# ثبو (ث-ب-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%A8%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ب - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%88/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ب و
نفروا إلى العدو ثبات وثبين أي جماعات متفرقة‏.‏
وعنده أثبية من الخيل وأثابي‏.‏
قال حميد الأرقط‏:‏ قد أغتدي والصبح محمر الطرر بسحق الميعة ميال العذر كأنه يـوم الرهـان المحتضـر دون أثابي من الخيل زمر ضار غدا ينفض صئبان المطر ومن المجاز‏:‏ قولهم ما يعدله عندي مال مثبّى ولا ولد عربي أي مجموع مجعول ثبات‏.‏
وثبى الله لك النعم‏:‏ ساقها إليك ثبات‏.‏
قال الحارث ابن ثعلبة الأزدي‏:‏ أثني على الله إما كنت في بلـد حسن الثناء بما ثبى لي النعمـا وثبى على الرجل‏:‏ أثنى عليه ثناء كثيراً كأنما أورد عليه ثبات منه‏.‏

##### Türkçe

ث ب و
Düşmana **ثبات** ve **ثبين** olarak, yani dağınık topluluklar hâlinde kaçtılar.
Onun yanında atlardan **أثبية** ve **أثابي** vardır.
حميد الأرقط dedi ki:
قد أغتدي والصبح محمر الطرر
بسحق الميعة ميال العذر
كأنه يـوم الرهـان المحتضـر
دون **أثابي** من الخيل زمر
ضار غدا ينفض صئبان المطر

Mecazdan: onların “Benim yanımda onu ne **مال مثبّى** ne de **ولد عربي** denk kılar” sözü; yani toplanmış, **ثبات** kılınmış (şey).
**وثبى الله لك النعم**: onları sana **ثبات** olarak sevk etti.
الحارث ابن ثعلبة الأزدي dedi ki:
أثني على الله إما كنت في بلـد
حسن الثناء بما **ثبى** لي النعمـا

**وثبى على الرجل**: ona çokça övdü; sanki ondan bir **ثبات**ı onun üzerine getirmiş gibidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( يو *!والثُّبَةُ ؛ ) بالضمِّ وتَخْفيفِ الموحَّدَةِ ، وإنَّما أَطْلَقَه اعْتِماداً على الشُّهْرةِ ؛ ( وَسَطُ الحَوْضِ ) .
( قالَ ابنُ جنِّي : الذَّاهبُ مِن *!ثُبَة الواو ، واسْتَدَلّ على ذلِكَ بأنَّ أَكْثَر ما حُذِفَتْ لامُه ، إنَّما هو مِن الواوِ ونَحْو أَخ وأَب وسَنَة وعِضَة .
قالَ ابنُ بَرِّي : الاخْتِيارُ عنْدَ المُحقِّقين أنَّ ثُبَة مِن الواوِ ، وأَصْلُها *!ثُبْوة حَمْلاً على أَخَواتِها لأنَّ أَكْثَر هذه الأَسْماء الثُّنائِيّة أَن تكونَ لامُها واواً نَحْو عِزَة وعِضَة ، ويَجوزُ أَنْ يكونَ مِن *!ثَبَيْت الماءَ أَي جَمَعْت ، وذلِكَ أنَّ الماءَ إنَّما تَجْمعُه مِن الحَوْضِ في وسطِهِ .
وجَعَلَها أَبو إسْحاق مِن ثابَ يَثُوب ، واسْتَدَلّ بقَوْلِهم ثُوَيْبَة .
قالَ الجَوْهرِيُّ : *!الثُّبَةُ وَسَطُ الحَوْضِ الذي يَثُوبُ إليه الماءُ ، والهاءُ عِوَض مِن الواوِ الذَّاهِبَةِ مِن وسطِه لأنَّ أَصْلَه ثُوَب ، كما قالوا : أَقامَ إقامةً وأَصْلُه إقْوَاماً ، فعوَّضُوا الهاءَ من الواوِ الذَّاهِبَة مِن عَيْنِ الفِعْل .
قُلْتُ : وهو الذي صَرَّح به في التَّصْريح وأَقَرَّه شُرَّاحه .
( و ) الثُّبَةُ : ( الجماعَةُ ) مِن النَّاسِ ؛ قالَ زُهَيْرٌ :
وقد أَغْدُو على ثُبَةٍ كِرامٍ
نَشَاوَى واجِدِينَ لِما نَشَاءُقالَ الرَّاغبُ : المَحْذوفُ منه

الياءُ بخلافِ ثُبَة الحَوْضِ .
قُلْتُ : ولأَجْل هذا أَشارَ المصنِّفُ بالياءِ والواوِ جَمِيعاً فتأَمَّل .
( *!كالأُثْبِيَّةِ ) ، بالضَّمِّ أَيْضاً عن ابن جنِّي ، وأَصْلُها ثُبَيٌ .
( و ) الثُّبَةُ : ( العُصْبَةُ من الفُرْسانِ ، ج *!ثُباتٌ *!وثُبُونَ ، بضَمِّهما ) ، *!وثِبُونَ ؛ بالكسْرِ أَيْضاً على حَدِّ ما يطَّردُ في هذا النّوْعِ .
( و ( عَمْرُو بنُ *!ثُبَيَ ، كسُمَيَ : صَحابيٌّ ) ، وهو الذي أَشارَ على النُّعْمان بنِ مقرن بمُناجَزَةِ أَهْلِ نَهَاوَنْد .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!ثَبَوْتُ له خَيْراً بَعْدَ خَيْرٍ أَو شرّاً : إذا وَجَّهْته إليه .
وجاءَتِ الخَيْلُ *!ثُبَاتٍ : أَي قطْعَةٌ بعْدَ قطْعَةٍ .
وتَصْغيرُ *!الثُّبَةِ : *!الثُّبَيَّةُ وجَمْعُ *!الأُثبِيَّةِ : *!الأثابيُّ *!والأَثابِيَةُ ، الهاءُ فيها بَدَلٌ مِن الياءِ الأَخيرَةِ ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ لحُمَيْدٍ الأَرْقط :
دون *!أَثابيّ من الخَيْلِ زُمَرْ والثُّبَى ، بالضمِّ والقَصْر : العالي مِن مَجالِسِ الأَشْرافِ .
قالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : وهو غَرِيبٌ نادِرٌ لم أَسْمَعْه إلاَّ في شِعْرِ الفند الزِّمَّانيّ :
تَرَكْتُ الخيلَ من آثار
لِرُمْحِي في *!الثُّبَى العالي تَفادَى كتَفادِي الوَحْ
شِ مع أَغْضَفَ رِئْبالِقالَ ابنُ سِيدَه : وقَضَيْنا على ما لم يَظْهر فيه الياء مِن هذا الباب بالياءِ لأنَّها لامٌ ، وجَعَلَ ابنُ جنِّي هذا البابَ كُلَّه مِن الواوِ .
*!والأُثبِيَّةُ ، بالضمِّ : الجماعَةُ ؛ كالأثْبَيَةِ ، بالهَمْزةِ .

