# ثبن (ث-ب-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A8%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ب - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والنون والباء معهما
ن ب ث، ب ث ن، ث ب ن مستعملات
نبث:
النَّبيثةُ: التُّراب الذي يُنبَثُ من البئْر والنَّهر، أي يُخرَجُ، والجمع النَّبائث.
وكانَ أبو دُلامةَ عند أبي لَيْلَى، وهو على القضاءِ، وكانت عنده شهادةٌ لرجلٍ، فقال ابن أبي لَيْلَى: لا تُقبَل شَهادتُه، فأبَى اِلاّ ان يَشهدَ. وكان ابن أبي ليلَى يَغمِزُ في نَسبَه، فلمّا جَلَس للشّهادة أنشد:
إنِ الناسُ غَطّوني تَغَطَّيْتُ عنهُمُ		وانْ بَحَثُوا عنّي ففيهِم مَباحِـثُ
وان حَفَروا بِئْري حَفَرْتُ بئارَهم		فسوف يُرَى آثارُهم والنّبـائث
فأجازَ شَهادَتَه.
بثن:
البَثْنَةُ اسمُ رَمْلةٍ لَيِّنةٍ، ويُصَغَّر بُثَيْنَةً، وبها سُمِّيَتِ المرأةُ بُثَينةَ لِلِينها.
والبَثنِيّةُ بلادٌ بالشام.
ثبن:
ثَبَنْت ثِباناً، وتَثَبَنتَ اذا جعَلْتَ شيئاً في الوِعاء ثم حَمَلتَه بينَ يَدَيْكَ.
والثِّبان: طَرَف الرِّداء، ثَبَنَه ثَبْناً وثِباناً.
وثَبنِةُ: موضعٌ.
والثبنِيّة: جِنسٌ من الحِنْطة.

##### Türkçe

باب **الثاء** و**النون** و**الباء** معهما
**ن ب ث**، **ب ث ن**، **ث ب ن** kullanımdadır.

**نبث**:
**النَّبيثةُ**: **البئْر** ve **النَّهر**’den **يُنبَثُ** edilen, yani çıkarılan toprak; çoğulu **النَّبائث**’tir.
**أبو دُلامةَ**, **أبي لَيْلَى**’nın yanında idi; o da kadılık üzerinde idi. Onun yanında bir adam için bir şahitlik vardı; **ابن أبي لَيْلَى** dedi ki: “Onun şahitliği kabul edilmez.” O ise ancak şahitlik etmeyi reddetmedi. **ابن أبي ليلَى** onun nesebinde ayıp arıyordu; şahitlik için oturunca şu beyitleri okudu:
Eğer insanlar beni örterlerse onlardan örtünürüm		ve eğer beni araştırırlarsa, onların içinde araştırmalar vardır
ve eğer kuyumu kazarlarsa, ben de onların kuyularını kazarım		o zaman onların izleri ve **النّبائث** görülecektir
Bunun üzerine onun şahitliğini geçerli saydı.

**بثن**:
**البَثْنَةُ** yumuşak bir kumluğun adıdır; küçültmesi **بُثَيْنَةً** yapılır; yumuşaklığından dolayı kadına **بُثَينةَ** adı verilmiştir.
**البَثنِيّةُ**: Şam’da bir beldedir.

**ثبن**:
**ثَبَنْت** **ثِباناً**; ve **تَثَبَنتَ**: bir şeyi kaba koyup sonra onu iki elinin arasında taşıdığın zaman.
**الثِّبان**: ridânın ucu; onu **ثَبْناً** ve **ثِباناً** olarak **ثَبَنَه**.
**وثَبنِةُ**: bir yerdir.
**والثبنِيّة**: buğdaydan bir cinstir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ثَبَنْتُ الثوب أَثْبِنُهُ ثَبْناً وثِباناً، إذا ثَنَيْتُ طرفه وخِطْتُهُ. والثِبانُ بالكسر: وعاءٌ نحو أن تعطف ذيلَ قميصك فتجعلَ فيه شيئاً. تقول منه: تَثَبَّيْتُ الشيءَ على تَفَعَّلْتُ، إذا جعلتَه فيه وحملته بين يديك، وكذلك إذا لَففتَ عليه حُجزةَ سراويلك من قدَّام.

##### Türkçe

**ثَبَنْتُ** **الثوب** **أَثْبِنُهُ** **ثَبْناً** ve **ثِباناً**: onun ucunu katlayıp onu diktiğim zaman.

**والثِبانُ** (kesre ile): bir kap; meselâ gömleğinin eteğini kıvırıp onun içinde bir şey yapman (gibi). Ondan şöyle dersin: **تَثَبَّيْتُ** **الشيءَ** (vezni üzere) **على تَفَعَّلْتُ**; onu onun içine koyup onu iki elinin arasında taşıdığın zaman; yine, ön taraftan şalvarının kuşağını onun üzerine sardığın zaman da (böyledir).

