# ثبط — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A8%D8%B7/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D8%B7.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: ثبط

ثبط
ثَبِطَ - يَثْبَطُ - ثَبَّط َ - يُثَبِّط
ثَبِطَ - يَثْبَطُ + الكائن: ضد " نشط": يكسل ويثقل وتبطؤ حركته
ثَبِطَ - يَثْبَطُ + الكائن + عن أمر: يكسل ويثقل وتبطؤ حركته عن أداء فعل مراد حتى لا يفعله: يتأخر ويتعوق وينشغل ويكسل ويثقل في بدء تنفيذ الفعل، إلى أن يتراجع عن الفعل ولا يعمله أبداً
ثَبَّط َ - يُثَبِّط ُ + كائن + كائناً + عن أمر : على وزن " فعَّل من " ثَبِطَ - يَثْبَطُ ": جعله " يَثْبَطُ  " على وجه التكرار والشدة: حبب إليه الكسل وعدم الفعل والنكوص عن فعله إلى أن صرفه وحبسه عن الفعل
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " التقصير والتواني عن بدء الفعل وإنفاذه" ، وهي:
حَسَرَ - يَحْسُرُ، ثَبَط َ - يَثْبَط، أَلا - يَأْلُو، كَسِلَ - يَكْسَلُ، وَنى - يَني، كَادَ - يَكَادُ
فَثَبَّطَهُمْ
 	﴿وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ"﴾ التوبة
مختار الصحاح
● [ثبط] ث ب ط: ثَبَّطهُ عن الأمر تثبيطا شغله عنه
معجم الفرائد القرآنية:
ث  ب  ط
" فَثَبَّطَهُمْ " في قوله تعالى :" وَلَوْ أَرَادُوا الْخُرُوجَ لأَعَدُّوا لَهُ عُدَّةً وَلَكِنْ كَرِهَ اللَّهُ انْبِعَاثَهُمْ فَثَبَّطَهُمْ وَقِيلَ اقْعُدُوا مَعَ الْقَاعِدِينَ" (46) التوبة .
ثَبَّطهُ عن الأمر تثبيطاً: أي صَرَفه عنه وردّه.
الراغب
ثبط
- قال الله تعالى: }فثبطهم وقيل اقعدوا مع القاعدين{ [التوبة/46]، حبسهم وشغلهم، يقال: ثبطه المرض وأثبطه: إذا حبسه ومنعه ولم يكد يفارقه.
ملخص اللسان
وجوه اللفظ: رَيَّثه وثَبَّته- التعْوِيقُ والشَّغْلُ عن المُراد ثقِيلة بَطِيئةً - شغَلَه عنه - حبَسْتُه - ردَّهم عن الخروج
1.                     وثَبَطْتُ الرجلَ ثَبْطاً: حبَسْتُه.
2.   ثَبَّطَه عن الشيء تَثْبِيطاً إِذا شغَلَه عنه.
3.   ولكن كَرِه اللّهُ انْبِعاثَهم فثبَّطَهم؛ أَي كره اللّه أَن يَخْرجوا معكم  فردَّهم عن الخروج.
4. التثبيط ردّك الإِنسانَ عن الشيء يفعله،
5.    وثَبَطَه عن الشيء ثَبْطاً وثَبَّطَه: رَيَّثه وثَبَّته.
6.     وثَبَّطه على الأَمر فتَثَبَّط: وقَّفَه عليه فتوَقَّف.
7.                        وأَثْبَطه  المرَضُ إِذا لم يكد يُفارِقُه.
8. كانت سَوْدةُ امرأَةً ثَبِطةً أَي ثقِيلة بَطِيئةً
9.                         التَّثْبِيطِ وهو التعْوِيقُ والشَّغْلُ عن المُراد؛
لسان العرب
