# ثتل (ث-ت-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AA%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AA%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ت - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AA%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب التاء والثاء واللام معهما
ث ت ل يستعمل فقط
ثتل:
الثَّتْيَل: الذَكَر من الأَروَى، وجمعُه ثَياتِل.

##### Türkçe

تاء, ثاء ve لام’ın birlikte olduğu bâb

**ث ت ل** yalnızca kullanılır.

**ثتل**:
**الثَّتْيَل**: **الأَروَى**’dan erkek; onun çoğulu **ثَياتِل**’dir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AA%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثَيْتَلُ: الوعِلُ المُسِنُّ.

##### Türkçe

**الثَيْتَلُ**: yaşlı dağ keçisi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AA%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ت ث ل
ثتل
استعمل من وجوهها : ( ثتل ) .
( ثتل ) : الثَّيْتَلُ قال شمر : الثَّيْتَل الذَّكَرُ من الأرْوَى .
وقال ابن شميل : الثَّياتِلُ تكون صِغار القرون .
وقال أبو خَيْرَة : الثَّيْتَلُ من الوعول لا يَبْرَحُ الجَبل ولقرنيه شُعَبٌ .
قال : والوُعُول على حِدَةٍ ، والوعولُ كُدْرُ الألوان في أسافِلها بياضٌ ، والثَّياتِل مثلُها في ألوانها وإنما فَرَّقَ بينهما القرونُ ، والوَعِلُ قرناه طويلان عَدا قَراهُ حتى يُتجاوِزَا صَلَوَيْهِ يلتقيان مِن حَوْل ذَنَبِهِ مِن أعلاه .
وأنشد شَمِر لأُمَية بن أبي الصلت :
والتّماسيحُ والثَّياتِل والإيّلُ
شَتَّى والرِّيم والْيَعْفُور
قال ابن السكيت : أنشدني ابن الأعرابي لخداش :
فإني امرؤ من بني عامرٍ
وإنكِ دَارِية ثيتلِ
قال : وسمعت أبا عمرو يقول : الثيْتل الضخم من الرجال الذي يُظَن فيه خير وليس فيه خير .
ورواه الأصمعي : تِنْيل .
وقال الفراء : رجل تِنْتَلٌ وتَنْبُلٌ قصير .

##### Türkçe

ت ث ل
**ثتل**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: (**ثتل**).

(**ثتل**): **الثَّيْتَلُ**. Şemmer dedi: **الثَّيْتَل** **الأرْوَى**’dan erkek olandır.

İbn Şümeyl dedi: **الثَّياتِلُ** küçük boynuzlar olur.

Ebû Hayra dedi: **الثَّيْتَلُ** **الوعول**’dan olup dağdan ayrılmaz; iki boynuzu için şubeler vardır.

Dedi: **الوُعُول** tek başınadır; **الوعولُ** bulanık renklerdir, alt taraflarında bir beyazlık vardır; **الثَّياتِل** renklerinde onun gibidir; ancak ikisi arasında boynuzlar ayırmıştır. **الوَعِلُ**’in iki boynuzu uzundur; iki boynuzu, iki **صَلَوَيْهِ**’ini aşıncaya kadar **قَراهُ**’unu geçer; ikisi, kuyruğunun çevresinden, üst tarafından birleşir.

Şemmer, Ümeyye b. Ebî’s-Salt için inşad etti:
والتّماسيحُ والثَّياتِل والإيّلُ
شَتَّى والرِّيم والْيَعْفُور

İbnü’s-Sikkît dedi: İbnü’l-A‘râbî bana Hudâş için inşad etti:
فإني امرؤ من بني عامرٍ
وإنكِ دَارِية ثيتلِ

Dedi: Ebû Amr’ı şöyle derken işittim: **الثيْتل** erkeklerden iri olan kimsedir; onda hayır zannedilir, onda hayır yoktur.

Asma‘î onu şöyle rivayet etti: **تِنْيل**.

