# ثبر (ث-ب-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A8%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sebere irin demektir

- Harfler: ث - ب - ر
- Kur'an'da: 5 geçiş · 4 ayet · 2 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (2)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [ثُبُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/siga/%D8%AB%D9%8F%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فُعُولًا | Yok olmak | 4 | 3 | [25:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/ayet/25:13.md) |
| [مَثْبُورًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D8%AB%D9%92%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | مَفْعُولًا | Yok edilen | 1 | 1 | [17:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/ayet/17:102.md) |

## Mücavir kökler — 17 mücavir (26 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 17 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
2. [ضيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Dar geçit, boğaz demektir
3. [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
4. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kevn tepe demektir
5. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
6. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Firavun
7. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
8. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
9. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
10. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kesr(sin ile) kırık demektir
11. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Nezle” konaklama yeri demektir
12. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
13. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
14. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
15. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
16. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir
17. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثبر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md), [بيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AF.md), [تلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81.md), [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin önünü kesip hareketten alıkoymak, hapsetmek ve geri dönüşsüz çöküşe uğratmak |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi uyarıya ve hakikate direnç göstererek kendi varoluşsal imkânını tüketenlerin uğradığı geri dönülmez yıkım |
| Çekirdek Özet 3 | Israrla sürdürülen yanlış tercihin sistemi kilitlemesi ve varlığı mutlak işlevsizliğe ve helake sürüklemesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca genel bir «ölüm» veya anlık bir «yok oluş» sanılarak, engellenme, hapsedilme ve iflah olmaz tükeniş boyutunun göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثب | Bir noktada durdurma, yere çakılma, yerleşikleşme ve hareketin kesilmesi anlamını taşır; nitekim [ثبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%AA.md) kökünde kararlılık ve sebat, [ثبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7.md) kökünde ise gevşetip geri bırakma ve engelleme manası görülür | ر | Çekirdeğin durdurma ve hareketsiz kılma anlamına süreklilik, kesintisiz kuşatma ve geri dönülmez bir akıbet ekleyerek engellenip hapsedilmeyi mutlak bir çöküş ve helake dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | İşaret, sınır ve antlaşma simgesi; türetme imge olarak yoğunlaşma ve takılma | Varlığın ilerleyişini durduran, hareket alanını daraltan kesin bir eşik ve engeli temsil eder |
| ب | Ev, çadır; iç, barınma, sınırlandırılmış kapalı alan | Hapsedilmeyi, içine kapanmayı ve dışarıya çıkış imkânının kalmadığı bir hapsoluşu imler |
| ر | İnsan başı; başlangıç, üst, süreklilik ve yönelim | Sürecin nihai sonucunu, baştan sona varlığı kuşatan ve tepe noktasına varan akıbeti gösterir |
| ثبر | Engelleme eşiğinde hapsolarak nihai akıbete sürüklenme | Varlığın önüne çekilen set ve hapis sebebiyle hayatiyetini kaybedip mutlak bir çöküşe ve helake uğraması hareketidir |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir varlığı yolundan alıkoyup hapsetmek, denizin çekilerek geride çamurlu ve çökük bir zemin bırakması (cezir) ve devenin doğururken yavrusunu düşürdüğü, hareketten kesilip çöktüğü yer |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair Tırımmâh bir beytinde devenin doğurmak üzere bir yere çökmediğini ve sağılmadığını tarif ederken kökü doğum ve çöküş yeri manasında şöyle kullanır: بَجَاوِيَّةٍ لَمْ تَسْتَدِرْ حَوْلَ مَثْبِرٍ / وَلَمْ يَتَخَوَّنْ دَرَّهَا ضَبُّ آفِنِ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem rivayetlerinde ve lügat kayıtlarında bir kimseyi işinden alıkoyup engelleyen durum için «Seni bundan ne alıkoydu?» anlamında مَا ثَبَرَكَ عَنْ هَذَا kalıbı yaygın biçimde kullanılmıştır |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Batı Sami dil alanında ve Arapça iç dinamiklerinde kök, hareketsiz kılma, engelleme ve bunun doğal sonucu olarak çürüme veya çöküşe uğrama ekseninde gelişmiştir. İbranicede benzer fonetik ve semantik dizilime sahip š-b-r (şabar / שָׁבַר) kökü «kırmak, parçalamak, un ufak etmek, yıkıma uğratmak» anlamını taşırken; Süryanicede (şbar / ܫܒܪ) biçimi kırılma ve bozulma semantiğiyle örtüşür. Arapçada kökün sergilediği hapsetme, engelleme ve helak anlamı, Sami dillerindeki mekanik parçalanma ve kırılma anlamının varoluşsal ve işlevsel bir kesintiye uğrama boyutuna evrildiğini gösterir. Kökün çöl coğrafyasındaki karşılığı olan denizin çekilmesi (cezir) ve toprağın bitki vermez hale gelmesi de bu tükeniş ve kırılma semantiğiyle uyumludur.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Hapsedilme, engellenme ve helak | Kök Arapçada önü kesilip hapsedilmekten türeyerek geri dönülmez yıkım ve azap karşısında helak çığlığı atma anlamını kazanmıştır | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice שבר (kırmak, yıkmak, parçalamak) | İbrani ve Süryani kollarındaki mekanik kırılma ve parçalanma, Arapçada varoluşsal engellenme ve helake uğrama ile semantik akrabalık taşır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir Afro-Asyatik dış bağlantı tespit edilmedi | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, Gesenius.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثبر | Anlamlı | Alıkoymak, helak olmak | Hedef köktür; engellenip hapsedilerek çöküşe uğramayı anlatır | Kur'an'da geçer |
| [ثرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%A8.md) | Anlamlı | Kınamak, başa kakmak, iç yağı | Kusurunu ortaya dökerek kişiyi mahcup etmek ve iç yağını soymak | Kur'an'da geçer |
| [بثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AB%D8%B1.md) | Anlamlı | Çıban, kabarcık, suyun çekilmesi | Ciltte kabarcıkların belirmesi ve su birikintisinin kuruyup dibe vurması | Kur'an'da geçmez |
| [برث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%AB.md) | Anlamlı | Yumuşak ve verimli kum tepesi | Sert arazide ayak basması kolay, gevşek ve yumuşak toprak alanı | Kur'an'da geçmez |
| رثب | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu dizilim için müstakil bir kullanım kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [ربث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%AB.md) | Anlamlı | Engellemek, oyalamak, alıkoymak | Bir kimseyi meşgul ederek işinden geri bırakmak ve geciktirmek | Kur'an'da geçmez, hedef kökle ortak çekirdek |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثبر | Merkez | Alıkonulma ve mutlak helak | Engellenip kuşatılarak geri dönüşsüz biçimde yıkıma uğramayı ve çaresizlikten helak çağrısında bulunmayı bildirir | Kişinin kaçamayacağı bir hapsoluşla tükenmesi |
| [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) | Komşu | Genel yok oluş ve ölüm | Varlığın can damarının kesilmesini veya fiziksel olarak ortadan kalkmasını ifade eder | Kapsayıcı ve genel helak kavramıdır |
| [بيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AF.md) | Komşu | Neslin ve izin silinmesi | Bir kavmin veya varlığın kökünün kuruyup yeryüzünden tamamen kaybolmasını anlatır | Zaman ve mekân içinde tükenip yok olma boyutu |
| [تلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%81.md) | Komşu | Bozulma ve zayi olma | Bir şeyin işe yaramaz hale gelip değerini yitirmesini ve harcanıp gitmesini vurgular | Maddi ve işlevsel ziyan |
| [خسر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D8%B1.md) | Komşu | Sermayeyi kaybetme | Kendi iradesiyle elindeki potansiyeli tüketip zarara uğramayı belirtir | Ticari ve ahlaki iflas |
| [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) | Zıt | Kurtulma ve selamete erme | Tehlikeli, kuşatıcı ve yıkıcı alandan sıyrılarak yüksek ve güvenli yere çıkmayı ifade eder | Helak ve hapsin tam karşıtı olarak kurtuluş |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثبر | Engellenip helak olma | Varlığın hareket imkânını kaybederek mutlak bir yıkıma ve iflasa uğraması | Kesin |
| Latince | exitium, perditio | Yıkım, çöküş, mutlak mahvoluş | Kur'an'daki geri dönüşsüz yıkım boyutunu karşılar; ancak engellenme ve çaresizlik haykırışı nüansını dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | perdition, ruin, doom | Helak, ebedi mahvoluş, kaçınılmaz son | Varoluşsal çöküş ve azap neticesindeki helaki iyi aktarır; kökün hapsetme ve alıkoyma kök anlamını tam vermez | Güçlü |
| Almanca | Verderben, Untergang | Mahvolma, batış, helak | Maddi ve manevi tükenişi ifade eder; cehennemdeki çaresiz feryat bağlamını tam kapsamaz | Güçlü |
| Fransızca | perdition, ruine | Mahvoluş, helak | Manevi iflas ve geri dönülmez yıkım alanını karşılar; kökteki engellenme ve hapsedilme boyutunu eksik bırakır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lewis & Short, Duden, Larousse.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثُبُورًا | Azap ortamında kurtuluş ümidi kalmadığı için ölüm ve yok oluşu temenni etme, helak çığlığı | Cehennem azabına atılan inkârcıların çaresizlik içinde helak ve yok olmayı çağırmaları (Furkān [25:13](https://lisan.digital/tr/ayet/25:13.md), Furkān [25:14](https://lisan.digital/tr/ayet/25:14.md); İnşikâk [84:11](https://lisan.digital/tr/ayet/84:11.md)) |
| مَثْبُورًا | Bütün hayır yolları kapatılmış, lanetlenmiş, kahrı hak etmiş ve helake sürüklenmiş kimse | Hz. Musa'nın Firavun'a karşı ilahi delilleri reddetmesi üzerine onun kaçınılmaz akıbetini haber vermesi (İsrâ [17:102](https://lisan.digital/tr/ayet/17:102.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Ahiret halleri ve cehennem azabının ebediliği | Kafirlerin cehennemde ölümü ve mutlak yok oluşu istemelerinin adem talebi mi yoksa çaresizlik feryadı mı olduğu | Azabın şiddetinden dolayı yok olmayı var olmaya tercih etme psikolojisi |
| Fıkıh | Veri bulunamadı | Bu kök fıkhi hükümlerde bağımsız bir ıstılah olarak kullanılmamıştır | Veri bulunamadı |
| Tefsir | Gayb ve kıyamet sahnelerinin tasviri | Furkān ve İnşikâk surelerindeki ifadenin «yıkım üzerine yıkım çağırma» manasına gelişi ile Firavun'un durumundaki anlamı | Çaresizlik, hayırdan men edilme ve geri dönüşsüz felaket |
| Hadis | İbadetlere devamlılık (müsâbere) | Nafile ibadetlere ve hayırlı amellere aralıksız devam etmeyi bildiren rivayetlerde kökün türevi yer alır | Bir işe sımsıkı sarılıp onu bırakmama ve devamlılık gösterme |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahiret adaleti ve azap | Varoluşsal tükeniş | İlahi uyarılara karşı kibirlenen varlığın nihai mahkûmiyetini ilan etme | İnkârda ısrar eden nefsin kurtuluş ümidini tamamen kaybedip helak istemesi | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve sebep-sonuç ilişkisi | Çıkmaz sokak | Yanlış önermelerin ve hakikati inkâr eden epistemolojinin iflası | Yanlış bilgi ve inatta ısrar etmenin zihni melekeleri köreltip zihni helake uğratması | Güçlü |
| Siyasi | Otorite ve güç istismarı | İktidarın çöküşü | Tiranlığın kendi gücüne güvenerek ilahi yasayı çiğnemesi sonucu yıkılması | Firavun örneğinde olduğu gibi zulmün kendi kendini imha noktasına varması | Kesin |
| İktisadi | Kaynak kullanımı ve tekelcilik | İflas ve kilitlenme | İmkânların tüketilerek üretim ve dolaşım kanallarının tıkanması | Sistemin tıkanarak içe çökmesi ve değer üretemez hale gelmesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Entropik çöküş ve tekillik (singularity) | Termodinamikte enerjinin artık iş yapamaz hale gelip sistemin tamamen kilitlenmesi veya bir fonksiyonun tanımsızlaştığı çöküş noktası | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Tam anomi ve varoluşsal çaresizlik | Sosyolojide ve psikolojide bireyin veya toplumun bütün tutunma mekanizmalarını yitirerek kendi kendini imha eşiğine gelmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca anlık bir «ölüm» veya fiziksel «yok oluş» olarak anlaşılıp, kökteki engellenme, hareketten menedilme ve çaresizlikten kaynaklanan feryat boyutunun unutulması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök sadece bir ölüm olayı değil; kişinin hakikati reddetmesi sonucu bütün çıkış yollarının kapanması, hareket edemez hale getirilmesi ve bizzat kendi helakini bir kurtuluş sanarak çağırmasıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Firavun'un «helak edilmiş» durumunu sadece boğulma anına indirgemek; oysa onun henüz hayattayken basiretini, hayır yollarını ve hidayet imkânını kaybetmiş bir kilitlenme içinde olduğunu kavrayamamak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kök, inkâr ve kibrin insanı adım adım nasıl bir varoluşsal çıkmaza, hareket edemezliğe ve sonunda bizzat kendi yok oluşunu arzulayacak bir yıkıma sürüklediğini göstermesi bakımından kritiktir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Ahirette amel defteri arkasından verilenlerin çaresizliğini anlatan ayetlerde (İnşikâk [84:11](https://lisan.digital/tr/ayet/84:11.md)), cehenneme atılanların feryatlarında (Furkān [25:13](https://lisan.digital/tr/ayet/25:13.md)-14) ve zalim iktidarların manevi iflasını bildiren kıssalarda (İsrâ [17:102](https://lisan.digital/tr/ayet/17:102.md)) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın yalnızca dışarıdan gelen fiziksel bir ceza olduğu zannını düzeltir; azabın asıl boyutunun içsel tükeniş, hayırdan tamamen engellenme ve kişinin kendi varlığından bıkacak raddeye gelmesi olduğunu açıklar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir varlığın önünü kesip hareketten alıkoymak, hapsetmek, denizin çekilip zeminini açığa çıkarması ve çöküş alanına saplanıp kalmak.
- Soyut anlam: Hakikate ve ilahi sınırlara karşı direnç gösteren varlığın, hareket ve kurtuluş imkânlarını tamamen tüketerek kendi kendini mutlak işlevsizliğe, azaba ve helake mahkûm etmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin dinamik ve hayati kanallarının tıkanması sonucunda geri dönülemez bir kilitlenme ve nihai çöküş noktasına (tekillik) ulaşması.
- LaTeX modeli: $$S(t) \xrightarrow{\Delta x \to 0} \emptyset \iff \lim_{t \to t_f} \Phi(S) = -\infty$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S(t)$ zaman içindeki varoluşsal sistemi, $\Delta x$ sistemin hareket ve eylem serbestliğini temsil eder; serbestliğin sıfıra yaklaşmasıyla sistemin boş kümeye ($\emptyset$), yani yok oluşa gitmesi gösterilir. Bu durum ancak ve ancak nihai zaman eşiğinde ($t \to t_f$) sistemin potansiyel fonksiyonunun ($\Phi$) eksi sonsuza ıraksaması, yani mutlak engellenme ve tükenişe uğramasıyla gerçekleşir.

## Geçtiği ayetler (4 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [İsra 17:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/ayet/17:102.md) — مَثْبُورًا

قَالَ لَقَدْ عَلِمْتَ مَا أَنْزَلَ هَؤُلَاءِ إِلَّا رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ بَصَائِرَ وَإِنِّي لَأَظُنُّكَ يَافِرْعَوْنُ مَثْبُورًا

Meal (IK): O da demişti ki: Andolsun ki sen; bunları göklerin ve yerin Rabbının, açık deliller olarak indirmiş olduğunu biliyorsun. Ben, doğrusu ey Firavun, senin mahvolacağını sanıyorum.

### [Furkan 25:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/ayet/25:13.md) — ثُبُورًا

وَإِذَا أُلْقُوا مِنْهَا مَكَانًا ضَيِّقًا مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُورًا

Meal (IK): Elleri boyunlarına bağlı olarak onun en dar bir yerine atıldıkları zaman orada yok olup gitmeyi isterler.

### [Furkan 25:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/ayet/25:14.md) — ثُبُورًا

لَا تَدْعُوا الْيَوْمَ ثُبُورًا وَاحِدًا وَادْعُوا ثُبُورًا كَثِيرًا

Meal (IK): Bugün bir kere yok olmayı değil, bir çok kereler yok olmayı isteyin.

### [İnşikak 84:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/ayet/84:11.md) — ثُبُورًا

فَسَوْفَ يَدْعُو ثُبُورًا

Meal (IK): Derhal helakini temenni edecektir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sebere irin demektir. Sebire yara açılıp irin çıkarmak, Subur yara açılırken kişinin refleksle çıkardığı ses demektir.
Tibr saman demektir. Te’nin se’ye dönüşmesi ile seber olmuş ve dağılmak ve toz olmak anlamı kazanmıştır. “Subura” ifadesini Araplar “canından bezip ölüm istemek” anlamında kullanmaktadırlar.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والراء والباء معهما
ث ر ب، ث ب ر، ب ث ر، ب ر ث، ر ب ث مستعملات
ثرب:
الثَّرْبُ: شَحْمٌ رقيق يغثّي الكَرِشَ والأمعاءَ، والجمع ثُرُوب.
وقولُه -عزَّ وجَلَّ-: "لا تثريبَ عليكم اليومَ"، أي لا لَوْمَ عليكم، والتَّثريبُ: الإفساد، والتَّثريب بالذَّنْب، لا أثِرَبُ عليكَ.
ثبر:
الثَّبر: أرضٌ حِجارتُها كحِجارةِ الحَرَّةِ إِلاّ أنّها بِيضٌ، تقول: انتَهَيْنا إلى ثَبْرَةِ كذا، أي حَرَّةِ هكذا.
وثَبير: اسمُ جَبَلٍ.
والثُبُورُ: الهلاكُ.
والمُثابِرُ: المُلِحُّ المُداوِمُ على الشيءِ، قال:
فثابَرَ بالرُّمحِ حتى نَحَـا		هُ في كَفَلٍ كسَراةِ المِجَنّْ
والمَثْبِرُ: مَسْقِط الوَلَد بالأرض إذا وُلِدَ للنّاقةِ المرأة أيضاً.
وثَبَرَ البحرُ إذا جَزَرَ بعدَما مَدَّ، يَثبُرُ ثَبْراً.
بثر:
البَثْرُ: خُرّاجٌ صِغارٌ، الواحدة بَثْرَةٌ، وقد بَثَر جلْدُه يَبْثُرُ بَثْراً وبُثُوراً.
وصارَ الغديرُ بَثراً: ذَهَبَ ماؤه وبَقِيَ شيءٌ قليلٌ، ثمّ نشر على وَجْه الأرض منه شِبْه عَرْمَضٍ.
برث:
البَرْثُ: شِبهَ جَبَلٍ من رَملٍ إلاّ أن بَرْثَهُ صُلْبٌ أي تُرْبُه.
ويقال: بل البَرْثُ اسهَلُ الأرض وأليَنُها، وجمعُه البُروث.
ربث:
الرَّبثُ: حَبسُكَ إِنساناً عن أمرٍ، يقال: رَبَثْتُه عن حاجته رَبْثاً، والاسْمُ: الرَّبيثَةُ.
ويَبعَثُ إِبليسُ يومَ الجُمُعة شياطينه إلى الناس فيأخُذُونَ عليهم بالرَّبائِثِ، أي يُذَكِّرونهم بالحَوائجِ ليَرْبُثُوهم بها عن الجُمُعة، قال:
جَرْيَ كَريثٍ أمرُها رَبيثُ
وكَريثٌ أي مَكروثٌ، ورَبيثٌ أي مَرْبوثٌ.
والرِّبِّيثَي: اسمٌ مُشتَقٌ من هذا.