● - ثبط: الليث: ثَبَّطَه عن الشيء تَثْبِيطاً إِذا شغَلَه عنه. وفي التنزيل  العزيز: ولكن كَرِه اللّهُ انْبِعاثَهم فثبَّطَهم؛ قال أَبو إِسحق:  التثبيط ردّك الإِنسانَ عن الشيء يفعله، أَي كره اللّه أَن يَخْرجوا معكم  فردَّهم عن الخروج. وثَبَطَه عن الشيء ثَبْطاً وثَبَّطَه: رَيَّثه وثَبَّته.  وثَبَّطه على الأَمر فتَثَبَّط: وقَّفَه عليه فتوَقَّف. وأَثْبَطه  المرَضُ إِذا لم يكد يُفارِقُه. وثَبَطْتُ الرجلَ ثَبْطاً: حبَسْتُه،  بالتخفيف. وفي الحديث: كانت سَوْدةُ امرأَةً ثَبِطةً أَي ثقِيلة بَطِيئةً من  التَّثْبِيطِ وهو التعْوِيقُ والشَّغْلُ عن المُراد؛ وقول لبيد:  وهُمُ العَشِيرةُ إِنْ يُثَبِّطْ حاسِد  معناه إِنْ بَحَثَ عن مَعايِبِها؛ بذلك فسره ابن الأَعرابي. وفي بعض  اللغات: ثَبَطَتْ شَفةُ الإِنسانِ وَرِمَتْ، وليس بثَبَت.
مقاييس اللغة:
لم أجدها
القاموس المحيط:
ثَبَطَهُ عن الأَمْرِ عَوَّقهُ، وبطَّأَ به عَنه، كَثَبَّطَهُ فيهما، شَفَتُه وَرِمتْ، ثبْطاً وثَبَطاً،على الأَمْرِ وقَفَه عليه، فَتَثَبَّطَ تَوَقَّفَ. والثَّبِطُ، ككتِفٍ الأَحْمقُ في عَمَلِه، والضعيفُ، والثَّقيلُ مِنَّا ومن الخَيْلِ، وهي بهاءٍ، وقد ثَبِطَ، كفرحَ ج أثْباطٌ وثِباطٌ. وأثْبَطَه المَرَضُ لم يَكَدْ يُفارقهُ.
تاج العروس:
ث ب ط
ثَبَطَهُ عن الأَمْرِ : عَوَّقَهُ وبَطَّأَ به عنهُ عن ابن دُرَيْدٍ كثَبَّطَهُ فيهما تَثْبيطاً وهذا نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ ونصُّه : ثَبَّطَه عن الأمْرِ تَثْبيطاً : شَغَلَه عنه . قُلْتُ : وهو قَوْلُ اللَّيْثُ وقال غيره : ثَبَّطَه عن الشَّيء . وثَبَطَه إِذا رَيَّثَّه وثَبَّتَه وقوله تعالى : " ولكن كَرِهَ الله انْبِعاثَهُم فثَبَّطَهُم " قالَ أَبو إسْحاق : التَّثْبيطُ : رَدُّكَ الإنسانَ عن الشَّيء يَفْعَلُه وقال غيرُه : التَّثْبيطُ : أَنْ تَحولَ بَيْنَ الإنسانِ وبين مَا يُريدُه . وفي الجَمْهَرَةِ : ثَبِطَتْ شَفَتُه : وَرِمَتْ ثَبْطاً بالفَتْحِ والتَّحريك قالَ : وليسَ بثَبَتٍ هَكَذا وقَعَ في نُسَخِ الجَمْهَرةِ وفي بَعْضِها بتَقْديمِ المُوَّحَدَة عَلَى المُثَلَّثَةِ وَقَدْ ذَكَرْناه في مَوْضِعه . وثَبَطَه عَلَى الأَمْرِ ثَبْطاً وكذا ثَبَّطَه تَثْبيطاً : وَقَفَهُ عَلَيْهِ فتَثَبَّطَ أَي توَقَّفَ . والثَّبِطُ ككَتِفٍ : الأحْمق في عَمَلِه والضَّعيفُ . والثَّبِطُ : الثَّقيلُ البَطيءُ مِنَّا والثَّقيلُ النَّزْوِ عَلَى الحِجْرِ من الخَيْلِ يُقَالُ : فَرَسٌ ثَبِطٌ ورَجُلٌ ثَبِطٌ ويُقَالُ : قومٌ ثَبِطونَ وهي بهاءٍ ومِنْهُ الحديثُ : " أَنَّ سَوْدَةَ اسْتَأذَنَتْ النَبيَّ صَلّى اللهُ عليه وسَلّم لَيلَةَ المُزْدَلِفَةِ أن تَدْفَعَ قَبْلَهُ وقَبْلَ حَطْمَةِ النّاسِ وكانت امْرَأَةً ثَبِطَةً فأَذِنَ لها " وَقَدْ ثَبِطَ كفَرِحَ قالَ الصَّاغَانِيُّ : هَكَذا يَقْتَضيه القِياسُ. ج : أَثْباطٌ وثِباطٌ الأَخيرُ بالكَسْرِ . وأَثْبَطَهُ المَرَضُ إِذا لم يَكَدْ يُفارِقُه نَقَلَهُ الجَوْهَرِيّ هَكَذا . وممَّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : رَجُلٌ ثَبِطٌ ككَتِفٍ : لا يَبْرَحُ وأَنْشَدَ الأَصْمَعِيّ :
" لَيْسَ بمُنْهَكِّ البُروكِ فِرْشِطِهْ
" ولا بِمهْراجِ الهَجيرِ ثَبِطِهْ واثْبَأْطَطْتُ عن الأمْرِ : اسْتَأْخَرْتُ تاركاً له : كاثْبَأْجَجْتُ