Ferrâ dedi: **تِنْتَلٌ** ve **تَنْبُلٌ** adam: kısa.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AA%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّيْتَل: الوَعِل عامّةً، وقيل: هو المُسِنُّ منها، وقيل: هو ذَكَرُ الأَرْوَى، وأَنشد ابن بري لسُرَاقة البارقي:
عَمْداً جَعَلْت ابنَ الزبير لذَنْبه،
يَعْدُو وراءَهمُ كعَدْوِ الثَّيْتَل
وفي حديث النخعي: في الثَّيْتَل بَقَرةٌ؛ هو الذكر المُسِنُّ من الوُعُول وهو التيس الجبلي يعني إِذا صاده المُحْرِم وجب عليه بقرةٌ فِداءً. ابن شميل: الثَّياتِل تكون صِغارَ القُرون، والثَّيْتَل أَيضاً جِنْس من بَقَر الوحش ينزل الجبالَ. قال أَبو خيرة: الثَّيْتَل من الوعول لا يَبْرَح الجَبَلَ ولقَرْنَيْه شُعَبٌ؛ قال: والوُعُولُ على حِدَةٍ، الوُعول كُدْرُ الأَلوان في أَسافلها بياض، والثَّيَاتِل مثلها في أَلوانها وإِنما فرق بينهما القرون، الوَعِل قرناه طويلان عدا قَراه
(* قوله: عدا قراه، هكذا
في الأصل، ولعلها على قراه أي على ظهره) حتى يُجاوِزَ صَلَوَيْه يَلتقيان من حول ذَنَبه من أَعلاه؛ وأَنشد شمر لأُمية بن أَبي الصلت: والتَّمَاسِيحُ والثَّيَاتِلُ والإِيْـ
ـيَلُ شَتَّى، والرِّيمُ واليَعْفُورُ
ابن السكيت: أَنشد ابن الأَعرابي لِخَداش:
فإِني امْرُؤٌ من بني عامِرٍ،
وإِنَّكِ دَاريَّة ثَيْتَل
ابن سيده: وثَيْتَل اسم جبل، وفي الصحاح: الثَّيْتَل اسم جبل. أَبو عمرو: الثَّيْتَل الضَّخْم من الرجال الذي تَظُن أَن فيه خيراً وليس فيه خير، ورواه الأَصمعي تنتل. ابن سيده: والثَّيْتَل ضَرْبٌ من الطيِّب زَعَموا، والله أَعلم.

##### Türkçe

**الثَّيْتَل**: genel olarak **الوَعِل**; ve denildi ki: onun yaşlısı; ve denildi ki: **الأَرْوَى**’nın erkeği. Ve İbn Berrî, Sürâka el-Bârikî’den şu beyti okudu:

Kasten, günahı sebebiyle İbn ez-Zübeyr’i yaptım,
Onların ardınca koşar, **الثَّيْتَل**’in koşuşu gibi.

Ve en-Nehaî’nin hadisinde: **الثَّيْتَل** hakkında bir inek (gerekir); o, **الوُعُول**’dan yaşlı erkek olup dağ keçisi olan **التيس الجبلي**’dir; yani, ihramlı onu avladığı zaman, fidye olarak üzerine bir inek vacip olur. İbn Şümeyl: **الثَّياتِل** küçük boynuzlu olur; ve **الثَّيْتَل** ayrıca dağlara inen yaban sığırından bir cinstir. Ebû Hayra dedi: **الثَّيْتَل**, **الوعول**’dandır; dağdan ayrılmaz ve iki boynuzunun dalları vardır; dedi: ve **الوُعُول** tek başına (ayrı bir tür)dür; **الوُعول** bulanık renkli olup alt kısımlarında beyazlık vardır; **الثَّيَاتِل** de renklerinde onun gibidir; aralarındaki fark ancak boynuzlardır: **الوَعِل**’in iki boynuzu uzundur, (* “عدا قَراه” sözü: asılda böyle; belki “على قَراه” yani “sırtı üzerinde”dir) iki sağrısını geçinceye kadar; kuyruğunun üst tarafından etrafında birleşirler. Ve Şemmer, Ümeyye b. Ebî’s-Salt’tan şu beyti okudu:

Ve timsahlar ve **الثَّيَاتِل** ve **الإِيْـ**
ـيَل** çeşit çeşit; ve **الرِّيم** ve **اليَعْفُور**.