##### Türkçe

باب **الثاء** ve**الراء** ve**الباء** onlarla birlikte
**ث ر ب**، **ث ب ر**، **ب ث ر**، **ب ر ث**، **ر ب ث** kullanımdadırlar.

**ثرب**:
**الثَّرْبُ**: işkembeyi ve bağırsakları örten ince yağ; çoğulu **ثُرُوب**.
Ve O’nun sözü -Aziz ve Celil-: “لا تثريبَ عليكم اليومَ”، yani bugün size kınama yoktur; ve **التَّثريبُ**: bozma; ve günahla **التَّثريب**; “لا أثِرَبُ عليكَ”: sana kınama yok.

**ثبر**:
**الثَّبر**: taşları **الحَرَّة** taşları gibi olan, ancak beyaz olan bir yer; dersin ki: “انتَهَيْنا إلى ثَبْرَةِ كذا”، yani şöyle böyle bir **حَرَّة**’ye.
Ve **ثَبير**: bir dağın adıdır.
Ve **الثُبُورُ**: helâk.
Ve **المُثابِرُ**: bir şey üzerinde ısrar eden, devamlı olan; dedi ki:
فثابَرَ بالرُّمحِ حتى نَحَـا		هُ في كَفَلٍ كسَراةِ المِجَنّْ
Ve **المَثْبِرُ**: deveye (dişiye) doğduğunda, yavrunun yere düştüğü yer; kadın için de (böyledir).
Ve deniz **ثَبَرَ**; uzandıktan sonra çekildiği zaman; **يَثبُرُ** **ثَبْراً**.

**بثر**:
**البَثْرُ**: küçük çıbanlar; teki **بَثْرَةٌ**; ve derisi **بَثَر** etti; **يَبْثُرُ** **بَثْراً** ve **بُثُوراً**.
Ve gölcük **بَثراً** oldu: suyu gitti ve az bir şey kaldı; sonra ondan yer yüzüne **شِبْه عَرْمَضٍ** benzeri bir şey yayıldı.

**برث**:
**البَرْثُ**: kumdan bir dağ benzeri; ancak onun **بَرْث**’i serttir, yani toprağı.
Ve denilir ki: bilakis **البَرْثُ** yerin en düz ve en yumuşak olanıdır; çoğulu **البُروث**.

**ربث**:
**الرَّبثُ**: bir insanı bir işten alıkoymandır; denilir ki: onu ihtiyacından **رَبَثْتُه**; **رَبْثاً**; isim: **الرَّبيثَةُ**.
Ve İblis cuma günü şeytanlarını insanlara gönderir; böylece onları **الرَّبائِثِ** ile yakalarlar; yani onları ihtiyaçlarla hatırlatırlar ki, onlarla onları cumadan alıkoysunlar; dedi ki:
جَرْيَ كَريثٍ أمرُها رَبيثُ
Ve **كَريثٌ** yani **مَكروثٌ**; ve **رَبيثٌ** yani **مَرْبوثٌ**.
Ve **الرِّبِّيثَي**: bundan türetilmiş bir addır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المُثابَرَةُ على الشيء: المواظبة عليه. وثَبَرَهُ عن كذا يَثْبُرُهُ بالضم ثَبْراً، أي حَبَسَهُ. يقال: ما ثَبَرَكَ عن حاجتك? والثَبْرَةُ: الأرض السهلة. يقال: بلغت النَخْلةَ إلى ثَبْرَةٍ من الأرض.
والثَبْرَةُ أيضاً: حُفرة من الأرض. والثبور: الهلاك والخسران أيضاً. قال الكميت:
ورأت قُضاعة في الأَيا		مِنْ رأْي مَثْبورٍ وثابِرْ
أي مخسور وخاسر. يعني في انتسابها إلى اليمن. والمَثْبِرُ: الموضع الذي تلد فيه المرأةُ من الأرض، وكذلك حيث تضع الناقة.

##### Türkçe

**المُثابَرَةُ** على الشيء: ona devamlılık göstermek. Ve **ثَبَرَهُ** عن كذا **يَثْبُرُهُ** بالضم **ثَبْراً**: yani onu hapsetti. Denir: “ما **ثَبَرَكَ** عن حاجتك?” (Seni ihtiyacından alıkoyan nedir?) Ve **الثَبْرَةُ**: düz (kolay) arazi. Denir: “بلغت النَخْلةَ إلى **ثَبْرَةٍ** من الأرض.” (Hurma ağacını yerden bir **ثَبْرَةٍ**’ye ulaştırdım.)
Ve **الثَبْرَةُ** ayrıca: yerden bir çukur. Ve **الثبور**: helâk ve ziyan da. Kümeyt dedi ki:
ورأت قُضاعة في الأَيا		مِنْ رأْي **مَثْبورٍ** وثابِرْ
Yani ziyana uğramış ve kaybeden. Yemen’e nispetinde demektir. Ve **المَثْبِرُ**: kadının yerden doğurduğu yer; aynı şekilde devenin yavrusunu bıraktığı yer.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ر ب
ثرب ، ثبر ، بثر ، ربث ، برث .
ثرب : قال الله عزَّ وجلّ : ( لاَ تَثْرَيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ ) ( الإسراء : 102 ) .
قال الزّجّاج : مَعْناه : لا إفْسَاد عَليكم .
وقيل : لا تَعْدَاد للذُّنوب عليكم ولا تَوْبِيخ .
ثَرَّب فلانٌ على فلانٍ : إذا بَكَّته وعَدَّد عليه ذُنُوبَه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الثارِبُ : المُوَبِّخُ .
يقال : ثَرَب ، وثَرَّب ، وأَثْرَب ، إذا وَبّخ .
وفي الحديث : ( إذا زَنت أَمَةُ أحدكم فليَضْربْها الحَدَّ ولا تَثْريبَ ) .
قلت : معناه : أنه لا يُبكِّتها ولا يُقَرِّعها بعد الضَّرْب .
قال شَمِرٌ : التَّثْرِيب : الإفْساد والتَّخْلِيط .
يُقال : ثَرَبَ يَثْرِب ، وثَرَّب يُثَرِّب ، وأَثْرب يُثرب ؛ قال نُصَيب :
إنّي لأكْره ما كَرِهْت مِن الّذِي
يُؤْذِيكَ سُوءَ ثَنائهِ لم يَثْرِبِ
وقال في ( أثرب ) :
ألا لا يَغُرّنّ امْرءاً مِن تِلادَه
سَوَامُ أَخ دانِي الوَسِيطة مُثْرِبِ
قال : مُثْرب : قليلُ العَطاء ، وهو الذي يَمُنّ بما أَعْطى .
ورُوي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نَهى أن يُقال للمَدِينة ( يَثرب ) ، وسمّاها : طِيبة ، كأنه كَرِه ذِكر الثَّرْب .
وقال اللَّيْثُ : الثَّرْبُ : شَحْم رَقيقٌ يُغَشِّي الكَرِشَ والأَمْعاء ؛ وجَمْعُه : ثُرُوب .
ثبر : قال اللَّيْثُ : الثّبْرة : أرضٌ حجارتُها كحجارة الحَرَّة إلاّ أنها بِيض .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الثّبْرة : حُفْرة .
قلت : ورأيتُ في البادية رَكيّة غيرَ مَطْوِيّة يقال لها : ثَبْرة ، وكانت واسعةً كثيرةَ الماء .
وقال الفَرّاء في قول الله عَزّ وجَلّ : ( وَإِنِّى لأَظُنُّكَ يافِرْعَونُ مَثْبُورًا ) ( الإسراء : 102 ) قال : مَغْلوباً مَمْنوعاً مِن الخير .
والعرب تقول : ما ثَبَرك عن هذا ؟ أي ما مَنَعك منه وما صَرَفك عنه ؟ .
وعن مُجاهد في قوله : ( مَثْبُورًا ( قال : هالِك .
وقال قَتادة في قوله تعالى : ( دَعَوْاْ هُنَالِكَ ثُبُوراً ) ( الفرقان : 13 ) قال : ويلاً وهَلاَكاً .
وقال شَمِرٌ : وَمَثَلٌ للعَرب : إلى أُمّه يأوي مَن ثُبِر ، أي مَن أُهلِك .
والثُّبُور : الهَلاَك .
وقال الفَرّاء : الثُّبُور : المصدر ، ولذلك قالوا : ثُبوراً كثيراً ، لأن المصادر لا تُجمع ، ألا تَرى أنّك تقول : قعدت قُعوداً طويلاً ، وضَرَبت ضرباً كثيراً .
قال : وكأنهم دَعَوا بما فعلوا ، كما يقول الرجل : وانَدَمَتَاه
وقال الزّجاج في قوله تعالى : ( دَعَوْاْ هُنَالِكَ ثُبُوراً ) ( الفرقان : 13 ) بمعنى ( هلاكاً ) ، ونَصبه على المصدر ، كأنهم قالُوا : ثَبرنا ثُبُورا ، ثم قيل لهم : ( ) لاَّ تَدْعُواْ الْيَوْمَ ثُبُوراً وَاحِداً وَادْعُواْ ثُبُوراً كَثِيراً ) ( الفرقان : 14 ) ، أي هلاككم أكثر من أن تدعوا مرة واحدة ، لأن ( ثُبورا ) مصدر ، فهو للقليل والكثير على لفظ واحد .
وفي حديث مُعاوية أن أبا بُردة قال : دخلتُ عليه حين أصابته قُرحة فقال : هَلُمّ يابن أخي فانظر ، فتحوّلت فإِذا هي قد ثَبِرَت . فقلت : ليس عليك بأسٌ يا أمير المُؤمنين .
قال القُتيبي : ثَبِرَت ، أي انفتحت .
والثّبْرةُ : النُّقْرة في الشيء والهَزْمَةُ ، ومنه قيل للنُّقْرة في الجَبل يكون فيها الماءُ : ثَبْرة .
وقال غيرُه : هو على صِيرِ أمْرٍ ، وثِبَار أمْرٍ ، بمعنى واحد .
أبو عُبيد ، عن أبي زَيد : ثَبَرْت فلاناً عن الشيء أثْبُره : رَدَدْتُه عنه .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : ما ثَبَرك عن كذا ؟ أي ما مَنَعك ؟
أبو عُبيد ، عن أبي عمرو : المَثْبِرُ : المَوضع الذي تلد فيه المرأةُ من الأرض ، وكذلك حيث تَضع فيه الناقةُ .
وقال نُصَير : مَثْبِرُ الناقة أيضاً : حَيْثُ تُعَضَّى وتُنْحَر .
قلت : وهذا صحيح ، ومن العرب مَسْمُوع .
غيرُه : ثابرَ فلانٌ على الأمْر مُثَابَرة ، وحارَضَ مُحَارضَةً ، إذا واظَب عليه .
وأمّا قولُه :
فَثَجَّ بها ثَبَراثِ الرِّصا
فِ حتّى تَزَيَّلَ رَنْقُ الكَدَرْ
فهو قول أبي ذُؤيْب ، أراد بالثَّبَراتِ : نِقَاراً يَجْتمع فيها ماء السَّماء ويَصفو فيها ؛ واحدها : ثَبَرة .
وثَبِير : اسمُ جَبَل بمكّة .
عن ابن الأعرابي : قال : المَثْبُور : المَلْعُون المَطْرود المُعذَّب .
والمثبور : الممنوع من الخير .
بثر : أبو عُبَيد ، عن أبي عُبَيْدة : البَئْرُ : القليل ؛ والبَثْرُ : الكثير ؛ أَعطاه عطاءً بَثْراً . وأنشد غيرُه بيت أبي ذُؤيب :
فافْتَنَّهُنّ من السَّوَاء وماؤُه
بَثْرٌ وعانَدَه طَريقٌ مَهْيَعُ
وقال الكسائيّ : هذا شيء كثيرٌ بَثيرٌ بَذِيرٌ ، وبَحِيرٌ أيضاً .
وقال اللَّيْثُ : الماء البَثْر في الغَدِير إذا ذَهب وبقي على وَجه الأرض منه شيء قليلٌ ثم نَشّ وغَشَّى وجه الأرض منه شِبْه عِرْمِض ، يُقال : صار ماء الغَدِير بَثْراً .
أبو عُبَيد ، عن الكسائيّ : بَثِرَ وَجْهُه يَبْثَر بَثَراً . وهو وَجْه بَثِر ، من البَثَر . وبَثَر يَبْثُر بَثْراً ، وبَثرُ يَبْثُر بُثُوراً .
قلت : البُثُور : مِثل الجُدَرِيّ على الوَجْه وغيره مِن بَدَن الإنسان ؛ واحدها : بَثْرٌ .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : قال : البَثْرة ، تَصْغيرها : البُثَيِّرة . وهي النِّعمةُ التامّة .
ويُقال : ماءٌ باثِرٌ ، إذا كان بادياً من غير حَفْر . وكذلك ماء نابِعٌ ونَبَعٌ .
قال : والباثِرُ : الحَسُود . والبَثْرُ والمَبْثُور : المَحْسُود . والمَبثُور : الغَنِيّ التامّ الغِنَى .
ربث : قال اللَّيْثُ : الرَّبْثُ : حَبْسُك الإنسانَ عن حاجَته وأَمْره بِعِلَلٍ .
تقول : رَبثَه عن أَمْره .
والاسم من ذلك : الرَّبِيثة .
وفي بعض الأخبار : إذا كان يوم الجمعة بعث إبليسُ شياطينه إلى الناس فأخَذُوا عليهم الرَّبائثَ ، أي ذكَّروهم بالحوَائج ليُرَبِّثوهم بها عن الجُمعة . ويقال :
جَرْيَ كَرِيثٍ أَمْرُه رَبِيثُ
الكَرِيثُ : المكْرُوث .
أبو عُبَيد ، عن الكسائيّ : الرِّبِيثَى ، من قولك : رَبثْتُ الرَّجُلَ أرْبُثُه رَبْثاً ، وهو أن تُثَبِّطه وتُبْطىء به ؛ وأنشد غيرُه :
بَينا تَرَى المَرْءَ في بُلَهْنِيةٍ
يَرْبُثُه من حِذارِه أمَلهُ
قال شَمِرٌ : رَبثه عن حاجته ، أي حَبَسه ، فَرَبِثَ ؛ وهو رابِثٌ : إذا أبطأ ؛ وأنشد لنُميْر بن جَرّاح :
تقول ابنةُ البَكْريّ ما ليَ لا أرَى
صَدِيقك إلاّ رابثاً عنك وافِدُهْ
أي بَطيئاً .
ويقال : دنا فلانٌ ثم ارْبأَثَّ ، أي احْتَبس ؛ وارْبأْثثْتُ .
وأرْبث القومُ : تَفرَّقُوا .
أبو عُبيد ، عن أبي عمرو : أرْبثَ أمْرُ بني فلانٍ إرْبَاثاً ، إذا انْتشر وتفرَّق ولم يلْتئم ؛ قال أبو ذُؤَيب :
رَمَيْناهُم حتى إذا ارْبثّ أمْرُهمْ
وصار الرَّصيعُ نُهْبَةً للمُقاتِل
قال الأصمعيّ : مَعناه : دَهِشُوا فقَلَبُوا قِسِيَّهم . والرَّصِيع : سَيْرٌ يُرْصَع ويُضفر . والرُّصُوع : المَصْدر .
وقال ابن السِّكّيت : إنما قُلتُ ذلك رَبِيثةً
منِّي ، أي خَدِيعة .
وقد رَبَثْتُه أَرْبُثه رَبْثاً .
برث : ثَعلب ، عن ابن الأعْرابيّ : البُرْث : الرَّجُلُ الدَّليلُ الحاذق . جاء في باء التاء .
وقال شَمِرٌ : قال أبو عمرو : والبَرْثُ : الأرْضُ السَّهْلة .
قال : وسَمِعْتُ ابن الفَقْعَسِيّ يقول وسألته عن نَجْد ، فقال : إذا جاوَزْت الرَّمْلَ فصِرْتَ إلى تلك البِرَاثِ كأَنها السَّنام المُشَقَّق .
قال : وقال الأصمعيّ وابن الأعرابيّ : البَرْثُ : الأرض اللَّيّنة المُستوية تُنْبِتُ الشَّعَر ؛ قال رُؤْبة :
مِن أَهْلها فالبُرَقُ البَرَارِث
كان يَنْبغي أن يقول ( بِرَاث ) ، فقال : بَرَارِث .

##### Türkçe

ث ر ب
ثرب ، ثبر ، بثر ، ربث ، برث .

**ثرب** : Allah عزَّ وجلّ şöyle dedi: ( **لاَ تَثْرَيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ** ) (الإسراء: 102).
Zeccâc dedi: mânâsı: üzerinize fesat yoktur.
Ve denildi: üzerinize günahları sayıp dökme yoktur ve azarlama yoktur.
Falan, falana **ثَرَّب** etti: onu ayıpladı ve ona günahlarını sayıp döktü ise.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الثارِبُ**: azarlayan.
Denir: **ثَرَب** , **وثَرَّب** , **وأَثْرَب** , azarladı ise.
Hadiste: (Birinizin cariyesi zina ederse ona haddi vursun ve **لا تَثْريبَ** yoktur).
Dedim: mânâsı: dövdükten sonra onu ayıplamaz ve onu kınamaz.
Şemir dedi: **التَّثْرِيب**: fesat ve karıştırmadır.
Denir: **ثَرَبَ يَثْرِب** , **وثَرَّب يُثَرِّب** , **وأَثْرب يُثرب**; Nusayb dedi:
إنّي لأكْره ما كَرِهْت مِن الّذِي
يُؤْذِيكَ سُوءَ ثَنائهِ لم يَثْرِبِ
Ve (**أثرب**) hakkında dedi:
ألا لا يَغُرّنّ امْرءاً مِن تِلادَه
سَوَامُ أَخ دانِي الوَسِيطة مُثْرِبِ
Dedi: **مُثْرب**: az veren; o, verdiği şeyle minnet eden kimsedir.
Peygamber’den (صلى الله عليه وسلم) rivayet edildi ki Medine’ye (**يَثرب**) denilmesini yasakladı ve onu: **طِيبة** diye adlandırdı; sanki **الثَّرْب** zikrini kerih gördü.
Leys dedi: **الثَّرْبُ**: işkembeyi ve bağırsakları örten ince yağ; çoğulu: **ثُرُوب**.