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ن ب
ثبن ، بنث ، بثن .
ثبن : في حديث عُمر : أنه قال : إذا مَرّ أحدُكم بحائط فَلْيَأْكُل منه ولا يَتَّخِذْ ثُبَاناً .
قال أبو عُبَيد : قال أبو عَمْرو : والثُّبَان :
الوِعَاءُ الذي يُحْمَل فيه الشَّيْءُ ، فإِن حَمَلْته بين يَدَيك ، فهو ثُبَانٌ . وقد ثَبَنْت ثُبَاناً . فإِن جَعَلْته في حِضْنك ، فهو خُبْنَة .
يَعني بالحَديث : المُضْطَرّ الجائع يَمُرّ بحائط رَجُلٍ فيأكُل من ثمر نَخْله ما يَرُدّ جَوْعَته .
وقال شَمِرٌ : قال ابن الأَعْرابي وأبُو زَيد : الثُّبَان : واحدُها : ثُبْنَة ، وهي الحُجْزة تُحْمل فيها الفاكهةُ وغيرُها ؛ وقال الفَرَزْدق :
ولا نثَر الجانِي ثُباناً أمامها
ولا انتَقَلَتْ مِن رَهْبَةِ سَيْلٍ مِذْنَبِ
قال : وقال أبو سعيد : ليس الثُّبَان بالوعاء ، ولكن ما جُعل فيه من التمر فاحتُمل في وعاءٍ أو غيره ، فهو ثُبان ، وقد يَحْمل الرجل في كُمِّه فيكون ثُبانَه .
ويقال : قدم فلانٌ بثُبَانٍ في ثوبه .
وما أَدْري ما هو ؟
وثَبَنه في ثَوبه .
ولا تكون ثُبْنة إلا ما حَمَل قُدَّامه وكان قليلاً . فإذا عَظُم فقد خَرج مِن حدِّ الثُّبان .
بنث : ثعلبَ : عن ابن الأعرابي ، قال : البَيْنِيث : ضربٌ من سَمَك البحر .
نبث : أبو عُبَيد : هي ثَلّة البئر ونَبِيثها ، وهي ما يُسْتَخرَج من تُراب البئر إذا حُفِرت ؛ وقد نُبِثَت نَبْثاً .
وقال غيره : يقال : ما رأيتُ له عيْناً ولا نَبْثاً ، كقولك : ما رأيتُ له عَيناً ولا أثَراً ؛ وقال الراجز :
فلا تَرى عيْناً ولا أَنْباثاً
إلا مَعَاث الذِّئْب حين عاثا
فالأنْباث : جمع نَبَث : وهو ما أُثِير وحُفِرَ واسْتنْبِث .
وقال زُهير يَصف عَيْراً وأُتُنَه :
يَخِرُّ نَبِيثُها عن جانبيه
فليس لوَجْهه منها وِقاءُ
وقال ابن الأعرابي : نَبِيثها : ما نُبِث بأَيديها ، أي حَفرت من التراب .
قال : وهو النَّبيثُ ، والنَّبيذ ، والنَّحيتُ ، كلُّه واحد .
بثن : في حديث خالد بن الوليد : أنّه خَطب فقال : إنَّ عُمَرَ اسْتَعملَنِي عَلَى الشام وهو له مُهِمٌّ ، فلما أَلْقَى الشامُ بَوانِيَه وصار بَثَنِيَّةً وعَسَلاً عَزلني واستَعمل غيري .
قال أبو عُبَيد : قولُه : صار بَثَنِيَّةً وعَسلاً ، فيه قولان :
يقال : البَثِنيّةُ : حِنْطةٌ منْسُوبة إلى بلدة معروفة بالشام ، من أَرض دِمَشق يقال لها البَثَنِيَّة .
والقول الآخر : أنّ البَثنيّة : الرّمْلة اللَّيِّنة ، وذلك أنّ الرّمْلة اللّيّنة يقال لها : بَثْنَة ، وتصغيرُها : بُثَيْنَة .
وأراد خالد أنَّ الشّام لمّا سَكن وذهَبت شَوْكته وصار ليِّناً لا مَكْرُوه فيه خِصْباً كالحِنطة والعَسَل عَزَلني .
أبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : البَثْنَة : الزُّبْدة ، والبَثْنة : النَّعْمَة في النِّعمة ، والبَثْنة : الرَّمْلة اللَّيِّنة ، والبَثْنة : المرأة الحَسْناء البَضَّة الناعمة .
قال : ومعنى قول خالد : أنها صارت كأنّها زُبْدة ناعمة .
وقرأت بخط شَمِر وتَقييده ، قال : البِثْنة ، بكسر الباء : الأَرض اللَّيّنة ، وجمعها : بُثُن .
ويُقال : هي الأَرْض الطَّيِّبة .
وقيل : البُثُن : الرِّيَاضُ ؛ وأَنشد قولَ الكُمَيْت :
مَباؤُكَ في البُثُن النَّاعِما
تِ عَيْناً إذا رَوَّحَ المُؤْصِلُ
يقول : رِياضُكَ تَنْعَم أَعْينَ الناس ، أي تُقِرّ عُيونهم إذا أَراح الرَّاعي نَعمه أصِيلاً . والمَبَاءُ ، والمَباءة : المَنْزِل .
قال شَمِرٌ : قال الغَنَوِيّ : بَثَنِيّة الشام : حِنْطَةٌ أو حَبَّة مُدَحْرَجَة .
قال : ولم أجد حَبَّةً أَفضل منها ، وقال ابنُ رُوَيْشد الثَّقَفِيّ :
فأدْخَلْتُها لا حِنْطَةً بثَنِيَّةً
تُقَابِلُ أَطْرَافَ البُيُوتِ ولا حُرْفا
وقال : بَثَنِيَّة : مَنْسُوبة إلى قرية بالشام بين دِمَشق وأَذْرِعات .

##### Türkçe

ث ن ب
**ثبن** , **بنث** , **بثن** .

**ثبن** : Ömer’in hadîsinde: “Sizden biri bir duvarın yanından geçerse ondan yesin ve **ثُبَاناً** edinmesin.” dediği (rivayet edilmiştir).
Ebû Ubeyd dedi: Ebû Amr dedi: ve **الثُّبَان**:
İçinde şey taşınan kaptır; eğer onu iki elinin arasında taşırsan, o **ثُبَانٌ**’dır. Ve ben bir **ثُبَاناً** **ثَبَنْت**. Eğer onu kucağına koyarsan, o **خُبْنَة**’dir.
Hadîsle şunu kasteder: muztar, aç kimse bir adamın duvarının yanından geçer de hurma ağacının meyvesinden açlığını giderecek kadar yer.
Şemir dedi: İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Zeyd dedi: **الثُّبَان**: onun teki: **ثُبْنَة**’dir; o, meyvenin ve başkasının taşındığı kuşaktır; Ferazdak dedi ki:
ولا نثَر الجانِي ثُباناً أمامها
ولا انتَقَلَتْ مِن رَهْبَةِ سَيْلٍ مِذْنَبِ
Dedi: Ebû Saîd dedi: **الثُّبَان** kap değildir; fakat onda hurmadan konulan şeydir; bir kapta veya başkasında taşınırsa o **ثُبان**’dır; adam bazen onu yeninde taşır da onun **ثُبان**’ı olur.
Ve denir: falan kimse elbisesinde bir **ثُبَانٍ** ile geldi.
Ve ben onun ne olduğunu bilmiyorum?
Ve onu elbisesinde **ثَبَنه**.
Ve **ثُبْنة** ancak önünde taşıdığı ve az olan şey olur. Eğer büyürse, **الثُّبان** sınırından çıkmış olur.

**بنث** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **البَيْنِيث**: deniz balığından bir türdür.

**نبث** : Ebû Ubeyd: o, kuyunun **ثَلّة**’si ve **نَبِيث**’idir; o, kuyu kazıldığında kuyunun toprağından çıkarılan şeydir; ve **نُبِثَت** bir **نَبْثاً** ile.
Başkası dedi: denir: “Onun için ne bir göz gördüm ne de bir **نَبْثاً**”, senin “Onun için ne bir göz gördüm ne de bir iz” demen gibi; Râciz dedi ki:
فلا تَرى عيْناً ولا أَنْباثاً
إلا مَعَاث الذِّئْب حين عاثا
Buna göre **الأنْباث**: **نَبَث**’in çoğuludur; o, kaldırılan, kazılan ve **اسْتنْبِث** edilen şeydir.
Züheyr bir yaban eşeğini ve dişilerini vasfederken dedi ki:
يَخِرُّ نَبِيثُها عن جانبيه
فليس لوَجْهه منها وِقاءُ
İbnü’l-A‘râbî dedi: **نَبِيثها**: onların elleriyle **نُبِث** edilen şeydir; yani topraktan kazdılar.
Dedi: ve o **النَّبيثُ**’tir, ve **النَّبيذ**’dir, ve **النَّحيتُ**’tir; hepsi birdir.