##### Türkçe

: (**الثُّبَةُ**;) zamme ile ve **الموحَّدَةِ**’nin hafifletilmesiyle; ve onu ancak şöhrete dayanarak mutlak olarak kullandı; (**وَسَطُ الحَوْضِ**)dır.
(İbn Cinnî dedi ki: **ثُبَة**’de giden (harf) **الواو**’dandır; buna, lâm’ı hazfedilenin çoğunun ancak **الواو**’dan olduğuyla ve **أَخ** ve **أَب** ve **سَنَة** ve **عِضَة** benzerleriyle delil getirdi.
İbn Berrî dedi ki: muhakkikler nezdinde tercih, **ثُبَة**’nin **الواو**’dan olmasıdır; aslı **ثُبْوة**’dir; kardeşlerine hamlen; çünkü bu ikili isimlerin çoğunun lâm’ının **واواً** olmasıdır; **عِزَة** ve **عِضَة** gibi. Ve **ثَبَيْت الماءَ**’dan olması caizdir; yani “topladım”; ve bu, suyu ancak havuzun ortasında ondan toplaman sebebiyledir.
Ve Ebû İshâk onu **ثابَ يَثُوب**’dan kıldı; onların **ثُوَيْبَة** sözleriyle delil getirdi.
Cevherî dedi ki: **الثُّبَةُ** suyun kendisine döndüğü havuzun ortasıdır; **الهاءُ** onun ortasından giden **الواو**’dan bir ivazdır; çünkü aslı **ثُوَب**’dur; onların “**أَقامَ إقامةً**” demeleri gibi; aslı “**إقْوَاماً**”dır; böylece fiilin ayn’ından giden **الواو**’dan **الهاءَ**yı ivaz kıldılar.
Ben dedim ki: o, **التَّصْريح**’te açıkça ifade edilendir ve şârihleri onu kabul etmiştir.
(ve) **الثُّبَةُ**: (insanlardan) (**الجماعَةُ**)dır; Züheyr dedi ki:
وقد أَغْدُو على ثُبَةٍ كِرامٍ
نَشَاوَى واجِدِينَ لِما نَشَاءُ
Râgıb dedi ki: ondan hazfedilen, **ثُبَة الحَوْضِ**’un aksine, **الياءُ**dır.
Ben dedim ki: bunun için musannif **الياءِ** ve **الواوِ** ile birlikte işaret etti; öyleyse düşün.
(**كالأُثْبِيَّةِ**), yine zamme ile, İbn Cinnî’den; aslı **ثُبَيٌ**’dir.
(ve) **الثُّبَةُ**: (**العُصْبَةُ من الفُرْسانِ**, çoğulu **ثُباتٌ** ve **ثُبُونَ**, ikisi de zamme ile), ve **ثِبُونَ**; kesre ile de; bu türde düzenli olarak cereyan eden ölçü üzere.
(ve (**عَمْرُو بنُ ثُبَيَ**, **سُمَيَ** gibi: sahâbîdir)), ve o, Nu‘mân b. Mukarrin’e Nehâvend ehliyle çarpışmayı işaret edendir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**ثَبَوْتُ** ona hayırdan sonra hayır yahut şer: ona yönelttiğin zaman.
Atlar **ثُبَاتٍ** geldi: yani parça parça.
**الثُّبَةِ**’nin tasğîri: **الثُّبَيَّةُ**; ve **الأُثبِيَّةِ**’nin cem‘i: **الأثابيُّ** ve **الأَثابِيَةُ**; içlerindeki **الهاءُ**, son **الياءِ**dan bedeldir; ve Cevherî, Humeyd el-Arkat’tan şu beyti rivayet etti:
دون **أَثابيّ** من الخَيْلِ زُمَرْ
ve **الثُّبَى**, zamme ile ve kasr ile: eşraf meclislerinin yükseği.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: o, garîb nâdirdir; onu ancak el-Fend ez-Zimmânî’nin şiirinde işittim:
تَرَكْتُ الخيلَ من آثار
لِرُمْحِي في **الثُّبَى** العالي تَفادَى كتَفادِي الوَحْ
شِ مع أَغْضَفَ رِئْبالِ
İbn Sîde dedi ki: bu bâbda kendisinde **الياءُ** görünmeyen şey hakkında **الياءِ** ile hükmettik; çünkü o lâm’dır; ve İbn Cinnî bu bâbın tamamını **الواوِ**dan kıldı.
**والأُثبِيَّةُ**, zamme ile: (**الجماعَةُ**); **الأثْبَيَةِ** gibi, hemze ile.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَبَوْتُ لَهُ خَيْرًا بَعْدَ خَيْرٍ
1 ثَبَوْتُ لَهُ خَيْرًا بَعْدَ خَيْرٍ ثبوت له خيرا بعد خير , or شَرًّا, I sent him good after good, or evil [after evil]. (TA.) [See also 2.]

تَثْبِيَةٌ
2 تَثْبِيَةٌ تثبيه تثبية وثب , [inf. n. of ثبّى, mentioned in the T and K, in all its senses, in art. ثبى, and so in the M, except in the first of the following senses, which is there mentioned in art. ثبى and also in art. ثبو,] The act of collecting (K, TA) in successive assemblages (↓ ثُبَةً ثُبَةً). (TA.) You say, ثبّاهُ He collected it, namely, a thing, (M,) and water: (M * and TA in art. ثبو:) and he added to it, and collected it. (M, TA.) ― -b2- The collecting what is good: and also, what is bad, or evil: thus bearing two contr. significations. (K.) ― -b3- [And hence,] The praising a man in his life-time: (AA, S, K:) or praising him time after time in his life-time: (TA:) or praising him much; as though relating to him collections (↓ ثُبَات) of praise: (Z, TA;) or the mentioning of the sundry good qualities or actions: (Er-Rבghib, TA:) and the magnifying [a person]; or honouring [him]. (T, * K.) You say, ثبّى الرَّجُلَ, (M,) or ثبّى عَلَى الرَّجُلِ, (T,) He praised the man in his life-time: (T, M:) because the doing so implies the collecting his good qualities or actions. (T, * M.) ― -b4- [Hence also the contr. signification,] The blaming, or censuring, much; collecting blame, or censure, from this and that source. (TA. [The act. part. n. is rendered in the M agreeably with this explanation.]) ― -b5- The act of completing [and augmenting a thing]. (K.) You say, ثَبِّ مَعْرُوفَكَ Complete and augment [thy beneficence, or bounty, or favour]. (T.) And ثبّى اللّٰهُ لَكَ النِّعَمَ [May God complete and augment to thee benefits, or blessings: or] may God send to thee benefits, or blessings. (TA.) [See also 1.] ― -b6- The putting a thing into a good, right, or sound, state, and augmenting it. (T, K. *) ― -b7- ثبّى المَالَ He kept, preserved, guarded, or took care of, the property. (Kr, M.) -A2- ثَبَّيْتُ عَلَى الشَّىْءِ, (As, S,) inf. n. تَثْبِيَةٌ, (As, T, S, M, K,) I kept constantly, or perseveringly, to the thing. (As, T, S, M, K.) ― -b2- The inf. n. signifies also The keeping, (T,) or pursuing, (K,) the way, course, mode of acting, or the like, of one's father: (T, K:) or the doing, or acting, like one's father. (M.) ― -b3- Also The complaining of one's state, or case, and of one's want; and asking aid, or assistance, and vengeance, or avengement. (K.) [One of the meanings assigned to the verb by Golius, as on the authority of the K, and by Freytag after him, is “ Disposuit paravitque se: ” app. from the former's having found الاِسْتِعْدَادُ written in a copy of the K for الاِسْتِعْدَآءُ.] -A3- أَنَا أَعْرِفُهُ تَثْبِيَةً I know him, or it, with a seeming, not a certain, knowledge. (T, TA.)

ثُبَةٌ
ثُبَةٌ ثبه ثبة A company (T, S, M, K) of men; (T, M;) as also ↓ أُثْبِيَّةٌ; (M, K; [in the CK erroneously written اَثْبِيَة;]) and أُثْئِيَّةٌ: (TA:) a company in a state of separation or dispersion; or a distinct body, or company, of men: (T:) and a troop of horsemen; such as is termed عُصْبَة: (M, K: [in the CK, العَصَبَةُ is erroneously put for العُصْبَةُ:]) the pl. is ثُبَاتٌ and ثُبُونَ (T, S, M, K) and ثِبُونَ (S, M) and (the pl. of أُثْبِيَّةٌ, TA) أَثَابِىُّ and أَثَابِيَةٌ, in which last the ة is a substitute for the last ى [of أَثَابِىُّ]: (M, TA:) or [accord. to some,] أَثَابِىُّ, which signifies companies, has no sing.; but, as some say, its sing. is ↓ أَثْبِيَّةٌ, of the measure أُفْعُولَةٌ, [originally أُثْبُويَةٌ,] which means a numerous company: (Ham p. 796:) [it is also said that] ثُبًى is a pl. of ثُبَةٌ as meaning a company; (L in art. ثوب, and Ham p. 271;) and hence the phrase الثُّبَى العَالِى, for الثُّبَى العَالِيَةُ, [the high, or exalted, companies,] the former word being made masc. because it is like زُلَمٌ [which is sing. and masc.]; but some say that this word here means the assemblies of the nobles: (Ham ubi suprב:) IAar says, الثُّبَى العَالِى مِنْ مَجَالِسِ الأَشْرَافِ; but [ISd observes,] this is extraordinary, and I have not heard it except in the poetry of El-Find EzZimmבnee. (M.) Accord. to some, it is from ثَابَ, being originally ثُوبَةٌ; and its dim. is ثُوَيْبَةٌ: (T:) or it is originally ثُبَىٌ: (S:) accord. to Er-Rבghib, the letter elided from ثُبَةٌ as meaning “ a company, ” but not as relating to a wateringtrough or tank, is ى; and ISd holds it to be ى: and [if so,] its dim. is ↓ ثُبَيَّةٌ: (TA:) [but ISd adds,] IJ says that the elided letter is و, because it is this in most cases, as in أَبٌ and أَخٌ and سَنَةٌ and عِضَةٌ &c. (M in arts. ثبو and ثبى.) [See also art. ثوب. It seems to signify also An assemblage, or a collection, of things of any kind:] see 2, in two places. ― -b2- Also The middle of a wateringtrough or tank, (T, S, M, K,) to which the water returns [when it has been emptied], (S,) or to which what remains of the water returns: (T:) and the place where the water collects in a valley or low ground: (Aboo-Kheyreh, T:) but this is from ثَابَ; (T, S; *) the ة is a substitute for the و, the medial radical, which is suppressed; for it is originally ثُوَبٌ: (S:) or it is originally ثُوبَةٌ: (T:) or it may be from ثَبَّيْتُ “ I collected: ” but Aboo-Is-hבk makes it to be from ثَابَ المَآءُ, aor. يَثُوبُ; and this he infers to be the case from their saying that the dim. is ثُوَيْبَةٌ. (M.) [See also art. ثوب.]