**ثبر** : Leys dedi: **الثّبْرة**: taşları **الحَرَّة** taşları gibi olan, ancak beyaz olan bir yer.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **الثّبْرة**: çukur.
Dedim: Bâdiyede, örülmemiş bir kuyu gördüm; ona **ثَبْرة** deniliyordu; genişti, suyu çoktu.
Ferrâ, Allah عزّ وجلّ’ün sözü hakkında: ( **وَإِنِّى لأَظُنُّكَ يافِرْعَونُ مَثْبُورًا** ) (الإسراء: 102) dedi ki: yenilmiş, hayırdan men edilmiş.
Araplar der: **ما ثَبَرك عن هذا ؟** yani bundan seni ne men etti ve ondan seni ne çevirdi?
Mücâhid’den, ( **مَثْبُورًا** ) sözü hakkında: helâk olmuş.
Katâde, yüce Allah’ın sözü hakkında: ( **دَعَوْاْ هُنَالِكَ ثُبُوراً** ) (الفرقان: 13) dedi: vay ve helâk.
Şemir dedi: Araplara ait bir mesel: **إلى أُمّه يأوي مَن ثُبِر**; yani helâk edilen kimse annesine sığınır.
**الثُّبُور**: helâk.
Ferrâ dedi: **الثُّبُور**: mastardır; bu yüzden “**ثُبوراً كثيراً**” dediler; çünkü mastarlar cem‘ edilmez; görmüyor musun ki “uzun bir oturuşla oturdum” dersin ve “çok bir vuruşla vurdum” dersin.
Dedi: Sanki yaptıklarıyla dua ettiler; adamın “**وانَدَمَتَاه**” demesi gibi.
Zeccâc, yüce Allah’ın sözü hakkında: ( **دَعَوْاْ هُنَالِكَ ثُبُوراً** ) (الفرقان: 13), ( **هلاكاً** ) mânâsında; onu mastar olarak nasb etti; sanki “**ثَبرنا ثُبُورا**” dediler; sonra onlara denildi: ( **لاَّ تَدْعُواْ الْيَوْمَ ثُبُوراً وَاحِداً وَادْعُواْ ثُبُوراً كَثِيراً** ) (الفرقان: 14); yani helâkiniz bir defa çağırmanızdan daha çoktur; çünkü (**ثُبورا**) mastardır; o, az ve çok için tek lafız üzerinedir.
Muâviye hadîsinde: Ebû Burde dedi: ona, kendisine bir yara isabet ettiğinde girdim; dedi: “Gel ey kardeşimin oğlu, bak”; döndüm, bir de baktım ki o (yara) **ثَبِرَت** olmuş. Dedim: “Üzerine bir beis yoktur ey müminlerin emîri.”
Kuteybî dedi: **ثَبِرَت**; yani açıldı.
**الثّبْرةُ**: şeydeki oyuk ve çöküntü; bundan dolayı dağdaki içinde su bulunan oyuğa **ثَبْرة** denildi.
Başkası dedi: o, **صِيرِ أمْرٍ** ve **ثِبَار أمْرٍ** üzerinedir; tek mânâdadır.
Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: “Falanı şeyden **ثَبَرْت**; onu **أثْبُره**”: onu ondan geri çevirdim.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ما ثَبَرك عن كذا ؟** yani seni ne men etti?
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **المَثْبِرُ**: kadının yerden doğurduğu yer; aynı şekilde devenin yavrusunu koyduğu yer.
Nusayr dedi: devenin **مَثْبِرُ**’i de: parçalandığı ve boğazlandığı yerdir.
Dedim: bu doğrudur ve Araplardan işitilmiştir.
Başkası: Falan, iş üzerinde **ثابرَ** etti, **مُثَابَرة** ile; ve **حارَضَ** etti, **مُحَارضَةً** ile; ona devam etti ise.
Ama onun sözü:
فَثَجَّ بها ثَبَراثِ الرِّصا
فِ حتّى تَزَيَّلَ رَنْقُ الكَدَرْ
Bu, Ebû Züeyb’in sözüdür; **الثَّبَراتِ** ile muradı: gök suyunun toplandığı ve içinde durulduğu oyuklardır; tekili: **ثَبَرة**.
**وثَبِير**: Mekke’de bir dağın adıdır.
İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **المَثْبُور**: lânetlenmiş, kovulmuş, azaplandırılmış.
Ve **المثبور**: hayırdan men edilmiş.

**بثر** : Ebû Ubeyd, Ebû Ubeyde’den: **البَئْرُ**: az; **والبَثْرُ**: çok; ona **بَثْراً** bir bağış verdi. Başkası, Ebû Züeyb’in beytini okudu:
فافْتَنَّهُنّ من السَّوَاء وماؤُه
بَثْرٌ وعانَدَه طَريقٌ مَهْيَعُ
Kisâî dedi: bu, çok bir şeydir: **بَثيرٌ** **بَذِيرٌ**; ve **بَحِيرٌ** da.
Leys dedi: **الماء البَثْر**: gölcükte, su gidip yer yüzünde ondan az bir şey kalınca, sonra sızıp yer yüzünü bir çeşit ince çamurla kaplayınca; denir: gölcüğün suyu **بَثْراً** oldu.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **بَثِرَ وَجْهُه** **يَبْثَر** **بَثَراً**. O, **وَجْه بَثِر**’dir, **البَثَر**’dendir. Ve **بَثَر يَبْثُر بَثْراً**; ve **بَثرُ يَبْثُر بُثُوراً**.
Dedim: **البُثُور**: yüzde ve insan bedeninin başka yerlerinde çiçek hastalığı gibi olan şeylerdir; tekili: **بَثْرٌ**.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **البَثْرة**; küçültmesi: **البُثَيِّرة**. O, tam nimettir.
Ve denir: **ماءٌ باثِرٌ**; kazı olmaksızın ortaya çıkmış ise. Aynı şekilde **ماء نابِعٌ** ve **نَبَعٌ**.
Dedi: **والباثِرُ**: hasetçi. **والبَثْرُ** ve **المَبْثُور**: haset edilen. **والمَبثُور**: tam zenginlik sahibi zengin.

**ربث** : Leys dedi: **الرَّبْثُ**: insanı, birtakım illetlerle ihtiyacından ve işinden alıkoymandır.
Dersin: onu işinden **رَبثَه**.
Bunun adı: **الرَّبِيثة**.
Bazı haberlerde: cuma günü olunca İblîs, şeytanlarını insanlara gönderir; onlar üzerlerine **الرَّبائثَ** alırlar; yani ihtiyaçları onlara hatırlatırlar ki onlarla onları cumadan **يُرَبِّثوهم** etsinler. Ve denilir:
جَرْيَ كَرِيثٍ أَمْرُه رَبِيثُ
**الكَرِيثُ**: sıkıntıya uğratılmış.
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **الرِّبِيثَى**; senin “adamı **رَبثْتُ**; onu **أرْبُثُه رَبْثاً**” sözündendir; o, onu gevşetmen ve onunla ağır davranmandır; başkası şu beyti okudu:
بَينا تَرَى المَرْءَ في بُلَهْنِيةٍ
يَرْبُثُه من حِذارِه أمَلهُ
Şemir dedi: onu ihtiyacından **رَبثه**; yani onu hapsetti; böylece **فَرَبِثَ**; o, **رابِثٌ**’tir: ağır kaldı ise; Nümeyr b. Cerrâh’tan okudu:
تقول ابنةُ البَكْريّ ما ليَ لا أرَى
صَدِيقك إلاّ رابثاً عنك وافِدُهْ
Yani yavaş.
Ve denir: falan yaklaştı sonra **ارْبأَثَّ**; yani tutuldu; ve ben **ارْبأْثثْتُ**.
Ve kavim **أرْبث** etti: dağıldılar.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: falanın oğullarının işi **أرْبثَ** etti, **إرْبَاثاً**; yayıldı, dağıldı ve birleşmedi ise; Ebû Züeyb dedi:
رَمَيْناهُم حتى إذا ارْبثّ أمْرُهمْ
وصار الرَّصيعُ نُهْبَةً للمُقاتِل
Asma‘î dedi: mânâsı: şaşırdılar da yaylarını ters çevirdiler. **الرَّصِيع**: süslenip örülen bir kayıştır. **الرُّصُوع**: mastardır.
İbnü’s-Sikkît dedi: Ben bunu ancak **رَبِيثةً** olarak söyledim; benden, yani bir hile.
Ve onu **رَبَثْتُ**; onu **أَرْبُثه رَبْثاً**.

**برث** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **البُرْث**: delil olan, mahir adam. **باء التاء** maddesinde geldi.
Şemir dedi: Ebû Amr dedi: **والبَرْثُ**: düz arazi.
Dedi: İbnü’l-Fa‘qasî’yi işittim; ona Necd’i sordum; dedi: “Kumu geçip de o **البِرَاثِ**’e vardığında, sanki yarılmış hörgüç gibidir.”
Dedi: Asma‘î ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **البَرْثُ**: yumuşak, düz arazi; ot bitirir; Rü’be dedi:
مِن أَهْلها فالبُرَقُ البَرَارِث
(**بِرَاث**) demesi gerekirdi; **بَرَارِث** dedi.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والباء وما يثلثهما)
(ثبت) الثاء والباء والتاء كلمةٌ واحدة، وهي دَوامُ الشيء. يقال: ثَبَتَ ثباتاً وثُبُوتاً. ورجل ثَبْتٌ وثبيت. قال طَرَفَةُ في الثَّبيت:
فالهَبيت لا فؤادَ لـه *** والثّبيت ثبته فَهَمُه([1])(ثبج) الثاء والباء والجيم كلمةٌ واحدةٌ تتفرّع منها كَلِمٌ، وهي مُعْظَمُ الشيءِ ووَسَطُهُ. قال ابنُ دريد: ثَبَج كلِّ شيءٍ وسطُه. ورجل أثْبَجُ وامرأةٌ ثَبْجاء، إذا كان عظيمَ الجوفِ. وثَبَجَ الرّجُل، إذا أقْعَى على أطراف قدمَيْهِ كأنّه يستنجي وَتَراً([2]). قال الراجز:
إذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ *** ثَبَجْتُ يا عَمْرُو ثُبُوجَ المُحْتَطِبْ([3])وهذا إنما يُقال لأنّه يُبْرِزُ ثَبَجَه. وجمع الثَّبَجِ أثْباجٌ وثُبُوج، وقومٌ ثُبْج جمع أثْبَجَ. وتَثَبَّجَ الرجلُ بالعصا إذا جعَلَها على ظهره وجعل يديه من ورائها. وثَبَجُ الرّمْل مُعْظَمُه، وكذلك ثَبَجُ البَحْر.
فأمّا قولهم ثبّج الكلامَ تثبيجاً فهو أن لا يأِتيَ به على وَجْهِهِ. وأصله من الباب، لأنه كأنه يجمعه جمعاً فيأتي به مجتمعاً غير ملخَّص ولا مفصّل.
(ثبر) الثاء والباء والراء أصولٌ ثلاثة: الأول السهولة، والثاني الهلاك، والثالث المواظبةُ على الشيء.
فالأرض السَّهلة هي الثَّبْرَة. فأمّا ثَبْرةُ فموضعٌ معروف. قال الراجز:
نجيْتُ نَفْسِي وتركت حَزْرَه *** نِعم الفَتَى غادرتُه بِثَبْرَه
 	* لن يُسْلِمَ الحُرُّ الكريمُ بِكْرَهْ([4]) *

قال ابنُ دُريد: والثَّبْرَةُ ترابٌ شبيه بالنُّورَة إذا بلغ عِرْقُ النَّخْلةِ إليه وقف، فيقولون: بلغت النخلةُ ثَبْرَةً من الأرض.
وثَبِيرٌ: جبل معروف. ومَثْبِرُ النّاقة: الموضع الذي تطرح فيه ولدها. وثَبَرَ البحرُ جَزَرَ، وذلك يُبْدِي عن مكان ليِّنٍ سَهل.
وأما الهلاكُ فالثُّبُور، ورجل مثبور هالك. وفي كتاب الله تعالى: ﴿دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُوراً﴾ [الفرقان 13].
وأمّا الثالث فيقال: ثابَرْت على الشيء، أي واظَبت. وذكر ابنُ دريدٍ: تثابَرَتِ([5]) الرِّجالُ في الحرب إذا تواثَبَتْ. وهو من هذا الباب الأخير.
(ثبن) الثاء والباء والنون أصلٌ واحد، وهو وعاء من الأوعية. قالوا: الثَّبْنُ اتِّخاذُك حُجْزَةً في إزارك، تجعل فيها ما اجتنيْتَه من رُطبٍ وغيره. وفي الحديث: "فليأكُلْ ولا يتَّخِذْ ثِبانا". وقال ابن دريد قياساً ما أحسبه إلاّ مصنوعاً، قال: المَثْبَنَة: كيسٌ تتخذ فيه المرأة المرآةَ وأداتَها. وزعم أنها لغة يمانية([6]).
(ثبي) الثاء والباء والياء أصلٌ واحد، وهو الدَّوام على الشيء. قاله الخليل. وقال أيضاً: التَّثْبِيَة الدَّوام على الشيء، والتثبِية الثَّناءُ على الإنسان في حياته. وأنشَدَ لِلبيد:
يُثَبِّي ثناءً مِنْ كريم وقولُه *** ألا انعَمْ على حُسْن التحيّةِ واشربِ([7])فهذا أصلٌ صحيح. وأمّا الثُّبَةُ فالعُصْبة من الفُرسان، يكُونُون ثُبَةً، والجمع ثُبَاتٌ وثُبُونَ. قال عمرو:
فأمّا يَومَ خَشْيَتِنا عليهمْ *** فتُصْبِحُ خيلُنا عُصَباً ثُبِينا([8])قال الخليل: والثُّبَة أيضاً ثُبَةُ الحوض، وهو وَسطه الذي يثوب [إليه الماء([9])]. وهذا تعليلٌ من الخليل للمسألة، وهو يدلّ على أنّ الساقط من الثبَة واوٌ قبل الباء؛ لأنّه زعم أنّه من يثوب. وقال بعد ذلك: أمّا العامّة فإنهم يصغِّرونها على ثُبَيَّة، يَتْبعون اللَّفظ. والذين يقولون ثُوَيبة في تصغير ثُبَةِ الحوض، فإنهم لزموا القياسَ فردُّوا إليها النقصان في موضعه، كما قالوا في تصغير رَوِيَّة رُوَيِّئة([10]) لأنها من روّأت. والذي عندي أنَّ الأصلَ في ثبة الحوض وثُبةِ الخيل واحدٌ، لا فرق بينهما. والتصغير فيهما ثُبَيّة، وقياسهُ ما بدأْنا به الباب في ذكر التثبية، وهو من ثبَّى على الشيءِ إذا دام. وأمّا اشتقاقه الرّويّة([11]) وأنها من روّأت ففيه نظر.
--------------ـــــ
([1]) وهذه أيضاً رواية الديوان 19 وما سيأتي في (هبت). ويروى: "قلبه قيمه" كما في شرح الديوان واللسان (ثبت، هبت).
([2]) هذا يطابق ما في الجمهرة (2: 199) وزاد في الجمهرة: "يقال استنجيت من هذه الشجرة غصناً إذا أخذته منها، ومن متن البعير وتراً. وكل شيء أخذته من شيء فقد استنجيته منه".
([3]) البيتان في الجمهرة واللسان (ثبج).
([4]) الرجز لعتيبة بن الحارث بن شهاب، وكان قد فر عن ابنه يوم ثبرة، قتلته بنو تغلب فقال ما قال. انظر الجمهرة (1: 200) ومعجم البلدان (ثبرة). قال ابن دريد: "حزرة ابنه. وكان بكره". ورواه في اللسان عن ابن دريد: "بثبرره" وقال: "إنما أراد بثبرة فزاد راء ثانية للوزن". وهو نقل غريب.
 ([5])في الأصل: "ثابرت"، صوابه من الجمهرة (1: 200) واللسان (ثبر).
([6]) انظر الجمهرة (1: 204).
([7]) ديوان لبيد 35 فينا سنة 1880 واللسان (ثبا).
 ([8]) هذه الرواية تطابق رواية الزوزني في المعلقات. وكلمة "عليهم" ساقطة من الأصل. ورواية التبريزي:
فأما يوم خشيتنا عليهم  *** فنصبح غارة متلبينا
وأما يوم لا نخشى عليهم *** فنصبح في مجالسنا ثبينا
 ([9]) التكملة من المجمل واللسان.
([10]) في الأصل: "ربه رؤبة". وانظر اللسان (19: 68).
([11]) في الأصل "الرية". وانظر التنبيه السابق.

ـ

##### Türkçe

(ثاء ve **باء** ve onları üçleyen şeyin bâbı)
(**ثبت**) **الثاء** ve **الباء** ve **التاء** tek bir kelimedir; o da şeyin devamlılığıdır. Denir: **ثَبَتَ** **ثباتاً** ve **ثُبُوتاً**. Ve (bir) adam **ثَبْتٌ** ve **ثبيت**(tir). **طَرَفَةُ** **الثَّبيت** hakkında dedi:
فالهَبيت لا فؤادَ لـه *** والثّبيت ثبته فَهَمُه([1])(**ثبج**) **الثاء** ve **الباء** ve **الجيم** tek bir kelimedir; ondan kelimeler dallanır; o, şeyin çoğu ve ortasıdır. **ابنُ دريد** dedi: Her şeyin **ثَبَج**’i onun ortasıdır. Ve (bir) adam **أثْبَجُ** ve (bir) kadın **ثَبْجاء**(dır); eğer karın boşluğu büyük ise. Ve **ثَبَجَ** adam, eğer ayaklarının uçları üzerine çömelirse, sanki bir kirişle istincâ ediyormuş gibi([2]). **الراجز** dedi:
إذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ *** ثَبَجْتُ يا عَمْرُو ثُبُوجَ المُحْتَطِبْ([3])Ve bu ancak, onun **ثَبَج**’ini ortaya çıkardığı için söylenir. Ve **الثَّبَج**’in çoğulu **أثْباجٌ** ve **ثُبُوج**(dur); ve bir kavim **ثُبْج**, **أثْبَجَ**’ın çoğuludur. Ve adam **تَثَبَّجَ** asâ ile, eğer onu sırtına koyar ve ellerini onun arkasından yaparsa. Ve kumun **ثَبَج**’i onun çoğudur; aynı şekilde denizin **ثَبَج**’i.
Ama onların “**ثبّج** الكلامَ **تثبيجاً**” sözüne gelince, o, onu vechi üzere getirmemesidir. Ve aslı bâbdandır; çünkü sanki onu bir toplama ile toplar da onu toplanmış olarak getirir; ne hulâsa edilmiş ne de tafsil edilmiş.