**بثن** : Hâlid b. Velîd’in hadîsinde: hutbe irad edip dedi ki: “Şüphesiz Ömer beni Şam üzerine tayin etti, o ise onun için mühim idi; Şam temellerini atınca ve **بَثَنِيَّةً** ve bal olunca beni azletti ve başkasını tayin etti.”
Ebû Ubeyd dedi: onun sözü: “**بَثَنِيَّةً** ve bal oldu”nda iki söz vardır:
Denir: **البَثِنيّةُ**: Şam’da bilinen bir beldeye nisbet edilen bir buğdaydır; Dımaşk toprağından ona **البَثَنِيَّة** denilen (yerdendir).
Diğer söz: **البَثنيّة** yumuşak kumluktur; çünkü yumuşak kumluğa **بَثْنَة** denir; onun küçültmesi: **بُثَيْنَة**.
Hâlid şunu istedi: Şam sakinleşince ve dikenliği gidince ve içinde hoşlanılmayan bir şey olmaksızın yumuşak, buğday ve bal gibi bereketli olunca beni azletti.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi ki: **البَثْنَة**: tereyağıdır; ve **البَثْنة**: nimette nimet (artışı)dır; ve **البَثْنة**: yumuşak kumluktur; ve **البَثْنة**: güzel, dolgun, yumuşak kadın(dır).
Dedi: Hâlid’in sözünün mânası: onun sanki yumuşak tereyağı gibi olduğudur.
Şemir’in hattıyla ve kaydıyla okudum, dedi ki: **البِثْنة**, bâ’nın kesresiyle: yumuşak arazidir; onun çoğulu: **بُثُن**.
Ve denir: o, iyi arazidir.
Ve denildi: **البُثُن**: çayırlardır; Kümeyt’in sözünü şâhid getirdi:
مَباؤُكَ في البُثُن النَّاعِما
تِ عَيْناً إذا رَوَّحَ المُؤْصِلُ
Der ki: çayırların insanların gözlerini nimetlendirir; yani çoban ikindi vakti hayvanlarını dinlendirdiğinde gözlerini sevindirir. Ve **المَبَاءُ** ve **المَباءة**: konaktır.
Şemir dedi: Ganavî dedi: Şam’ın **بَثَنِيّة**’si: buğdaydır veya yuvarlatılmış bir tanedir.
Dedi: ondan daha faziletli bir tane bulmadım; ve İbn Rüveyşid es-Sekafî dedi ki:
فأدْخَلْتُها لا حِنْطَةً بثَنِيَّةً
تُقَابِلُ أَطْرَافَ البُيُوتِ ولا حُرْفا
Ve dedi: **بَثَنِيَّة**: Şam’da Dımaşk ile Ezrî‘ât arasında bir köye nisbet edilmiştir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والباء وما يثلثهما)
(ثبت) الثاء والباء والتاء كلمةٌ واحدة، وهي دَوامُ الشيء. يقال: ثَبَتَ ثباتاً وثُبُوتاً. ورجل ثَبْتٌ وثبيت. قال طَرَفَةُ في الثَّبيت:
فالهَبيت لا فؤادَ لـه *** والثّبيت ثبته فَهَمُه([1])(ثبج) الثاء والباء والجيم كلمةٌ واحدةٌ تتفرّع منها كَلِمٌ، وهي مُعْظَمُ الشيءِ ووَسَطُهُ. قال ابنُ دريد: ثَبَج كلِّ شيءٍ وسطُه. ورجل أثْبَجُ وامرأةٌ ثَبْجاء، إذا كان عظيمَ الجوفِ. وثَبَجَ الرّجُل، إذا أقْعَى على أطراف قدمَيْهِ كأنّه يستنجي وَتَراً([2]). قال الراجز:
إذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ *** ثَبَجْتُ يا عَمْرُو ثُبُوجَ المُحْتَطِبْ([3])وهذا إنما يُقال لأنّه يُبْرِزُ ثَبَجَه. وجمع الثَّبَجِ أثْباجٌ وثُبُوج، وقومٌ ثُبْج جمع أثْبَجَ. وتَثَبَّجَ الرجلُ بالعصا إذا جعَلَها على ظهره وجعل يديه من ورائها. وثَبَجُ الرّمْل مُعْظَمُه، وكذلك ثَبَجُ البَحْر.
فأمّا قولهم ثبّج الكلامَ تثبيجاً فهو أن لا يأِتيَ به على وَجْهِهِ. وأصله من الباب، لأنه كأنه يجمعه جمعاً فيأتي به مجتمعاً غير ملخَّص ولا مفصّل.
(ثبر) الثاء والباء والراء أصولٌ ثلاثة: الأول السهولة، والثاني الهلاك، والثالث المواظبةُ على الشيء.
فالأرض السَّهلة هي الثَّبْرَة. فأمّا ثَبْرةُ فموضعٌ معروف. قال الراجز:
نجيْتُ نَفْسِي وتركت حَزْرَه *** نِعم الفَتَى غادرتُه بِثَبْرَه
 	* لن يُسْلِمَ الحُرُّ الكريمُ بِكْرَهْ([4]) *

قال ابنُ دُريد: والثَّبْرَةُ ترابٌ شبيه بالنُّورَة إذا بلغ عِرْقُ النَّخْلةِ إليه وقف، فيقولون: بلغت النخلةُ ثَبْرَةً من الأرض.
وثَبِيرٌ: جبل معروف. ومَثْبِرُ النّاقة: الموضع الذي تطرح فيه ولدها. وثَبَرَ البحرُ جَزَرَ، وذلك يُبْدِي عن مكان ليِّنٍ سَهل.
وأما الهلاكُ فالثُّبُور، ورجل مثبور هالك. وفي كتاب الله تعالى: ﴿دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُوراً﴾ [الفرقان 13].
وأمّا الثالث فيقال: ثابَرْت على الشيء، أي واظَبت. وذكر ابنُ دريدٍ: تثابَرَتِ([5]) الرِّجالُ في الحرب إذا تواثَبَتْ. وهو من هذا الباب الأخير.
(ثبن) الثاء والباء والنون أصلٌ واحد، وهو وعاء من الأوعية. قالوا: الثَّبْنُ اتِّخاذُك حُجْزَةً في إزارك، تجعل فيها ما اجتنيْتَه من رُطبٍ وغيره. وفي الحديث: "فليأكُلْ ولا يتَّخِذْ ثِبانا". وقال ابن دريد قياساً ما أحسبه إلاّ مصنوعاً، قال: المَثْبَنَة: كيسٌ تتخذ فيه المرأة المرآةَ وأداتَها. وزعم أنها لغة يمانية([6]).
(ثبي) الثاء والباء والياء أصلٌ واحد، وهو الدَّوام على الشيء. قاله الخليل. وقال أيضاً: التَّثْبِيَة الدَّوام على الشيء، والتثبِية الثَّناءُ على الإنسان في حياته. وأنشَدَ لِلبيد:
يُثَبِّي ثناءً مِنْ كريم وقولُه *** ألا انعَمْ على حُسْن التحيّةِ واشربِ([7])فهذا أصلٌ صحيح. وأمّا الثُّبَةُ فالعُصْبة من الفُرسان، يكُونُون ثُبَةً، والجمع ثُبَاتٌ وثُبُونَ. قال عمرو:
فأمّا يَومَ خَشْيَتِنا عليهمْ *** فتُصْبِحُ خيلُنا عُصَباً ثُبِينا([8])قال الخليل: والثُّبَة أيضاً ثُبَةُ الحوض، وهو وَسطه الذي يثوب [إليه الماء([9])]. وهذا تعليلٌ من الخليل للمسألة، وهو يدلّ على أنّ الساقط من الثبَة واوٌ قبل الباء؛ لأنّه زعم أنّه من يثوب. وقال بعد ذلك: أمّا العامّة فإنهم يصغِّرونها على ثُبَيَّة، يَتْبعون اللَّفظ. والذين يقولون ثُوَيبة في تصغير ثُبَةِ الحوض، فإنهم لزموا القياسَ فردُّوا إليها النقصان في موضعه، كما قالوا في تصغير رَوِيَّة رُوَيِّئة([10]) لأنها من روّأت. والذي عندي أنَّ الأصلَ في ثبة الحوض وثُبةِ الخيل واحدٌ، لا فرق بينهما. والتصغير فيهما ثُبَيّة، وقياسهُ ما بدأْنا به الباب في ذكر التثبية، وهو من ثبَّى على الشيءِ إذا دام. وأمّا اشتقاقه الرّويّة([11]) وأنها من روّأت ففيه نظر.
--------------ـــــ
([1]) وهذه أيضاً رواية الديوان 19 وما سيأتي في (هبت). ويروى: "قلبه قيمه" كما في شرح الديوان واللسان (ثبت، هبت).
([2]) هذا يطابق ما في الجمهرة (2: 199) وزاد في الجمهرة: "يقال استنجيت من هذه الشجرة غصناً إذا أخذته منها، ومن متن البعير وتراً. وكل شيء أخذته من شيء فقد استنجيته منه".
([3]) البيتان في الجمهرة واللسان (ثبج).
([4]) الرجز لعتيبة بن الحارث بن شهاب، وكان قد فر عن ابنه يوم ثبرة، قتلته بنو تغلب فقال ما قال. انظر الجمهرة (1: 200) ومعجم البلدان (ثبرة). قال ابن دريد: "حزرة ابنه. وكان بكره". ورواه في اللسان عن ابن دريد: "بثبرره" وقال: "إنما أراد بثبرة فزاد راء ثانية للوزن". وهو نقل غريب.
 ([5])في الأصل: "ثابرت"، صوابه من الجمهرة (1: 200) واللسان (ثبر).
([6]) انظر الجمهرة (1: 204).
([7]) ديوان لبيد 35 فينا سنة 1880 واللسان (ثبا).
 ([8]) هذه الرواية تطابق رواية الزوزني في المعلقات. وكلمة "عليهم" ساقطة من الأصل. ورواية التبريزي:
فأما يوم خشيتنا عليهم  *** فنصبح غارة متلبينا
وأما يوم لا نخشى عليهم *** فنصبح في مجالسنا ثبينا
 ([9]) التكملة من المجمل واللسان.
([10]) في الأصل: "ربه رؤبة". وانظر اللسان (19: 68).
([11]) في الأصل "الرية". وانظر التنبيه السابق.