ثَبِىٌّ
ثَبِىٌّ ثبى ثبي One who praises men much [while they are living: see 2]. (TA.)

ثُبَيَّةٌ
ثُبَيَّةٌ ثبيه ثبية : see ثُبَةٌ, of which it is said to be the dim.

أُثْبِيَّةٌ
أُثْبِيَّةٌ ذ : see ثُبَةٌ, in two places.

مُثَبًّى
مُثَبًّى مثبى مثبي Property collected together. (TA.)

##### Türkçe

**ثَبَوْتُ لَهُ خَيْرًا بَعْدَ خَيْرٍ**
1 **ثَبَوْتُ لَهُ خَيْرًا بَعْدَ خَيْرٍ** ثبوت له خيرا بعد خير, yahut **شَرًّا**, ona iyilikten sonra iyilik, yahut kötülük [kötülükten sonra] gönderdim. (TA.) [Bkz. ayrıca 2.]

**تَثْبِيَةٌ**
2 **تَثْبِيَةٌ** تثبيه تثبية وثب , [**ثبّى**’nın mastarı; T ve K’da, ثبى maddesinde, bütün mânalarında zikredilmiştir; M’de de böyledir; ancak aşağıdaki mânaların birincisi müstesna olup orada ثبى maddesinde ve ayrıca ثبو maddesinde zikredilmiştir,] ardışık topluluklar hâlinde (↓ **ثُبَةً ثُبَةً**) toplama fiili. (TA.) Şöyle dersin: **ثبّاهُ** O, onu topladı; yani bir şeyi; (M,) ve suyu: (M* ve TA, ثبو maddesinde:) ve ona ekledi, ve onu topladı. (M, TA.) — -b2- İyi olanı toplama: ve ayrıca, kötü olanı, yahut şerri toplama: böylece iki zıt mânayı taşır. (K.) — -b3- [Bundan dolayı,] bir adamı hayatında övme: (AA, S, K:) yahut hayatında defa defa övme: (TA:) yahut onu çokça övme; sanki ona övgüden (↓ **ثُبَات**) yığınlar nisbet ediyormuş gibi: (Z, TA;) yahut türlü türlü iyi vasıfları veya fiilleri zikretme: (Er-Rāghib, TA:) ve [bir kimseyi] büyütme; yahut [onu] tazim etme. (T,* K.) Şöyle dersin: **ثبّى الرَّجُلَ**, (M,) yahut **ثبّى عَلَى الرَّجُلِ**, (T,) o, adamı hayatında övdü: (T, M:) çünkü bunu yapmak, onun iyi vasıflarını veya fiillerini toplamayı gerektirir. (T,* M.) — -b4- [Bundan ayrıca zıt mânası,] çokça ayıplama, yahut kınama; şu ve bu kaynaktan ayıplamayı yahut kınamayı toplama. (TA. [İsm-i fâil, M’de bu açıklamaya uygun olarak tercüme edilmiştir.]) — -b5- [Bir şeyi] tamamlama [ve artırma] fiili. (K.) Şöyle dersin: **ثَبِّ مَعْرُوفَكَ** İyiliğini tamamla ve artır. (T.) Ve **ثبّى اللّٰهُ لَكَ النِّعَمَ** [Allah sana nimetleri tamamlasın ve artırsın: yahut] Allah sana nimetler göndersin. (TA.) [Bkz. ayrıca 1.] — -b6- Bir şeyi iyi, doğru yahut sağlam bir hâle koyma ve onu artırma. (T, K.*) — -b7- **ثبّى المَالَ** O, malı muhafaza etti, korudu, gözetti, yahut ona baktı. (Kr, M.) -A2- **ثَبَّيْتُ عَلَى الشَّىْءِ**, (As, S,) mastarı **تَثْبِيَةٌ**, (As, T, S, M, K,) şeye sürekli olarak, yahut sebatla devam ettim. (As, T, S, M, K.) — -b2- Mastar ayrıca şu mânaya gelir: babasının yolunu, gidişini, davranış tarzını veya benzerini tutma, (T,) yahut takip etme: (K,) (T, K:) yahut babası gibi yapma yahut davranma. (M.) — -b3- Ayrıca kişinin hâlinden yahut durumundan ve yoksulluğundan şikâyet etmesi; ve yardım yahut destek, ve intikam yahut öç istemesi. (K.) [Golius’un, K’ya dayanarak, ve ondan sonra Freytag’ın verdiği fiil mânalarından biri “Disposuit paravitque se:”dir; görünüşe göre birincisinin, K’nın bir nüshasında **الاِسْتِعْدَادُ**’ı **الاِسْتِعْدَآءُ** yerine yazılı bulmasındandır.] -A3- **أَنَا أَعْرِفُهُ تَثْبِيَةً** Onu, yahut onu (şeyi), kesin olmayan, görünüşe dayalı bir bilgiyle bilirim. (T, TA.)

**ثُبَةٌ**
**ثُبَةٌ** ثبه ثبة Erkeklerden bir topluluk; (T, S, M, K) (T, M;) ve ayrıca ↓ **أُثْبِيَّةٌ**; (M, K; [CK’da yanlışlıkla **اَثْبِيَة** yazılmıştır;]) ve **أُثْئِيَّةٌ**: (TA:) ayrılık yahut dağınıklık hâlinde bir topluluk; yahut erkeklerden müstakil bir bölük yahut topluluk: (T:) ve süvarilerden bir birlik; **عُصْبَة** diye adlandırılan gibi: (M, K: [CK’da **العَصَبَةُ**, **العُصْبَةُ** yerine yanlışlıkla konmuştur:]) çoğulu **ثُبَاتٌ** ve **ثُبُونَ** (T, S, M, K) ve **ثِبُونَ** (S, M) ve (TA’ya göre **أُثْبِيَّةٌ**’nin çoğulu) **أَثَابِىُّ** ve **أَثَابِيَةٌ**’dir; bu sonuncusunda ة, son ى’nin [**أَثَابِىُّ**’deki] yerine geçen bir bedeldir: (M, TA:) yahut [bazılarına göre] **أَثَابِىُّ**, “topluluklar” mânasında, tekili olmayan bir kelimedir; fakat bazılarına göre onun tekili ↓ **أَثْبِيَّةٌ**’dir; vezni **أُفْعُولَةٌ** üzeredir, [aslında **أُثْبُويَةٌ**] ve “kalabalık bir topluluk” demektir: (Ham s. 796:) [ayrıca denilmiştir ki] **ثُبًى**, “topluluk” mânasında **ثُبَةٌ**’nin çoğuludur; (L, ثوب maddesinde, ve Ham s. 271;) ve buradan **الثُّبَى العَالِى** terkibi gelir; **الثُّبَى العَالِيَةُ** yerine; [“yüksek yahut yüce topluluklar”]; birinci kelime müzekker yapılmıştır; çünkü o, (tekil ve müzekker olan) **زُلَمٌ** gibidir; fakat bazıları der ki bu kelime burada eşrafın meclisleri mânasındadır: (Ham, yukarıda geçen yerde:) IAar der ki: **الثُّبَى العَالِى مِنْ مَجَالِسِ الأَشْرَافِ**; fakat [ISd der ki] bu gariptir; ve ben onu El-Find EzZimmānee’nin şiiri dışında işitmedim. (M.) Bazılarına göre bu, **ثَابَ**’dandır; aslında **ثُوبَةٌ** idi; ve onun tasğiri **ثُوَيْبَةٌ**’dir: (T:) yahut aslında **ثُبَىٌ**’dır: (S:) Er-Rāghib’e göre, “topluluk” mânasında **ثُبَةٌ**’den düşürülen harf, fakat suluk yahut havuzla ilgili mânasında değil, ى’dir; ve ISd bunun ى olduğunu kabul eder: ve [öyleyse] onun tasğiri ↓ **ثُبَيَّةٌ**’dir: (TA:) [fakat ISd ekler ki] IJ der ki düşürülen harf و’dur; çünkü çoğu durumda bu böyledir; **أَبٌ** ve **أَخٌ** ve **سَنَةٌ** ve **عِضَةٌ** vb. gibi. (M, ثبو ve ثبى maddelerinde.) [Bkz. ayrıca ثوب maddesi. Görünüşe göre ayrıca, her türden şeylerin bir araya gelişi yahut bir toplanışı mânasına da gelir:] iki yerde 2’ye bak. — -b2- Ayrıca bir suluk yahut havuzun ortasıdır, (T, S, M, K,) suyun [boşaltıldıktan sonra] kendisine döndüğü yer; (S,) yahut suyun kalanının kendisine döndüğü yer: (T:) ve bir vadide yahut alçak yerde suyun toplandığı yer: (Aboo-Kheyreh, T:) fakat bu, **ثَابَ**’dandır; (T, S; *) ة, orta kök harfi olan ve düşürülen و’nun yerine geçen bir bedeldir; çünkü aslında **ثُوَبٌ**’dur: (S:) yahut aslında **ثُوبَةٌ**’dir: (T:) yahut **ثَبَّيْتُ** “topladım”dan olabilir; fakat Aboo-Is-hāk onu **ثَابَ المَآءُ**, muzârisi **يَثُوبُ**’dan sayar; ve bunun böyle olduğunu, tasğirin **ثُوَيْبَةٌ** denmesinden çıkarır. (M.) [Bkz. ayrıca ثوب maddesi.]