### Türkçe

ثبط
ثَبِطَ - يَثْبَطُ - ثَبَّط َ - يُثَبِّط
**ثَبِطَ - يَثْبَطُ** + varlık: “**نشط**”ın zıddı: tembelleşir ve ağırlaşır ve hareketi yavaşlar
**ثَبِطَ - يَثْبَطُ** + varlık + bir işten: istenen bir fiili yerine getirmekten tembelleşir ve ağırlaşır ve hareketi yavaşlar, ta ki onu yapmasın: gecikir ve engellenir ve meşgul olur ve fiilin icrasına başlamada tembelleşir ve ağırlaşır; ta ki fiilden geri dönsün ve onu asla yapmasın
**ثَبَّط َ - يُثَبِّط ُ** + varlık + bir varlığı + bir işten: “**ثَبِطَ - يَثْبَطُ**”dan “**فعَّل**” vezninde: onu, tekrar ve şiddet yönüyle “**يَثْبَطُ**” kıldı: ona tembelliği, yapmamayı ve onu yapmaktan geri dönmeyi sevdirdi; ta ki onu fiilden çevirdi ve alıkoydu

Ve lafız, “fiile başlamada ve onu yürütmede kısaltma ve gevşeklik” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**حَسَرَ - يَحْسُرُ**، **ثَبَط َ - يَثْبَط**، **أَلا - يَأْلُو**، **كَسِلَ - يَكْسَلُ**، **وَنى - يَني**، **كَادَ - يَكَادُ**
**فَثَبَّطَهُمْ**
 	﴿“Ve eğer çıkmayı isteselerdi, onun için bir hazırlık hazırlardı(lar); fakat Allah onların harekete geçmelerini kerih gördü de onları alıkoydu; ve: oturanlarla beraber oturun, denildi”﴾ التوبة

مختار الصحاح
● [ثبط] ث ب ط: **ثَبَّطهُ** bir işten, **تثبيطا**: onu ondan meşgul etti

معجم الفرائد القرآنية:
ث  ب  ط
“**فَثَبَّطَهُمْ**” O’nun sözü olan: “Ve eğer çıkmayı isteselerdi, onun için bir hazırlık hazırlardı(lar); fakat Allah onların harekete geçmelerini kerih gördü de onları alıkoydu; ve: oturanlarla beraber oturun, denildi” (46) التوبة .
**ثَبَّطهُ** bir işten, **تثبيطاً**: yani onu ondan çevirdi ve geri döndürdü.