(**ثبر**) **الثاء** ve **الباء** ve **الراء** üç asıldır: birincisi kolaylık, ikincisi helâk, üçüncüsü şey üzerine müdâvemet etmektir.
Kolay yer ise **الثَّبْرَة**’dir. Ama **ثَبْرةُ** ise bilinen bir yerdir. **الراجز** dedi:
نجيْتُ نَفْسِي وتركت حَزْرَه *** نِعم الفَتَى غادرتُه بِثَبْرَه
 	* لن يُسْلِمَ الحُرُّ الكريمُ بِكْرَهْ([4]) *
**ابنُ دُريد** dedi: Ve **الثَّبْرَةُ**, **النُّورَة**’ye benzer bir topraktır; hurma ağacının kökü ona ulaştığında durur; böylece derler: Hurma ağacı yerden bir **ثَبْرَة**’ye ulaştı.
Ve **ثَبِيرٌ**: bilinen bir dağdır. Ve devenin **مَثْبِرُ**’i: yavrusunu attığı yerdir. Ve deniz **ثَبَرَ**; çekildi; bu da yumuşak, kolay bir yerden açığa çıkarır.
Helâka gelince, o **الثُّبُور**’dur; ve **مثبور** adam helâk olmuş(tur). Ve Allah Teâlâ’nın kitabında: ﴿دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُوراً﴾ [الفرقان 13].
Üçüncüye gelince, denir: **ثابَرْت** şey üzerine; yani müdâvemet ettim. Ve **ابنُ دريدٍ** zikretti: **تثابَرَتِ**([5]) adamlar savaşta, eğer birbirlerine sıçrayıp atıldılarsa. Ve o, bu son bâbdandır.

(**ثبن**) **الثاء** ve **الباء** ve **النون** tek bir asıldır; o da kaplardan bir kaptır. Dediler: **الثَّبْنُ**, izarında bir kuşak yeri edinmendir; onda, yaş hurmadan ve başkasından topladığını koyarsın. Ve hadiste: “Yesin ve **ثِبانا** edinmesin.” Ve **ابن دريد** kıyas olarak—onu ancak uydurulmuş sanıyorum—dedi: **المَثْبَنَة**: kadının ayna ve aletini edindiği bir kesedir. Ve onun Yemenî bir dil olduğunu iddia etti([6]).

(**ثبي**) **الثاء** ve **الباء** ve **الياء** tek bir asıldır; o da şey üzerine devamlılıktır. Onu **الخليل** söyledi. Ve ayrıca dedi: **التَّثْبِيَة** şey üzerine devamlılıktır; ve **التثبِية** insanı hayatında övmektir. Ve **لِلبيد**’den inşâd etti:
يُثَبِّي ثناءً مِنْ كريم وقولُه *** ألا انعَمْ على حُسْن التحيّةِ واشربِ([7])İşte bu sahih bir asıldır. Ama **الثُّبَةُ** ise, süvarilerden bir topluluktur; **ثُبَةً** olurlar; ve çoğulu **ثُبَاتٌ** ve **ثُبُونَ**(dur). **عمرو** dedi:
فأمّا يَومَ خَشْيَتِنا عليهمْ *** فتُصْبِحُ خيلُنا عُصَباً ثُبِينا([8])**الخليل** dedi: Ve **الثُّبَة** ayrıca havuzun **ثُبَةُ**’sidir; o, suyun [ona döndüğü([9])] ortasıdır. Ve bu, meselenin **الخليل** tarafından ta‘lîlidir; ve o, **الثبَة**’den düşen şeyin **واوٌ** olduğunu, **الباء**’dan önce (bulunduğunu) gösterir; çünkü onun **يثوب**’dan olduğunu iddia etti. Sonra dedi: Ama avam, onu **ثُبَيَّة** üzere tasğîr eder; lafza tâbi olurlar. Ve havuzun **ثُبَةِ**’sinin tasğîrinde **ثُوَيبة** diyenler ise, kıyasa bağlı kaldılar; eksikliği yerine iade ettiler; tıpkı **رَوِيَّة**’nin tasğîrinde **رُوَيِّئة**([10]) dedikleri gibi; çünkü o **روّأت**’tendir. Benim yanımdaki ise, havuzun **ثبة**’sinde ve atların **ثُبةِ**’sinde aslın bir olduğudur; aralarında fark yoktur. Ve tasğîr ikisinde de **ثُبَيّة**’dir. Ve onun kıyası, bâbın başında **التثبية**’yi zikretmemizle başladığımız şeydir; o da **ثبَّى** şey üzerine, eğer devamlı olduysa, (demektir). Ama onun **الرّويّة**([11])’yi iştikakı ve onun **روّأت**’ten olduğu hususunda nazar vardır.
--------------ـــــ
([1]) Bu da divanın 19 rivayetidir ve (هبت)’te gelecek olan. Ve rivayet olunur: “قلبه قيمه” divan şerhinde ve **اللسان**’da (**ثبت**، **هبت**) olduğu gibi.
([2]) Bu, **الجمهرة**’de (2: 199) olanla mutabıktır; ve **الجمهرة**’de ziyade etti: “Denir: Bu ağaçtan bir dal aldığımda ondan istincâ ettim; ve devenin sırtından bir kiriş (aldığımda). Ve her şey ki onu bir şeyden aldın, muhakkak ondan onu istincâ etmişsindir.”
([3]) İki beyit **الجمهرة**’de ve **اللسان**’da (**ثبج**).
([4]) Recez, **عتيبة بن الحارث بن شهاب**’ındır; ve o, **ثبرة** günü oğlundan kaçmıştı; onu **بنو تغلب** öldürdü; böylece dediğini dedi. **الجمهرة**’ye (1: 200) ve **معجم البلدان**’a (**ثبرة**) bak. **ابن دريد** dedi: “**حزرة** onun oğludur. Ve o, **بكره** idi.” Ve onu **اللسان**’da **ابن دريد**’den rivayet etti: “**بثبرره**” ve dedi: “O ancak **ثبرة** ile murad etti; vezin için ikinci bir **راء** ziyade etti.” Ve o, garip bir nakildir.
 ([5]) Asılda: “**ثابرت**”; doğrusu **الجمهرة**’den (1: 200) ve **اللسان**’dan (**ثبر**).
([6]) **الجمهرة**’ye (1: 204) bak.
([7]) **لبيد** divanı 35, 1880 senesinde; ve **اللسان** (**ثبا**).
 ([8]) Bu rivayet, **الزوزني**’nin **المعلقات**’taki rivayetine mutabıktır. Ve “**عليهم**” kelimesi asıldan düşmüştür. **التبريزي** rivayeti:
فأما يوم خشيتنا عليهم  *** فنصبح غارة متلبينا
وأما يوم لا نخشى عليهم *** فنصبح في مجالسنا ثبينا
 ([9]) Tekmile **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([10]) Asılda: “ربه رؤبة”. Ve **اللسان**’a (19: 68) bak.
([11]) Asılda “الرية”. Ve önceki tenbihe bak.

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الثبور: الهلاك والفساد، المثابر على الإتيان، أي: المواظب، من قولهم: ثابرت. قال تعالى: ﴿دعوا هنالك ثبورا *** لا تدعوا اليوم ثبورا واحدا وادعوا ثبورا كثيرا﴾ [الفرقان/13 - 14]، وقوله تعالى: ﴿وإني لأظنك يا فرعون مثبورا﴾ [الإسراء/102]، قال ابن عباس رضي الله عنه: يعني ناقص العقل (انظر الدر المنثور في التفسير بالمأثور للسيوطي 5/345). ونقصان العقل أعظم هلك. وثبير جبل بمكة.

##### Türkçe

- **الثبور**: helâk ve fesat; **المثابر على الإتيان**; yani: **المواظب**; onların “**ثابرت**” sözlerinden (gelir). Yüce Allah dedi ki: ﴿Orada **ثبورا** çağırdılar *** bugün bir tek **ثبورا** çağırmayın ve birçok **ثبورا** çağırın﴾ [الفرقان/13 - 14]; ve Yüce Allah’ın sözü: ﴿Ve ben seni, ey Firavun, mutlaka **مثبورا** sanıyorum﴾ [الإسراء/102]. İbn Abbas رضي الله عنه dedi ki: yani aklı eksik (bkz. **الدر المنثور في التفسير بالمأثور** للسيوطي 5/345). Ve aklın eksilmesi en büyük helâktir. Ve **ثبير** Mekke’de bir dağdır.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ب ر
ثابر على الأمر مثابرة‏:‏ داوم عليه‏.‏
وهو مثابر على التعلم‏:‏ مواظب‏.‏
وثبره الله‏:‏ أهلكه هلاكاً دائماُ لا ينتعش بعده ومن ثم يدعو أهل النار‏:‏ واثبوراه‏.‏
وما ثبرك عن حاجتك‏:‏ ما ثبطك وهذا مثبر فلانـة‏:‏ لمكـان ولادتهـا حيـث يثبرهـا النفـاس‏.‏
وهـذا مثبـر الناقـة‏:‏ لمنتجهـا‏.‏
قـال الطرماح‏:‏ بجاويـة لـم تستـدر حـول مثبـر ولـم يتخـون درهـا ضـب آفـن يعني لم تلد ولم تحلب‏.‏
ويقال‏:‏ لا أفعل ورب الأثبرة الغبر وهو جمع ثبير وهي أربعة‏.‏

##### Türkçe

ث ب ر
**ثابر على الأمر** **مثابرة**: ona devam etti.
Ve o, öğrenmeye **مثابر**dır: devamlıdır.
Ve **ثبره الله**: onu, ardından artık dirilmeyeceği daimî bir helâk ile helâk etti; bundan dolayı cehennem ehli şöyle çağırır: **واثبوراه**.
Ve **وما ثبرك عن حاجتك**: seni (ihtiyacından) alıkoyan şey nedir; yani seni ne gevşetti; ve bu, falancanın (kadının) **مثبر**idir: doğum yeri sebebiyle; zira lohusalık onu **يثبر** eder.
Ve bu, dişi devenin **مثبر**idir: doğurduğu yeri için.
**الطرماح** dedi:
**بجاوية لم تستدر حول مثبر ولم يتخون درها ضب آفن** yani: doğurmadı ve sağılmadı.
Ve denir ki: yapmam; **ورب الأثبرة الغبر**; ve o, **ثبير**’in çoğuludur; ve onlar dörttür.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ثَبَرَهُ يَثْبُرُه ثَبْراً وثَبْرَةً، كلاهما: حَبَسَهُ؛ قال: بنَعْمانَ لم يُخْلَقْ ضعيفاً مُثَبَّراً
وثَبَرَهُ على الأَمريَثْبُرُه: صرفه.
والمُثَابَرَةُ على الأَمر: المواظبة عليه. وفي الحديث: مَنْ ثابَرَ على ثَنْتي عَشْرَةَ رَكْعَةً من السُّنَّةِ؛ المثابَرةُ: الحِرْصُ على الفعل والقول وملازمتهما. وثابَرَ على الشيء: واظب.
أَبو زيد: ثَبَرْتُ فلاناً عن الشيء أَثْبُرُهُ رَدَدْتُه عنه. وفي حديث أَبي موسى: أَتَدْرِي ما ثَبَرَ الناس؟ أَي ما الذي صدّهم ومنعهم من طاعة الله، وقيل: ما أَبطأَ بهم عنها.
والتَّبْرُ: الحَبْسُ. وقوله تعالى: وإِنِّي لأَظُنُّكَ يا فِرْعَوْنُ مَثْبُوراً؛ قال الفرّاء: أَي مغلوباً ممنوعاً من الخير؛ ابن الأَعرابي: المثبور الملعون المطرود المعذب. وثَبَرَهُ عن كذا يَثْبُرُه، بالضم، ثَبْراً أَي حبسه؛ والعرب تقول: ما ثَبَرَك عن هذا أَي ما منعك منه وما صرفك عنه؟ وقال مجاهد: مَثْبُوراً أَي هالكاً. وقال قتادة في قوله: هُنالِكَ ثُبوراً؛ قال: ويلاً وهلاكاً. ومَثَلُ العَرَبِ: إِلى أُمِّهِ يَأْوِي مَن ثُبِرَ أَي من أُهْلِكَ. والتُّبُورُ: الهلاك والخسران والويل؛ قال الكميت:
ورَأَتْ قُضاعَةُ، في الأَيا
مِنِ، رَأْيَ مَثْبُورٍ وثابِرْ
أَي مخسور وخاسر، يعني في انتسابها إِلى اليمن. وفي حديث الدعاء: أَعوذ بك من دَعْوَة الثُّبُورِ؛ هو الهلاك، وقد ثَبَرَ يَثْبُرُ ثُبُوراً. وثَبَرَهُ الله: أَهلكه إِهلاكاً لا ينتعش، فمن هنالك يدعو أَهل النار: واثُبُوراه فيقال لهم: لا تدْعوا اليوم ثُبُوراً واحداً وادْعُوا ثُبُوراً كَثِيراً. قال الفرّاء: الثُّبُور مصدر ولذلك قال ثُبُوراً كَثىيراً لأَن المصادر لا تجمع، أَلا ترى أَنك تقول قعدت قعوداً طويلاً وضربته ضرباً كثيراً؟ قال: وكأَنهم دعوا بما فعلوا كما يقول الرجل: وَانَدامتَاهْ وقال الزجاج في قوله: دعوا هنالك ثبوراً؛ بمعنى هلاكاً، ونصبه على المصدر كأَنهم قالوا ثبرنا ثبوراً، ثم قال لهم: لا تدعوا اليوم ثبوراً، مصدر فهو للقليل والكثير على لفظ واحد. وثَبَرَ البحرُ: جَزَرَ. وتَثَابَرَتِ الرجالُ في الحرب: تواثبت.
والمَثْبِرُ، مثال المجلس: الموضعُ الذي تلد فيه المرأَةُ وتضع الناقةُ، من الأَرض، وليس له فعل، قال ابن سيده: أُرى أَنما هو من باب المخْدَع. وفي الحديث: أَنهم وجدوا الناقة المُنْتِجَةَ تفحص في مثبرها؛ وقال نُصَير: مَثْبِرُ الناقة أَيضاً حيث تُعَضَّى وتُنْحَرُ؛ قال أَبو منصور: وهذا صحيح ومن العرب مسموع، وربما قيل لمجلس الرجل: مَثْبِرٌ. وفي حديث حكيم بن حزام: أَنَّ أُمه ولدته في الكعبة وأَنه حمل في نِطَعٍ وأُخذ ما تحت مَثْبِرِها فغسل عند حوض زمزم؛ المَثْبِرُ: مَسْقَطُ الولد؛ قال ابن الأَثير: وأَكثر ما يقال في الإِبل. وثَبِرَتِ القَرْحَةُ: انفتحت. وفي حديث معاوية: أَن أَبا بُرْدَةَ قال: دخلت عليه حين أَصابته قَرْحَةٌ، فقال: هَلُمَّ يا ابن أَخي فانظر، قال: فنظرت فإِذا هي قد ثَبِرَتْ ، فقلت: ليس عليك بأْس يا أَمير المؤْمنين؛ ثَبِرَتْ أَي انفتحت.
والثَّبْرَةُ: تراب شبيه بالنُّورة يكون بين ظهري الأَرض فإِذا بلغ عِرْقُ النخلة إِليه وقف. يقال: لقيتْ عروقُ النخلة ثَبْرَةً فَرَدَّتها؛ وقوله أَنشده ابن دريد:
أَيُّ فَتًى غادَرْتُمُ بِثَبْرَرَهْ
إِنما أَراد بثبرة فزاد راء ثانية للوزن. والثِّبْرَةُ: أَرضٌ رِخْوَةٌ ذات حجارة بيض، وقال أَبو حنيفة: هي حجارة بيض تقوَّم ويبنى بها، ولم يقل إِنها أَرض ذات حجارة. والثَّبْرَةُ: الأَرض السهلة؛ يقال: بالغت النخلة إِلى ثَبْرَةٍ من الأَرض. والثَّبْرَةُ: الحفرة في الأَرض. والثَّبْرَةُ: النقرة تكون في الجبل تمسك الماء يصفو فيها كالصِّهْرِيجِ، إِذا دخلها الماء خرج فيها عن غُثائه وصفا؛ قال أَبو ذؤيب:
فَثَجَّ بها ثَبَراتِ الرَّصا
فِ، حَتَّى تَزَيَّلَ رَنْقُ الكَدَرْ
(* قوله: «حتى تزيل رنق الكدر» كذا بالأَصل وفي شرح القاموس حتى تفرق رنق المدر).
أَراد بالقبرات نِقَاراً يجتمع فيها الماء من السماءِ فيصفو فيها. التهذيب: والثَّبْرَةُ النُّقْرَةُ في الشيء والهَزْمَةُ؛ ومنه قيل للنقرة في الجبل يكون فيها الماء: ثَبْرَةٌ. ويقال: هو على صِيرِ أَمْرٍ وثِبَارِ أَمر بمعنى واحد.
(* قوله: «بمعنى واحد» أَي على إِشراف من قضائه كما في
القاموس). وثَبَّرَةُ: موضع، وقول أَبي ذؤيب:
فَأَعْشَيْتُه، من بَعْدِ ما راثَ عِشْيَهُ،
بِسَهْمٍ كَسَيْرِ الثَّابِرِيَّةِ لَهْوَقِ
قيل: هو منسوب إِلى أَرض أَو حيّ، وروي التابرية، بالتاء. وثَبِيرٌ: جبل بمكة. ويقال: أَشْرِقْ ثَبير كيما نُغِير، وهي أَربعةُ أَثْبِرَةٍ: ثَبِيرُ غَيناء، وثَبِيرُ الأَعْرَجِ، وثَبِيرُ الأَحْدَبِ، وثَبِيرُ حِراء. وفي الحديث ذكر ثبير؛ قال ابن الأَثير: وهو الجبل المعروف عند مكة، وهو أَيضاً اسم ماء في ديار مزينة أَقطعه النبي، صلى الله عليه وسلم، شَرِيسَ بنَ ضَمْرَةَ. ويَثْبِرَةُ: اسم أَرض؛ قال الراعي: أَوْ رَعْلَةٍ مِنْ قَطَا فَيْحانَ حَلأَها،
عَنْ ماء يَثْبِرَةَ، الشُّبَّاكُ والرَّصدُ

##### Türkçe

**ثَبَرَهُ** **يَثْبُرُه** **ثَبْراً** ve **ثَبْرَةً**, ikisi de: onu hapsetti; dedi ki:

Bi-Na‘mân’da zayıf, **مُثَبَّراً** (hapsedilmiş) olarak yaratılmadı.