**ثَبِىٌّ**
**ثَبِىٌّ** ثبى ثبي Hayatta iken insanları çokça öven kimse [2’ye bak]. (TA.)

**ثُبَيَّةٌ**
**ثُبَيَّةٌ** ثبيه ثبية : **ثُبَةٌ**’ye bak; onun tasğiri olduğu söylenir.

**أُثْبِيَّةٌ**
**أُثْبِيَّةٌ** ذ : iki yerde **ثُبَةٌ**’ye bak.

**مُثَبًّى**
**مُثَبًّى** مثبى مثبي Bir araya toplanmış mal. (TA.)

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%A8%D9%88/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ثبو
ثَبَا - يَثْبُو - ثُبَّة - ثُبات
ثَبَا - يَثْبُو + كائن + كائنا أو شيئاً (جمعاً أو جيشاً): جمعهم على شكل جماعات وعصابات وسرايا صغيرة: جعل من جمعهم وأصلهم مجموعات صغيرة متتابعة متسلسلة
ثُبَّة: على وزن " فـُعـْلـَة" اسم فعل بمعنى مفعول للمرة من " ثَبَا - يَثْبُو": قطعة من سلسلة: الفرقة أو القطعة أو العصابة الصغيرة المنتظمة ضمن سلسلة من الجماعت أوالقطع
ثُبَات: جمع" ثُبَّة "
ملاحظة: بالعامية السورية الحالية: الثُبَّة (السُّبَّة) قطعة من سلسلة: يقولون: قطع عليه السبة: أي قطع عليه السلسلة وتسلسل الأحداث
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ" التجميع على شكل جماعات صغيرة تتحرك معاً "، وهي:
زَمَرَ - يَزْمُرُ، فَاجَ - يَفُوْجُ، سَلسَلَ - يُسَلسِلُ، ثَبا - يَثْبُوْ، شَرْذَمَ - يُشَرْذِمُ، صَافَ - يَصُوفُ (صَوِفَ - يَصْوَفُ)
تفرق لفظاً:
ثَبَا - يَثْبُو + كائن + كائنا أو شيئاً (جمعاً أو جيشاً): فرقهم جماعات وعصابات وسرايا صغيرة: جعل من جمعهم وأصلهم مجموعات صغيرة متتابعة متسلسلة
ثَبَتَ - يَثْبُتُ + كائن أو شيء + في مكان: بقي وظل وأقام في مكانه لا يفارقه رغم ظروف حركية خاصة محيطة به تدفعه للتحرك منه
ثَابَ  - يَثُوْبُ + كائن + بشيء: يفوز به: يربح جائزة نتيجة جهد وعمل أو مسابقة فيأخذها ويعود بها إلى موطنه
ثَابَ - يَثيبُ ( ثَابَتْ - تَثِيْبُ) + كائن + إلى كائن أو مكان أو أمر: ضد " بَكَرَ - يَبْكُرُ": يعود ويرجع إليه مرة أخرى بعد إقلاعه وتوقفه عنه
ثبات
 ﴿ياأيها الذين آمنوا خذوا حذركم فانفروا ثبات أو انفروا جميعا(71)﴾ النساء
ثُبات : جاء في التفسير : جماعات متفرقة ، كناية عن السرايا ، والواحدة : ثبة : وهي العصابة من الناس
وهي جمع ثبة، وأصلها ثبية من فعل " ثبا - يثبو " مثل خلا يخلو : ثبيت الجيش جعلتهم ثبة ثبة
معجم الفرائد القرآنية
ا ث  ب  ي
" ثُبَاتٍ" في قوله تعالى " يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا خُذُوا حِذْرَكُمْ فَانْفِرُوا ثُبَاتٍ أَوِ انْفِرُوا  جَمِيعاً" (71) النساء  .
الثُبات: جمع ثُبة، وهي الفرقة أو الجماعة، والمعنى : انفروا جماعات متفرقة، يريد سرية في إثر أخرى .
الراغب
ثبا
- قال تعالى: }فانفروا ثبات أو انفروا جميعا{ [النساء/71]، هي جمع ثبة، أي: جماعة منفردة. قال الشاعر:
- 80 - وقد أغدو على ثبة كرام *** (الشطر لزهير، وتتمته:
نشاوى واجدين لما نشاء
وهو في ديوانه ص 11؛ واللسان (ثبا) و (ثوب) )
ومنه: تثبيت على فلان (وفي اللسان: ومن جعل الأصل ثبية من ثبيت على الرجل: إذا أثنيت عليه في حياته)، أي: ذكرت متفرق محاسنه. ويصغر ثبية، ويجمع على ثبات وثبين، والمحذوف منه اللام، وأما ثبة الحوض فوسطه الذي يثوب إليه الماء، والمحذوف منه عينه لا لامه (قال أبو منصور الأزهري: الثبات: جماعات في تفرقة، وكل فرقة ثبة، وهذا من: ثاب.
وقال آخرون: الثبة من الأسماء الناقصة، وهو في الأصل ثبية، فالساقط لام الفعل في هذا القول وأما في القول الأول فالساقط عين الفعل. انتهى. وعلى هذا القول مشى المؤلف).
ملخص اللسان
1.     ثَبَّيت أَي جمعت، - وثَبَّيت الشيء: جمعته ثُبَة ثُبَة
2.     وثَبَّيْت على الشيء تَثْبِيَةً أَي   دُمْت عليه.
3.     والتَّثْبية: أَن تفعل مثل فعل أَبيك ولزومُ طريقة؛
4.     وثَبَّيت المال: حفظته؛
5.     الثُّبَةُ: العُصْبَة من الفُرسان،
6.     والثُّبَةُ والأُثْبِيَّة: الجماعة من الناس،
7.     جاءت الخيل ثُبَاتٍ أَي قطعة بعد قطعة.
8.     وثَبَّيت الرجل: مدحته وأَثْنَيْت عليه في حياته إِذا مدحته دفعة بعد دفعة.
9.     والتَّثْبية: الدوام على الشيء.
10.                        فَثَبِّ ما سَلَّفتَه من شُكْدِ أَي فأَضف إِليه غيره واجمعه.
11.                        وثُبَة الحوض: وسطه، والثُّبَة وسط الحوض الذي يَثُوب إِليه الماء،
12.                        والثَّبيُّ: الكثير  المدح للناس،
13.                        والتَّثْبيَة: الثناء على الرجل في حياته؛
14.                        التَّثْبية إِصلاح الشيء والزيادة عليه؛
15.                         ثَبِّ معروفَك أَي   أَتِمَّه وزد عليه.
16.                        أَنا أَعرفه تَثْبيَةً أَي أََعرفه معرفة   أُعْجمها ولا أَستيقنها.
لسان العرب
●ثبا: الثُّبَةُ: العُصْبَة من الفُرسان، والجمع ثُباتٌ وثُبونَ   وثِبُونَ، على حدّ ما يطّرد في هذا النوع، وتصغيرها ثُبَيَّة. والثُّبَةُ   والأُثْبِيَّة: الجماعة من الناس، وأَصلها ثُبَيٌ، والجمع أَثابيّ وأَثَابِيَةٌ،   الهاء فيها بدل من الياء الأَخيرة؛ قال حُمَيد الأَرقط:   كأَنه يومَ الرِّهان ا لمُحْتَضَرْ،   وقد بدا أَوَّلُ شَخْصٍ يُنْتَظَرْ   دون أَثابيَّ من الخيل زُمَرْ،   ضَارٍ غَدا يَنْفُضُ صِئْبان المَدَرْ   (* قوله «صئبان المدر» هكذا في الأصل، والذي في الاساس: صئبان المطر).   أَي بازٍ ضارٍ. قال ابن بري: وشاهد الثُّبة الجماعة قول زهير:   وقد أَغْدُو على ثُبَةٍ كِرامٍ   نَشاوى، وَاجِدِينَ لِما نَشَاءُ   قال ابن جني: الذاهب من ثُبَة واو، واستدل على ذلك بأَن أَكثر ما حذفت   لامه إِنما هو من الواو نحو أَب وأَخ وسَنَة وعِضَة، فهذا أَكثر مما حذفت   لامه ياء، وقد تكون ياء على ما ذكر   (* قوله: فهذا أكثر إلخ؛ هكذا في   الأصل). قال ابن بري: الاختيار عند المحققين أَن ثُبَة من الواو، وأَصلها   ثُبْوة حملاً على أَخواتها لأَن أَكثر هذه الأَسماء الثنائية أَن تكون لامها   واواً نحو عِزَة وعِضَة، ولقولهم ثَبَوْت له خيراً بعد خير أَو شرّاً إِذا وجهته إِليه، كما تقول جاءت الخيل ثُبَاتٍ أَي قطعة بعد قطعة.   وثَبَّيْت الجيشَ إِذا جعلته ثُبَة ثُبَة، وليس في ثَبَّيْت دليل أَكثر من أَن   لامه حرف علة. قال: وأَثابيُّ ليس جمع ثُبَة، وإِنما هو جمع أُثْبِيَّة،   وأُثبيَّة في معنى ثُبَة؛ حكاها ابن جني في المصنف. وثَبَّيت الشيء: جمعته   ثُبَة ثُبَة؛ قال:   هل يَصْلُح السيفُ بغير غِمْدِ؟   فَثَبِّ ما سَلَّفتَه من شُكْدِ   أَي فأَضف إِليه غيره واجمعه. وثُبَة الحوض: وسطه، يجوز أَن يكون من   ثَبَّيت أَي جمعت، وذلك أَن الماء إِنما تجمعه من الحوض في وسطه، وجعلها   أَبو إِسحق من ثاب الماء يَثُوب، واستدل على ذلك بقولهم في تصغيرها   ثُوَيْبَة. قال الجوهري: والثُّبَة وسط الحوض الذي يَثُوب إِليه الماء، والهاء   ههنا عوض من الواو الذاهبة من وسطه لأَن أَصله ثُوَب، كما قالوا أَقام   إِقامة وأَصله إِقواماً، فعوِّضوا الهاء من الواو الذاهبة من عين الفعل؛   وقوله:   كَمْ ليَ من ذي تُدْرَإِ مِذَبِّ،   أَشْوَسَ، أَبَّاءٍ على المُثَبِّي   أَراد الذي يَعْذُله ويكثر لومه ويجمع له العَذْل من هنا وهنا.   