# ثبر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A8%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ثبر

ثَبَرَهُ يَثْبُرُه ثَبْراً وثَبْرَةً، كلاهما: حَبَسَهُ؛ قال: بنَعْمانَ لم يُخْلَقْ ضعيفاً مُثَبَّراً
وثَبَرَهُ على الأَمريَثْبُرُه: صرفه.
والمُثَابَرَةُ على الأَمر: المواظبة عليه. وفي الحديث: مَنْ ثابَرَ على ثَنْتي عَشْرَةَ رَكْعَةً من السُّنَّةِ؛ المثابَرةُ: الحِرْصُ على الفعل والقول وملازمتهما. وثابَرَ على الشيء: واظب.
أَبو زيد: ثَبَرْتُ فلاناً عن الشيء أَثْبُرُهُ رَدَدْتُه عنه. وفي حديث أَبي موسى: أَتَدْرِي ما ثَبَرَ الناس؟ أَي ما الذي صدّهم ومنعهم من طاعة الله، وقيل: ما أَبطأَ بهم عنها.
والتَّبْرُ: الحَبْسُ. وقوله تعالى: وإِنِّي لأَظُنُّكَ يا فِرْعَوْنُ مَثْبُوراً؛ قال الفرّاء: أَي مغلوباً ممنوعاً من الخير؛ ابن الأَعرابي: المثبور الملعون المطرود المعذب. وثَبَرَهُ عن كذا يَثْبُرُه، بالضم، ثَبْراً أَي حبسه؛ والعرب تقول: ما ثَبَرَك عن هذا أَي ما منعك منه وما صرفك عنه؟ وقال مجاهد: مَثْبُوراً أَي هالكاً. وقال قتادة في قوله: هُنالِكَ ثُبوراً؛ قال: ويلاً وهلاكاً. ومَثَلُ العَرَبِ: إِلى أُمِّهِ يَأْوِي مَن ثُبِرَ أَي من أُهْلِكَ. والتُّبُورُ: الهلاك والخسران والويل؛ قال الكميت:
ورَأَتْ قُضاعَةُ، في الأَيا
مِنِ، رَأْيَ مَثْبُورٍ وثابِرْ
أَي مخسور وخاسر، يعني في انتسابها إِلى اليمن. وفي حديث الدعاء: أَعوذ بك من دَعْوَة الثُّبُورِ؛ هو الهلاك، وقد ثَبَرَ يَثْبُرُ ثُبُوراً. وثَبَرَهُ الله: أَهلكه إِهلاكاً لا ينتعش، فمن هنالك يدعو أَهل النار: واثُبُوراه فيقال لهم: لا تدْعوا اليوم ثُبُوراً واحداً وادْعُوا ثُبُوراً كَثِيراً. قال الفرّاء: الثُّبُور مصدر ولذلك قال ثُبُوراً كَثىيراً لأَن المصادر لا تجمع، أَلا ترى أَنك تقول قعدت قعوداً طويلاً وضربته ضرباً كثيراً؟ قال: وكأَنهم دعوا بما فعلوا كما يقول الرجل: وَانَدامتَاهْ وقال الزجاج في قوله: دعوا هنالك ثبوراً؛ بمعنى هلاكاً، ونصبه على المصدر كأَنهم قالوا ثبرنا ثبوراً، ثم قال لهم: لا تدعوا اليوم ثبوراً، مصدر فهو للقليل والكثير على لفظ واحد. وثَبَرَ البحرُ: جَزَرَ. وتَثَابَرَتِ الرجالُ في الحرب: تواثبت.