الراغب
ثبط
- Allah تعالى dedi: ﴿**فثبطهم وقيل اقعدوا مع القاعدين**﴾ [التوبة/46]، onları hapsetti ve meşgul etti; denir: hastalık onu **ثبطه** etti ve onu **أثبطه** etti: onu hapsettiği ve men ettiği ve neredeyse ondan ayrılmadığı zaman.

ملخص اللسان
Lafzın vecihleri: onu ağırdan aldırdı ve onu sabitledi- istenenden ağır, yavaş olarak engelleme ve meşgul etme - onu ondan meşgul etti - onu hapsettim - onları çıkmaktan geri çevirdi
1.                     Ve **ثَبَطْتُ** adamı **ثَبْطاً**: onu hapsettim.
2.   **ثَبَّطَه** bir şeyden **تَثْبِيطاً**: onu ondan meşgul ettiği zaman.
3.   Fakat Allah onların harekete geçmelerini kerih gördü de onları **ثبَّطَهم**; yani Allah, sizinle beraber çıkmalarını kerih gördü de onları çıkmaktan geri çevirdi.
4. **التثبيط**: insanı, yaptığı bir şeyden geri çevirmendir,
5.    Ve **ثَبَطَه** bir şeyden **ثَبْطاً** ve **ثَبَّطَه**: onu ağırdan aldırdı ve onu sabitledi.
6.     Ve onu iş üzerinde **ثَبَّطه** da o **تَثَبَّط** etti: onu onun üzerinde durdurdu da o durdu.
7.                        Ve hastalık onu **أَثْبَطَه**: neredeyse ondan ayrılmadığı zaman.
8. Sevde, **ثَبِطةً** bir kadın idi; yani ağır, yavaş.
9.                         **التَّثْبِيطِ**: istenenden engelleme ve meşgul etme olmasıdır؛

لسان العرب
● - ثبط: el-Leys: **ثَبَّطَه** bir şeyden **تَثْبِيطاً**: onu ondan meşgul ettiği zaman. Ve tenzîl-i azîzde: fakat Allah onların harekete geçmelerini kerih gördü de onları **فثبَّطَهم**; Ebû İshâk dedi: **التثبيط**: insanı, yaptığı bir şeyden geri çevirmendir; yani Allah, sizinle beraber çıkmalarını kerih gördü de onları çıkmaktan geri çevirdi. Ve **ثَبَطَه** bir şeyden **ثَبْطاً** ve **ثَبَّطَه**: onu ağırdan aldırdı ve onu sabitledi. Ve onu iş üzerinde **ثَبَّطه** da o **تَثَبَّط** etti: onu onun üzerinde durdurdu da o durdu. Ve hastalık onu **أَثْبَطَه**: neredeyse ondan ayrılmadığı zaman. Ve **ثَبَطْتُ** adamı **ثَبْطاً**: onu hapsettim; hafifletme ile. Ve hadiste: Sevde, **ثَبِطةً** bir kadın idi; yani **التَّثْبِيطِ**ten, istenenden engelleme ve meşgul etme olan, ağır, yavaş. Ve Lebîd’in sözü: “Ve onlar, eğer bir hasetçi **يُثَبِّطْ** ederse, aşirettir” mânâsı: eğer onun ayıplarını araştırırsa; bunu İbnü’l-A‘râbî böyle tefsir etti. Ve bazı dillerde: insanın dudağı **ثَبَطَتْ** ve şişti; ve **ثَبَت** değildir.

