# ثجج (ث-ج-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AC%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Secce yağmur suyunun toprakta açtığı yarık demektir

- Harfler: ث - ج - ج
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [ثَجَّاجًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/siga/%D8%AB%D9%8E%D8%AC%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%AC%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَّالًا | Saçılarak akan | 1 | 1 | [78:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/ayet/78:14.md) |

## Mücavir kökler — 3 mücavir (4 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · “Yusr” sol kol; “u’sr”, yanın ayna dönüşmesi ile solak…
2. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Su
3. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Nezle” konaklama yeri demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثجج |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Mükerrer (muza‘af) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md), [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md), [هطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B7%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [جفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Sıvının (özellikle su veya kanın) gürül gürül, şiddetle, bolca ve kesintisiz şekilde dökülüp akması |
| Çekirdek Özet 2 | Bulutlardan hayat verici suyun sağanak halinde ve hacimli bir tazyiyle yeryüzüne boşalması |
| Çekirdek Özet 3 | Birikmiş ve sıkışmış bir potansiyelin engeli aşarak kesintisiz ve yoğun bir akışla dışa vurumu |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca sıradan bir «yağmur yağması» veya durağan bir «akış» sanılarak taşıdığı tazyiği, bolluğu ve gürültülü dökülüş karakterini gözden kaçırma yanılgısı |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثج | Akışkan bir maddenin bir aralık veya yarıktan şiddetle fışkırması, püskürmesi ve dökülmesi | ج | Aynı harfin tekrarlanmasıyla (idgām) oluşan muza‘af yapı, akışın tek seferlik bir fışkırma değil, sürekli, katmerli, hacimli ve çağlayan benzeri bir debiyle sürmesini sağlamıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | Çıkış, püskürme ve yayılma (Arap yazısındaki ikiz harfi ت imgesinden türetilmiş, sesin peltekliğiyle dışa saçılma ve yayılma hareketi kazanmıştır) | Kaynağından kurtulan sıvının dar bir alandan dışa doğru saçılması ve yayılmaya başlaması payını taşır |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | Akışkan kütlenin yön kazanarak yol alması, ivmeyle mesafeleri aşarak ilerlemesi payını taşır |
| ج | Değnek, deve; taşıma, yol alma, toplama | İkinci kez tekrarlanan hareket, taşınan kütlenin arkasının kesilmediğini, hacmin katlanarak birbirini ittiğini gösterir |
| ثجج | Sıkışan kütlenin yarılarak büyük bir debiyle dışarı fırlaması ve kesintisiz bir mecra bularak ilerlemesi | Suyun veya kanın tazyikle bir yarıktan ya da buluttan boşalarak yeryüzüne doğru kesintisiz, gürültülü ve gür bir akış oluşturması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yağmurun gökten sağanak halinde, gök gürültüsü ve çağlama sesiyle dökülmesi ya da kurban edilen hayvanın boyun damarından kanın tazyikle fışkırıp akması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi Ubeyd b. el-Ebras bir fırtına ve bulut tasvirinde kökü şu şekilde kullanmıştır: حلت عزاليه الجنوب فثج واهية خروقه / «Güney rüzgârı o bulutun bağlarını çözdü de yırtılan yarıklarından suyu gürül gürül akıttı.» |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetinde haccın rükün ve faziletleri sayılırken kurban kanlarının bolca akıtılması bu kökle ifade edilmiştir: أَفضلُ الحجِّ العَجُّ والثَّجُّ / «Haccın en faziletlisi telbiye ile ses yükseltmek (el-acc) ve kurban kanlarını cömertçe akıtmaktır (et-secc).» |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça ثجج kökü, fışkırma, boşalma ve gürültüyle dökülme sesini taklit eden onomatopik (yansıma) bir kökene dayanır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede doğrudan birebir üçlü biçim yerine, suyun şiddetle akmasını ve coşmasını anlatan fonetik varyantlar görülür; nitekim İbranice benzer gürültülü akış bildiren köklerle ve Süryanicedeki akıtma ve çağıldama fiilleriyle tematik bir paralellik sergiler. Erken Sami katmanında suyun tazyikle fışkırmasını yansıtan diş-damak sızıntılı