ـ

##### Türkçe

(ثاء ve **باء** ve onları üçleyen şeyler bâbı)

(**ثبت**) **الثاء** ve **الباء** ve **التاء** bir tek kelimedir; o da şeyin devamlılığıdır. Denir: **ثَبَتَ** **ثَباتاً** ve **ثُبُوتاً**. Ve (bir) adam **ثَبْتٌ** ve **ثبيت**(tir). **طَرَفَةُ** **الثَّبيت** hakkında dedi:
فالهَبيت لا فؤادَ لـه *** والثّبيت ثبته فَهَمُه([1])(**ثبج**) **الثاء** ve **الباء** ve **الجيم** bir tek kelimedir; ondan kelimeler dallanır, o da şeyin büyüğü ve ortasıdır. İbn Düreyd dedi: Her şeyin **ثَبَج**’i onun ortasıdır. Ve (bir) adam **أثْبَجُ** ve (bir) kadın **ثَبْجاء**(dır); eğer karın boşluğu büyük ise. Ve **ثَبَجَ** adam, eğer ayaklarının uçları üzerine çömelirse, sanki bir **وَتَراً**([2]) temizleniyormuş gibi. Râciz dedi:
إذا الكُماةُ جَثَمُوا على الرُّكَبْ *** ثَبَجْتُ يا عَمْرُو ثُبُوجَ المُحْتَطِبْ([3])Ve bu ancak, onun **ثَبَج**’ini dışarı çıkardığı için söylenir. Ve **الثَّبَج**’in çoğulu **أثْباجٌ** ve **ثُبُوج**(dur); ve bir kavim **ثُبْج**, **أثْبَجَ**’ın çoğuludur. Ve adam, asâ ile **تَثَبَّجَ** ettiğinde, onu sırtına koyar ve ellerini onun arkasından yapar. Ve kumun **ثَبَج**’i onun büyüğüdür; denizin **ثَبَج**’i de böyledir.
Ama onların “**ثبّج الكلامَ تثبيجاً**” sözü ise, onu kendi vechi üzere getirmemesidir. Aslı bu bâbdandır; çünkü sanki onu bir toplama ile toplar da onu toplanmış olarak getirir; ne hulâsa edilmiş ne de tafsil edilmiş.

(**ثبر**) **الثاء** ve **الباء** ve **الراء** üç asıldır: birincisi kolaylık, ikincisi helâk, üçüncüsü şey üzerine müdâvemet.
Kolay yer ise **الثَّبْرَة**’dir. Ama **ثَبْرةُ** ise bilinen bir yerdir. Râciz dedi:
نجيْتُ نَفْسِي وتركت حَزْرَه *** نِعم الفَتَى غادرتُه بِثَبْرَه
 	* لن يُسْلِمَ الحُرُّ الكريمُ بِكْرَهْ([4]) *

İbn Düreyd dedi: Ve **الثَّبْرَةُ**, **النُّورَة**’ye benzer bir topraktır; hurma ağacının kökü ona ulaştığında durur; böylece derler ki: hurma ağacı yerden bir **ثَبْرَةً**’ye ulaştı.
Ve **ثَبِيرٌ**: bilinen bir dağdır. Ve devenin **مَثْبِرُ**’i: yavrusunu attığı yerdir. Ve deniz **ثَبَرَ** ettiğinde, çekilir; bu da yumuşak, kolay bir yerden açığa çıkarır.
Helâk ise **الثُّبُور**’dur; ve **مثبور** adam helâk olmuş(tur). Ve Allah Teâlâ’nın kitabında: ﴿دَعَوْا هُنَالِكَ ثُبُوراً﴾ [الفرقان 13].
Üçüncüsüne gelince, denir: “**ثابَرْت** على الشيء”, yani müdâvemet ettim. İbn Düreyd zikretti: savaşta erkekler **تثابَرَتِ**([5]) ettiklerinde, birbirlerine atıldılar. Ve o, bu son bâbdandır.

(**ثبن**) **الثاء** ve **الباء** ve **النون** bir tek asıldır; o da kaplardan bir kaptır. Dediler ki: **الثَّبْنُ**, izarında bir **حُجْزَةً** edinmendir; içine, topladığın **رُطبٍ** ve başkasını koyarsın. Ve hadiste: “فليأكُلْ ولا يتَّخِذْ **ثِبانا**”. Ve İbn Düreyd kıyas olarak—onu ancak uydurulmuş sanıyorum—dedi: **المَثْبَنَة**: kadının ayna ve aletini içine edindiği bir kesedir. Ve onun Yemenî bir dil olduğunu iddia etti([6]).