İbn es-Sikkît: İbnü’l-A‘râbî, Hadaş için şu beyti okudu:

Şüphesiz ben, Benî Âmir’den bir adamım,
ve şüphesiz sen, **ثَيْتَل**’e ait bir evlisin.

İbn Sîde: ve **ثَيْتَل** bir dağın adıdır; ve es-Sıhâh’ta: **الثَّيْتَل** bir dağın adıdır. Ebû Amr: **الثَّيْتَل**, erkeklerden iri olan kimsedir; onda hayır var sanırsın, hâlbuki onda hayır yoktur; el-Asma‘î onu **تنتل** diye rivayet etti. İbn Sîde: ve **الثَّيْتَل** güzel kokudan bir türdür, zannettiler; Allah daha iyi bilir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AA%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثيتل، كحيدر: العنين أيضا: الوعل، أو مسنه، أو هو ذكر الأروى، قيل: هو جنس من بقر الوحش. قال أبو عمرو: هو الرجل الضخم الذي تظن أن فيه خيرا وليس فيه خير، ورواه الأصمعي: تيتل. قال غيره: ثيتل: إذا تحامق بعد تعاقل. ورواه ابن الأعرابي: تنتل، وفي بعض النسخ: بعد تغافل ومما يستدرك عليه: الثيتل: اسم جبل، وقيل: ماء قريب من النباج، لبني حمان، من تميم، قاله نصر. ويوم ثيتل: من أيامهم، أغار فيه قيس بن عاصم المنقري، على بكر بن وائل، فاستباحهم. وروى الأصمعي قول امرئ القيس:
  علا قطنا بالشيم أيمن صوبه                      وأيسره على النباج وثيتل وروى غيره: على الستار فيذبل. ورجل ثيتل: يقعد مع النساء، وأنشد ابن بري في رغل:
  فإني امرؤ من بني عامر                      وإنـك دارية ثـيتــل قال: والدارية: الذي يلزم داره. وفي المحكم: الثيتل ضرب من الطيب، زعموا.

##### Türkçe

**الثيتل**; **حيدر** gibi: **العنين** de; **الوعل**; yahut onun yaşlısı; yahut o **ذكر الأروى**’dır; denildi: o, **بقر الوحش**’tan bir cinstir. Ebû Amr dedi: o, içinde hayır bulunduğunu zannettiğin hâlde onda hayır bulunmayan iri yapılı adamdır; el-Asma‘î onu **تيتل** diye rivayet etti. Başkası dedi: **ثيتل**: akıllılık gösterdikten sonra ahmaklık tasladığı zaman. İbnü’l-A‘râbî onu **تنتل** diye rivayet etti; bazı nüshalarda: gaflete vurduktan sonra. Ve ona ilâve edilip telâfi edilenlerdendir: **الثيتل**: bir dağın adıdır; ve denildi: **النباج**’a yakın bir sudur; Temîm’den Benî Hammân’a aittir; bunu Nasr söyledi. Ve **يوم ثيتل**: onların günlerindendir; onda Kays b. Âsım el-Munkarî, Bekr b. Vâil üzerine akın yaptı da onları yağmaladı.

El-Asma‘î, İmruü’l-Kays’ın sözünü rivayet etti:
  **علا قطنا بالشيم أيمن صوبه                      وأيسره على النباج وثيتل**

Başkası rivayet etti: **على الستار فيذبل**. Ve **رجل ثيتل**: kadınlarla birlikte oturur. İbn Berrî, **رغل** hakkında şu beyti okudu:
  **فإني امرؤ من بني عامر                      وإنـك دارية ثـيتــل**

Dedi: ve **الدارية**: evine bağlı kalan kimsedir. Ve **المحكم**’de: **الثيتل** bir çeşit güzel kokudur; zannettiler.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AA%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَيْتَلَ
Q. Q. 1 ثَيْتَلَ ثيتل , (K and TA, in the CK تَثَيْتَلَ,) He feigned himself stupid after feigning himself intelligent: (K, TA:) accord. to some copies, after feigning himself negligent, or inadvertent: (تَغَافُل being put in the place of تَعَاقُل:) [app. from the subst. below:] but the word as mentioned by IAar is تنتل [app. a mistranscription for ثَنْتَلَ]. (TA.)