sesinin (ث) gırtlak-damak patlamasıyla (ج) birleşmesi, doğadaki sağanak sesinin ve kanın damardan fışkırma anındaki tazyikinin dile aktarılmasıdır. Arapçada bu kök hem semavi bir rahmetin (bardaktan boşanırcasına yağan yağmur) hem de ritüel bir eylemin (kurban kanının kesintisiz akıtılması) merkezî ifadesi olarak özelleşmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ثج ikili yansıma sesinden muza‘af fiil türetimi | Suyun veya kanın şarıldayarak ve tazyikle dökülmesini anlatan doğrudan yansıma kökenli bir türetimdir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede suyun çağıldamasını anlatan fonetik akraba kökler | Ortak Sami tabakasında sıvının hacimli ve sesli akışını temsil eden ikili yansıma matrisinin Arapçada muza‘af formla korunmuş halidir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde kanıtlanabilir düzenli bir kök denkliği tespit edilmemiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen, Brown-Driver-Briggs, Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثجج | Anlamlı | Bolca ve tazyikle dökülme | Suyun veya kanın kesintisiz ve gürül gürül akması | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| جثج | Anlamlı | Kuruma ve sertleşme | Bir bitki türü olan el-cescâs gibi nemini kaybedip kuruyan nesneler için kullanılır | Kur'an'da geçmez; hedef kökteki akışkanlık ve nemin zıddı bir duruma işaret eder |
| ججث | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap fonetiğinde cîm harflerinin bu dizilimde birleşimi mühmel kabul edilmiştir | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde kaydı yoktur |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثجج | Merkez | Hacimli, gürültülü ve tazyikli akış | Sıvının bir yarıktan veya engeli aşarak çok bol, sürekli ve çağıldayarak dökülüşünü ifade eder | Hem hacim hem dökülme şiddeti ve kesintisizlik içerir |
| [صبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%A8.md) | Komşu | Boşaltma ve dökme | Suyun yukarıdan aşağıya yönlendirilerek dökülmesidir; ثجج kökündeki gibi yoğun bir debi ve gürültü şartı taşımaz | Genel dökülme eylemidir |
| [سفح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%AD.md) | Komşu | Yayarak akıtma | Sıvının bir yüzey üzerine genişleyerek ve tutulmaksızın akmasıdır; daha çok kanın zayi edilmesi veya yayılması bağlamındadır | Akışın yayılma ve dökülme serbestliğine odaklanır |
| [هطل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B7%D9%84.md) | Komşu | Kesintisiz ince veya orta sağanak | Yağmurun aralıksız ve sakin bir süreklilikle yağmasıdır; ثجج kökündeki şiddetli tazyik ve kütlesel debi bulunmaz | Akışın şiddetinden çok devamlılığını bildirir |
| [جفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%81%D9%81.md) | Zıt | Kuruma ve çekilme | Sıvının tamamen tükenmesi, ıslaklığın ve akışın bütünüyle ortadan kalkması durumudur | Yaşlığın, suyun ve akışın mutlak yokluğudur |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثجج | Hacimli ve tazyikli akış | Suyun veya kanın bolca, gürül gürül ve kesintisiz boşalması | Kesin |
| Latince | Effundere, inundans | Bolca boşalmak, taşarak akmak | Bir kütleden hacimli sıvının taşarak boşalmasını karşılar; gürültü nüansını kısmen dışarıda bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Torrential, gushing, pouring abundantly | Bardaktan boşanırcasına, fışkırarak, gürül gürül akmak | Yağmurun şiddetini ve suyun güçlü akışını iyi karşılar; ritüel kan akıtma bağlamını doğrudan içermez | Kesin |
| Almanca | Strömend, sintflutartig | Sağanak halinde, gürül gürül dökülen | Yoğun kütlesel yağış debisini tam verir; akışın süreklilik yönünü vurgular | Güçlü |
| Fransızca | Torrentiel, ruisselant | Çağlayan gibi, sel şeklinde dökülen | Suyun hacimli ve durmaksızın boşalmasını ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ثَجَّاجًا | Bolca, kesintisiz ve bardaktan boşanırcasına dökülen su | Bulutlardan yeryüzüne indirilen hayat verici, tohumları ve bitkileri fışkırtan sağanak bağlamı (Nebe [78:14](https://lisan.digital/tr/ayet/78:14.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılış ve in‘âm delili | Bulutların sıkışıp suyu bu denli muazzam bir hacimle ve ölçüyle yeryüzüne indirmesinin ilahi kudret ve dirilişe (ba‘s) delil kılınması | Suyun hayat verici kudret tecellisi olarak yoğunlaşması |