(**ثبي**) **الثاء** ve **الباء** ve **الياء** bir tek asıldır; o da şey üzerine devamlılıktır. Bunu Halîl söyledi. Ve ayrıca dedi: **التَّثْبِيَة** şey üzerine devamlılıktır; ve **التثبِية** insan üzerine, hayatında senâdır. Lebîd’e ait olarak inşâd etti:
يُثَبِّي ثناءً مِنْ كريم وقولُه *** ألا انعَمْ على حُسْن التحيّةِ واشربِ([7])İşte bu, sahih bir asıldır. Ama **الثُّبَةُ** ise, süvarilerden bir topluluktur; **ثُبَةً** olurlar; çoğulu **ثُبَاتٌ** ve **ثُبُونَ**(dur). Amr dedi:
فأمّا يَومَ خَشْيَتِنا عليهمْ *** فتُصْبِحُ خيلُنا عُصَباً ثُبِينا([8])Halîl dedi: Ve **الثُّبَة** ayrıca havuzun **ثُبَةُ**’sidir; o, suyun [ona döndüğü([9])] ortasıdır. Bu, Halîl’in meseleye bir ta‘lîlidir; ve o, **الثبَة**’den düşenin **الباء**’dan önce bir **واو** olduğuna delâlet eder; çünkü onun **يثوب**’dan olduğunu iddia etti. Sonra dedi: Ama avam, onu **ثُبَيَّة** üzere tasğîr eder; lafza tâbi olurlar. Havuzun **ثُبَة**’sinin tasğîrinde **ثُوَيبة** diyenler ise, kıyasa bağlı kaldılar; noksanı yerine iade ettiler; tıpkı **رَوِيَّة**’nin tasğîrinde **رُوَيِّئة**([10]) dedikleri gibi; çünkü o, **روّأت**’tendir. Benim yanımdaki ise, havuzun **ثبة**’si ile atların **ثُبة**’sinin aslı birdir; aralarında fark yoktur. İkisinde de tasğîr **ثُبَيّة**’dir. Ve onun kıyası, bâbın başında **التثبية**’yi zikretmemizdir; o da “**ثبَّى** على الشيءِ”den, eğer devamlı olursa. Ama **الرّويّة**([11])’nin iştikakı ve onun **روّأت**’ten olduğu hususunda ise, onda bir nazar vardır.
--------------ـــــ
([1]) Bu da divanın 19. rivayetidir ve (هبت)’te gelecek olan. Şöyle de rivayet edilir: “قلبه قيمه”, divan şerhinde ve Lisân’da (ثبت، هبت) olduğu gibi.
([2]) Bu, Cümhere’de (2: 199) olanla mutabıktır; Cümhere’de şu ziyade vardır: “يقال استنجيت من هذه الشجرة غصناً إذا أخذته منها، ومن متن البعير وتراً. وكل شيء أخذته من شيء فقد استنجيته منه”.
([3]) İki beyit Cümhere’de ve Lisân’da (ثبج).
([4]) Recez, عتيبة بن الحارث بن شهاب’ındır; ثبرة günü oğlundan kaçmıştı; Benû Tağlib onu öldürdü, böylece dediğini dedi. Cümhere’ye (1: 200) ve Mu‘cemü’l-büldân’a (ثبرة) bak. İbn Düreyd dedi: “حزرة onun oğludur. Ve o, بكره idi”. Lisân’da İbn Düreyd’den rivayet etti: “بثبرره” ve dedi: “O ancak بثبرة kastetti; vezin için ikinci bir راء ziyade etti”. Bu, garip bir nakildir.
 ([5]) Asılda: “ثابرت”; doğrusu Cümhere’den (1: 200) ve Lisân’dan (ثبر).
([6]) Cümhere’ye (1: 204) bak.
([7]) Lebîd divanı 35, 1880 yılı baskısında; ve Lisân (ثبا).
 ([8]) Bu rivayet, Zûzenî’nin Muallakât rivayetine mutabıktır. “عليهم” kelimesi asıldan düşmüştür. Tebrîzî’nin rivayeti:
فأما يوم خشيتنا عليهم  *** فنصبح غارة متلبينا
وأما يوم لا نخشى عليهم *** فنصبح في مجالسنا ثبينا
 ([9]) Tekmile, Mücmel ve Lisân’dandır.
([10]) Asılda: “ربه رؤبة”. Lisân’a (19: 68) bak.
([11]) Asılda “الرية”. Önceki tenbihe bak.

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثُّبْنة والثِّبانُ: الموضعُ الذي تَحْمِلُ فيه من الثوب إذا تلَحَّفْتَ بالثوب أَو توَشَّحْتَ به، ثم ثنَيْتَ بين يديك بعضَه فجعلتَ فيه شيئاً، وقد اثْتَبَنْتُ في ثوبي، وثَبَنْتُ أَثْبِنُ ثَبْناً وثِباناً وتَثَبَّنْتُ إذا جَعَلْتَ في الوعاء شيئاً وحملتُه بين يديك. وثَبَنْتُ الثوبَ أَثِبْنُه ثَبْناً وثِباناً إذا ثَنَيْتَ طرَفَه وخِطْتَه مثل خَبَنْته. قال: والثِّبانُ، بالكسر، وعاءٌ نحو أَن تَعْطِفَ ذَيْلَ قَميصِك فتجعلَ فيه شيئاً تحمله، تقول منه: تَثَبَّنْت الشيءَ إذا جعلتَه فيه وحملتَه بين يديك، وكذلك إذا لَفَفْتَ عليه حُجْزةَ سَراويلِك من قُدَّام، والاسم منه الثُّبْنةُ. وقال ابن الأََعرابي: واحدُ الثُّبانِ (* قوله
«واحد الثبان إلخ» عبارة شرح القاموس: الثبان، بالضم، جمع ثبنة إلخ). ثُبْنةٌ. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، أَنه قال: إذا مَرَّ أَحدكم بحائطٍ فلْيأْكُلْ منه ولا يَتخِذْ ثِباناً؛ قال أَبو عمرو: الثِّبانُ الوِعاءُ الذي يُحْمَل فيه الشيءُ ويوضعُ بين يدَي الإنسان، فإن حملتَه بين يديك فهو ثِبانٌ، وقد ثَبَنْتُ ثِباناً، وإن جعلتَه في حِضْنِك فهو خُبْنةٌ، يعني بالحديث المضْطرَّ الجائعَ يَمُرُّ بحائطٍ فيأْكل من ثمَرِ نَخْلِه ما يَرُدُّ جَوْعَته. وقال ابن الأَعرابي وأَبو زيد: الثُّبانُ واحدتها ثُبْنةٌ، وهي الحُجْزة تُحْمَل فيها الفاكهةُ وغيرها؛ قال الفرزدق: ولا نَثَرَ الجاني ثِباناً أَمامَها،
ولا انْتَقَلَتْ من رَهْنِه سَيْل مِذْنَب.
قال أَبو سعيد: ليس الثِّبانُ بالوِعاء، ولكن ما جُعل فيه من التمر فاحتُمل في وعاء أَو غيره، فهو ثِبانٌ، وقد يَحْمِل الرجلُ في كُمِّه فيكون ثِبانَه. ويقال: قَدِمَ فلانٌ بِثبانٍ في ثوبه. قال الأَزهري: ولا أَدري ما هو الثَِّبانُ، قال: وَثَبَنَه في ثوبه، قال: ولا تكون ثُبْنةٌ إلا ما حَمَل قُدَّامَه وكان قليلاً، فإذا كثُر فقد خرج من حدّ الثِّبانِ، والثِّبانُ طرَفُ الرداءِ حين تَثْبِنُه. والمَثْبَنةُ: كِيسٌ تَضَعُ فيه المرأَة مِرْآتَها وأَداتَها، يمانية. وثَبِنةُ: موضعٌ.