والمَثْبِرُ، مثال المجلس: الموضعُ الذي تلد فيه المرأَةُ وتضع الناقةُ، من الأَرض، وليس له فعل، قال ابن سيده: أُرى أَنما هو من باب المخْدَع. وفي الحديث: أَنهم وجدوا الناقة المُنْتِجَةَ تفحص في مثبرها؛ وقال نُصَير: مَثْبِرُ الناقة أَيضاً حيث تُعَضَّى وتُنْحَرُ؛ قال أَبو منصور: وهذا صحيح ومن العرب مسموع، وربما قيل لمجلس الرجل: مَثْبِرٌ. وفي حديث حكيم بن حزام: أَنَّ أُمه ولدته في الكعبة وأَنه حمل في نِطَعٍ وأُخذ ما تحت مَثْبِرِها فغسل عند حوض زمزم؛ المَثْبِرُ: مَسْقَطُ الولد؛ قال ابن الأَثير: وأَكثر ما يقال في الإِبل. وثَبِرَتِ القَرْحَةُ: انفتحت. وفي حديث معاوية: أَن أَبا بُرْدَةَ قال: دخلت عليه حين أَصابته قَرْحَةٌ، فقال: هَلُمَّ يا ابن أَخي فانظر، قال: فنظرت فإِذا هي قد ثَبِرَتْ ، فقلت: ليس عليك بأْس يا أَمير المؤْمنين؛ ثَبِرَتْ أَي انفتحت.
والثَّبْرَةُ: تراب شبيه بالنُّورة يكون بين ظهري الأَرض فإِذا بلغ عِرْقُ النخلة إِليه وقف. يقال: لقيتْ عروقُ النخلة ثَبْرَةً فَرَدَّتها؛ وقوله أَنشده ابن دريد:
أَيُّ فَتًى غادَرْتُمُ بِثَبْرَرَهْ
إِنما أَراد بثبرة فزاد راء ثانية للوزن. والثِّبْرَةُ: أَرضٌ رِخْوَةٌ ذات حجارة بيض، وقال أَبو حنيفة: هي حجارة بيض تقوَّم ويبنى بها، ولم يقل إِنها أَرض ذات حجارة. والثَّبْرَةُ: الأَرض السهلة؛ يقال: بالغت النخلة إِلى ثَبْرَةٍ من الأَرض. والثَّبْرَةُ: الحفرة في الأَرض. والثَّبْرَةُ: النقرة تكون في الجبل تمسك الماء يصفو فيها كالصِّهْرِيجِ، إِذا دخلها الماء خرج فيها عن غُثائه وصفا؛ قال أَبو ذؤيب:
فَثَجَّ بها ثَبَراتِ الرَّصا
فِ، حَتَّى تَزَيَّلَ رَنْقُ الكَدَرْ
(* قوله: «حتى تزيل رنق الكدر» كذا بالأَصل وفي شرح القاموس حتى تفرق رنق المدر).
أَراد بالقبرات نِقَاراً يجتمع فيها الماء من السماءِ فيصفو فيها. التهذيب: والثَّبْرَةُ النُّقْرَةُ في الشيء والهَزْمَةُ؛ ومنه قيل للنقرة في الجبل يكون فيها الماء: ثَبْرَةٌ. ويقال: هو على صِيرِ أَمْرٍ وثِبَارِ أَمر بمعنى واحد.
(* قوله: «بمعنى واحد» أَي على إِشراف من قضائه كما في
القاموس). وثَبَّرَةُ: موضع، وقول أَبي ذؤيب:
فَأَعْشَيْتُه، من بَعْدِ ما راثَ عِشْيَهُ،
بِسَهْمٍ كَسَيْرِ الثَّابِرِيَّةِ لَهْوَقِ
قيل: هو منسوب إِلى أَرض أَو حيّ، وروي التابرية، بالتاء. وثَبِيرٌ: جبل بمكة. ويقال: أَشْرِقْ ثَبير كيما نُغِير، وهي أَربعةُ أَثْبِرَةٍ: ثَبِيرُ غَيناء، وثَبِيرُ الأَعْرَجِ، وثَبِيرُ الأَحْدَبِ، وثَبِيرُ حِراء. وفي الحديث ذكر ثبير؛ قال ابن الأَثير: وهو الجبل المعروف عند مكة، وهو أَيضاً اسم ماء في ديار مزينة أَقطعه النبي، صلى الله عليه وسلم، شَرِيسَ بنَ ضَمْرَةَ. ويَثْبِرَةُ: اسم أَرض؛ قال الراعي: أَوْ رَعْلَةٍ مِنْ قَطَا فَيْحانَ حَلأَها،
عَنْ ماء يَثْبِرَةَ، الشُّبَّاكُ والرَّصدُ