| Fıkıh | Hac ve kurban hükümleri | Hedy ve udhiyye kurbanlarında kanın usulünce ve tazyikle akıtılmasının geçerlilik ve kemal şartı olması | Kurbanın sıhhati için kanın cömertçe akıtılması ıstılahı |
| Tefsir | Ahiret sahneleri ve kozmik düzen | Sıkışan bulutlardan (el-mu‘sırât) dökülen suyun bitkileri nasıl çıkarıp dirilttiği üzerinden kıyamet günü insanların kabirlerden çıkışının temellendirilmesi | Sağanağın diriltici ve harekete geçirici gücü |
| Hadis | İbadetlerin fazileti | Haccın iki temel şiârından biri olarak zikredilen kan akıtma (et-secc) amelinin büyüklüğü ve ecri | İbadet kastıyla kanın akıtılarak fedakârlığın somutlaşması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kurban ibadeti ve teslimiyet | Fedakârlığın akıtılması | Arınma ve şükür | Kanın bolca akıtılması, canın ve malın Allah yolunda cömertçe adanmasını temsil eder | Kesin |
| İlmi | Meteoroloji ve hidroloji döngüsü | Kütlesel yağış debisi | Yeryüzünü canlandırma | Atmosferde sıkışan nemin yoğunlaşarak yüksek debiyle toprağa kavuşması ve tohumu uyandırması | Kesin |
| Siyasi | Yönetimin tebaaya kaynak aktarımı | Cömert ve kesintisiz tahsisat | Toplumsal refahı yayma | Devletin biriken kaynakları tıkanıklığa izin vermeden halkın faydasına oluk oluk akıtması | Muhtemel |
| İktisadi | Likidite akışı ve sermaye dolaşımı | Bol ve dinamik likidite enjeksiyonu | Üretim kanallarını besleme | Durgunlaşan piyasaya canlılık kazandırmak üzere sermayenin üretime ve piyasaya tazyikle aktarılması | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Hidrodinamikte kritik debi ve tazyikli akış (türbülanslı deşarj) | Bir rezervuarda veya bulutta sıkışan kütlenin potansiyel enerjisini kinetik enerjiye dönüştürerek yüksek akış hızıyla boşalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal enerjinin ve kolektif iradenin engelleri aşarak açığa çıkması | Bastırılmış veya depolanmış toplumsal dinamiklerin meşru bir mecra bularak gürül gürül bir ıslahat hareketine dönüşmesi | Muhtemel |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece sıradan bir yağış veya hafif bir ıslaklık derecesine indirgeyerek, taşıdığı olağanüstü hacim, debi ve tazyik karakterini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Sadece suyun inişi değil; tohumları, taneleri ve sarmaş dolaş bağları fışkırtacak güçte, engelleri süpüren ve ölü toprağa birdenbire hayat bahşeden tazyikli bir kalkınma vesilesi olması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki diriliş (ba‘s) delilinin zayıf algılanması; ölü toprağı ayağa kaldıran şeyin sıradan bir çisenti değil, kökleri uyandıran muazzam bir kudret boşalması olduğu gerçeğinin kavranamaması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın ölümden sonra dirilişi tabiat kanunları ve gözlemlenebilir kozmik hadiseler üzerinden ispatlayışındaki kudret ve canlılık tonunu kavramak için anahtar bir kavramdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Nebe suresinde yaratılış harikalarının, gök düzeninin ve ardından gelecek olan büyük kıyamet sahnesinin anlatıldığı ayet grubunda (Nebe [78:14](https://lisan.digital/tr/ayet/78:14.md)-16) |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiatın durağan olduğu, canlanmanın yavaş ve tesadüfi geliştiği zannını yıkarak; ilahi iradenin sıkışmış potansiyelleri tek bir deşarjla nasıl gürül gürül hayata dönüştürdüğünü gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Suyun veya kanın sıkıştığı yerden yarılarak, gürültü ve yüksek debiyle oluk oluk dökülmesi.
- Soyut anlam: Birikmiş bir potansiyelin engeli kırarak süreklilik arz eden, bereketli ve dönüştürücü bir kudretle dışa vurumu.
- Sistematik karşılık: Biriken potansiyel enerjinin ($E_p$) kritik basınç eşiğini ($P_c$) aşması neticesinde, yüksek bir debi katsayısıyla ($Q$) sürekli ve hacimli bir kinetik akışa ($F$) dönüşmesi.
- LaTeX modeli: $$Q = \int_{t_0}^{t_1} \frac{\Delta V}{\Delta t} \, dt \quad \text{şartıyla} \quad P > P_c$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $P$, bulutta veya damarda biriken iç basıncı temsil eder; $P_c$ bu kütlenin tutulabileceği kritik eşik değeridir. Basınç bu eşiği aştığında ($P > P_c$), zaman aralığındaki hacim değişimi ($\frac{\Delta V}{\Delta t}$) yüksek bir debi integraline ($Q$) dönüşerek ثجج kökünün gerektirdiği kesintisiz, bol ve tazyikli akışı meydana getirir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/occurrences?meal=IK