##### Türkçe

**الثُّبْنة** ve **الثِّبانُ**: elbiseye büründüğünde yahut onunla kuşandığında, elbiseden (bir şeyi) taşıdığın yer; sonra onun bir kısmını önünde katlayıp içine bir şey koyarsın. Ve ben elbisemde **اثْتَبَنْتُ** ettim; ve **ثَبَنْتُ** ederim, **أَثْبِنُ**; **ثَبْناً** ve **ثِباناً** (olarak); ve **تَثَبَّنْتُ** (şu durumda): kapta bir şey yaptığında ve onu önünde taşıdığında. Ve **ثَبَنْتُ الثوبَ** ederim, **أَثِبْنُه**; **ثَبْناً** ve **ثِباناً** (olarak), (şu durumda): onun ucunu katlayıp diktin; **خَبَنْته** gibi. Dedi ki: ve **الثِّبانُ**, kesre ile, bir kaptır; meselâ gömleğinin eteğini kıvırıp içine taşıdığın bir şey koyman gibi; ondan şöyle dersin: **تَثَبَّنْت الشيءَ** (şu durumda): onu içine koyduğunda ve onu önünde taşıdığında; ve yine (şu durumda): pantolonunun kuşağını önden onun üzerine doladığında; bunun adı **الثُّبْنةُ**’dir. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الثُّبانِ**’ın teki
(* Onun sözü: “**واحد الثبان إلخ**” Kāmûs şerhinin ibaresidir: **الثبان** damme ile, **ثبنة**’nin çoğuludur, ilh.).
**ثُبْنةٌ**. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: onun dediği (rivayet edilmiştir): Sizden biri bir duvarın yanından geçtiğinde ondan yesin ve **ثِباناً** edinmesin; Ebû Amr dedi: **الثِّبانُ** bir şeyin taşındığı kaptır ve insanın iki eli arasına konur; eğer onu iki elin arasında taşırsan o **ثِبانٌ**’dır; ve ben **ثِباناً** olarak **ثَبَنْتُ** ettim; eğer onu kucağına koyarsan o **خُبْنةٌ**’dir. Yani hadiste: sıkıntıya düşmüş aç kimseyi (kastediyor); bir duvarın yanından geçer de hurma ağaçlarının meyvesinden açlığını giderecek kadar yer. İbnü’l-A‘râbî ve Ebû Zeyd dedi: **الثُّبانُ**; onun bir tanesi **ثُبْنةٌ**’dir; o, meyvenin ve başkasının taşındığı kuşaktır; el-Ferazdak dedi ki:
ولا نَثَرَ الجاني ثِباناً أَمامَها،
ولا انْتَقَلَتْ من رَهْنِه سَيْل مِذْنَب.
Ebû Saîd dedi: **الثِّبانُ** kap değildir; fakat hurmadan onun içine konulmuş olan şeydir; bir kapta yahut başka bir şeyde taşınırsa o **ثِبانٌ**’dır; ve adam bazen onu yeninde taşır da onun **ثِبانُه**’u olur. Ve denir: falan kimse elbisesinde **بِثبانٍ** ile geldi. el-Ezherî dedi: Ben **الثَِّبانُ**’ın ne olduğunu bilmiyorum. Dedi ki: ve onu elbisesinde **وَثَبَنَه**. Dedi ki: **ثُبْنةٌ** ancak önünde taşıdığı ve az olan şey olur; eğer çoğalırsa artık **الثِّبانِ**’ın sınırından çıkmıştır. Ve **الثِّبانُ**: onu **تَثْبِنُه** ettiğin zaman ridânın ucudur. Ve **المَثْبَنةُ**: kadının aynasını ve aletini içine koyduğu bir kesedir; Yemenîdir. Ve **ثَبِنةُ**: bir yerdir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ثَبَنَ الثَّوْبَ يَثْبِنُه ثَبْناً وثِباناً ، بالكسْرِ ) ، إذا ( ثَنَى طَرَفَه وخاطَه ) مِثْل خَبَنَه ؛ كما في الصِّحاحِ .
( أَو ) ثَبَنَ الرَّجُلُ : ( جَعَلَ في الوِعاءِ شَيئاً وحَمَلَهُ بينَ يَدَيْهِ كتَثَبَّنَ ) .
( وفي الصِّحاحِ تقولُ : تَثَبَّنْتُ الشيءَ ، على تَفعَّلْت ، إذا جَعَلْتَه في الثِّبانِ ، وحَمَلْتَه بينَ يَدَيْك ؛ ( وكذا إذا لَفَقَ ) عليه ( حُجْزَةَ سَراوِيلِه مِن قُدَّامَ ) ، انتَهَى .
( والثَّبِينُ ) ، كأَميرٍ ، ( والثِّبانُ ، بالكسْرِ ، والثُّبْنَةُ ، بالضَّمِّ ) ، واقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ على الأَخيرَةِ : ( المَوْضِعُ الذي تَحْمِلُ فيه من ثَوْبِكَ ) إذا تَلَحَّفْتَه أَو تَوَشَّحْتَه ، ثم ( تَثْنِيه بينَ يَدَيْكَ ، ثم تَجْعَلُ فيه مِن التَّمْرِ أَو غيرِهِ ) ؛ ) وفي الصِّحاحِ : فتَجْعَلَ فيه شيئاً .
وفي حَدِيْث عُمَرَ ، رضِيَ اللَّهُ تعالَى عنه : ( إذا مَرَّ أَحدُكم بالحائِطِ فلْيَأْكُلْ منه ولا يَتَّخِذْ ثِباناً ) ؛ يعْنِي بذلِكَ المُضْطرَّ الجائِعَ يَمُرُّ بحائِطِ الرَّجُل فيَأكُل مِن تمرِ نَخْلِه ما يَرُدُّ به جَوْعَته ؛ قالَ الفَرَزْدَقُ :

ولا نَثَرَ الجاني ثِباناً أَمامَهاولا انْتَقَلَتْ من رَهْنِه سَيْل مِذْنَبِقالَ الأَزْهرِيُّ : وقيلَ : ليسَ الثِّبانُ بوعاءٍ ، ولكن ما جُعِل فيه مِن التَّمْرِ فاحْتُمِل في وِعاءٍ أَو في غيرِهِ ، وقد يَحْمِل الرَّجُلُ في كُمِّه فيكون ثِبانَه .
ويقالُ : قَدِمَ فلانٌ بثِبانٍ في ثَوْبِه .
قالَ : ولا أَدْرِي ما هو ؛ قالَ : ولا تكونُ ثُبْنَةٌ إلا ما حَمَلَ قُدَّامَه وكانَ قَليلاً ، فإذا عظمَ فقد خَرَجَ مِن حدِّ الثِّبانِ .
( وقد اثْتَبَنْتُ في ثَوْبِي ) ، كذا في النُّسخِ ، والصَّوابُ : أَثْبَنْتُ كأَكْرَمْتُ كما في المُحْكَمِ .
( والمَثْبَنَةُ : كِيسٌ تَضَعُ فيه المرأَةُ مِرْآتَها وأَداتَها ) ، يمانيَّةٌ .
( و ) ثَبِنَةٌ ، ( كفَرِحةٍ : ع ) ؛ ) عن ابنِ سِيْدَه .
( وسعيدُ بنُ ثُبَّانٍ ، كرُمَّانٍ : مُحَدِّثٌ ) .
( قُلْتُ : والصَّوابُ فيه بثان بتقْدِيمِ الموحَّدَةِ ، وهو الذي رَوَى عنه هَارونُ بنُ سعيدٍ الإيليُّ ، وهو أَخُو يوسف الذي تقدَّمَ ذِكْرُه في بَثَنَ ، وقد ذَكَرْنا هناك ما يُؤَيِّدُ ما ذَهَبْنا إليه .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
ثَبَنَ في ثَوْبِه مِثْل أَثْبن وتَثَبَّنَ ؛ نَقَلَه ابنُ سِيْدَه .
والثُّبانُ ، بالضمِّ : جَمْعُ ثُبْنَةٌ ، للحُجْزةِ تُحْمَل فيها الفاكِهَةُ .