Ve **ثَبَرَهُ** bir işten, **يَثْبُرُه**: onu (o işten) çevirdi.

Ve **المُثَابَرَةُ** bir iş üzerinde: ona devamlılık göstermektir. Hadiste: “Kim sünnetten on iki rek‘at üzerine **ثابَرَ** ederse”; **المثابَرةُ**: fiil ve söz üzerinde hırs göstermek ve ikisine de bitişik kalmaktır. Ve **ثابَرَ** bir şey üzerine: devam etti.

Ebû Zeyd: “Ben falanı bir şeyden **ثَبَرْتُ**; onu **أَثْبُرُه**: onu ondan geri çevirdim.” Ebû Mûsâ hadîsinde: “İnsanları ne **ثَبَرَ** etti, biliyor musun?” Yani Allah’a itaatten onları ne alıkoydu ve ne menetti; ve denildi ki: onlara ondan (itaatten) ne ağırlaştırdı (geciktirdi).

Ve **التَّبْرُ**: hapsetmektir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve ben seni, ey Firavun, mutlaka **مَثْبُوراً** sanıyorum”; Ferrâ dedi ki: yani mağlup edilmiş, hayırdan menedilmiş; İbnü’l-A‘râbî: **المثبور** lanetlenmiş, kovulmuş, azaplandırılmıştır. Ve **ثَبَرَهُ** şundan, **يَثْبُرُه**, (harfin) dammesiyle, **ثَبْراً**: yani onu hapsetti; ve Araplar der ki: “Seni bundan ne **ثَبَرَ** etti?” yani seni ondan ne menetti ve seni ondan ne çevirdi? Mücâhid dedi ki: **مَثْبُوراً** yani helâk olmuş. Katâde, “**ثُبوراً**” sözü hakkında dedi ki: “vay” ve helâk. Ve Arapların meseli: “Anasına sığınır, kim **ثُبِرَ** edildiyse” yani kim helâk edildiyse. Ve **التُّبُورُ**: helâk, hüsran ve vay; Kumeyt dedi ki:

Ve Kudâ‘a, günler içinde, **مَثْبُورٍ** ve **ثابِرْ**’in görüşünü gördü.

Yani hüsrana uğramış ve kaybeden; Yemen’e nisbetinde (soy bağında) demek istiyor. Dua hadîsinde: “Sana **دَعْوَة الثُّبُورِ**’dan sığınırım”; o helâktir; ve **ثَبَرَ** **يَثْبُرُ** **ثُبُوراً** (oldu). Ve Allah onu **ثَبَرَهُ**: onu, dirilemeyecek (kendine gelemeyecek) bir helâk edişle helâk etti; işte orada cehennem ehli “**واثُبُوراه**” diye çağırır; onlara denilir ki: “Bugün bir tek **ثُبُوراً** çağırmayın, birçok **ثُبُوراً** çağırın.” Ferrâ dedi ki: **الثُّبُور** mastardır; bu yüzden “**ثُبُوراً كَثِيراً**” dedi; çünkü mastarlar cem‘ edilmez; görmüyor musun ki sen “uzun bir oturuşla oturdum” ve “onu çok bir vuruşla vurdum” dersin? Dedi ki: Sanki yaptıkları şeyle çağırdılar; tıpkı adamın “**وَانَدامتَاهْ**” demesi gibi. Zeccâc, “**دعوا هنالك ثبوراً**” sözü hakkında: “helâk” manasındadır; onu mastar üzere nasb etti; sanki “**ثبرنا ثبوراً**” dediler; sonra onlara “Bugün **ثُبُوراً** çağırmayın” dedi; mastardır; bu yüzden az ve çok için tek lafız üzeredir. Ve deniz **ثَبَرَ**: çekildi. Ve erkekler savaşta **تَثَابَرَتِ**: birbirlerine sıçradılar.

Ve **المَثْبِرُ**, **المجلس** vezninde: yerden, kadının doğurduğu ve devenin yavruladığı yer; onun fiili yoktur. İbn Sîde dedi ki: Ben ancak onun **المخْدَع** babından olduğunu görüyorum. Hadiste: onların, doğurmakta olan deveyi **مثبرها**’sında eşinir buldukları (vardır). Nusayr dedi ki: Devenin **مَثْبِرُ**’i ayrıca, onun parçalandığı ve boğazlandığı yerdir. Ebû Mansûr dedi ki: Bu doğrudur ve Araplardan işitilmiştir; bazen adamın oturduğu yere de **مَثْبِرٌ** denilir. Hakîm b. Hizâm hadîsinde: annesinin onu Kâbe’de doğurduğu ve onun bir deri yaygı içinde taşındığı ve onun **مَثْبِرِها**’sının altındakinin alınıp Zemzem havuzu yanında yıkandığı (vardır); **المَثْبِرُ**: çocuğun düştüğü yer. İbnü’l-Esîr dedi ki: En çok develer hakkında söylenir. Ve yara **ثَبِرَتِ**: açıldı. Muâviye hadîsinde: Ebû Burde dedi ki: “Üzerine, ona bir yara isabet ettiğinde girdim; dedi ki: ‘Gel ey kardeşimin oğlu, bak’; dedi ki: baktım, bir de o (yara) **ثَبِرَتْ** olmuş; dedim ki: ‘Mü’minlerin emîri, sana bir beis yok’; **ثَبِرَتْ** yani açıldı.”

Ve **الثَّبْرَةُ**: kirece benzer bir toprak; yerin iki sırtı arasında olur; hurma ağacının kökü ona ulaştığında durur. Denilir ki: Hurma ağacının kökleri bir **ثَبْرَةً** ile karşılaştı da onu geri çevirdi. İbn Düreyd’in okuduğu sözü:

Hangi delikanlıyı **بِثَبْرَرَهْ** ile bıraktınız?

O ancak **ثبرة** ile kastetti; vezin için ikinci bir **راء** artırdı. Ve **الثِّبْرَةُ**: beyaz taşları olan yumuşak bir arazi. Ebû Hanîfe dedi ki: O, beyaz taşlardır; doğrultulur ve onunla bina yapılır; “taşları olan bir arazi” demedi. Ve **الثَّبْرَةُ**: düz (kolay) arazi; denilir ki: Hurma ağacı yerden bir **ثَبْرَةٍ**’ye ulaştı. Ve **الثَّبْرَةُ**: yerdeki çukur.

Ve **الثَّبْرَةُ**: dağda bulunan, suyu tutan bir oyuk; su onda sarnıç gibi durulur; su ona girdiğinde, onda köpüğünden çıkar ve durulur; Ebû Züeyb dedi ki:

Orada kayaların **ثَبَراتِ**’ini fışkırttı,
bulanıklığın pası ayrılıncaya kadar.

(* Sözü: “**حتى تزيل رنق الكدر**” asılda böyle; Kâmûs şerhinde: “**حتى تفرق رنق المدر**”.)

**القبرات** ile, gökten suyun toplandığı oyukları kastetti; onda durulur. **التهذيب**: ve **الثَّبْرَةُ** bir şeydeki oyuk ve çöküntüdür; bundan dolayı, dağdaki içinde su bulunan oyuğa **ثَبْرَةٌ** denildi. Ve denilir ki: O, bir işin **صِيرِ**’i ve bir işin **ثِبَارِ**’ı üzerindedir; ikisi bir manadadır.

(* Sözü: “**بمعنى واحد**” yani onun gerçekleşmesine yakın bir gözetim üzerindedir; Kâmûs’ta olduğu gibi.) Ve **ثَبَّرَةُ**: bir yer (adıdır). Ebû Züeyb’in sözü:

Onu, akşamı geciktirdikten sonra, kör ettim,
**الثَّابِرِيَّةِ**’nin kırığı gibi, parlak bir okla.

Denildi ki: O, bir araziye yahut bir kabileye nisbetlidir; **التابرية** diye, **تاء** ile de rivayet edildi.

Ve **ثَبِيرٌ**: Mekke’de bir dağdır. Ve denilir ki: “**أَشْرِقْ ثَبير كيما نُغِير**”; ve o dört **أَثْبِرَةٍ**’dir: **ثَبِيرُ غَيناء**; **ثَبِيرُ الأَعْرَجِ**; **ثَبِيرُ الأَحْدَبِ**; **ثَبِيرُ حِراء**. Hadiste **ثبير** zikri (vardır); İbnü’l-Esîr dedi ki: O, Mekke yanında bilinen dağdır; o ayrıca Müzeyne diyarında bir suyun adıdır; Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, onu Şerîs b. Damra’ya iktâ etti. Ve **يَثْبِرَةُ**: bir arazinin adıdır; Râ‘î dedi ki:

Ya da, **قَطَا**’dan bir sürü; **فَيْحانَ** onun otunu yedi,
**ماء يَثْبِرَةَ**’dan, ağlar ve gözetleme (onu) uzak tuttu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث ب ر * * المُثَابرةُ * على الأمر المواظبة عليه و * ثَبِيرٌ * جبل بمكة و * الثُّبُورُ * الهلاك والخسران أيضا ئ ث ب ط * ثَبَّطهُ * عن الأمر تثبيطا شغله عنه

##### Türkçe

* ث ب ر * * **المُثَابرةُ** * iş üzerine devamlılık göstermektir; ona sebat etmektir. Ve * **ثَبِيرٌ** * Mekke’de bir dağdır. Ve * **الثُّبُورُ** * helâk ve hüsran(dır) da. ئ ث ب ط * **ثَبَّطهُ** * işten, onu (o işten) meşgul etti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثبر: الحبس، كالتثبير ثبره يثبره ثبرا، وثبره كلاهما حبسه، قال:
  بنعمان لم يخلق ضعيفا مثبرا. الثبر: المنع والصرف عن الأمر. وفي حديث أبي موسى:  أتدري ما ثبر الناس?  أي ما الذي صدهم ومنعهم من طاعة الله? وقيل: ما بطؤ بهم عنها?. وقال أبو زيد: ثبرت فلانا عن الشيء أثبره: رددته عنه. وقوله تعالى:  وإني لأظنك يا فرعون مثبورا  قال الفراء: أي مغلوبا ممنوعا عن الخير. وعن ابن الأعرابي: والعرب تقول: ما ثبرك عن هذا? أي ما منعك منه? ما صرفك عنه? الثبر: التخييب واللعن والطرد.
 وقال ابن الأعرابي: المثبور: الملعون المطرود المعذب، وقال الكميت:
  ورأت قضاعة في الأيا                      من رأى مثبور وثابر. أي مخسور وخاسر، يعني في انتسابها إلى اليمن. الثبر: جزر البحر، عن الصغاني.
 الثبور: بالضم: الهلاك والخسران. قال مجاهد: مبثورا، أي هالكا. وفي حديث الدعاء:  أعوذ بك من دعوة الثبور  هو الهلاك. وقال الزجاج في قوله تعالى:  دعوا هنالك ثبورا  بمعنى: هلاكا، ونصبه على المصدر، كأنهم قالوا: ثبرنا ثبورا، ثم قال لهم  لا تدعوا اليوم ثبورا  ، مصدر، فهو للقليل والكثير على لفظ واحد. الثبور: الويل والإهلاك، وبه فسر قتادة الآية، وقال: ومثل للعرب إلى أمه يأوي من ثبر، أي من أهلك. وقد ثبر يثبر ثبورا، وثبره الله: أهلكه إهلاكا لا ينتعش بعده، فمن هنالك يدعو أهل النار: واثبوراه. وثابر على الأمر: واظب وداوم، وهو مثابر على التعلم. وفي الحديث:  من ثابر على ثنتي عشرة ركعة من السنة  قال ابن الأثير: المثابرة: الحرص على القول والفعل، وملازمتها. وتثابرا في الحرب: تواثبا. والثبرة بفتح فسكون: الأرض السهلة، وقيل: أرض ذات حجارة بيض. وقال أبو حنيفة: هي حجارة بيض تقوم ويبنى بها، ولم يقل: إنها أرض ذات حجارة.
 الثبرة: تراب شبية بالنورة يكون بين ظهري الأرض، فإذا بلغ عرق النخلة إليه وقف. يقال: لقيت عروق النخلة ثبرة فردتها. الثبرة: الحفرة: في الأرض يجتمع فيها الماء.
 وثبرة: واد بديار ضبة، وقيل: في أرض بني تميم، قريب من طويلع، لبني مناف بن دارم، أو لبني مالك بن حنظلة، على طريق الحاج، إذا أخذوا على المنكدر.
 الثبرة بالضم: الصبرة، لثغة.

  تقول: لا أفعل ورب الأثبرة الغبر، وهو جمع ثبير، وثبير الأثبرة قيل: هو أعظمها، وثبير الخضراء، وثبير النصع بالكسر، كأنه لبياض فيه، وهو جبل المزدلفة، وثبير الزنج قيل: سمي به، لأن الزنج كانوا يجتمهون عنده للهوهم ولعبهم، وثبير الأعرج، هكذا في النسخ، وفي بعض الأصول: الأعوج، وثبير الأحدب، قيل: هو المراد في الأحاديث، المختلف فيه: هل هو عن يمين الخارج إلى عرفة في أثناء منى أو عن يساره? وفيه ورد:  أشرق ثبير كيما نغير  ، وثبير غيناء بالغين المعجمة، وهي قلة على رأسه: جبال بظاهر مكة، شرفها الله تعالى، أي خارجا عنها. وقول ابن الأثير وغيره: بمكة، إنما هو تجوز، أي بقربها.
 قال شيخنا: ذكروا أن ثبيرا كان رجلا من هذيل، مات في ذلك الجبل، فعرف به، قيل: كان فيه سوق من أسواق الجاهلية كعكاظ، وهو على يمين الذاهب إلى عرفة، في قول النووي، وهو الذي جزم به عياض في المشارق، وتبعه تلميذه ابن قرقول في المطالع، وغيرهما، أو على يساره كما ذهب إليه المحب الطبري ومن وافقه، وانتقدوه، وصوبوا الأول، حتى ادعى أقوام أنهما ثبيران: أحدهما عن اليمين، والآخر عن اليسار، واستبعدوه. وفي المراصد والأساس: الأثبرة: أربعة. قلت: وقد عدهم صاحب اللسان هكذا: ثبير غيناء، وثبير الأعرج، وثبير الأحدب وثبير حراء وقال أبو عبيد البكري: وإذا ثني ثبير أريد بهما ثبير وحراء. وقال أبو سعيد السكري في شرح ديوان هذيل في تفسير قول أبي جندب:
  لقد علمت هذيل أن جاري                      لدى أطراف غينا من ثبير. قال: غينا: غيضة كثيرة الشجر. وثبير: ماءة بديار مزينة، أقطعها رسول الله صلى الله تعالى عليه وسلم شريس بن ضمرة المزني، حين وفد عليه، وسأله ذلك وسماه شريحا، وهو أول من قدم بصدقات مزينة. والمثبر، كمنزل: المجلس، وهو مستعار من مثبر الناقة.
 المثبر: المقطع والمفصل. المثبر: الموضع الذي تلد فيه المرأة، وفي حديث حكيم بن حزام: أن أمه ولدته في الكعبة، وأنه حمل في نطع، وأخذ ما تحت مثبرها، فغسل عند حوض زمزم. المثبر: مسقط الولد، أو تضع الناقة من الأرض، وليس له فعل. قال ابن سيده: أري إنما هو من باب المخدع. وفي الحديث:  أنهم وجدوا الناقة المنتجة تفحص في مثبرها  .
 المثبر أيضا: مجزر الجزور وفي بعض النسخ: ويجزر فيه الجزور. قال نصير: مثبر الناقة أيضا حيث تنحر. قال أبو منصور: وهذا صحيح، ومن العرب مسموع، وربما قيل لمجلس الرجل: مثبر. وقال ابن الأثير: وأكثر ما يقال في الإبل. وثبرت القرحة، كفرح: انفتحت ونفجت، وسالت مدتها. وفي حديث معاوية:  أن أبا بردة قال: دخلت عليه حين أصابته قرحة، فقال: هلم يا ابن أخي فانظر، قال: فنظرت فإذا هي قد ثبرت، فقلت: ليس عليك بأس يا أمير المؤمنين. واثباررت عنه: تثاقلت، وكذا ابجاررت، وقد تقدم، كذا في نوادر الأعراب.
 يقال: هو على صير أمر، وثبار أمر، ككتاب، أي على إشراف من قضائه.
 ومما يستدرك عليه: الثبرة: النقرة تكون في الجبل تمسك الماء، يصفو فيها كالصهريج، إذا دخلها الماء خرج فيها عن غثائه وصفا، قال أبو ذؤيب:
  فثج بها ثبـرات الـرصـا                      ف حتى تفرق رنق المدر.

  وفي التهذيب: والثبرة: النقرة في الشيء، والهزمة، ومنه قيل للنقرة في الجبل يكون فيها الماء: ثبرة. وفي معجم أبي عبيد: ثبر بالضم أبارق: من بلاد نمير. والثابرية، ويقال: التابرية. بالفوقية في قول أبي ذؤيب:
  فأعشيته من بعد ما راث عشيه                      بسهم كسير الثابرية لهـوق. لم أجده في ديوانه. قيل: هو منسوب إلى أرض أو حي. وثبررة، فيما أنشده ابن دريد:
  أي فتى غادرتم بثبرره. قيل إنما أراد: بثبرة، فزاد راء ثانية للوزن. ويثبرة: اسم أرض، قال الراعي:
  أو رعلة من قطا فيحان حلأهاعن ماء يثبرة الشباك والرصد. هكذا في اللسان. والذي في معجم ياقوت: يثربة، وأنشد قول الراعي، فلينظر. وثبار، ككتاب: موضع على ستة أميال من خيبر، هنالك قتل عبد الله بن أنيس أسير بن رازم اليهودي، وذكره الواقدي بطوله، وقيل بفتح الثاء، وليس بشيء. والمثبر، كمعظم: المحدود، والمحروم. وامرأة ثبرى، كسكرى، أي غيرى. وثبر، كفرح: هلك، لغة في تبر بالتاء، نقله الصغاني.