### [Nebe 78:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/ayet/78:14.md) — ثَجَّاجًا

وَأَنْزَلْنَا مِنَ الْمُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجًا

Meal (IK): Sıkıştırılmlşlardan da şarıl şarıl bir su indirdik.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Secce yağmur suyunun toprakta açtığı yarık demektir.
Saçılarak akan su demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم مع الثاء
ج ث، ث ج
جث:
الجَثُّ: قَطعُك الشيء من أصله، والاجتِثاثُ أوحى منه، واللازم انجث واجتثَّ أيضاً.
وشَجَرةُ مُجتثةٌ لا أصل لها في الأرضِ.
والمُجتثُّ من العَروض مُستفعلن فاعلات مرّتين. ولا يَجيء من هذا النَّحو أنقص منه ولا أطول إلاّ بالزِّحافِ.
والجَثجَاثُ من نَبتِ الرَّبيع إذا أحسَّ بالصيفِ يَبِسَ.
قال: زائدة: هي شجرةٌ لا تزال خضراءَ في الشِّتاء والصيفِ، طيِّيبةُ الرِّيحِ، يُستاكُ بعُرُوقها، من مَراتِعِ الوَحشِ، قال رؤبة:
تَرمي ذِراعَيهِ بجثجاثِ السُّوَق.
والجُثَّةُ: خلقُ البدَنِ الجَسِيمِ.
وجُثثتُ منه وجُثِثتُ، ورجلٌ مَجثُوثٌ ومَجؤُوثٌ أي قد جُثَّ يعني أُفزِعَ.
ثج:
الثَجُّ: شِدَّة انصِباب المَطَرِ والدَّمِ، ومَطَرٌ ثجاجٌ.