ثَيْتَلٌ
ثَيْتَلٌ ثيتل The وَعِل [or mountain-goat], (M, K,) as a general term: (M:) [in the present day, but vulgarly pronounced تَيْتَل, applied to the wild goat of the Arabian and Egyptian deserts and mountains; the capra jaela of Hamilton Smith; called by some an ibex; as is also بَدَن:] or an old وعل: (S, M, Mgh, K:) or the male of the أَرْوَى: (Sh, T, M, K: [this is the same as the first explanation:]) En-Nadr says that it has small horns: (T:) Aboo-Kheyreh, that it is of the وُعُول, does not quit the mountain, and its horns have branches: (T, Mgh: *) he says that the وعول are dusky, or dingy, or of a hue inclining to black and dust-colour, with whiteness in their lower parts; and the ثَيَاتِل [pl. of ثَيْتَل] are like them in their colours, and only distinguished from them by the horns; the وعل having long horns, which extend backwards until they meet over his tail: (T:) also a species of [the bovine antelope called] بَقَرُ الوَحْشِ, (M, K,) that abides in the mountains. (M.) ― -b2- A man who sits with women. (TA.) ― -b3- Incapable of going in to women; or not desirous of women. (K.) ― -b4- A bulky, or corpulent, man, in whom one thinks there is good (AA, K, TA) when there is no good in him: (AA, TA:) but, as mentioned by As, it is تيتل. (TA.)

##### Türkçe

ثَيْتَلَ
Q. Q. 1 **ثَيْتَلَ** ثيتل, (K ve TA, CK’de **تَثَيْتَلَ**,) o, kendisini akıllı göstermesinden sonra kendisini ahmak gösterdi: (K, TA:) bazı nüshalara göre, kendisini ihmalkâr, yahut dalgın göstermesinden sonra: (**تَغَافُل**’ün **تَعَاقُل**’ün yerine konulması:) [görünüşe göre aşağıdaki isimden:] fakat IAar tarafından zikredildiği üzere kelime تنتل’dir [görünüşe göre **ثَنْتَلَ** için bir yanlış yazımdır]. (TA.)

ثَيْتَلٌ
**ثَيْتَلٌ** ثيتل **وَعِل** [yahut dağ keçisi], (M, K,) genel bir ad olarak: (M:) yahut yaşlı bir **وعل**: (S, M, Mgh, K:) yahut **أَرْوَى**’nın erkeği: (Sh, T, M, K: [bu, birinci açıklamanın aynısıdır:]) En-Nadr, onun küçük boynuzları olduğunu söyler: (T:) Aboo-Kheyreh, onun **وُعُول**’den olduğunu, dağdan ayrılmadığını ve boynuzlarının dalları olduğunu (T, Mgh: *) söyler; o, **وعول**’ün koyu, yahut kirli, yahut siyaha ve toz rengine meyleden bir renkte, alt kısımlarında beyazlıkla birlikte olduğunu; ve **ثَيَاتِل**’in [**ثَيْتَل**’in çoğulu] renklerinde onlara benzediğini ve yalnız boynuzlarla onlardan ayrıldığını; **وعل**’in uzun boynuzlara sahip olup, bunların geriye doğru uzanarak kuyruğunun üzerinde birbirine kavuştuğunu söyler: (T:) ayrıca dağlarda barınan **بَقَرُ الوَحْشِ** denilen [sığır cinsi antilop] türlerinden bir türdür, (M, K,). (M.) ― -b2- Kadınlarla oturan bir adam. (TA.) ― -b3- Kadınlara girmeye muktedir olmayan; yahut kadınları arzulamayan. (K.) ― -b4- İri yapılı, yahut şişman bir adam; onda hayır olmadığı hâlde onda hayır bulunduğu zannedilen: (AA, K, TA) (AA, TA:) fakat As tarafından zikredildiği üzere o, تيتل’dir. (TA.)