وثَبَّيت الرجل: مدحته وأَثْنَيْت عليه في حياته إِذا مدحته دفعة بعد   دفعة. والثَّبيُّ: الكثير   (* قوله «والثبي الكثير إلخ» كذا بالأصل، وذكره   شارح القاموس فيما استدركه، فقال: والتبي كغني الكثير إلخ ولكن لم نجد ما   يؤيده في المواد التي بأيدينا). المدح للناس، وهو من ذلك لأَنه جَمْع   لمحاسنه وحَشْد لمناقبه. والتَّثْبيَة: الثناء على الرجل في حياته؛ قال   لبيد:يُثَبِّي ثَناءً من كريمٍ، وقَوْلُه:   أَلا انْعم على حُسنِ التَّحِيّة واشْرَبِ   والتَّثْبية: الدوام على الشيء. وثَبَّيْت على الشيء تَثْبِيَةً أَي   دُمْت عليه. والتَّثْبية: أَن تفعل مثل فعل أَبيك ولزومُ طريقة؛ أَنشد ابن   الأَعرابي قول لبيد:   أُثَبَّي في البلاد بِذِكْرِ قَيْسٍ،   وَوَدُّوا لَوْ تَسُوخُ بنا البلادُ   قال ابن سيده: ولا أَدري ما وجه ذلك، قال: وعندي أَن أُثَبِّي ههنا   أُثْني. وثَبَّيت المال: حفظته؛ عن كراع؛ وقول الزِّمَّاني أَنشده ابن   الأَعرابي:   تَرَكْتُ الخيلَ من آثا   ر رُمْحِي في الثُّبَى العالي   تَفادَى، كتفَادِي الوَحْـ   ـشِ مِنْ أَغْضَفَ رِئْبالِ   قال: الثُّبَى العالي من مجالس الأَشراف، وهذا غريب نادر لم أَسمعه   إِلاَّ في شعر الفِنْد. قال ابن سيده: وقضينا على ما لم تظهر فيه الياء من   هذا الباب بالياء لأَنها لام، وجعل ابن جني هذا الباب كله من الواو، واحتج   بأَن ما ذهب لامه إِنما هو من الواو نحو أَب وغَدٍ وأَخٍ وهَنٍ في الواو،   وقال في موضع آخر: التَّثْبية إِصلاح الشيء والزيادة عليه؛ وقال الجعدي:   يُثَبُّون أَرْحاماً وما يَجْفِلُونها،   وأَخْلاقَ وُدٍّ ذَهَّبَتْها المَذاهِبُ   (* قوله «ذهبتها المذاهب» كذا في الأصل، والذي في التكملة: ذهبته   الذواهب).   قال: يُثَبُّون يُعَظِّمون يجعلونها ثُبَةً. يقال: ثَبِّ معروفَك أَي   أَتِمَّه وزد عليه. وقال غيره: أَنا أَعرفه تَثْبيَةً أَي أََعرفه معرفة   أُعْجمها ولا أَستيقنها.
بإِثْبِيتَ، فَالجَرْعاءِ ذاتِ الأَباترِ
مقاييس اللغة:
(ثبي) الثاء والباء والياء أصلٌ واحد، وهو الدَّوام على الشيء. قاله الخليل. وقال أيضاً: التَّثْبِيَة الدَّوام على الشيء، والتثبِية الثَّناءُ على الإنسان في حياته. وأنشَدَ لِلبيد:
يُثَبِّي ثناءً مِنْ كريم وقولُه *** ألا انعَمْ على حُسْن التحيّةِ واشربِ([7])
فهذا أصلٌ صحيح. وأمّا الثُّبَةُ فالعُصْبة من الفُرسان، يكُونُون ثُبَةً، والجمع ثُبَاتٌ وثُبُونَ. قال عمرو:
فأمّا يَومَ خَشْيَتِنا عليهمْ *** فتُصْبِحُ خيلُنا عُصَباً ثُبِينا([8])
قال الخليل: والثُّبَة أيضاً ثُبَةُ الحوض، وهو وَسطه الذي يثوب [إليه الماء([9])]. وهذا تعليلٌ من الخليل للمسألة، وهو يدلّ على أنّ الساقط من الثبَة واوٌ قبل الباء؛ لأنّه زعم أنّه من يثوب. وقال بعد ذلك: أمّا العامّة فإنهم يصغِّرونها على ثُبَيَّة، يَتْبعون اللَّفظ. والذين يقولون ثُوَيبة في تصغير ثُبَةِ الحوض، فإنهم لزموا القياسَ فردُّوا إليها النقصان في موضعه، كما قالوا في تصغير رَوِيَّة رُوَيِّئة([10]) لأنها من روّأت. والذي عندي أنَّ الأصلَ في ثبة الحوض وثُبةِ الخيل واحدٌ، لا فرق بينهما. والتصغير فيهما ثُبَيّة، وقياسهُ ما بدأْنا به الباب في ذكر التثبية، وهو من ثبَّى على الشيءِ إذا دام. وأمّا اشتقاقه الرّويّة([11]) وأنها من روّأت ففيه نظر.
القاموس المحيط:
ي التَّثْبِيَةُ الجَمْعُ، والدَّوامُ على الأَمْرِ، والثَّناءُ على الحَيّ، وإصْلاحُ الشيءِ، والزِّيادَةُ، والإِتْمامُ، والتَّعْظِيمُ، وأن تَسِيرَ بِسيرَةِ أبِيكَ، والشِّكايَةُ من حالِكَ وحاجَتِكَ، والاسْتِعْداءُ، وجَمْعُ الشَّرِّ، والخَيْرِ، ضِدٌّ.
يو: والثُّبَةُ: وسَطُ الحَوْضِ، والجَماعَةُ، كالأُثْبِيَّةِ، والعُصْبَةُ من الفُرْسانِ ج: ثُباتٌ وثُبُونَ، بضَمِّهِما. وعَمْرُو ابنُ ثُبَيٍّ، كَسُمَيٍّ: صَحابِيٌّ.
تاج العروس:
ى ( التثبية الجمع ) ثبة ثبة قال الشاعر هل يصلح السيف بغير غمد * فثب ما سلفته من شكد أي فاضف إليه غيره واجمعه ( و ) التثبية ( الدوام على الامر ) نقله الجوهرى عن الاصمعي ( و ) قال أبو عمرو التثبية ( الثناء على الحى ) زاد غيره دفعة بعد دفعة وقال الزمخشري هو الثناء الكثير كانما اورد عليه ثبات منه وقال الراغب هو ذكر متفرق المحاسن قال الجوهرى وانشدا جميعا بيت لبيد يئبى ثناء من كريم وقوله * الا انعم على حسن التحية واشرب ( و ) التثبية ( اصلاح الشئ والزيادة ) عليه قال الجعدى يثبون ارحاما ولا يحفلونها * واخلاق ود ذهبتها الذواهب أي يعظمون قاله شمر ( و ) التثبية ( الاتمام ) يقال ثب معروفك أي اتمه وزد عليه ( و ) التثبية ( التعظيم ) وبه فسر قول الجعدى ايضا أي يعظمون يجعلونها ثبة ( و ) التثبية ( ان تسير بسيرة ابيك ) وتلزم طريقته انشد ابن الاعرابي قول لبيد أثبى في البلاد بذكر قيس * وودوا لو تسوخ بنا البلاد قال ابن سيده ولا ادرى ما وجه ذلك قال وعندي ان اثبى هنا اثنى ( و ) التثبية ( الشكاية من حالك وحاجتك و ) ايضا ( الاستعداء و ) ايضا ( جمع الخير والشر ضد ) * ومما يستدرك عليه التثبية كثرة العذل واللوم من هنا وهنا وبه فسر الراجز كم لى من ذى تدرأ مذب * اشوس اباء على المثبى والثبى كغنى الكثير المدح للناس وثبيت المال حفظته عن كراع ويقال انا اعرفه تثبية أي اعرفه معرفة اعجمها ولا استيقنها ومال مثبى أي مجموع محصول وثبى الله لك النعم ساقها يو ( والثبة ) بالضم وتخفيف الموحدة وانما اطلقه اعتمادا على الشهرة ( وسط الحوض ) قال ابن جنى الذاهب من ثبة الواو واستدل على ذلك بان اكثر ما حذفت لامه انما هو من الواو نحو اخ واب وسنة وعضة قال ابن برى الاختيار عند المحققين ان ثبة من الواو واصلها ثبوة حملا على اخواتها لان اكثر هذه الاسماء الثنائية ان تكون لامها واوا نحو عزة وعضة ويجوز ان يكون من ثبيت الماء أي جمعت وذلك ان الماء انما تجمعه من الحوض في وسطه وجعلها أبو اسحق من ثاب الماء يثوب واستدل بقولهم ثويبة قال الجوهرى الثبة وسط الحوض الذى يثوب إليه الماء والهاء عوض من الواو الذاهبة من وسطه لان اصله ثوب كما قالوا اقام اقامة واصله قواما فعوضوا الهاء من الواو الذاهبة من عين الفعل * قلت وهو الذى صرح به في التصريح وأقره شراحه ( و ) الثبة ( الجماعة ) من الناس قال زهير وقد اغد وعلى ثبة كرام * نشاوى واجدين لما نشاء قال الراغب المحذوف منه الياء بخلاف ثبة الحوض * قلت ولاجل هذا اشار المصنف بالياء والواو جميعا فتأمل ( كالاثبية )بالضم ايضا عن ابن جنى واصلها ثبى ( و ) الثبة ( العصبة من الفرسان ج ثبات وثبون بضمهما ) وثبون بالكسر ايضا على حد ما يطرد في هذا النوع ( وعمرو بن ثنى كسمى صحابي ) وهو الذى اشار على النعمان بن مقرن بمناجزة اهل نهاوند * ومما يستدرك عليه ثبوت له خيرا بعد خيرا وشرا إذا وجهته إليه وجاءت الخيل ثبات أي قطعة بعد قطعة وتصغير الثبة الثبية وجمع الاثبية الاثابى والاثابية الهاء فيها بدل من الياء الاخيرة وانشد الجوهرى لحميد الارقط * دون اتابى من الخيل زمر * والثبى بالضم والقصر العالي من مجالس الاشراف قال ابن الاعرابي وهو غريب نادر لم اسمعه الا في شعر الفند الزمانى تركت الخيل من آثا * ر رمحي في الثبى العالي تفادى كتفادي الوح * ش مع اغضف رئبال قال ابن سيده وقضينا على ما لم يظهر فيه الياء من هذا الباب بالياء لانها لام وجعل ابن حنى هذا الباب كله من الواو والاثبية بالضم الجماعة كالاثبئة بالهمزة