##### Türkçe

باب **الجيم** مع **الثاء**
**ج ث**، **ث ج**
**جث**:
**الجَثُّ**: senin bir şeyi aslından kesmendir; **الاجتِثاثُ** ondan daha kuvvetli bir ifadedir; lâzım (fiil) **انجث** ve **اجتثَّ** da gelir.
Ve **شَجَرةُ مُجتثةٌ**: yer(Toprak)ta onun için bir asıl yoktur.
Ve arûzdan **المُجتثُّ**: **مُستفعلن فاعلات** iki defadır. Bu türden ondan daha eksik ve daha uzun gelmez; ancak **الزِّحافِ** ile (gelir).
Ve **الجَثجَاثُ**: bahar bitkisindendir; yazı hissedince kurur.
Dedi: **زائدة**: o, kış ve yazda hâlâ yeşil olan bir ağaçtır; güzel kokuludur; onun damarlarıyla misvak edinilir; vahşî hayvanların otlaklarındandır. **رؤبة** dedi:
İki kolunu **جثجاثِ السُّوَق** ile atar.
Ve **الجُثَّةُ**: iri bedenin yaratılışıdır.
**جُثثتُ** ondan ve **جُثِثتُ**; ve bir adam **مَجثُوثٌ** ve **مَجؤُوثٌ**; yani gerçekten **جُثَّ**; yani korkutuldu.
**ثج**:
**الثَجُّ**: yağmurun ve kanın şiddetli akmasıdır; ve **مَطَرٌ ثجاجٌ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ثَجَجْتُ الماء والدمَ أَثُجُّهُ ثجَّاً، إذا سَيَّلْتَهُ. وأتانا الوادي بثَجيجِهِ، أي بسيله. ومطرٌ ثَجَّاجٌ، إذا انصبَّ جداً. والثَجُّ: سيلانُ دِماءِ الهَدْيِ. وفي الحديث: "أفضل الحَج العَجُّ والثَجُّ".

##### Türkçe

**ثَجَجْتُ** suyu ve kanı **أَثُجُّهُ** **ثجَّاً** (yani) onu akıttığın zaman.

Vadi bize **بثَجيجِهِ** ile geldi; yani onun seliyle.

**ومطرٌ ثَجَّاجٌ**: çokça boşandığı zaman.

**والثَجُّ**: kurbanlıkların kanlarının akmasıdır.

Hadiste: “Haccın en faziletlisi **العَجُّ** ve **الثَجُّ**dür.”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ج ج
ثج الماء والدم يثجه ثجاً وسحاب ثجاج وثج الماء بنفسه يثج بالكسر ثجيجاً‏.‏
يقال‏:‏ اكتظ بنوها دياراً رحبة وسقـوا بهـا سحابا تثج الماء من ثبج البحر وقال عبيد‏:‏ حلت عزاليه الجنو - ب فثج واهية خروقه ومن المجاز‏:‏ خطيب مثج مسح‏.‏
وفلان غيثه ثجاج وبحره عجاج‏.‏