### Türkçe

**ثَبَرَهُ** **يَثْبُرُه** **ثَبْراً** ve **ثَبْرَةً**, ikisi de: onu hapsetti; dedi ki:

Bi-Na‘mân’da zayıf, **مُثَبَّراً** (hapsedilmiş) olarak yaratılmadı.

Ve **ثَبَرَهُ** bir işten, **يَثْبُرُه**: onu (o işten) çevirdi.

Ve **المُثَابَرَةُ** bir iş üzerinde: ona devamlılık göstermektir. Hadiste: “Kim sünnetten on iki rek‘at üzerine **ثابَرَ** ederse”; **المثابَرةُ**: fiil ve söz üzerinde hırs göstermek ve ikisine de bitişik kalmaktır. Ve **ثابَرَ** bir şey üzerine: devam etti.

Ebû Zeyd: “Ben falanı bir şeyden **ثَبَرْتُ**; onu **أَثْبُرُه**: onu ondan geri çevirdim.” Ebû Mûsâ hadîsinde: “İnsanları ne **ثَبَرَ** etti, biliyor musun?” Yani Allah’a itaatten onları ne alıkoydu ve ne menetti; ve denildi ki: onlara ondan (itaatten) ne ağırlaştırdı (geciktirdi).

Ve **التَّبْرُ**: hapsetmektir. Ve Yüce Allah’ın sözü: “Ve ben seni, ey Firavun, mutlaka **مَثْبُوراً** sanıyorum”; Ferrâ dedi ki: yani mağlup edilmiş, hayırdan menedilmiş; İbnü’l-A‘râbî: **المثبور** lanetlenmiş, kovulmuş, azaplandırılmıştır. Ve **ثَبَرَهُ** şundan, **يَثْبُرُه**, (harfin) dammesiyle, **ثَبْراً**: yani onu hapsetti; ve Araplar der ki: “Seni bundan ne **ثَبَرَ** etti?” yani seni ondan ne menetti ve seni ondan ne çevirdi? Mücâhid dedi ki: **مَثْبُوراً** yani helâk olmuş. Katâde, “**ثُبوراً**” sözü hakkında dedi ki: “vay” ve helâk. Ve Arapların meseli: “Anasına sığınır, kim **ثُبِرَ** edildiyse” yani kim helâk edildiyse. Ve **التُّبُورُ**: helâk, hüsran ve vay; Kumeyt dedi ki:

Ve Kudâ‘a, günler içinde, **مَثْبُورٍ** ve **ثابِرْ**’in görüşünü gördü.

Yani hüsrana uğramış ve kaybeden; Yemen’e nisbetinde (soy bağında) demek istiyor. Dua hadîsinde: “Sana **دَعْوَة الثُّبُورِ**’dan sığınırım”; o helâktir; ve **ثَبَرَ** **يَثْبُرُ** **ثُبُوراً** (oldu). Ve Allah onu **ثَبَرَهُ**: onu, dirilemeyecek (kendine gelemeyecek) bir helâk edişle helâk etti; işte orada cehennem ehli “**واثُبُوراه**” diye çağırır; onlara denilir ki: “Bugün bir tek **ثُبُوراً** çağırmayın, birçok **ثُبُوراً** çağırın.” Ferrâ dedi ki: **الثُّبُور** mastardır; bu yüzden “**ثُبُوراً كَثِيراً**” dedi; çünkü mastarlar cem‘ edilmez; görmüyor musun ki sen “uzun bir oturuşla oturdum” ve “onu çok bir vuruşla vurdum” dersin? Dedi ki: Sanki yaptıkları şeyle çağırdılar; tıpkı adamın “**وَانَدامتَاهْ**” demesi gibi. Zeccâc, “**دعوا هنالك ثبوراً**” sözü hakkında: “helâk” manasındadır; onu mastar üzere nasb etti; sanki “**ثبرنا ثبوراً**” dediler; sonra onlara “Bugün **ثُبُوراً** çağırmayın” dedi; mastardır; bu yüzden az ve çok için tek lafız üzeredir. Ve deniz **ثَبَرَ**: çekildi. Ve erkekler savaşta **تَثَابَرَتِ**: birbirlerine sıçradılar.