##### Türkçe

: **ثَبَنَ الثَّوْبَ يَثْبِنُه ثَبْناً وثِباناً ، بالكسْرِ** , eğer **ثَنَى طَرَفَه وخاطَه** ise; **خَبَنَه** gibi; **الصِّحاح**’ta olduğu üzere.
(**أَو**) **ثَبَنَ الرَّجُلُ**: **جَعَلَ في الوِعاءِ شَيئاً وحَمَلَهُ بينَ يَدَيْهِ كتَثَبَّنَ**.
(**وفي الصِّحاحِ** şöyle dersin: **تَثَبَّنْتُ الشيءَ** , **تَفعَّلْت** üzere, eğer onu **الثِّبانِ** içine koyduysan ve onu iki elinin arasında taşıdıysan; (**وكذا إذا لَفَقَ**) onun üzerine (**حُجْزَةَ سَراوِيلِه مِن قُدَّامَ**) (yamaladı/ekledi) ise; bitti.

(**والثَّبِينُ**) , **أَميرٍ** gibi, (**والثِّبانُ ، بالكسْرِ ، والثُّبْنَةُ ، بالضَّمِّ**) ve el-Cevherî yalnız sonuncusuyla yetinmiştir: **المَوْضِعُ الذي تَحْمِلُ فيه من ثَوْبِكَ**; eğer onu büründüysen yahut omuzladınsa, sonra (**تَثْنِيه بينَ يَدَيْكَ ، ثم تَجْعَلُ فيه مِن التَّمْرِ أَو غيرِهِ**)؛ ) ve **الصِّحاح**’ta: içine bir şey koyarsın.

Ömer’in hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: (**إذا مَرَّ أَحدُكم بالحائِطِ فلْيَأْكُلْ منه ولا يَتَّخِذْ ثِباناً**)؛ bununla, aç muztar olanın, adamın bahçesinin yanından geçip hurma ağaçlarının hurmasından açlığını giderecek kadar yemesini kasteder; el-Ferezdak dedi ki:

ولا نَثَرَ الجاني ثِباناً أَمامَها
ولا انْتَقَلَتْ من رَهْنِه سَيْل مِذْنَبِ

el-Ezherî dedi ki: ve denildi ki: **الثِّبانُ** bir kap değildir; fakat hurmadan onun içine konulan şeydir; bir kapta yahut başka bir şeyde taşınır; adam bazen yeninde taşır da o onun **ثِبانَه**’i olur.
Ve denir ki: falan, elbisesinde bir **ثِبانٍ** ile geldi.
Dedi ki: onun ne olduğunu bilmiyorum; dedi ki: **ثُبْنَةٌ** ancak önünde taşıdığı ve az olan şey olur; büyüdüğü zaman artık **الثِّبانِ** sınırından çıkmıştır.
(**وقد اثْتَبَنْتُ في ثَوْبِي**) , nüshalarda böyle; doğrusu: **أَثْبَنْتُ** , **أَكْرَمْتُ** gibi, **المُحْكَم**’de olduğu üzere.
(**والمَثْبَنَةُ : كِيسٌ تَضَعُ فيه المرأَةُ مِرْآتَها وأَداتَها**) , Yemenîdir.
(**و**) **ثَبِنَةٌ** , **فَرِحةٍ** gibi: **ع**؛ ) İbn Sîde’den.
(**وسعيدُ بنُ ثُبَّانٍ** , **رُمَّانٍ** gibi: **مُحَدِّثٌ**).
(**قُلْتُ**: ve doğrusu onda, **بثان**’dır; **الموحَّدَةِ**’yi öne almakla; o, Hârûn b. Saîd el-Îlî’nin kendisinden rivayet ettiği kimsedir; o, **بَثَنَ** maddesinde zikri geçmiş olan Yûsuf’un kardeşidir; orada, bizim gittiğimiz görüşü destekleyen şeyi zikretmiştik.

Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
**ثَبَنَ في ثَوْبِه** , **أَثْبن** ve **تَثَبَّنَ** gibi; bunu İbn Sîde nakletti.
**والثُّبانُ ، بالضمِّ**: **ثُبْنَةٌ**’nın çoğuludur; meyvenin taşındığı **الحُجْزةِ** için.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَبَنَ الثَّوْبَ
1 ثَبَنَ الثَّوْبَ ثبن الثوب , aor. ثَبِنَ , inf. n. ثَبْنٌ and ثِبَانٌ, He folded the extremity of the garment, and sewed it; (S, K;) [he made a tuck in the garment, to shorten it;] like خَبَنَهُ: (S:) or, (K,) i. e. ثَبَنَ, (TA,) he put a thing into the receptacle [thereof] and carried it before him; as also ↓ تثبّن: and in like manner, he folded and sewed over a thing the doubled upper border of his trousers in front: (K, * TA:) or شَيْئًا ↓ تثبّن has this last meaning; and signifies also he put a thing into a ثِبَان [q. v.] and carried it before him: (S:) and ثَبَنَ فِى ثَوْبِهِ, aor. and inf. ns. as above; (M;) and فِيهِ ↓ اثبن, (M, K, as in the CK,) accord. to [some of] the copies of the K اثتبن, but the former is the right reading; (TA;) and ↓ ثبّن; (M;) he put a thing into the receptacle [thereof] and carried it before him [in his garment]: (M, K: *) [see also أَخْبَنَ:] or you say, فِى ثَوْبِهِ ↓ ثبّنهُ he made it a ثِبَان (or thing carried [before him]) in his garment: (T:) and ↓ تثبّن ثِبَانًا he made a receptacle in which he [so] carried a thing before him. (T.)

2 ثَبَّنَ see 1, in two places.

4 أَثْبَنَ see 1.

5 تَثَبَّنَ see 1, in three places.

ثُبْنَةٌ
ثُبْنَةٌ ثاب ثبن ثبنه ثبننه ثبنة : see what next follows, in four places.

ثِبَانٌ
ثِبَانٌ ثبان ثبنة A receptacle, such as when one folds the skirt of his shirt and puts in it a thing and carries it before him: (S:) or the part, of the garment, which is the place wherein one carries, when he wraps it around his body, or puts a portion thereof under his right shoulder and another portion over his left shoulder, then folds before him a part of it, and puts a thing in it; as also ↓ ثُبْنَةٌ: (M:) or the part, of one's garment, which is the place wherein he carries; folding its extremity, and sewing it, before him, and then putting in it some dates or other things: as also ↓ ثَبِينٌ and ↓ ثُبْنَةٌ: (K:) and the extremity of the [garment called] رِدَآء when one folds it before him and sews it [and puts a thing in it to carry]: (M:) or a receptacle in which one carries a thing before him; (T:) and ↓ ثُبْنَةٌ, of which the pl. is ثُبَانٌ, (T,) or its pl. is ثُبَنٌ, like as the pl of خُبْنَةٌ [which has a similar meaning] is خُبَنٌ, (Har p. 427,) the doubled upper border of the trousers or waist-wrapper, in which one carries [before him] fruit and other things: [see also خُبْنَةٌ:] or, as some say, ثِبَانٌ does not signify a receptacle, but dates that are put and carried in a receptacle or some other thing: and sometimes what a man carries in his sleeve; and ↓ ثُبْنَةٌ signifies only what one carries before him, that is little in quantity: and what is great is not called ثِبَانٌ. (T.) It is said in a trad. of 'Omar, اـِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ بِحَائِطٍ فَلْيَأْكُلْ مِنْهُ وَلَا يَتَّخِذْ ثِبَانًا [When any one of you passes by a garden of palm-trees, let him eat thereof, but not take for himself, or make, a ثبان]: i. e., when a necessitous hungry person passes by a man's garden of palm-trees, he may eat of their dates what will repel his hunger. (T. [See also another reading voce خُبْنَةٌ.]) And one says, قَدِمَ فُلَانٌ بِثِبَانٍ فِى ثَوْبِهِ مَا أَدْرِى مَا هُوَ [Such a one came with a ثبان in his garment: I know not what it was]. (T.)