##### Türkçe

ث ج ج
**ثج** suyu ve kanı, onu **ثجّاً** olarak akıtır; ve **سحاب ثجاج**; ve su kendi kendine **يثج** (kesre ile) **ثجيجاً** (olarak) akar.‏
Denilir: Oğulları, geniş diyarlarca doldu; ve orada, denizin ortasından suyu akıtan bir bulutla sulandılar. Ubeyd dedi: Güneyin kovaları çözüldü; sonra (o) aktı; delikleri zayıf, yırtıkları (olan). Mecazdan: **خطيب مثج**: silinmiş.‏
Ve falanın yağmuru **ثجاج** ve denizi **عجاج**.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّجُّ: الصَّبُّ الكثيرُ، وخص بعضهم به صَبَّ الماء الكثير؛ ثَجَّهُ يَثُجُّهُ ثَجّاً فَثَجَّ وانْثَجَّ، وثَجْثَجَهُ فَتَثَجْثَجَ. وفي الحديث: تمامُ الحج العَجُّ والثَّجُّ. العج: العجيج في الدعاء. والثَّجُّ: سفكُ دماء البُدْنِ وغيرها. وسئل النبي، صلى الله عليه وسلم، عن الحج فقال: أَفضلُ الحجِّ العَجُّ والثَّجُّ. سَيَلانُ دماء الهَدْيِ والأَضاحي. وفي حديث أُمِّ مَعْبَدٍ: فحَلَب فيه ثَجّاً أَي لبناً سائلاَ كثيراً. والثَّجُّ: السَّيَلانُ. ومَطَرٌ مِثَجٌّ وثَجَّاجٌ وثَجِيجٌ؛ قال أَبو ذؤيب:
سَقَى أُمِّ عَمْروٍ، كلَّ آخِر لَيْلَةٍ،
حَناتِمُ سُحْمٌ، ماؤُهُنَّ ثَجِيجُ
معنى كلَّ آخر لَيلةٍ: أَبداً.
وثَجِيجُ الماء: صوتُ انصبابه. وفي حديث رُقَيْقَةَ: اكْتَظَّ الوادي بِثَجيجِه أَي امتلأَ بسيله.
وماء ثَجُوجٌ وثَجّاجٌ: مَصْبوبٌ. وفي التنزيل: وأَنزَلْنا منَ المُعْصِراتِ ماءً ثَجّاجاً. المحكم: قال ابن دريد: هذا مما جاء في لفظ فاعل، والموضع مفعول، لأَن السحاب يَثُجُّ الماءَ، فهو مَثْجُوجٌ. وقال بعض أَهل اللغة: ثَجَجْتُ الماءَ أَثُجُّه ثَجّاً إِذا أَساله. وثَجَّ الماءُ نفْسُه يَثُجُّ ثُجُوجاً إِذا انْصَبَّ، فإِذا كان كذلك فأَنْ يكون ثَجَّاجٌ في معنى ثاجٍّ أَحسنُ من أَن يُتكلف وَضْعُ الفاعل موضعَ المفعول، وإِن كان ذلك كثيراً. ويجوز أَثْجَجْتُه بمعنى ثَجَجْتُه. ودَمٌ ثَجّاجُ: مُنْصَبٌّ مُصَوَّبٌ؛ قال:
حتى رَأَيْتُ العَلَقَ الثَّجَّاجا،
قد أَخْضَلَ النُّحُورَ والأَوْداجا
وفي حديث المستحاضة فقالت: إِني أَثُجُّه ثَجّاً؛ قال: هو من الماء الثَّجَّاجِ السائل. ومَطَرٌ ثَجَّاجٌ: شديد الانصباب جدّاً. وأَتانا الوادي بثَجِيجِه أَي بسيله. وقولُ الحسن في ابن عباس: إِنه كان مِثَجّاً أَي كان يصُبُّ الكلام صَبّاً؛ شبَّه فصاحته وغَزارةَ منطقه بالماء الثَّجُوجِ.والمِثَجُّ، بالكسر، من أَبنية المبالغة. وعَينٌ ثَجُوجٌ: غزيرةُ الماء؛ قال:
فصَبَّحَتْ، والشمسُ لم تُقَضِّبِ،
عَيْناً، بِغَضْيانَ، ثَجُوجِ العُنْبُبِ
والمُثَجَّجُ من اللبن: الذي قد بَرَقَ
(* قوله «الذي قد برق إلخ» الذي
في القاموس برق السقاء كنصر وفرح: أَصابه حر أَو برد فذاب زبده وتقطع فلم يجتمع.) في السِّقاءِ مِن حَرٍّ أَو بَرْدٍ فلا يَجْتَمِعُ زُبْدُهُ. ورجلٌ مِثَجٌّ إِذا كان خطيباً مُفَوَّهاً.
ابن سيده، أَبو حنيفة: الثَّجَّةُ الأَرضُ التي لا سِدْرَ بها، يأْتيها الناسُ فيَحْفِرونَ فيها حياضاً، ومن قِبَلِ الحِياضِ سميت ثَجَّةً. قال: ولا تُدعى قبل ذلك ثَجَّةً، وجمعها ثَجَّاتٌ، ولم يَحْكِ فيها جمعاً مكسراً. التهذيب: ابن شميل: الثَّجَّةُ الرَّوْضةُ إِذا كان فيها حياض ومِساكاتٌ للماء يصوّب في الأَرض، لا تُدعى ثَجَّةً ما لم يكن فيها حياض. وقال الأَزهري عقيب ترجمة ثوج: أَبو عبيد الثَّجَّةُ الأُقْنَةُ، وهي حُفْرَةٌ يحتفرها ماء المطر؛ وأَنشد:
فَوَرَدَتْ صادِيَةً حِرَارا،
ثَجَّاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارا،
أَوْقاتَ أُقْنٍ، تَعْتَلي الغِمارا
وقال شمر: الثَّجَّةُ، بفتح الثاء وتشديد الجيم، الروضة التي حَفَرَت الحياضَ، وجمعُها ثَجَّاتٌ؛ سميت بذلك لثَجِّها الماءَ فيها.