Ve **المَثْبِرُ**, **المجلس** vezninde: yerden, kadının doğurduğu ve devenin yavruladığı yer; onun fiili yoktur. İbn Sîde dedi ki: Ben ancak onun **المخْدَع** babından olduğunu görüyorum. Hadiste: onların, doğurmakta olan deveyi **مثبرها**’sında eşinir buldukları (vardır). Nusayr dedi ki: Devenin **مَثْبِرُ**’i ayrıca, onun parçalandığı ve boğazlandığı yerdir. Ebû Mansûr dedi ki: Bu doğrudur ve Araplardan işitilmiştir; bazen adamın oturduğu yere de **مَثْبِرٌ** denilir. Hakîm b. Hizâm hadîsinde: annesinin onu Kâbe’de doğurduğu ve onun bir deri yaygı içinde taşındığı ve onun **مَثْبِرِها**’sının altındakinin alınıp Zemzem havuzu yanında yıkandığı (vardır); **المَثْبِرُ**: çocuğun düştüğü yer. İbnü’l-Esîr dedi ki: En çok develer hakkında söylenir. Ve yara **ثَبِرَتِ**: açıldı. Muâviye hadîsinde: Ebû Burde dedi ki: “Üzerine, ona bir yara isabet ettiğinde girdim; dedi ki: ‘Gel ey kardeşimin oğlu, bak’; dedi ki: baktım, bir de o (yara) **ثَبِرَتْ** olmuş; dedim ki: ‘Mü’minlerin emîri, sana bir beis yok’; **ثَبِرَتْ** yani açıldı.”

Ve **الثَّبْرَةُ**: kirece benzer bir toprak; yerin iki sırtı arasında olur; hurma ağacının kökü ona ulaştığında durur. Denilir ki: Hurma ağacının kökleri bir **ثَبْرَةً** ile karşılaştı da onu geri çevirdi. İbn Düreyd’in okuduğu sözü:

Hangi delikanlıyı **بِثَبْرَرَهْ** ile bıraktınız?

O ancak **ثبرة** ile kastetti; vezin için ikinci bir **راء** artırdı. Ve **الثِّبْرَةُ**: beyaz taşları olan yumuşak bir arazi. Ebû Hanîfe dedi ki: O, beyaz taşlardır; doğrultulur ve onunla bina yapılır; “taşları olan bir arazi” demedi. Ve **الثَّبْرَةُ**: düz (kolay) arazi; denilir ki: Hurma ağacı yerden bir **ثَبْرَةٍ**’ye ulaştı. Ve **الثَّبْرَةُ**: yerdeki çukur.

Ve **الثَّبْرَةُ**: dağda bulunan, suyu tutan bir oyuk; su onda sarnıç gibi durulur; su ona girdiğinde, onda köpüğünden çıkar ve durulur; Ebû Züeyb dedi ki:

Orada kayaların **ثَبَراتِ**’ini fışkırttı,
bulanıklığın pası ayrılıncaya kadar.

(* Sözü: “**حتى تزيل رنق الكدر**” asılda böyle; Kâmûs şerhinde: “**حتى تفرق رنق المدر**”.)

**القبرات** ile, gökten suyun toplandığı oyukları kastetti; onda durulur. **التهذيب**: ve **الثَّبْرَةُ** bir şeydeki oyuk ve çöküntüdür; bundan dolayı, dağdaki içinde su bulunan oyuğa **ثَبْرَةٌ** denildi. Ve denilir ki: O, bir işin **صِيرِ**’i ve bir işin **ثِبَارِ**’ı üzerindedir; ikisi bir manadadır.

(* Sözü: “**بمعنى واحد**” yani onun gerçekleşmesine yakın bir gözetim üzerindedir; Kâmûs’ta olduğu gibi.) Ve **ثَبَّرَةُ**: bir yer (adıdır). Ebû Züeyb’in sözü:

Onu, akşamı geciktirdikten sonra, kör ettim,
**الثَّابِرِيَّةِ**’nin kırığı gibi, parlak bir okla.

Denildi ki: O, bir araziye yahut bir kabileye nisbetlidir; **التابرية** diye, **تاء** ile de rivayet edildi.

Ve **ثَبِيرٌ**: Mekke’de bir dağdır. Ve denilir ki: “**أَشْرِقْ ثَبير كيما نُغِير**”; ve o dört **أَثْبِرَةٍ**’dir: **ثَبِيرُ غَيناء**; **ثَبِيرُ الأَعْرَجِ**; **ثَبِيرُ الأَحْدَبِ**; **ثَبِيرُ حِراء**. Hadiste **ثبير** zikri (vardır); İbnü’l-Esîr dedi ki: O, Mekke yanında bilinen dağdır; o ayrıca Müzeyne diyarında bir suyun adıdır; Nebî, sallallahu aleyhi ve sellem, onu Şerîs b. Damra’ya iktâ etti. Ve **يَثْبِرَةُ**: bir arazinin adıdır; Râ‘î dedi ki:

Ya da, **قَطَا**’dan bir sürü; **فَيْحانَ** onun otunu yedi,
**ماء يَثْبِرَةَ**’dan, ağlar ve gözetleme (onu) uzak tuttu.