##### Türkçe

**الثبر**: hapsetme; **التثبير** gibi: **ثبره يثبره ثبرا**; ve **ثبره**; ikisi de onu hapsetti. Dedi ki:
  “Binu‘mân, zayıf, **مثبرا** (hapsedilmiş) yaratılmadı.” **الثبر**: engelleme ve işi (emri) ondan çevirme. Ebû Mûsâ hadîsinde: “İnsanları **ثبر** edenin ne olduğunu biliyor musun?” yani: onları Allah’a itaatten alıkoyan ve engelleyen şey nedir? Denildi ki: onlarla bu hususta ağır davranan (yavaşlatan) nedir? Ebû Zeyd dedi: **ثبرت فلانا عن الشيء أثبره**: onu ondan geri çevirdim. Yüce Allah’ın sözü: **وإني لأظنك يا فرعون مثبورا**; Ferrâ dedi: yani hayırdan mağlup edilmiş, engellenmiş. İbnü’l-A‘râbî’den: Araplar der ki: “**ما ثبرك عن هذا?**” yani: seni ondan ne engelledi? seni ondan ne çevirdi? **الثبر**: hayal kırıklığına uğratma, lânetleme ve kovma.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **المثبور**: lânetlenmiş, kovulmuş, azaplandırılmış. Kumeyt dedi ki:
  “Ve **قضاعة** günlerde, **مثبور** ve **ثابر** gören kimseyi gördü.”
Yani: ziyana uğramış ve kaybeden; Yemen’e nispetinde (soy bağında) demektir. **الثبر**: denizin çekilmesi; Sığânî’den.

**الثبور**: (ötre ile): helâk ve hüsran. Mücâhid dedi: **مبثورا**; yani helâk olmuş. Dua hadîsinde: “**دعوة الثبور**dan Sana sığınırım”; o helâktir. Zeccâc, Yüce Allah’ın sözü hakkında: **دعوا هنالك ثبورا**: “helâk” mânâsında; onu masdar olarak nasbetti; sanki onlar “**ثبرنا ثبورا**” demişlerdir. Sonra onlara: **لا تدعوا اليوم ثبورا**; (bu) masdardır; az ve çok için tek lafız üzerinedir. **الثبور**: veyl ve helâk etme; Katâde âyeti bununla tefsir etti ve dedi: Arapların bir meseli vardır: “Annesine sığınır, **من ثبر** (helâk olan)”; yani helâk olandan. Ve **ثبر يثبر ثبورا**; ve **ثبره الله**: onu, ardından dirilip toparlanamayacağı bir helâk ile helâk etti; bundan dolayı cehennem ehli orada şöyle çağırır: “**واثبوراه**”. Ve **ثابر على الأمر**: sebat etti ve devam etti; o, öğrenmeye **مثابر**dir. Hadîste: “Sünnetten on iki rek‘ata **ثابر** eden kimse”; İbnü’l-Esîr dedi: **المثابرة**: söz ve fiile hırs göstermek ve ona devamlı yapışmak. Ve savaşta **تثابرا**: birbirine atıldılar. **الثبرة** (fetha sonra sükûn ile): düz arazi; denildi ki: beyaz taşları olan arazi. Ebû Hanîfe dedi: o, dikilen ve onunla bina yapılan beyaz taşlardır; “taşları olan arazi” demedi.

**الثبرة**: kirece benzer bir toprak; yerin iki yanı arasında olur; hurma ağacının kökü ona ulaştığında durur. Denilir: hurma ağacının kökleri **ثبرة**ya rastladı da onu geri çevirdi. **الثبرة**: çukur; yerde suyun toplandığı yer.

Ve **ثبرة**: Dabbe diyarında bir vadi; denildi ki: Benî Temîm toprağında, Tuvayli‘a yakın; Benî Munâf b. Dârim’e, yahut Benî Mâlik b. Hanzala’ya; hac yolunda, **المنكدر** üzerinden gittiklerinde.

**الثبرة** (ötre ile): **الصبرة**; pelteklik (lisp).

Şöyle dersin: “Yapmam, **الأثبرة الغبر**’in Rabbine yemin olsun”; o, **ثبير**’in çoğuludur. **ثبير الأثبرة** denildi ki: onların en büyüğüdür. **ثبير الخضراء**; ve kesra ile **ثبير النصع**; sanki onda bir beyazlık olduğundan; o, Müzdelife dağıdır. **ثبير الزنج** denildi ki: onunla adlandırıldı; çünkü zenciler eğlenceleri ve oyunları için onun yanında toplanırlardı. **ثبير الأعرج**; nüshalarda böyledir; bazı asıllarda: **الأعوج**. **ثبير الأحدب**; denildi ki: hadîslerde murad edilen odur; ihtilaf edilen: Arafat’a çıkanın sağında mı, Minâ’nın ortasında, yoksa solunda mı? Hakkında şu gelmiştir: “**أشرق ثبير كيما نغير**”. Ve mu‘ceme **الغين** ile **ثبير غيناء**; onun tepesinde bir tümsektir: Mekke’nin dış tarafında dağlar; Allah Teâlâ onu şereflendirsin; yani onun dışında. İbnü’l-Esîr ve başkalarının “Mekke’de” sözü ancak mecazdır; yani ona yakın.

Şeyhimiz dedi: **ثبير**’in Hüzeyl’den bir adam olduğunu, o dağda öldüğünü, onunla tanındığını zikrettiler. Denildi ki: onda câhiliye pazarlarından bir pazar vardı, Ukâz gibi. Nevevî’nin sözüne göre Arafat’a gidenin sağındadır; İyâz bunu **المشارق**’ta kesinleştirdi ve talebesi İbn Kurkûl **المطالع**’da ve başkaları onu izledi. Yahut Muhibb Taberî ve ona muvafakat edenlerin gittiği üzere solundadır; onları tenkit ettiler ve birincisini doğru saydılar; hatta bir topluluk, ikisinin de **ثبيران** olduğunu iddia etti: biri sağda, diğeri solda; bunu uzak gördüler. **المراصد** ve **الأساس**’ta: **الأثبرة** dörttür. Dedim: **اللسان** sahibi onları şöyle saydı: **ثبير غيناء**; **ثبير الأعرج**; **ثبير الأحدب** ve **ثبير حراء**. Ebû Ubeyd Bekrî dedi: **ثبير** tesniye edildiğinde ikisiyle **ثبير** ve **حراء** kastedilir. Ebû Sa‘îd Sükkerî, Hüzeyl divanı şerhinde Ebû Cundub’un sözünü tefsirde:
  “Hüzeyl bildi ki komşum, **غينا**’nın uçlarında, **ثبير**’dendir.”
Dedi: **غينا**: ağaçları çok bir koruluk. Ve **ثبير**: Müzeyne diyarında bir su; Resûlullah sallallahu teâlâ aleyhi ve sellem onu, kendisine gelen ve bunu isteyen Şurays b. Damra el-Müzenî’ye iktâ etti ve onu **شريحا** diye adlandırdı; o, Müzeyne sadakalarıyla ilk gelen kimsedir. Ve **المثبر** ( **منزل** vezninde): meclis; o, devenin **مثبر**’inden ödünç alınmıştır.

**المثبر**: kesim yeri ve eklem. **المثبر**: kadının doğurduğu yer. Hakîm b. Hizâm hadîsinde: annesinin onu Kâbe’de doğurduğu; onun bir **نطع** içinde taşındığı; ve onun **مثبر**’inin altındakinin alındığı; sonra Zemzem havuzu yanında yıkandığı. **المثبر**: çocuğun düştüğü yer; yahut devenin yerden (yere) doğurduğu yer; bunun fiili yoktur. İbn Sîde dedi: sanırım ancak **المخدع** bâbındandır. Hadîste: “Onlar, doğurmuş deveyi **مثبرها**’sında eşelenir buldular.”

**المثبر** ayrıca: deve kesim yeri; bazı nüshalarda: ve onda deve kesilir. Nasîr dedi: devenin **مثبر**’i ayrıca boğazlandığı yerdir. Ebû Mansûr dedi: bu doğrudur; Araplardan işitilmiştir; bazen adamın meclisine de **مثبر** denir. İbnü’l-Esîr dedi: en çok develer hakkında söylenir. Ve **ثبرت القرحة** ( **فرح** gibi): açıldı, şişti ve cerahati aktı. Muâviye hadîsinde: Ebû Burde dedi: ona, bir yara isabet ettiğinde girdim; dedi ki: “Gel ey kardeşimin oğlu, bak”; dedi: baktım, bir de o (yara) **ثبرت** olmuş; dedim: “Üzerine bir beis yok ey müminlerin emîri.” Ve **اثباررت عنه**: ağır davrandım; aynı şekilde **ابجاررت**; daha önce geçti; **نوادر الأعراب**’da böyledir.

Denilir: o, bir işin **صير**’i üzerindedir; ve bir işin **ثبار**’ı ( **كتاب** gibi): yani onun gerçekleşmesine yakın bir gözetim üzerindedir.

Ve ona ilâve olarak kaydedilenler: **الثبرة**: dağda suyu tutan bir oyuk; içinde sarnıç gibi durulur; su ona girdiğinde, bulanıklığından çıkıp durulur. Ebû Züeyb dedi ki:
  “Sonra onda, kayaların **ثبـرات**’ı fışkırdı; ta ki çamurun bulanıklığı dağıldı.”

**التهذيب**’de: **الثبرة**: şeydeki oyuk ve çöküntü; bundan dolayı dağdaki, içinde su bulunan oyuğa **ثبرة** denildi. Ebû Ubeyd’in mu‘ceminde: ötre ile **ثبر أبارق**: Numeyr beldelerindendir. Ve **الثابرية**; ve **التابرية** de denilir; Ebû Züeyb’in sözüne göre üstten noktalı (harf) ile:
  “Akşamı geciktikten sonra ona, **الثابرية**’si kırık bir okla akşam yemeği yedirdim; onun için bir delik açıcı.”
Onu divanında bulmadım. Denildi ki: bir araziye yahut bir kabileye nispetlidir. Ve **ثبررة**; İbn Düreyd’in inşad ettiğinde:
  “Hangi yiğidi **ثبرره**’de bıraktınız?”
Denildi ki: ancak **ثبرة**’yi kastetti; vezin için ikinci bir **راء** artırdı. Ve **يثبرة**: bir yer adıdır. Râ‘î dedi ki:
  “Yahut **فيحان**’dan bir **قطا** sürüsü; onu, **يثبرة** suyundan ağlar ve gözetleme (sebebiyle) uzaklaştırdı.”
**اللسان**’da böyledir. Yâkût’un mu‘ceminde olan ise: **يثربة**; ve Râ‘î’nin beytini inşad etti; bakılsın. Ve **ثبار** ( **كتاب** gibi): Hayber’den altı mil uzaklıkta bir yer; orada Abdullah b. Enîs, Yahudi Esîr b. Râzim’i öldürdü; Vâkıdî onu uzun uzadıya zikretti. Denildi ki: **الثاء**’ın fethasıyla; bu bir şey değildir. Ve **المثبر** ( **معظم** gibi): sınırlandırılmış ve mahrum bırakılmış. Ve **امرأة ثبرى** ( **سكرى** gibi): kıskanç. Ve **ثبر** ( **فرح** gibi): helâk oldu; **التاء** ile **تبر**’in bir dili; Sığânî nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَبَرَهُ
1 ثَبَرَهُ ثبر ثبره ثبرة , (M, TA,) aor. ثَبِرَ , (M,) or ثَبُرَ , (TA,) inf. n. ثَبْرٌ, (M, K,) He confined him; or restrained, withheld, hindered, or prevented, him; (M, K;) as also ↓ ثبّرهُ, (M,) inf. n. تَثْبِيرٌ. (K.) You say, ثَبَرَهُ بِالشَّىْءِ, aor. ثَبُرَ , inf. n. as above, He confined, restricted, or limited, him (a man) to the thing. (Msb.) And ثَبَرَهُ عَنْهُ, (T, S, M,) aor. ثَبِرَ , (T,) or ثَبُرَ , (S, M,) inf. n. as above; (S, K;) and ↓ ثبّرهُ; (IAar, TA;) He, or it, restrained, withheld, hindered, or prevented, him from it; (IAar, T, S, K;) turned him away, or back, from it, (AZ, IAar, T, M, K.) And مَا ثَبَرَكَ عَنْ حَاجَتِكَ What restrained, withhold, hindered, or prevented, thee, (T, * S, A,) or retarded thee, (A,) or diverted thee, (T, A,) from [accomplishing, or attaining,] thy want? (S, A.) And النَّاسِ ↓ مَا ثَبَّرَ What hath turned the people away, or back, and withheld, or prevented, them, from obeying God? or what hath retarded them therefrom? (TA from a trad.) ― -b2- Also, (TK,) inf. n. as above, (K,) He denied him, or refused him, or prohibited him from attaining, or debarred him from, what he desired or sought; he disappointed him, or caused him to fail of attaining his desire; rendered him unsuccessful; disappointed, or frustrated, his desire, or hope. (K.) ― -b3- He drove him away, expelled him, or banished him. (K.) ― -b4- He cursed him. (K.) ― -b5- Also, (M, A, Msb,) aor. ثَبُرَ , (Msb,) inf. n. ثُبُورٌ, (Msb, K,) He (God, M, A, Msb) destroyed him (M, A, Msb, K *) with a destruction from which he should not rise again. (M, A.) -A2- ثَبَرَ, aor. ثَبُرَ , (Msb,) inf. n. ثُبُورٌ, (S, Msb, K,) He perished: (S, Msb, K:) he suffered loss; erred, or went astray; or became lost. (S.) [See also ثُبُورٌ below.] ― -b2- Also, (M,) inf. n. ثَبْرٌ, (K,) It (the sea) ebbed. (M, K.)

2 ثَبَّرَ see 1, in three places.

ثابر عَلَيْهِ
3 ثابر عَلَيْهِ ثابر عليه ثابر علية , (T, M, A, K, *) inf. n. مُثَابَرَةٌ, (T, S, A, Mgh, Msb,) He kept, attended, or applied himself, constantly, perseveringly, or assiduously, to it, (T, S, M, A, Mgh, Msb, K, *) namely, a thing, (S, M, Msb,) or an affair, (TA,) as, for instance, learning: (A:) he was eager to say it, or to do it, and kept to it constantly, perseveringly, or assiduously. (IAth.)

تَثَابَرَا
6 تَثَابَرَا تثابرا ثابر , (K,) or تَثَابَرَتِ الرِّجَالُ, (M,) They two, (K,) or the men, (M,) leaped, or sprang, (M, K,) each upon, or at, the other, (K,) or one upon, or at, another, in war, or fight. (M.)

اِثْبَارَرْتُ عَنْهُ
11 اِثْبَارَرْتُ عَنْهُ اثباررت عنه اثباررت عنة I was heavy, or sluggish, and held back from it. (K.)

ثُبُورٌ
ثُبُورٌ ثبور Perdition: (Katבdeh, T, S, M, K:) loss; a going astray; or becoming lost: (S:) woe: (Katבdeh, T, M, K:) destruction (M, A, K) from which there is no rising again. (M, A.) Hence it is said that the people of Hell will call out, وَاثُبُورَاهْ Alas for destruction from which there is no rising again! (M, A.) In the Kur xxv. 14 and 15, ثُبُورًا is in the accus. case as an inf. n., as though they said, ثَبَرْنَا ثُبُورًا; and, being an inf. n., it is used as a sing. and pl. (Fr, Zj, T.)

ثَابِرٌ
ثَابِرٌ ثابر Suffering loss; erring, or going astray; or becoming lost, or perishing; syn. خَاسِرٌ: so in the saying of El-Kumeyt,
مِنْ رَأْىَ مَثْبُورٍ وَثَابِرْ
وَرَأَتْ قُضَاعَةُ فِى الأَيَا
 And Kudב'ah, in asserting their relationship to El-Yemen, formed the opinion of one who is made to suffer loss, or to err, &c., and one who is suffering loss, or erring, &c.; مثبور here meaning مَخْسُور. (S.)

مَثْبُورٌ
مَثْبُورٌ مثبور , as used in the Kur xvii. 104, Overcome; withheld, or prevented, from attaining what is good: (Fr, T:) driven away; expelled; banished; outcast: punished; chastised: (IAar, T:) cursed; accursed: (Fr, IAar, T:) made to lose, or suffer loss; to err, or go astray; or to become lost, or to perish: so in the saying of El-Kumeyt cited above, voce ثَابِرٌ: (S:) in a state of destruction. (Mujבhid, T.)

##### Türkçe

**ثَبَرَهُ**
1 **ثَبَرَهُ** ثبر ثبره ثبرة , (M, TA,) muzâri‘i **ثَبِرَ** , (M,) veya **ثَبُرَ** , (TA,) mastar ismi **ثَبْرٌ**, (M, K,) Onu hapsetti; veya onu alıkoydu, engelledi, men etti; (M, K;) bunun gibi ↓ **ثبّرهُ**, (M,) mastar ismi **تَثْبِيرٌ**. (K.) Şöyle dersin: **ثَبَرَهُ بِالشَّىْءِ**, muzâri‘i **ثَبُرَ** , mastar ismi yukarıdaki gibi, Onu (bir adamı) şeye hapsetti, sınırladı veya tahsis etti. (Msb.) Ve **ثَبَرَهُ عَنْهُ**, (T, S, M,) muzâri‘i **ثَبِرَ** , (T,) veya **ثَبُرَ** , (S, M,) mastar ismi yukarıdaki gibi; (S, K;) ve ↓ **ثبّرهُ**; (IAar, TA;) Onu, yahut o (şey), ondan alıkoydu, engelledi, men etti; (IAar, T, S, K;) onu ondan çevirdi, yahut geri çevirdi, (AZ, IAar, T, M, K.) Ve **مَا ثَبَرَكَ عَنْ حَاجَتِكَ** Senin ihtiyacından seni alıkoyan, engelleyen veya men eden nedir? (T, * S, A,) yahut seni geciktiren, (A,) yahut seni [yerine getirmekten veya elde etmekten] çeviren, (T, A,) nedir? (S, A.) Ve **مَا ثَبَّرَ ↓ النَّاسِ** İnsanları Allah’a itaatten çeviren yahut geri çeviren ve onları alıkoyan veya men eden nedir? yahut onları bundan geciktiren nedir? (TA bir rivayetten.) ― -b2- Yine, (TK,) mastar ismi yukarıdaki gibi, (K,) Ona, arzuladığı veya talep ettiği şeye erişmeyi inkâr etti veya reddetti, yahut onu ondan men etti; onu arzusuna erişmekten mahrum bıraktı; onu arzusuna erişemeyen kıldı; onu başarısız kıldı; onun arzusunu veya ümidini boşa çıkardı yahut akamete uğrattı. (K.) ― -b3- Onu uzaklaştırdı, kovdu veya sürgün etti. (K.) ― -b4- Ona lânet etti. (K.) ― -b5- Yine, (M, A, Msb,) muzâri‘i **ثَبُرَ** , (Msb,) mastar ismi **ثُبُورٌ**, (Msb, K,) O (Allah, M, A, Msb) onu, bir daha kalkamayacağı bir helâk ile helâk etti. (M, A.) -A2- **ثَبَرَ**, muzâri‘i **ثَبُرَ** , (Msb,) mastar ismi **ثُبُورٌ**, (S, Msb, K,) Helâk oldu: (S, Msb, K:) ziyana uğradı; hata etti veya saptı; yahut kayboldu. (S.) [Aşağıda **ثُبُورٌ**’a da bak.] ― -b2- Yine, (M,) mastar ismi **ثَبْرٌ**, (K,) O (deniz) çekildi. (M, K.)

