve orada Ebü’l-Kâsım b. Hubâbe’den hadis rivayet etti; Ebû Hâmid el-Esferâyînî yanında fıkıh tahsil etti; fetva verdi; Mansûr Camii’nde bir halkası vardı; 449 yılı Receb’inde vefat etti.

Onun hakkında zikri kalanlardan: meşhur teliflerin sahibi hâfız imam Ebû Bekir Ahmed b. Ali b. **ثابت** b. Ahmed b. Mehdî b. **ثابِتٍ**; Bağdat’ta 463 yılı Şevvâl’inde vefat etti.

Ve Ebû Sa‘d Es‘ad b. Muhammed b. Ahmed b. Ebî Sa‘d b. Ali **الثّابِتِيّ**; denildi ki: Ensârî **زَيْدِ بْن ثابتٍ**’in evladındandır; Bencdîh ehlindendir; Şâfiî mezhebi üzere fıkıh tahsil etti; Ebû Saîd el-Begavî’den rivayet etti; orada 545 yılında vefat etti.

Ve onun yakını Ebü’l-Feth Muhammed b. Abdurrahman b. Ahmed **الثّابِتيّ**; sûfîdir; çok kimseyi dinledi; Merv’de Hâzin Dûlâbı’nda 548 yılında öldürüldü.

Ve Ebû Tâhir Muhammed b. Ali b. Ahmed b. el-Hüseyn **الثّابتيّ**; Ensârî **ثابتِ بن قَيس بن شَمّاس** soyundandır; Bağdatlı, sâlih (bir kimse)dir; Abdülkerîm b. el-Hüseyn b. Rezbe’den (rivayet etti); 536 yılında vefat etti.

Ve Abdurrahman b. Muhammed b. **ثابت** b. Ahmed **الثّابتيِّ** el-Harkî; Ebü’l-Kâsım, **مُفْتِي الحَرَمَيْنِ** diye bilinen; Ebû Muhammed Abdullah b. Ahmed ve başkasından rivayet etti; ondan Ebû Bekir el-Beşşârî rivayet etti; 495 yılında öldü.

Ve **أَبُو ثُبَيْتٍ** (Zübeyr gibi): Benî Hemmâm b. Mürre’den Yezîd b. Müshir’dir; A‘şâ onu şiirinde zikretti.

Ve **أَبُو ثُبَيْتٍ الجَمّازِيُّ**: Abdülhamîd b. Ca‘fer’in şeyhidir.

Ve **ثُبَيْتُ بنُ كَثِيرٍ**: Yahyâ b. Saîd el-Ensârî’den; ondan Yahyâ b. Hamza (rivayet etti).

Ve Hânî’ b. **ثُبَيْتٍ** el-Hadramî: İbn Abbâs’tan.

Ve Ukbe b. Ebî **ثُبَيْتٍ** el-Basrî: Şu‘be’nin şeyhidir.

Muhaddislerdir.

Mecazdan: **أُثْبِتَ** falan kimse, o da **مُثْبَتٌ** olur; hastalığı ona şiddetlendiğinde yahut yaraları onu sabitleyip de hareket etmediğinde.

Ve O’nun (Allah’ın) sözü, yüce ve aziz: “**لِيُثْبِتُوكَ**” yani: seni, onunla ayağa kalkamayacağın bir yara ile yaralasınlar; seni hapsetsinler; bu da mecazdır.

Ebû Katâde hadîsinde: “**فَطَعَنْتُه فَأَثْبَتُّه**” yani: onu hapsettim ve onu bulunduğu yerde sabit kıldım; oradan ayrılmasın. Bundan (yine): Onu dövdüler, ta ki **أَثْبَتُوه**; yani: onu ağır yaraladılar.

Onu **الأَثْباتِ**’tan ve güvenilir alametlerden buldum; o, **ثَبَتٌ**’tir, **الأَثْباتِ**’tandır: rivayetindeki güvenilirliği sebebiyle hüccet olduğunda. Bu, harekeli **ثَبَتٍ**’in cem‘idir; bu daha kıyasî olandır. Ortası bazen sükûnlu da yapılır.

**المِصْباح**’ta: **رجلٌ ثَبْتٌ**: işlerinde sağlam davranan (müteşebbit). Ve **ثَبْتُ الجَنَانٍ**: kalbi sabit olan; isim **ثَبَتٌ**’tir, iki fetha ile.

Ve denildi ki: hüccete **ثَبَتٌ** (iki fetha ile) denir; adil, ضبط sahibi olduğunda. Cem‘i **الأَثبات**’tır; **سَبَبٍ** ve **أَسباب** gibi.