##### Türkçe

**الثَّجُّ**: çok dökme; ve bazısı onu çok su dökmeye tahsis etti;
onu **ثَجَّهُ يَثُجُّهُ ثَجّاً** (çokça döktü) derler; böylece **فَثَجَّ** (döktü) ve **انْثَجَّ** (döküldü); ve **ثَجْثَجَهُ** (onu tekrar tekrar döktü) derler; böylece **فَتَثَجْثَجَ** (tekrar tekrar döküldü). Ve
hadiste: “Haccın tamamı **العَجُّ** ve **الثَّجُّ**’dür.” **العج**: duada feryat (yüksek ses) etmektir.
Ve **الثَّجُّ**: **البُدْنِ**’in ve başkasının kanlarını akıtmaktır. Ve Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, hac hakkında soruldu da
şöyle dedi: “Haccın en faziletlisi **العَجُّ** ve **الثَّجُّ**’dür.” **الهَدْيِ**
ve kurbanların kanlarının akması. Ve Ümmü Ma‘bed hadîsinde: “Onda **ثَجّاً** sağdı” yani akıcı
çok süt. Ve **الثَّجُّ**: akmadır. Ve **مَطَرٌ مِثَجٌّ** ve **ثَجَّاجٌ** ve **ثَجِيجٌ** (çokça dökülen yağmur); Ebû
Züeyb dedi ki:
سَقَى أُمِّ عَمْروٍ، كلَّ آخِر لَيْلَةٍ،
حَناتِمُ سُحْمٌ، ماؤُهُنَّ ثَجِيجُ
“Her gecenin sonu”nun manası: daima.
Ve **ثَجِيجُ الماء**: onun dökülüşünün sesidir. Ve Rukayka hadîsinde: “Vadi
**بِثَجيجِه** doldu” yani seliyle doldu.
Ve **ماء ثَجُوجٌ** ve **ثَجّاجٌ**: dökülmüş (su). Ve tenzilde: “Ve
**المُعْصِراتِ**’tan **ماءً ثَجّاجاً** indirdik.” **المحكم**: İbn Düreyd dedi: bu, **فاعل** lafzında gelip,
yerin **مفعول** olduğu şeylerdendir; çünkü bulut suyu **يَثُجُّ** eder (döker), o hâlde o **مَثْجُوجٌ**’dur. Ve dil ehlinden bazısı
dedi: “**ثَجَجْتُ الماءَ أَثُجُّه ثَجّاً**” onu akıttığım zaman (denir). Ve **ثَجَّ الماءُ**
kendi kendine **يَثُجُّ ثُجُوجاً** döküldüğü zaman; böyle olunca, **ثَجَّاجٌ**’ın
**ثاجٍّ** manasında olması, **الفاعل**’i **المفعول** yerine koymayı külfetle yüklenmekten daha güzeldir; her ne kadar
bu çok olsa da. Ve onu **أَثْجَجْتُه** demek, **ثَجَجْتُه** manasında caizdir. Ve **دَمٌ ثَجّاجُ**:
dökülen, akıtılan; dedi ki:
حتى رَأَيْتُ العَلَقَ الثَّجَّاجا،
قد أَخْضَلَ النُّحُورَ والأَوْداجا
Ve **المستحاضة** hadîsinde, şöyle dedi: “Ben onu **أَثُجُّه ثَجّاً** (çokça akıtıyorum)”; dedi: o,
akıcı **الماء الثَّجَّاجِ**’dandır. Ve **مَطَرٌ ثَجَّاجٌ**: çok şiddetli dökülüşlü. Ve vadi bize
**بثَجِيجِه** geldi yani seliyle. Ve Hasan’ın İbn Abbas hakkında sözü: “O **مِثَجّاً** idi” yani
sözü döker gibi dökerdi; onun fesahatini ve sözünün bolluğunu