2 **ثَبَّرَ** 1’e bak, üç yerde.

**ثابر عَلَيْهِ**
3 **ثابر عَلَيْهِ** ثابر عليه ثابر علية , (T, M, A, K, *) mastar ismi **مُثَابَرَةٌ**, (T, S, A, Mgh, Msb,) Ona, (T, S, M, A, Mgh, Msb, K, *) yani bir şeye, (S, M, Msb,) veya bir işe, (TA,) meselâ öğrenmeye: (A:) sürekli, sebatla veya gayretle devam etti, yöneldi veya kendini verdi: (A:) onu söylemeye veya yapmaya hevesli oldu ve ona sürekli, sebatla veya gayretle devam etti. (IAth.)

**تَثَابَرَا**
6 **تَثَابَرَا** تثابرا ثابر , (K,) veya **تَثَابَرَتِ الرِّجَالُ**, (M,) İkisi, (K,) veya adamlar, (M,) sıçradılar veya atıldılar, (M, K,) her biri diğerinin üzerine veya ona doğru, (K,) yahut biri diğerinin üzerine veya ona doğru, savaşta veya dövüşte. (M.)

**اِثْبَارَرْتُ عَنْهُ**
11 **اِثْبَارَرْتُ عَنْهُ** اثباررت عنه اثباررت عنة Ağırlaştım veya gevşedim ve ondan geri durdum. (K.)

**ثُبُورٌ**
**ثُبُورٌ** ثبور Helâk: (Katبdeh, T, S, M, K:) ziyan; sapma; yahut kaybolma: (S:) yazık: (Katبdeh, T, M, K:) bir daha kalkış olmayan yıkım (M, A, K). (M, A.) Bundan dolayı denilmiştir ki Cehennem ehli şöyle feryat edecek: **وَاثُبُورَاهْ** Bir daha kalkış olmayan helâke yazık! (M, A.) Kur’ân xxv. 14 ve 15’te, **ثُبُورًا** mansuptur, bir mastar ismi olarak; sanki şöyle demişler gibi: **ثَبَرْنَا ثُبُورًا**; ve mastar ismi olduğundan, tekil ve çoğul olarak kullanılır. (Fr, Zj, T.)

**ثَابِرٌ**
**ثَابِرٌ** ثابر Ziyana uğrayan; hata eden veya sapan; yahut kaybolan veya helâk olan; eş anlamlısı **خَاسِرٌ**: el-Kumeyt’in şu sözünde olduğu gibi,
مِنْ رَأْىَ مَثْبُورٍ وَثَابِرْ
وَرَأَتْ قُضَاعَةُ فِى الأَيَا
Ve Kudâ‘ah, el-Yemen’e nisbetlerini ileri sürmede, ziyana uğratılmış veya saptırılmış vb. olanın ve ziyana uğrayan veya sapan vb. olanın görüşünü benimsedi; burada **مثبور**’un mânası **مَخْسُور**’dur. (S.)

**مَثْبُورٌ**
**مَثْبُورٌ** مثبور , Kur’ân xvii. 104’te kullanıldığı üzere, Yenilmiş; hayra erişmekten alıkonmuş veya men edilmiş: (Fr, T:) uzaklaştırılmış; kovulmuş; sürgün edilmiş; dışlanmış: cezalandırılmış; terbiye edilmiş: (IAar, T:) lânetlenmiş; lânetli: (Fr, IAar, T:) ziyana uğratılmış veya ziyana uğramış; hata etmiş veya sapmış; yahut kaybolmuş veya helâk olmuş: el-Kumeyt’in yukarıda, **ثَابِرٌ** maddesinde zikredilen sözünde olduğu gibi: (S:) helâk hâlinde. (Mujبhid, T.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَبَرَ
ثَبَرَ U ( n. ac. ثُبُوْر 27 ),
a.  Perished, was lost,

b.  Destroyed, cursed.

c.  I ,  U ( n. ac. ثَبْر 1 ), Restrained, hindered, prevented, frustrated.

d.  [ Bi ], Confined, limited, restricted to.

ثَبَّرَ
ثَبَّرَ II
a.  [ Bi ],  see I (d) .

ثَاْبَرَ
ثَاْبَرَ III
a.  [ 'Ala ], Was assiduous, persevering in.

ثَبْرَة
ثَبْرَة 1t ,
a.  Plain, moor.

ثِبَاْر
ثِبَاْر 23 ,
a.  Assiduity, application.

ثُبُوْر
ثُبُوْر 27 ,
a.  Destruction, perdition; calamity.

##### Türkçe

ثَبَرَ
ثَبَرَ U ( n. ac. **ثُبُوْر** 27 ),
a. Helâk oldu, yitirildi,

b. Yok etti, lânetledi.

c. I , U ( n. ac. **ثَبْر** 1 ), Dizginledi, engelledi, men etti, boşa çıkardı.

d. [ Bi ], -e hapsedildi, -e sınırlandı, -e kısıtlandı.

ثَبَّرَ
ثَبَّرَ II
a. [ Bi ], I (d)’ye bak.

ثَاْبَرَ
ثَاْبَرَ III
a. [ 'Ala ], -de gayretli oldu, -de sebat etti.

ثَبْرَة
ثَبْرَة 1t ,
a. Düzlük, bozkır.

ثِبَاْر
ثِبَاْر 23 ,
a. Gayret, çalışma.

ثُبُوْر
ثُبُوْر 27 ,
a. Yıkım, helâk; felâket.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ثبر
ثَبَرَ - يَثْبُرُ - ثُبُوْر - مَثْبُوْر
ثَبَرَ - يَثْبُرُ + كائن + كائناً + عن شيء أو أمر: منعه ورده وصرفه عن الشيء أو الأمر: رده عن وجهته وغايته وصرفه عنها إلى شيء آخر غير المطلوب ولا يعطي الثمرة المرجوة: صرفه عن بغيته فجعل عمله يهلك ويخسر وينتهي عمله وأمله إلى لا شيء
ثَبَرَ - يَثْبُرُ + كائن + كائناً + على شيء أو أمر: جعله يحبس عليه: جعله يثابر ويواظب عليه
ثُبُوْر: على وزن " فـُعـول" اسم فعل مبالغة من " ثَبَرَ - يَثْبُرُ ": الصرف والرد والتحويل عن البغية والهدف
﴿فَسَوْفَ يَدْعُو ثُبُورًا﴾: سوف يدعو تحويلاً وصرفاً عن المآل والمصير الذي ينتظره
مَثْبُور: اسم مفعول من " ثَبَرَ - يَثْبُرُ " : من " ثُبِرَ " : الذي صُرِفَ ورُدَّ وحُوِّل عن الهدف والبغية
﴿وإني لأظنك يافرعون مثبورا﴾: وإني لأظنك يافرعون مردوداَ ومحولاَ ومصدوداَ عن الإيمان والهداية إلى ما أنزل رب السماوات والأرض بصائر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التأثير على جريان الفعل بحائل يغير اتجاهه ليخطئ هدفه" ، وهي:
ثَبَرَ - يَثْبُرُ، صَرَفَ - يَصْرِفُ، لاتَ - يَلِيْتُ، لَفَتَ - يَلْفِتُ، سَحَرَ - يَسْحَرُ، لَحَدَ - يَلْحَدُ
ثبور
	﴿وَإِذَا أُلْقُوا مِنْهَا مَكَانًا ضَيِّقًا مُقَرَّنِينَ دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُورًا(13)﴾ الفرقان ﴿لَا تَدْعُوا الْيَوْمَ ثُبُورًا وَاحِدًا وَادْعُوا ثُبُورًا كَثِيرًا(14)﴾ الفرقان ﴿وأما من أوتي كتابه وراء ظهره(10) فَسَوْفَ يَدْعُو ثُبُورًا(11) ويصلى سعيرا(12)﴾ الانشقاق
مثبور - مثبورا
﴿قال لقد علمت ما أنزل هؤلاء إلا رب السماوات والأرض بصائر وإني لأظنك يافرعون مثبورا (102)﴾ الإسراء
جاء في التفسير :
الثبور : الهلاك والخسران
مثبور : هالك - ملعون - ناقص أو مخبول العقل - مسحور - ممنوع من الخير
مختار الصحاح
● [ثبر] ث ب ر: المُثَابرةُ على الأمر المواظبة عليه و ثَبِيرٌ جبل بمكة و الثُّبُورُ الهلاك والخسران أيضاً
الراغب
ثبر
الثبور: الهلاك والفساد، المثابر على الإتيان، أي: المواظب، من قولهم: ثابرت. قال تعالى: }دعوا هنالك ثبورا *** لا تدعوا اليوم ثبورا واحدا وادعوا ثبورا كثيرا﴿[الفرقان/13 - 14]، وقوله تعالى:﴾وإني لأظنك يا فرعون مثبورا{ [الإسراء/102]، قال ابن عباس رضي الله عنه: يعني ناقص العقل (انظر الدر المنثور في التفسير بالمأثور للسيوطي 5/345). ونقصان العقل أعظم هلك. وثبير جبل بمكة.
ملخص اللسان
وجوه اللفظ:: الهلاك -والخسران -والويل؛ -هالكاً- مغلوباً - ممنوعاً من الخير - أَثْبُرُهُ رَدَدْتُه عنه - . صرفه. - حَبَسَهُ - المثابَرةُ: الحِرْصُ على  الفعل والقول وملازمتهما - المواظبة عليه
1.     ثَبَرَهُ يَثْبُرُه ثَبْراً وثَبْرَةً، كلاهما: حَبَسَهُ؛
2.     والتَّبْرُ: الحَبْسُ.
3.     وثَبَرَهُ على الأَمريَثْبُرُه: صرفه.
4.      والمُثَابَرَةُ على الأَمر: المواظبة عليه.
5.     المثابَرةُ: الحِرْصُ على  الفعل والقول وملازمتهما.
6.     وثابَرَ على الشيء: واظب.
7.     ثَبَرْتُ فلاناً عن الشيء أَثْبُرُهُ رَدَدْتُه عنه.
8.     أَتَدْرِي ما ثَبَرَ الناس؟ أَي ما الذي صدّهم ومنعهم من  طاعة الله،
9.     وإِنِّي لأَظُنُّكَ يا فِرْعَوْنُ  مَثْبُوراً: أَي مغلوباً ممنوعاً من الخير؛
10.                        المثبور الملعون المطرود المعذب.
11.                        ما ثَبَرَك عن هذا أَي ما منعك منه وما صرفك  عنه؟
12.                        مَثْبُوراً أَي هالكاً.
13.                        هُنالِكَ  ثُبوراً: ويلاً وهلاكاً.
14.                        والتُّبُورُ: الهلاك والخسران والويل؛
15.                        رَأْيَ مَثْبُورٍ وثابِرْ  أَي مخسور وخاسر،
16.                        وثَبَرَهُ الله: أَهلكه إِهلاكاً لا ينتعش،
17.                        وثَبَرَ البحرُ: جَزَرَ.
18.                        وتَثَابَرَتِ  الرجالُ في الحرب: تواثبت.
19.                        والمَثْبِرُ: الموضعُ الذي تلد فيه المرأَةُ وتضع الناقةُ،
20.                        مَثْبِرُ الناقة : حيث تُعَضَّى وتُنْحَرُ؛
21.                        المَثْبِرُ: مَسْقَطُ الولد؛
22.                        وثَبِرَتِ القَرْحَةُ: انفتحت.
23.                        .  والثَّبْرَةُ: تراب شبيه بالنُّورة يكون بين ظهري الأَرض فإِذا بلغ  عِرْقُ النخلة إِليه وقف
24.                        والثِّبْرَةُ: أَرضٌ رِخْوَةٌ  ذات حجارة بيض،
25.                        والثَّبْرَةُ: الأَرض السهلة؛
26.                        والثَّبْرَةُ: الحفرة في الأَرض.
27.                         والثَّبْرَةُ: النقرة تكون في الجبل تمسك الماء يصفو فيها كالصِّهْرِيجِ
28.                        والثَّبْرَةُ النُّقْرَةُ في الشيء والهَزْمَةُ؛
29.                       وثَبِيرٌ: جبل بمكة.
لسان العرب
● - ثبر: ثَبَرَهُ يَثْبُرُه ثَبْراً وثَبْرَةً، كلاهما: حَبَسَهُ؛ قال:  بنَعْمانَ لم يُخْلَقْ ضعيفاً مُثَبَّراً  وثَبَرَهُ على الأَمريَثْبُرُه: صرفه.  والمُثَابَرَةُ على الأَمر: المواظبة عليه. وفي الحديث: مَنْ ثابَرَ على  ثَنْتي عَشْرَةَ رَكْعَةً من السُّنَّةِ؛ المثابَرةُ: الحِرْصُ على  الفعل والقول وملازمتهما. وثابَرَ على الشيء: واظب.  أَبو زيد: ثَبَرْتُ فلاناً عن الشيء أَثْبُرُهُ رَدَدْتُه عنه. وفي حديث  أَبي موسى: أَتَدْرِي ما ثَبَرَ الناس؟ أَي ما الذي صدّهم ومنعهم من  طاعة الله، وقيل: ما أَبطأَ بهم عنها.  والتَّبْرُ: الحَبْسُ. وقوله تعالى: وإِنِّي لأَظُنُّكَ يا فِرْعَوْنُ  مَثْبُوراً؛ قال الفرّاء: أَي مغلوباً ممنوعاً من الخير؛ ابن الأَعرابي:  المثبور الملعون المطرود المعذب. وثَبَرَهُ عن كذا يَثْبُرُه، بالضم،  ثَبْراً أَي حبسه؛ والعرب تقول: ما ثَبَرَك عن هذا أَي ما منعك منه وما صرفك  عنه؟ وقال مجاهد: مَثْبُوراً أَي هالكاً. وقال قتادة في قوله: هُنالِكَ  ثُبوراً؛ قال: ويلاً وهلاكاً. ومَثَلُ العَرَبِ: إِلى أُمِّهِ يَأْوِي مَن  ثُبِرَ أَي من أُهْلِكَ. والتُّبُورُ: الهلاك والخسران والويل؛ قال  الكميت:  ورَأَتْ قُضاعَةُ، في الأَيا  مِنِ، رَأْيَ مَثْبُورٍ وثابِرْ  أَي مخسور وخاسر، يعني في انتسابها إِلى اليمن. وفي حديث الدعاء: أَعوذ  بك من دَعْوَة الثُّبُورِ؛ هو الهلاك، وقد ثَبَرَ يَثْبُرُ ثُبُوراً.  وثَبَرَهُ الله: أَهلكه إِهلاكاً لا ينتعش، فمن هنالك يدعو أَهل النار:  واثُبُوراه فيقال لهم: لا تدْعوا اليوم ثُبُوراً واحداً وادْعُوا ثُبُوراً  كَثِيراً. قال الفرّاء: الثُّبُور مصدر ولذلك قال ثُبُوراً كَثيراً لأَن  المصادر لا تجمع، أَلا ترى أَنك تقول قعدت قعوداً طويلاً وضربته ضرباً  كثيراً؟ قال: وكأَنهم دعوا بما فعلوا كما يقول الرجل: وَانَدامتَاهْ وقال  الزجاج في قوله: دعوا هنالك ثبوراً؛ بمعنى هلاكاً، ونصبه على المصدر  كأَنهم قالوا ثبرنا ثبوراً، ثم قال لهم: لا تدعوا اليوم ثبوراً، مصدر فهو  للقليل والكثير على لفظ واحد. وثَبَرَ البحرُ: جَزَرَ. وتَثَابَرَتِ  الرجالُ في الحرب: تواثبت.  والمَثْبِرُ، مثال المجلس: الموضعُ الذي تلد فيه المرأَةُ وتضع الناقةُ،  من الأَرض، وليس له فعل، قال ابن سيده: أُرى أَنما هو من باب المخْدَع.  وفي الحديث: أَنهم وجدوا الناقة المُنْتِجَةَ تفحص في مثبرها؛ وقال  نُصَير: مَثْبِرُ الناقة أَيضاً حيث تُعَضَّى وتُنْحَرُ؛ قال أَبو منصور: وهذا  صحيح ومن العرب مسموع، وربما قيل لمجلس الرجل: مَثْبِرٌ. وفي حديث حكيم  بن حزام: أَنَّ أُمه ولدته في الكعبة وأَنه حمل في نِطَعٍ وأُخذ ما تحت  مَثْبِرِها فغسل عند حوض زمزم؛ المَثْبِرُ: مَسْقَطُ الولد؛ قال ابن  الأَثير: وأَكثر ما يقال في الإِبل. وثَبِرَتِ القَرْحَةُ: انفتحت. وفي حديث  معاوية: أَن أَبا بُرْدَةَ قال: دخلت عليه حين أَصابته قَرْحَةٌ، فقال:  هَلُمَّ يا ابن أَخي فانظر، قال: فنظرت فإِذا هي قد ثَبِرَتْ ، فقلت: ليس  عليك بأْس يا أَمير المؤْمنين؛ ثَبِرَتْ أَي انفتحت.  والثَّبْرَةُ: تراب شبيه بالنُّورة يكون بين ظهري الأَرض فإِذا بلغ  عِرْقُ النخلة إِليه وقف. يقال: لقيتْ عروقُ النخلة ثَبْرَةً فَرَدَّتها؛  وقوله أَنشده ابن دريد:  أَيُّ فَتًى غادَرْتُمُ بِثَبْرَرَهْ  إِنما أَراد بثبرة فزاد راء ثانية للوزن. والثِّبْرَةُ: أَرضٌ رِخْوَةٌ  ذات حجارة بيض، وقال أَبو حنيفة: هي حجارة بيض تقوَّم ويبنى بها، ولم يقل  إِنها أَرض ذات حجارة. والثَّبْرَةُ: الأَرض السهلة؛ يقال: بالغت النخلة  إِلى ثَبْرَةٍ من الأَرض. والثَّبْرَةُ: الحفرة في الأَرض.  والثَّبْرَةُ: النقرة تكون في الجبل تمسك الماء يصفو فيها كالصِّهْرِيجِ، إِذا دخلها  الماء خرج فيها عن غُثائه وصفا؛ قال أَبو ذؤيب:  فَثَجَّ بها ثَبَراتِ الرَّصا  فِ، حَتَّى تَزَيَّلَ رَنْقُ الكَدَرْ  (* قوله: «حتى تزيل رنق الكدر» كذا بالأَصل وفي شرح القاموس حتى تفرق  رنق المدر).  أَراد بالقبرات نِقَاراً يجتمع فيها الماء من السماءِ فيصفو فيها.  التهذيب: والثَّبْرَةُ النُّقْرَةُ في الشيء والهَزْمَةُ؛ ومنه قيل للنقرة في  الجبل يكون فيها الماء: ثَبْرَةٌ. ويقال: هو على صِيرِ أَمْرٍ وثِبَارِ  أَمر بمعنى واحد.  (* قوله: «بمعنى واحد» أَي على إِشراف من قضائه كما في  القاموس). وثَبَّرَةُ: موضع، وقول أَبي ذؤيب:  فَأَعْشَيْتُه، من بَعْدِ ما راثَ عِشْيَهُ،  بِسَهْمٍ كَسَيْرِ الثَّابِرِيَّةِ لَهْوَقِ  قيل: هو منسوب إِلى أَرض أَو حيّ، وروي التابرية، بالتاء.  وثَبِيرٌ: جبل بمكة. ويقال: أَشْرِقْ ثَبير كيما نُغِير، وهي أَربعةُ  أَثْبِرَةٍ: ثَبِيرُ غَيناء، وثَبِيرُ الأَعْرَجِ، وثَبِيرُ الأَحْدَبِ،  وثَبِيرُ حِراء. وفي الحديث ذكر ثبير؛ قال ابن الأَثير: وهو الجبل المعروف  عند مكة، وهو أَيضاً اسم ماء في ديار مزينة أَقطعه النبي، صلى الله عليه  وسلم، شَرِيسَ بنَ ضَمْرَةَ. ويَثْبِرَةُ: اسم أَرض؛ قال الراعي:  أَوْ رَعْلَةٍ مِنْ قَطَا فَيْحانَ حَلأَها،  عَنْ ماء يَثْبِرَةَ، الشُّبَّاكُ والرَّصدُ
مقاييس اللغة:
(ثبر) الثاء والباء والراء أصولٌ ثلاثة: الأول السهولة، والثاني الهلاك، والثالث المواظبةُ على الشيء.
فالأرض السَّهلة هي الثَّبْرَة. فأمّا ثَبْرةُ فموضعٌ معروف. قال الراجز:
نجيْتُ نَفْسِي وتركت حَزْرَه *** نِعم الفَتَى غادرتُه بِثَبْرَه
* لن يُسْلِمَ الحُرُّ الكريمُ بِكْرَهْ([4]) *