**اللِّسان**’da: Ve bir adam, حملة (yükleniş/hamle) sırasında hareke ile **ثَبَتٌ** sahibidir; yani: sebat. Ve yine dersin: Ben şu şeye ancak **بِثَبَتٍ** ile hükmederim; yani: bir hüccet ile.

Katâde b. en-Nu‘mân hadîsinde: “**بغَيرِ بيِّنَةٍ ولا ثَبَت**”.

Şekk günü orucu hadîsinde: “Sonra **الثَّبَتُ** geldi: onun Ramazan’dan olduğu (anlaşıldı).” **الثَّبَتُ** hareke ile: hüccet ve beyyinedir.

**تَثَبَّتَ** işte ve görüşte; ve **اسْتَثْبَتَ**: onda ağır davrandığında ve acele etmediğinde. Ve **استَثْبَتَ** işinde: danıştığında ve onu araştırdığında.

Ve **ثُبيْتَه** (Cüheyne gibi): Dahhâk’ın kızıdır; yahut o, **نُبَيْتَة**’dir, **النون** ile; onun idrâki (yetişmesi) vardır.

Ve **ثُبَيْتَة** bint Ya‘âr el-Ensâriyye; ve bint en-Nu‘mân; biat ettiler; bunu İbn Sa‘d söyledi; iki sahâbî kadındırlar.

Ve **ثُبَيْتَةُ** bint er-Rabî‘ b. Amr el-Ensâriyye; ve **ثُبَيْتَةُ** bint Selît; onları İbn Habîb zikretti.

**ثُبَيْتَةُ** bint Hanzala el-Eslemiyye: tâbiîdir; annesinden rivayet etti; bunu hâfız söyledi.

Ve üzerine istidrâk olunanlardan: çekirgeye, yumurtlamak için kuyruklarını titrettiğinde, **ثَبَتَ** ve **أَثبَتَ** denir.

Ve **أَثبتَهُ السُّقْمُ**: ondan ayrılmadığında.

Ve onu işten **ثَبَّتَه**: **كَثَبَّطَه** gibi.

Ve onu mızrakladı da mızrağı onda **أَثبتَ**: yani onu içeri geçirdi.

Ve **أَثْبَتَ حُجَّتَهُ**: onu ikame etti ve onu açıkladı.

Ve sabit bir söz: sahih.

Ve aziz tenzîlde: “**يُثَبِّتُ اللهُ الَّذينَ آمَنُوا بالقَوْلِ الثَّابِتِ**”; hepsi sebat(tan)dır.

Ve **الثَّبَتُ** harekeli olarak: muhaddisin, rivayetlerini ve şeyhlerini topladığı fihristtir; sanki hüccetten alınmıştır; çünkü isnadları ve şeyhleri onun için hüccettir; onu muhaddislerin çoğu zikretmiştir.

Ve denildi ki: o, muhaddislerin ıstılahlarındandır; mecaz üzerine çıkarımı mümkündür.

Ve Ebû İshâk İbrâhîm b. Muhammed b. **ثَبَاتٍ** (sehâb gibi) el-Endelüsî el-fakîh; Ebû Ali el-Gassânî’yi dinledi; ondan Ebû Abdullah b. Ebî’l-Hisâl (rivayet etti).

Ve mecazdan: **أَثْبَتَ اسْمَهُ في الدِّيوانِ**: onu yazdı.

Ve **ثَبَتَ لِبْدُك**: işin devamına dua.

Bu ikisi **الأَساس**’tandır.

**حَ**: yani onu içeri geçirdi.

Ve **أَثْبَتَ حُجَّتَهُ**: onu ikame etti ve onu açıkladı.

Ve sabit bir söz: sahih.

Ve aziz tenzîlde: “**يُثَبِّتُ اللهُ الَّذينَ آمَنُوا بالقَوْلِ الثَّابِتِ**”; hepsi sebat(tan)dır.

Ve **الثَّبَتُ** harekeli olarak: muhaddisin, rivayetlerini ve şeyhlerini topladığı fihristtir; sanki hüccetten alınmıştır; çünkü isnadları ve şeyhleri onun için hüccettir; onu muhaddislerin çoğu zikretmiştir.

Ve denildi ki: o, muhaddislerin ıstılahlarındandır; mecaz üzerine çıkarımı mümkündür.

Ve Ebû İshâk İbrâhîm b. Muhammed b. **ثَبَاتٍ** (sehâb gibi) el-Endelüsî el-fakîh; Ebû Ali el-Gassânî’yi dinledi; ondan Ebû Abdullah b. Ebî’l-Hisâl (rivayet etti).

Ve mecazdan: **أَثْبَتَ اسْمَهُ في الدِّيوانِ**: onu yazdı.

Ve **ثَبَتَ لِبْدُك**: işin devamına dua.

Bu ikisi **الأَساس**’tandır.