##### Türkçe

ثبو
**ثَبَا - يَثْبُو - ثُبَّة - ثُبات**
Salı, 08 Şubat/Şubat 2011 12:40 yazar: Administrator
**ثَبَا - يَثْبُو** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi (bir topluluğu veya bir orduyu): onları gruplar, çeteler ve küçük birlikler biçiminde topladı: onların toplamından ve aslından, art arda, zincirleme küçük gruplar yaptı.
**ثُبَّة**: “**فـُعـْلـَة**” vezninde, **ثَبَا - يَثْبُو**’dan bir defalık için mef‘ûl anlamında fiil ismi: bir zincirden bir parça: gruplar yahut parçalar dizisi içinde düzenli küçük fırka yahut parça yahut küçük çete.
**ثُبَات**: **ثُبَّة**’nin çoğulu.

Not: güncel Suriye halk ağzında: **الثُبَّة** (**السُّبَّة**) bir zincirden bir parça: derler ki: “قطع عليه السبة”: yani ona zinciri ve olayların zincirlenişini kesti.
Ve lafız, “birlikte hareket eden küçük gruplar biçiminde toplama” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**زَمَرَ - يَزْمُرُ**، **فَاجَ - يَفُوْجُ**، **سَلسَلَ - يُسَلسِلُ**، **ثَبا - يَثْبُوْ**، **شَرْذَمَ - يُشَرْذِمُ**، **صَافَ - يَصُوفُ** (**صَوِفَ - يَصْوَفُ**)

Lafızca ayrıldı:
**ثَبَا - يَثْبُو** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi (bir topluluğu veya bir orduyu): onları gruplara, çetelere ve küçük birliklere ayırdı: onların toplamından ve aslından, art arda, zincirleme küçük gruplar yaptı.
**ثَبَتَ - يَثْبُتُ** + bir varlık veya bir şey + bir yerde: kaldı, sürdü ve yerinde ikamet etti; onu oradan hareket etmeye iten, çevresini kuşatan özel hareket şartlarına rağmen ondan ayrılmadı.
**ثَابَ  - يَثُوْبُ** + bir varlık + bir şey ile: onunla kazanır: bir çaba ve iş yahut bir yarışma sonucu bir ödül kazanır; onu alır ve onunla yurduna döner.
**ثَابَ - يَثيبُ** (**ثَابَتْ - تَثِيْبُ**) + bir varlık + bir varlığa veya bir yere veya bir işe: **بَكَرَ - يَبْكُرُ**’un zıddı: ondan ayrılıp onu bırakmasından sonra ona bir kez daha döner ve geri gelir.

ثبات
﴿Ey iman edenler, tedbirinizi alın; sonra **ثُبَات** hâlinde çıkın yahut hep birlikte çıkın (71)﴾ النساء
**ثُبات**: tefsirde geldi: dağınık topluluklar; küçük birliklere kinaye; tekili: **ثبة**: ve o, insanlardan küçük çetedir.
Ve o, **ثبة**’nin çoğuludur; aslı **ثبية**’dir, “**ثبا - يثبو**” fiilindendir; “خلا يخلو” gibi: “ثبيت الجيش” (orduyu) **ثبة ثبة** yaptı: onları **ثبة ثبة** yaptı.
Kur’ânî Ferâid Sözlüğü

ا ث  ب  ي
“**ثُبَاتٍ**”, Yüce Allah’ın sözü olan “Ey iman edenler, tedbirinizi alın; sonra **ثُبَاتٍ** hâlinde çıkın yahut hep birlikte çıkın” (71) النساء’da.
**الثُبات**: **ثُبة**’nin çoğuludur; o da fırka yahut topluluktur; anlam: dağınık topluluklar hâlinde çıkın; bir küçük birliği diğerinin ardından ister.
الراغب

ثبا
- Yüce Allah dedi: ﴿sonra **ثُبَات** hâlinde çıkın yahut hep birlikte çıkın﴾ [النساء/71]; o, **ثبة**’nin çoğuludur; yani: tek başına bir topluluk. Şair dedi:
- 80 - وقد أغدو على ثبة كرام ***
(mısra‘ Züheyr’indir; devamı:
نشاوى واجدين لما نشاء
ve o, divanında s. 11; ve **اللسان** (**ثبا**) ve (**ثوب**)’dadır)
Ve ondan: “تثبيت على فلان” (ve **اللسان**’da: “ومن جعل الأصل ثبية من ثبيت على الرجل: إذا أثنيت عليه في حياته”), yani: onun dağınık güzelliklerini zikrettin. Ve **ثبية** küçültülür; **ثبات** ve **ثبين** üzere çoğul yapılır; ondan düşen **اللام**’dır. Ama “**ثبة الحوض**” ise, suyun kendisine döndüğü havuzun ortasıdır; ondan düşen **عين**’idir, **لام**’ı değil. (Ebu Mansur el-Ezherî dedi: **الثبات**: ayrılık içinde topluluklardır; her fırka **ثبة**’dir; bu, **ثاب**’dandır.
Ve başkaları dedi: **الثبة** eksik isimlerdendir; asılda **ثبية**’dir; bu görüşte düşen fiilin **لام**’ıdır; birinci görüşte ise düşen fiilin **عين**’idir. Bitti. Ve bu görüş üzere müellif yürüdü.)
ملخص اللسان