قال ابنُ دُريد: والثَّبْرَةُ ترابٌ شبيه بالنُّورَة إذا بلغ عِرْقُ النَّخْلةِ إليه وقف، فيقولون: بلغت النخلةُ ثَبْرَةً من الأرض.
وثَبِيرٌ: جبل معروف. ومَثْبِرُ النّاقة: الموضع الذي تطرح فيه ولدها. وثَبَرَ البحرُ جَزَرَ، وذلك يُبْدِي عن مكان ليِّنٍ سَهل.
وأما الهلاكُ فالثُّبُور، ورجل مثبور هالك. وفي كتاب الله تعالى: ﴿دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُوراً﴾ [الفرقان 13].
وأمّا الثالث فيقال: ثابَرْت على الشيء، أي واظَبت. وذكر ابنُ دريدٍ: تثابَرَتِ([5]) الرِّجالُ في الحرب إذا تواثَبَتْ. وهو من هذا الباب الأخير.
القاموس المحيط:
الثَّبْرُ الحَبْسُ،كالتَّثْبير، والمَنْعُ، والصَّرْفُ عن الْأَمْرِ، والتَّخْييبُ، واللَّعْنُ، والطَّرْدُ، وجَزْرُ البَحْرِ.والثُّبورُ الهلاكُ، والوَيْلُ، والْإِهْلاكُ. وثابَرَ واظَبَ.وتَثابَرا تَواثبا. والثَّبْرَةُ الأرضُ السَّهْلَةُ، وتُرابٌ شبيهٌ بالنُّورَةِ، والحُفْرَةُ في الأرضِ.وثَبْرَةُ وادٍ بِديارِ ضَبَّةَ، وبالضم الصُّبْرَةُ.
وثَبيرُ الْأَثْبِرَةِ، وثَبيرُ الخَضْراءِ، والنِّصْعِ، والزِّنْجِ، والْأَعْرَجِ، والْأَحْدَبِ، وغَيْناءَ: جِبالٌ بظاهِرِ مكَّةَ.وثَبيرٌ: ماءَةٌ بدِيارِ مُزَيْنَةَ، أقْطَعَها رسولُ الله، صلى الله عليه وسلم، شَريسَ بنَ ضَمْرَةَ، وسَمَّاهُ: شُرَيْحاً.والمَثْبِرُ، كمَنْزِلٍ: المَجْلِسُ، والمَقْطَعُ والمَفْصِلُ، والمَوْضِعُ تَلِدُ فيه المرأة أو الناقةُ، ومَجْزَِرُ الجَزُورِ.وثَبِرَتِ القَرْحَةُ، كفَرِحَ: انْفَتَحَتْ.واثْبارَرْتُ عنه: تَثاقَلْتُ.وهو على ثِبارِ أمْرٍ، ككِتابٍ: على إشْرافٍ من قَضائِهِ.
تاج العروس:
ث ب ر
الثَّبْرُ : الحَبْسُ كالتَّثْبِير ثَبَره يَثْبُرُهُ ثَبْراً وثَبَّرَه كلاهما حَبَسَه قال :
" بنعْمانَ لم يُخْلَقْ ضَعِيفاً مُثَبَّرَا . الثَّبْرُ : المَنْعُ والصَّرْفُ عن الأمْرِ . وفي حديثِ أبي مُوسَى : " أَتَدْرِي مَا ثَبَرَ الناس ؟ " أي ما الذي صَدَّهم وَمَنَعهم مِن طاعَةِ اللهِ ؟ وقيل : ما بَطُؤَ بهم عنها ؟ . وقال أبو زيد : ثَبَرْتُ فلاناً عن الشَّيْءِ أَثْبُرُهُ : رَدَدْتُه عنه . وقولُه تعالَى : " وإنِّي لأَظُنَّكَ يا فِرْعَونُ مَثْبُوراً " قال الفَرَّاءُ : أي مغلوباً ممنوعاً عن الخير . وعن ابن الأعرابيِّ : والعربُ تقولُ : ما ثَبَرَكَ عنْ هذا ؟ أَي ما مَنَعَكَ منه ؟ ما صَرَفَك عنه ؟ الثَّبْرُ : التَّخْيِيبُ واللَّعْنُ والطَّرْدُ
وقال ابن الأعْرَابِيِّ : المَثْبُورُ : المَلْعُونُ المَطْرُودُ المُعَذَّبُ وقال الكُمَيْت :
ورَأَتْ قُضاعَةُ في الأيَا ... مِنِ رَأْىَ مَثْبُورٍ وثابِرْ . أي مَخْسُورٍ وخاسِر يَعْنِي في انتسابِها إلى اليَمَن . الثَّبْرُ : جَزْرُ البَحْرِ عن الصّغانّي
الثُّبُورُ : بالضمّ : الهَلاكُ والخُسْرَانُ . قال مُجاهد : مَبْثُوراً أي هالِكاً . وفي حديث الدُّعاءِ : " أَعُوذُ بكَ مِن دَعْوَةِ الثُّبُورِ " هو الهَلاكُ . وقال الزَّجّاج في قوله تعالى : " دَعَوْا هُنالِكَ ثُبُوراً " بمعنَى : هَلاكاً ونَصْبُه على المَصْدَرِ كأنَّهم قالوا : ثَبَرْنا ثُبُوراً ثم قال لهم " لا تَدْعُوا اليومَ ثُبُوراً " مَصْدَرٌ فهو للقليل والكثيرِ على لفظٍ واحدٍ . الثُّبُورُ : الوَيْلُ والإهلاكُ وبه فَسَّرَ قَتَادةُ الآيَةَ وقال : ومَثَلٌ للعَرَب إلى أُمّه يَأْوِي مَن ثُبِرَ أي مَن أُهْلِكَ . وقد ثَبَرَ يَثْبُرُ ثُبُوراً وثَبَرَه اللهُ : أهْلَكَه إهلاكاً لا يَنْتَعِشُ بعده فَمِنْ هنالِكَ يَدْعُو أهلُ النارِ : واثُبُوراه . وثَابَرَ على الأمْرِ : وَاظَبَ ودَاوَمَ وهو مُثَابِرٌ على التَّعَلُّمِ . وفي الحديث : " مَن ثابَرَ على ثِنْتَيْ عَشْرَةَ ركعةً مِن السُّنَّة " قال ابن الأثِير : المُثَابَرَةُ : الحِرْصُ على القَوْل والفِعْل ومُلازَمَتُها . وتَثابَرَا في الحَرْب : تَواثَبَا . والثَّبْرَةُ بفتحٍ فسكونٍ : الأرضُ السَّهْلَةُ وقيل : أرضٌ ذاتُ حجارةٍ بيضٍ . وقال أبو حَنِيفَةَ : هي حجارةٌ بيضٌ تُقَوَّمُ ويُبْنَى بها ولم يَقُلْ : إنّها أرضٌ ذاتُ حجارةٍ
الثَّبْرَةُ : تُرَابٌ شَبِيةٌ بالنُّورَةِ يكونُ بين ظَهْرِي الأرضِ فإذا بَلَغَ عِرْقُ النَّخْلَةِ إليه وَقَفَ . يُقال : لَقيَتْ عُرُوقُ النَّخْلَةِ ثَبْرَةً فَرَدَّتْها . الثَّبْرَةُ : الحُفْرَةُ : في الأرضِ يَجتمعُ فيها الماءُ
وثَبْرَةُ : وادٍ بدِيَارِ ضَبَّةَ وقيل : في أرضِ بني تَمِيم قريبٌ مِن طُوَيْلع لبني مَنافِ بنِ دارِم أو لبني مالِكِ بنِ حَنْظلةَ على طريق الحاجَّ إذا أخَذُوا على المُنْكَدِرِ
الثَّبْرَةُ بالضمّ : الصُّبْرَةُ لَثْغَة
تقول : لا أَفْعَلُ وربِّ الأثْبِرَةِ الغُبْرِ وهو جَمْعُ ثَبِير وثَبِيرُ الأثْبِرَةِ قيل : هو أعظمُها وثَبِيرُ الخَضْراءِ وثَبِيرُ النِّصْعِ بالكَسْر كأَنَّه لبَياضِ فيه وهو جبلُ المُزْدَلِفَةِ وثَبِيرُ الزِّنْج قيل : سُمِّيَ به لأنّ الزِّنج كانوا يجتمهون عنده لَلَهْوِهم ولَعِبِهم وثَبيرُ الأُعْرَجِ هكذا في النُّسَخ وفي بعض الأُصول : الأَعْوَج وثَبِيرُ الأحْدَبِ قيل : هو المرادُ في الأحَادِيثِ المُخْتَلَفُ فيه : هل هو عن يَمِين الخارِجِ إِلى عَرَفةَ في أثناءِ مِنىً أو عن يَسارِه ؟ وفيه ورد : " أشْرِقْ ثَبِيرُ كَيْمَا نُغِيرُ " وثَبِيرُ غَيْنَاءَ بالغَيْن المُعْجَمة وهي قُلَّةٌ على رَأْسِه : جِبالٌ بظاهِرِ مكةَ شَرَّفَها اللهُ تعالَى أي خارِجاً عنها . وقولُ ابنِ الأثيرِ وغيرِه : بمكَّةَ إِنَّمَا هو تَجَوُّزٌ أي بقُرْبِها
قال شيخُنَا : ذَكَرُوا أنّ ثَبِيراً كان رجلاً مِن هُذَيْل مات في ذلك الجَبَل فعُرِفَ به قيل : كان فيه سُوقٌ من أسواقِ الجاهليّة كعُكَاظ وهو على يَمِين الذاهِبِ إلى عَرَفَةَ في قول النَّوَوِيِّ وهو الذي جَزَمَ به عِياضٌ في المَشَارِقِ وتَبِعَه تلميذُه ابنُ قرقول في المَطَالع وغيرُهما أو على يَسارِه كما ذَهَب إليه المُحِبُّ الطَّبَرِيُّ ومَن وافَقَه وانْتَقَدُوه وصَوَّبُوا الأوَّلَ حتى ادَّعَى أقوامٌ أنّهُمَا ثَبِيرَانِ : أحدُهما عن اليَمِين والآخَرُ عن اليَسَارِ واستَبْعَدُوه . وفي المَراصِد والأساس : الأثْبِرَةُ : أربعةٌ . قلتُ : وقد عَدَّهم صاحبُ اللِّسان هكذا : ثَبِيرُ غَيْنَاءَ وثَبِيرُ الأعْرَجِ وثَبِيرُ الأحْدَبِ وثَبِيرُ حِرَاءَ وقال أبو عُبَيْدٍ البكريُّ : وإذا ثُنِّيَ ثَبِيرٌ أُرِيدَ بهما ثَبِيرٌ وحِرَاءٌ . وقال أبو سعيدٍ السُّكَّرِيُّ في شرح ديوانِ هُذَيْلٍ في تفسيرِ قول أَبي جُنْدَب :
لقد عَلِمَتْ هُذَيْلٌ أن جَارِي ... لَدَى أَطْرافِ غَيْنَا مِن ثَبِيرِ . قال : غَيْنَا : غَيْضَةٌ كثيرةُ الشَّجَرِ . وثَبِيرٌ : ماءَةٌ بدِيارِ مُزَيْنَةَ أقْطَعَها رسولُ اللهِ صلَّى اللهُ تعالَى عليه وسلَّم شَرِيسَ بنَ ضَمْرَةَ المُزَنِيَّ حِين وَفَدَ عليه وسَأَلَه ذلك وسَمَّاه شُرَيْحاً وهو أوَّلُ مَن قَدِمَ بِصَدَقاتِ مُزَيْنَةَ . والمَثْبِرُ كمَنْزِلٍ : المَجْلِسُ وهو مستعارٌ مِن مَثْبِرِ النَّاقَةِ
المَثْبِرُ : المَقْطَعُ والمَفْصِلُ . المَثْبِرُ : المَوْضِعُ الذي تَلِدُ فيه المرأَةُ وفي حديثِ حَكِيمِ بنِ حِزَامِ : أنَّ أُمَّه وَلَدَتُه في الكَعْبَة وأنّه حُمِلَ في نِطْع وأُخِذَ ما تحت مَثْبِرِها فغُسِل عند حَوْضِ زَمْزَمَ . المَثْبِرُ : مَسْقَطُ الوَلَدِ أو تَضَعُ النّاقَةُ مِن الأرضِ وليس له فِعْلٌ . قال ابن سِيدَه : أُرَي إنَّما هو من باب المخْدَعِ . وفي الحديث : " أَنَّهُم وجدوا النّاقَةَ المُنْتِجَةَ تَفْحَصُ في مَثْبِرِهَا "
المَثْبِرُ أيضاً : مَجْزِرُ الجَزُورِ وفي بعض النُّسَخ : ويُجْزَرُ فيه الجَزُورُ . قال نُصَيْرٌ : مَثْبِرُ النَاقةِ أيضاً حيث تُنْحَرُ . قال أبو منصور : وهذا صَحِيح ومِن العَرَب مسموعٌ ورُبَّمَا قِيل لمَجْلِسِ الرَّجلِ : مَثْبِر . وقال ابنُ الأثِير : وأكثرُ ما يُقَال في الإبل . وثَبِرَتِ القَرْحَةُ كفَرِحَ : انْفَتَحَتْ ونَفِجَتْ وسالَتْ مِدَّتُهَا . وفي حديث مُعَاوِيَةَ : " أَنَّ أبا بُرْدَةَ قال : دَخلتُ عليه حِينَ أصابَتْه قَرْحَةٌ فقال : هَلُمَّ يا ابنَ أَخِي فانْظُرْ قال : فنظرتُ فإذا هي قد ثَبِرَتْ فقلتُ : ليس عليكَ بَأْسٌ يا أميرَ المؤمنين . واثْبارَرْتُ عنه : تَثَاقَلْتُ وكذا ابْجَارَرْتُ وقد تقدَّم كذا في نَوادِر الأعراب
يُقَال : هو عَلَى صِيرِ أمرٍ وثِبَارِ أَمْرٍ ككِتَابٍ أي على إشْرَافٍ مِن قَضَائِه
ومّما يُستدرك عليه : الثَّبْرَةُ : النُّقْرَةُ تكونُ في الجَبَل تُمْسِكُ الماءَ يَصْفُو فيها كالصَّهْرِيج إذا دَخَلَها الماءُ خَرَجَ فيها عن غُثائِه وصَفَا قال أبو ذُؤَيْب :
فَثَجَّ بها ثَبَراتِ الرِّصَا ... فِ حتَّى تَفَرَّقَ رَنْقُ المَدَرْ
وفي التَّهْذِيب : والثَّبْرَةُ : النُّقْرَةُ في الشَّيْءِ والهَزْمَةُ ومنه قِيل للنُّقْرة في الجَبَل يكونُ فيها الماءُ : ثَبْرَةٌ . وفي مُعْجَم أبي عُبَيْد : ثُبْرُ بالضمّ أبارِقَ : مِن بلاد نُمَيْر . والثّابِرِيَّةُ ويقال : التَّابِرِيَّةُ . بالفَوْقِيَّةِ في قول أبي ذُؤَيب :
فأَعْشَيْتُه مِن بَعْدِ ما راثَ عِشْيُه ... بِسَهمٍ كَسَيْرِ الثّابِرِيَّةِ لَهْوَقِ . لم أجِدْه في ديوانه . قيل : هو منسوبٌ إلى أرضٍ أو حَيٍّ . وثَبْرَرَةُ فيما أنشدَه ابنُ دُرَيد :
" أيُّ فَتىً غادَرْتُمُ بِثَبْرَرَهْ . قيل إنما أراد : بِثَبْرةَ فزاد راءً ثانيةً للوَزْنِ . ويَثْبِرَةُ : اسمُ أرضٍ قال الرّاعِي :
" أوْ رَعْلَةٍ مِن قَطَا فَيْحانَ حَلأَّهَاعَنْ ماءٍ يَثْبِرَةَ الشُّبَّاكُ والرَّصَدُ . هكذا في اللِّسَان . والذي في مُعجَم ياقُوت : يَثْرِبَةُ وأنشدَ قول الراعي فلْيُنْظَرْ . وثِبَارٌ ككِتَابٍ : موضعٌ على ستّةِ أميالٍ مِن خَيْبَرَ هنالك قَتَلَ عبدُ اللهِ بنُ أُنيسٍ أُسَيْرَ بنَ رازمٍ اليهوديَّ وذَكَرَه الواقِدِيُّ بطُولِه وقيل بفتح الثّاءِ وليس بشيْءٍ . والمُثَبَّرُ كمُعَظَّم : المَحْدُودُ والمَحْرُومُ . وامرأَةٌ ثَبْرَى كسَكْرَى أي غَيْرَى . وثَبِرَ كفَرِحَ : هَلَكَ لغةٌ في تَبِرَ بالتّاءِ نقلَه الصّغانيُّ

_Türkçe çeviri henüz yok_