مقاييس اللغة:
Onu bulmadım

القاموس المحيط:
**ثَبَطَهُ** bir işten: onu engelledi; ve onu ondan yavaşlattı; her ikisinde de **كَثَبَّطَهُ** gibi. Dudağı şişti: **ثبْطاً** ve **ثَبَطاً**. İş üzerinde: onu onun üzerinde durdurdu; böylece o **فَتَثَبَّطَ**: durdu. Ve **الثَّبِطُ**, **كتِفٍ** gibi: işinde ahmak olan, ve zayıf olan; ve bizden ve attan ağır olan; ve o, **بهاءٍ** iledir. Ve o **ثَبِطَ** etti, **فرحَ** gibi; çoğulu: **أثْباطٌ** ve **ثِباطٌ**. Ve hastalık onu **أثْبَطَه**: neredeyse ondan ayrılmadığı zaman.

تاج العروس:
ث ب ط
**ثَبَطَهُ** bir işten: onu engelledi ve onu ondan yavaşlattı; İbn Düreyd’den; her ikisinde de **كثَبَّطَهُ** gibi, **تَثْبيطاً**; ve bunu el-Cevherî nakletti ve onun nassı: **ثَبَّطَه** bir işten **تَثْبيطاً**: onu ondan meşgul etti. Dedim: ve bu, el-Leys’in sözüdür. Ve başkası dedi: **ثَبَّطَه** bir şeyden. Ve onu **ثَبَطَه**: onu ağırdan aldırdığı ve onu sabitlediği zaman. Ve O’nun تعالى sözü: “fakat Allah onların harekete geçmelerini kerih gördü de onları **فثَبَّطَهُم**” Ebû İshâk dedi: **التَّثْبيطُ**: insanı, yaptığı bir şeyden geri çevirmendir. Ve başkası dedi: **التَّثْبيطُ**: insan ile onun istediği şey arasına girmendir. Ve **الجَمْهَرَة**’de: dudağı **ثَبِطَتْ**: şişti, **ثَبْطاً** fetha ile ve hareke ile; dedi ki: ve **ثَبَتٍ** değildir; **الجَمْهَرة** nüshalarında böyle vâki oldu; ve bazılarında, **المُوَّحَدَة**’nin **المُثَلَّثَة** üzerine takdimi iledir; ve biz onu yerinde zikrettik. Ve onu iş üzerinde **ثَبَطَه** **ثَبْطاً** ve yine onu **ثَبَّطَه** **تَثْبيطاً**: onu onun üzerinde durdurdu; böylece o **فتَثَبَّطَ** yani durdu. Ve **الثَّبِطُ** **كَكَتِفٍ** gibi: işinde ahmak olan ve zayıf olan. Ve **الثَّبِطُ**: bizden ağır, yavaş olan; ve attan, taş üzerinde sıçraması ağır olan; denir: **فَرَسٌ ثَبِطٌ** ve **رَجُلٌ ثَبِطٌ**; ve denir: **قومٌ ثَبِطونَ**; ve o, **بهاءٍ** iledir. Ve ondan hadis: “Sevde, Müzdelife gecesi, insanların izdihamından önce ve ondan önce hareket etmek için Peygamber’e -Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun- izin istedi; ve o **ثَبِطَةً** bir kadın idi; böylece ona izin verdi.” Ve o **ثَبِطَ** etti, **كفَرِحَ** gibi. es-Sâğânî dedi: kıyas bunu gerektirir. Çoğul: **أَثْباطٌ** ve **ثِباطٌ**; sonuncusu kesra iledir. Ve hastalık onu **أَثْبَطَهُ**: neredeyse ondan ayrılmadığı zaman; el-Cevherî onu böyle nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رَجُلٌ ثَبِطٌ** **ككَتِفٍ** gibi: ayrılmaz. Ve el-Asma‘î inşâd etti:
" Lَيْسَ بمُنْهَكِّ البُروكِ فِرْشِطِهْ
" ولا بِمهْراجِ الهَجيرِ ثَبِطِهْ و **اثْبَأْطَطْتُ** bir işten: onu terk ederek geri kaldım: **كاثْبَأْجَجْتُ** gibi