1. **ثَبَّيت**: yani topladım; ve **ثَبَّيت الشيء**: onu **ثُبَة ثُبَة** topladın.
2. Ve **ثَبَّيْت على الشيء تَثْبِيَةً**: yani onun üzerinde devam ettin.
3. Ve **التَّثْبية**: babanın fiili gibi fiil yapmandır ve bir yolu tutmandır;
4. Ve **ثَبَّيت المال**: onu korudun;
5. **الثُّبَةُ**: süvarilerden küçük çete,
6. ve **الثُّبَةُ** ile **الأُثْبِيَّة**: insanlardan topluluk,
7. Atlar **ثُبَاتٍ** geldi: yani parça parça.
8. Ve **ثَبَّيت الرجل**: onu övdün ve hayatında ona sena ettin; onu defa defa övdüğün zaman.
9. Ve **التَّثْبية**: bir şey üzerinde devamdır.
10. فَثَبِّ ما سَلَّفتَه من شُكْدِ: yani ona başkasını ekle ve onu topla.
11. Ve **ثُبَة الحوض**: onun ortasıdır; ve **الثُّبَة** havuzun ortasıdır ki su ona döner.
12. Ve **الثَّبيُّ**: insanlara çok övgüde bulunan,
13. ve **التَّثْبيَة**: adamın hayatında ona sena etmek;
14. **التَّثْبية**: bir şeyi ıslah etmek ve ona artırmak;
15. **ثَبِّ معروفَك**: yani onu tamamla ve ona artır.
16. **أَنا أَعرفه تَثْبيَةً**: yani onu, onu muğlaklaştırdığım bir bilgiyle bilirim ve ona kesin kanaat getirmem.
لسان العرب

●ثبا: **الثُّبَةُ**: süvarilerden küçük çete; çoğulu **ثُباتٌ** ve **ثُبونَ** ve **ثِبُونَ**; bu türde düzenli olan sınır üzere. Küçültmesi **ثُبَيَّة**’dir. Ve **الثُّبَةُ** ile **الأُثْبِيَّة**: insanlardan topluluk; aslı **ثُبَيٌ**’dir; çoğulu **أَثابيّ** ve **أَثَابِيَةٌ**; ondaki **الهاء**, son **الياء**’ın bedelidir. Humeyd el-Arqat dedi:
كأَنه يومَ الرِّهان ا لمُحْتَضَرْ،
وقد بدا أَوَّلُ شَخْصٍ يُنْتَظَرْ
دون أَثابيَّ من الخيل زُمَرْ،
ضَارٍ غَدا يَنْفُضُ صِئْبان المَدَرْ
(* “صئبان المدر” sözü: asılda böyle; ve esas’ta olan: “صئبان المطر”).
Yani: saldırgan bir doğan. İbn Berrî dedi: **الثُّبة**’nin “topluluk” oluşuna şahit, Züheyr’in sözü:
وقد أَغْدُو على ثُبَةٍ كِرامٍ
نَشاوى، وَاجِدِينَ لِما نَشَاءُ
İbn Cinnî dedi: **ثُبَة**’den giden **واو**’dur; buna, **لام**’ı düşürülenin çoğunun ancak **واو**’dan olmasıyla delil getirdi; **أَب** ve **أَخ** ve **سَنَة** ve **عِضَة** gibi; bu, **لام**’ı düşürüleni **ياء** olanlardan daha çoktur; ve onun **ياء** olması da olabilir, zikrettiği üzere.
(* “فهذا أكثر إلخ”: asılda böyle).
İbn Berrî dedi: muhakkikler yanında tercih, **ثُبَة**’nin **واو**’dan olmasıdır; aslı **ثُبْوة**’dir; kardeşleri üzerine حمل ile; çünkü bu ikili isimlerin çoğunda **لام**’ı **واو** olur; **عِزَة** ve **عِضَة** gibi. Ve “**ثَبَوْت له خيراً بعد خير أَو شرّاً**” demeleri içindir; yani onu ona yönelttiğin zaman; nitekim “جاءت الخيل **ثُبَاتٍ**” denir: yani parça parça.
Ve **ثَبَّيْت الجيشَ**: onu **ثُبَة ثُبَة** yaptığın zaman. Ve **ثَبَّيْت**’te, **لام**’ının illet harfi olduğundan daha fazla bir delil yoktur.
Dedi: **أَثابيُّ**, **ثُبَة**’nin çoğulu değildir; ancak **أُثْبِيَّة**’nin çoğuludur; ve **أُثبيَّة**, **ثُبَة** anlamındadır; bunu İbn Cinnî “المصنف”te nakletti.
Ve **ثَبَّيت الشيء**: onu **ثُبَة ثُبَة** topladın; dedi ki:
هل يَصْلُح السيفُ بغير غِمْدِ؟
فَثَبِّ ما سَلَّفتَه من شُكْدِ
Yani: ona başkasını ekle ve onu topla.
Ve **ثُبَة الحوض**: onun ortasıdır; **ثَبَّيت**’ten olması caizdir; yani “topladım”; çünkü suyu ancak havuzun ortasında toplarsın. Ebu İshak onu “**ثاب الماء يَثُوب**”dan yaptı; buna, küçültmesinde “**ثُوَيْبَة**” demeleriyle delil getirdi.
Cevherî dedi: **الثُّبَة** suyun kendisine döndüğü havuzun ortasıdır; buradaki **الهاء**, ortasından giden **واو**’un ivazıdır; çünkü aslı **ثُوَب**’dur; “أَقام إِقامة” dedikleri gibi; aslı “إِقواماً”dır; böylece fiilin **عين**’inden giden **واو**’dan **الهاء**’yı ivaz kıldılar.
Ve onun sözü:
كَمْ ليَ من ذي تُدْرَإِ مِذَبِّ،
أَشْوَسَ، أَبَّاءٍ على المُثَبِّي
Kınayanı ve ona çokça azarı toplayanı; buradan ve buradan azarı onun için toplayanı kastetti.
Ve **ثَبَّيت الرجل**: onu övdün ve hayatında ona sena ettin; onu defa defa övdüğün zaman.
Ve **الثَّبيُّ**: insanlara çok övgüde bulunan; o, bundandır; çünkü o, onun güzelliklerini toplamak ve onun menkıbelerini yığmaktır.
Ve **التَّثْبيَة**: adamın hayatında ona sena etmek; Lebîd dedi: “يُثَبِّي ثَناءً من كريمٍ” ve onun sözü:
أَلا انْعم على حُسنِ التَّحِيّة واشْرَبِ
Ve **التَّثْبية**: bir şey üzerinde devamdır. Ve **ثَبَّيْت على الشيء تَثْبِيَةً**: yani onun üzerinde devam ettin.
Ve **التَّثْبية**: babanın fiili gibi fiil yapmandır ve bir yolu tutmandır; İbnü’l-A‘râbî, Lebîd’in sözünü okudu:
أُثَبَّي في البلاد بِذِكْرِ قَيْسٍ،
وَوَدُّوا لَوْ تَسُوخُ بنا البلادُ
İbn Sîde dedi: bunun yönü nedir bilmiyorum; dedi: bende, buradaki **أُثَبِّي**’nin **أُثْني** olmasıdır.
Ve **ثَبَّيت المال**: onu korudun; Kurâ‘dan. Ve ez-Zimmânî’nin sözü; İbnü’l-A‘râbî onu okudu:
تَرَكْتُ الخيلَ من آثا
ر رُمْحِي في الثُّبَى العالي
تَفادَى، كتفَادِي الوَحْـ
ـشِ مِنْ أَغْضَفَ رِئْبالِ
Dedi: **الثُّبَى العالي**, eşraf meclislerindendir; bu garip, nadirdir; onu ancak el-Find’in şiirinde işittim.
İbn Sîde dedi: bu babdan, içinde **الياء** görünmeyen şeye **الياء** ile hükmettik; çünkü o **لام**’dır. İbn Cinnî bu babın tamamını **واو**’dan yaptı; delil getirdi: **لام**’ı giden ancak **واو**’dandır; **أَب** ve **غَدٍ** ve **أَخٍ** ve **هَنٍ** gibi; **واو**’da.
Ve başka bir yerde dedi: **التَّثْبية** bir şeyi ıslah etmek ve ona artırmaktır; el-Ca‘dî dedi:
يُثَبُّون أَرْحاماً وما يَجْفِلُونها،
وأَخْلاقَ وُدٍّ ذَهَّبَتْها المَذاهِبُ
(* “ذهبتها المذاهب”: asılda böyle; ve “التكملة”de olan: “ذهبته الذواهب”).
Dedi: **يُثَبُّون**: yüceltirler; onları **ثُبَة** yaparlar. Denir ki: **ثَبِّ معروفَك**: yani onu tamamla ve ona artır.
Ve başkası dedi: **أَنا أَعرفه تَثْبيَةً**: yani onu, onu muğlaklaştırdığım bir bilgiyle bilirim ve ona kesin kanaat getirmem.
بإِثْبِيتَ، فَالجَرْعاءِ ذاتِ الأَباترِ