ثَبِينٌ
ثَبِينٌ ثبين : see ثِبَانٌ.

مَثْبَنَةٌ
مَثْبَنَةٌ مثبنه مثبنة A bag in which a woman puts her mirror and apparatus: (M, K:) of the dial. of ElYemen. (M.)

##### Türkçe

ثَبَنَ الثَّوْبَ
1 **ثَبَنَ الثَّوْبَ** ثبن الثوب, aor. **ثَبِنَ**, inf. n. **ثَبْنٌ** ve **ثِبَانٌ**, O, elbisenin ucunu katladı ve onu dikti; (S, K;) [o, onu kısaltmak için elbisede bir kıvırma yaptı;] **خَبَنَهُ** gibi: (S:) yahut, (K,) yani **ثَبَنَ**, (TA,) bir şeyi onun haznesine koydu ve onu önünde taşıdı; bunun gibi ↓ **تثبّن** da; ve aynı şekilde, pantolonunun ön tarafında iki katlanmış üst kenarını bir şeyin üzerine katlayıp dikti: (K, * TA:) yahut **شَيْئًا** ↓ **تثبّن** bu son mânaya sahiptir; ve ayrıca, bir şeyi bir **ثِبَان**’a [bkz.] koydu ve onu önünde taşıdı mânasına gelir: (S:) ve **ثَبَنَ فِى ثَوْبِهِ**, aor. ve inf. ns. yukarıdaki gibi; (M;) ve فِيهِ ↓ **اثبن**, (M, K, CK’de olduğu gibi,) K’nın nüshalarının [bazılarına] göre **اثتبن**, fakat birincisi doğru okuyuştur; (TA;) ve ↓ **ثبّن**; (M;) bir şeyi onun haznesine koydu ve onu [elbisesinde] önünde taşıdı: (M, K: *) [ayrıca bkz. **أَخْبَنَ**:] yahut sen dersin ki, فِى ثَوْبِهِ ↓ **ثبّنهُ** onu, elbisesinde bir **ثِبَان** (yahut [önünde] taşınan bir şey) yaptı: (T:) ve ↓ **تثبّن ثِبَانًا** önünde bir şeyi [böyle] taşıdığı bir hazne yaptı. (T.)

2 **ثَبَّنَ**: 1’e bak, iki yerde.

4 **أَثْبَنَ**: 1’e bak.

5 **تَثَبَّنَ**: 1’e bak, üç yerde.

ثُبْنَةٌ
**ثُبْنَةٌ** ثاب ثبن ثبنه ثبننه ثبنة : hemen ardından gelen şeye bak, dört yerde.

ثِبَانٌ
**ثِبَانٌ** ثبان ثبنة Bir hazne; kişinin gömleğinin eteğini katlayıp içine bir şey koyduğu ve onu önünde taşıdığı gibi: (S:) yahut elbisenin, kişinin bedenine sardığında, yahut onun bir kısmını sağ omzunun altına ve başka bir kısmını sol omzunun üstüne koyduğunda, sonra onun bir kısmını önünde katlayıp içine bir şey koyduğu yer olan kısmı; bunun gibi ↓ **ثُبْنَةٌ** da: (M:) yahut kişinin elbisesinin, taşıdığı yer olan kısmı; onun ucunu katlayıp önünde dikmesi, sonra içine bazı hurmalar veya başka şeyler koyması: bunun gibi ↓ **ثَبِينٌ** ve ↓ **ثُبْنَةٌ** da: (K:) ve [**رِدَآء** denilen elbisenin] ucu; kişi onu önünde katlayıp diker [ve içine taşıması için bir şey koyar] iken: (M:) yahut kişinin önünde bir şeyi taşıdığı bir hazne; (T:) ve ↓ **ثُبْنَةٌ**, bunun çoğulu **ثُبَانٌ**’dır, (T,) yahut onun çoğulu **ثُبَنٌ**’dır; tıpkı **خُبْنَةٌ**’nın [benzer bir mânası olanın] çoğulunun **خُبَنٌ** olması gibi, (Har p. 427,) pantolonun yahut bel sargısının iki katlanmış üst kenarı; kişinin [önünde] meyve ve başka şeyler taşıdığı: [ayrıca bkz. **خُبْنَةٌ**:] yahut, bazılarının dediğine göre, **ثِبَانٌ** bir hazne mânasına gelmez; bilakis, bir hazneye yahut başka bir şeye konulup taşınan hurmalar mânasına gelir: ve bazen kişinin yeninde taşıdığı şey; ve ↓ **ثُبْنَةٌ** yalnızca kişinin önünde taşıdığı, miktarca az olan şeye delâlet eder: ve büyük olan şeye **ثِبَانٌ** denmez. (T.) ‘Omar’dan bir rivayette şöyle denmiştir, اـِذَا مَرَّ أَحَدُكُمْ بِحَائِطٍ فَلْيَأْكُلْ مِنْهُ وَلَا يَتَّخِذْ ثِبَانًا [Sizden biri hurma ağaçlarının bahçesinin yanından geçtiğinde, ondan yesin; fakat kendisi için bir **ثِبَان** edinmesin, yahut yapmasın]: yani, muhtaç aç bir kişi bir adamın hurma ağaçlarının bahçesinin yanından geçtiğinde, açlığını giderecek kadar hurmalarından yiyebilir. (T. [Ayrıca bkz. **خُبْنَةٌ** maddesinde başka bir okuyuş.]) Ve kişi der ki, قَدِمَ فُلَانٌ بِثِبَانٍ فِى ثَوْبِهِ مَا أَدْرِى مَا هُوَ [Falanca, elbisesinde bir **ثِبَان** ile geldi: onun ne olduğunu bilmiyorum]. (T.)

ثَبِينٌ
**ثَبِينٌ** ثبين : **ثِبَانٌ**’a bak.

مَثْبَنَةٌ
**مَثْبَنَةٌ** مثبنه مثبنة Bir kadının aynasını ve takımını içine koyduğu bir torba: (M, K:) Yemen ehlinin lehçesindendir. (M.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَبَن
ثَبَن I ( n. ac. ثَبْن 1 ,  ثِبَاْن 23 ),
a.  Sewed or folded over, made a tuck in.

b.  Carried in his garment.

تَثَبَّنَ
تَثَبَّنَ V ,
a.  see I .

ثُبْنَة
ثُبْنَة 3t , ( pl. ثُبَن 9 ),
a.  see 23 .

مَثْبَنَة
مَثْبَنَة 17t , ( pl. مَثَاْبِنُ 44 ),
a.  Toilet-bag.

ثِبَاْن
ثِبَاْن 23 , ( pl. ثُبُن 10 ),
a.  Fold of a garment ( used for carrying things in ).

##### Türkçe

ثَبَن
ثَبَن I ( i. ac. **ثَبْن** 1 , **ثِبَاْن** 23 ),
a. Dikildi veya katlanıp üst üste getirildi, bir pile yaptı.

b. Elbisesinde taşıdı.

تَثَبَّنَ
تَثَبَّنَ V ,
a. I’e bak.

ثُبْنَة
ثُبْنَة 3t , ( çoğ. **ثُبَن** 9 ),
a. 23’e bak.

مَثْبَنَة
مَثْبَنَة 17t , ( çoğ. **مَثَاْبِنُ** 44 ),
a. Tuvalet çantası.

ثِبَاْن
ثِبَاْن 23 , ( çoğ. **ثُبُن** 10 ),
a. Bir elbisenin kıvrımı (içinde şeyler taşımak için kullanılır).