مقاييس اللغة:
(**ثبي**) **الثاء** ve **الباء** ve **الياء** tek bir asıldır; o da bir şey üzerinde devamdır. Bunu Halîl söyledi. Ve ayrıca dedi: **التَّثْبِيَة** bir şey üzerinde devamdır; ve **التثبِية** insanın hayatında ona sena etmektir. Lebîd’den okudu:
يُثَبِّي ثناءً مِنْ كريم وقولُه *** ألا انعَمْ على حُسْن التحيّةِ واشربِ([7])
Bu, sahih bir asıldır.
Ama **الثُّبَةُ**: süvarilerden küçük çetedir; **ثُبَةً** olurlar; çoğulu **ثُبَاتٌ** ve **ثُبُونَ**’dur. Amr dedi:
فأمّا يَومَ خَشْيَتِنا عليهمْ *** فتُصْبِحُ خيلُنا عُصَباً ثُبِينا([8])
Halîl dedi: ve **الثُّبَةُ** ayrıca **ثُبَةُ الحوض**’dur; o, suyun kendisine döndüğü ortasıdır. Bu, Halîl’in meseleye ta‘lîlidir; ve bu, **الثبَة**’den düşenin, **الباء**’dan önce bir **واو** olduğuna delalet eder; çünkü onun “**يثوب**”dan olduğunu iddia etti.
Sonra dedi: ama avam onu **ثُبَيَّة** üzere küçültür; lafza uyarlar. Ve **ثُبَةِ الحوض**’un küçültmesinde **ثُوَيبة** diyenler ise, kıyasa bağlı kaldılar; eksikliği yerinde ona geri döndürdüler; nitekim **رَوِيَّة**’nin küçültmesinde **رُوَيِّئة** dediler; çünkü o “روّأت”tendir.
Bana göre, **ثبة الحوض** ile **ثُبةِ الخيل**’in aslı birdir; aralarında fark yoktur. Küçültme ikisinde de **ثُبَيّة**’dir. Ve onun kıyası, babın başında **التثبية**’yi zikretmemizle başladığımız şeydir; o da “**ثبَّى على الشيءِ**”den, bir şey üzerinde devam ettiği zaman.
Ama **الرّويّة**’nin iştikakı ve onun “روّأت”ten olduğu hususunda nazar vardır.

القاموس المحيط:
**التَّثْبِيَةُ**: toplama; ve iş üzerinde devam; ve diriye sena; ve bir şeyi ıslah; ve artırma; ve tamamlama; ve yüceltme; ve babanın gidişiyle gitmen; ve hâlinden ve ihtiyacından şikâyet; ve yardım isteme; ve şerri ve hayrı toplama; zıddır.
Ve **الثُّبَةُ**: havuzun ortası; ve topluluk; **الأُثْبِيَّة** gibi; ve süvarilerden küçük çete; çoğulu: **ثُباتٌ** ve **ثُبُونَ**, ikisinin de dammesiyle. Ve **عَمْرُو ابنُ ثُبَيٍّ**, **سُمَيٍّ** gibi: sahabîdir.

تاج العروس:
( **التثبية** toplama): **ثبة ثبة**; şair dedi: “هل يصلح السيف بغير غمد * فثب ما سلفته من شكد” yani ona başkasını ekle ve onu topla.
Ve **التثبية** (iş üzerinde devam): Cevherî onu Asma‘î’den nakletti.
Ve Ebu Amr dedi: **التثبية** (diriye sena): başkası ekledi: defa defa. Zemahşerî dedi: o, çok senadır; sanki ona ondan **ثبات** getirmiştir. Râgıb dedi: o, dağınık güzellikleri zikretmektir. Cevherî dedi: ve ikisi birlikte Lebîd’in beytini okudular: “يئبى ثناء من كريم وقوله * الا انعم على حسن التحية واشرب”.
Ve **التثبية** (bir şeyi ıslah ve artırma): el-Ca‘dî dedi: “يثبون ارحاما ولا يحفلونها * واخلاق ود ذهبتها الذواهب” yani yüceltirler; Şemmer söyledi.
Ve **التثبية** (tamamlama): denir ki: **ثب معروفك** yani onu tamamla ve ona artır.
Ve **التثبية** (yüceltme): el-Ca‘dî’nin sözü de bununla tefsir edildi: yani yüceltirler; onları **ثبة** yaparlar.
Ve **التثبية** (babanın gidişiyle gitmen): ve onun yolunu tutman; İbnü’l-A‘râbî, Lebîd’in sözünü okudu: “أثبى في البلاد بذكر قيس * وودوا لو تسوخ بنا البلاد”. İbn Sîde dedi: bunun yönü nedir bilmiyorum; dedi: bende, buradaki **اثبى**’nin **اثنى** olmasıdır.
Ve **التثبية** (hâlinden ve ihtiyacından şikâyet) ve ayrıca (yardım isteme) ve ayrıca (hayrı ve şerri toplama; zıddı).
Ve bununla ilgili olarak istidrâk edilenlerdendir: **التثبية** buradan ve buradan azarın ve kınamanın çokluğu; bununla, recez şairinin “كم لى من ذى تدرأ مذب * اشوس اباء على المثبى” sözü tefsir edildi.
Ve **الثبى** **غنى** gibi: insanlara çok övgüde bulunan.
Ve **ثبيت المال**: onu korudun; Kurâ‘dan.
Ve denir ki: **انا اعرفه تثبية**: yani onu, onu muğlaklaştırdığım bir bilgiyle bilirim ve ona kesin kanaat getirmem.
Ve “مال مثبى”: yani toplanmış mahsul.
Ve “**ثبى الله لك النعم**”: onları sevk etti.
Ve **الثبة** (damme ile ve **الموحدة**’yı hafifletmekle): onu ancak şöhrete dayanarak isimlendirdi.
( havuzun ortası): İbn Cinnî dedi: **ثبة**’den giden **واو**’dur; buna, **لام**’ı düşürülenin çoğunun ancak **واو**’dan olmasıyla delil getirdi; **أخ** ve **اب** ve **سنة** ve **عضة** gibi. İbn Berrî dedi: muhakkikler yanında tercih, **ثبة**’nin **واو**’dan olmasıdır; aslı **ثبوة**’dir; kardeşleri üzerine حمل ile; çünkü bu ikili isimlerin çoğunda **لام**’ı **واو** olur; **عزة** ve **عضة** gibi.
Ve “**ثبيت الماء**”dan olması caizdir; yani topladım; çünkü suyu ancak havuzun ortasında toplarsın. Ebu İshak onu “**ثاب الماء يثوب**”dan yaptı; “**ثويبة**” demeleriyle delil getirdi. Cevherî dedi: **الثبة** suyun kendisine döndüğü havuzun ortasıdır; ve **الهاء**, ortasından giden **واو**’un ivazıdır; çünkü aslı **ثوب**’dur; nitekim “اقام اقامة” dediler; aslı “قواما”dır; böylece fiilin **عين**’inden giden **واو**’dan **الهاء**’yı ivaz kıldılar.
قلت: ve o, “التصريح”te açıkça söylediği ve şârihlerinin onu onayladığıdır.
Ve **الثبة** (topluluk): insanlardan; Züheyr dedi: “وقد اغد وعلى ثبة كرام * نشاوى واجدين لما نشاء”. Râgıb dedi: ondan düşen **الياء**’dır; **ثبة الحوض**’un aksine. قلت: ve bunun için musannif **الياء** ve **الواو** ile birlikte işaret etti; düşün.
(**كالاثبية**) (damme ile de): İbn Cinnî’den; aslı **ثبى**’dir.
Ve **الثبة** (süvarilerden küçük çete; çoğulu **ثبات** ve **ثبون** ikisinin de dammesiyle): ve **ثبون** kesre ile de; bu türde düzenli olan sınır üzere.
Ve (**عمرو بن ثنى كسمى صحابي**): ve o, Nehâvend ehline karşı acele saldırı hususunda Nu‘mân b. Mukarrin’e işaret edendir.
Ve bununla ilgili olarak istidrâk edilenlerdendir: “**ثبوت له خيرا بعد خيرا وشرا**” onu ona yönelttiğin zaman; ve “جاءت الخيل **ثبات**” yani parça parça.
Ve **الثبة**’nin küçültmesi **الثبية**’dir.
Ve **الاثبية**’nin çoğulu **الاثابى** ve **الاثابية**’dir; ondaki **الهاء**, son **الياء**’ın bedelidir.
Ve Cevherî, Humeyd el-Arqat’tan okudu: “دون اتابى من الخيل زمر”.
Ve **الثبى** (damme ile ve kısaltma ile): eşraf meclislerinden yüksek olan. İbnü’l-A‘râbî dedi: bu garip, nadirdir; onu ancak el-Find ez-Zemânî’nin şiirinde işittim:
تركت الخيل من آثا * ر رمحي في الثبى العالي
تفادى كتفادي الوح * ش مع اغضف رئبال
İbn Sîde dedi: bu babdan, içinde **الياء** görünmeyen şeye **الياء** ile hükmettik; çünkü o **لام**’dır. İbn Cinnî bu babın tamamını **واو**’dan yaptı.
Ve **الاثبية** (damme ile): topluluk; **الاثبئة** (hemze ile) gibi.