**الماء الثَّجُوجِ**’a benzetti. Ve **المِثَجُّ**, kesre ile, mübalağa kalıplarındandır. Ve **عَينٌ ثَجُوجٌ**: suyu bol pınar;
dedi ki:
فصَبَّحَتْ، والشمسُ لم تُقَضِّبِ،
عَيْناً، بِغَضْيانَ، ثَجُوجِ العُنْبُبِ
Ve sütten **المُثَجَّجُ**: tulumda
(* “**الذي قد برق إلخ**” sözü: Kāmûs’ta olan: “**برق السقاء** (nasara ve fariha gibi): ona sıcak veya soğuk isabet etti de kaymağı eridi ve parçalandı, böylece
toplanmadı.”) sıcak
veya soğuktan parlayıp (bozulup) kaymağı toplanmayan şeydir.
Ve **رجلٌ مِثَجٌّ**: hatip, ağzı iyi laf yapan olduğu zaman.
İbn Sîde, Ebû Hanîfe: **الثَّجَّةُ** **الأَرضُ**: üzerinde **سِدْرَ** bulunmayan yer; insanlar ona gelir de
orada havuzlar kazarlar; ve havuzlar cihetinden dolayı ona **ثَجَّةً** adı verildi. Dedi:
bundan önce ona **ثَجَّةً** denmez; çoğulu **ثَجَّاتٌ**’tır; onda kırık çoğul
rivayet etmedi. **التهذيب**: İbn Şümeyl: **الثَّجَّةُ** **الرَّوْضةُ**: içinde havuzlar
ve suyun yere akıtıldığı su tutacak yerler bulunduğu zaman; içinde havuz olmadıkça **ثَجَّةً** denmez. Ve
Ezherî, **ثوج** maddesinin tercümesinin ardından dedi: Ebû Ubeyd: **الثَّجَّةُ** **الأُقْنَةُ**’dir; o,
yağmur suyunun kazdığı bir çukurdur; ve şu beyti okudu:
فَوَرَدَتْ صادِيَةً حِرَارا،
ثَجَّاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارا،
أَوْقاتَ أُقْنٍ، تَعْتَلي الغِمارا
Ve Şemir dedi: **الثَّجَّةُ**, **الثاء**’ın fethi ve **الجيم**’in şeddelenmesiyle, havuzların kazıldığı çayırdır; çoğulu **ثَجَّاتٌ**’tır;
ona, suyu oraya **ثَجِّ** etmesinden (dökmesinden) dolayı bu ad verildi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث ج ج * * ثَجَّ * الماء والدم سيَّله وبابد رد ومطر * ثَجَّاجٌ * أي منصب جدا و * الثَّجُّ * أيضا سيلان دماء الهدي وهو لازم تقول منه * ثَجَّ * الدم يثج بالكسر * ثَجَاجاً * بالفتح قلت وقد نقل الأزهري عن أبي عبيد مثل هذا

##### Türkçe

* ث ج ج * * **ثَجَّ** * suyu ve kanı akıttı; ve (bir şey) soğukla ve yağmurla (akıtıldı). * **ثَجَّاجٌ** * yani çokça dökülen; ve * **الثَّجُّ** * ayrıca kurbanlıkların kanlarının akmasıdır; ve o lâzımdır; ondan şöyle dersin: * **ثَجَّ** * kan, kesre ile **يثج**; fetha ile * **ثَجَاجاً** *; dedim; ve Ezherî, Ebû Ubeyd’den bunun benzerini nakletmiştir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ثج الماء  نفسه يثج ثجوجا، إذا  سال  . وفي الأساس: ثج الماء بنفسه يثج، بالكسر، ثجيجا، إذا انصب جدا. وفي اللسان: الثج الصب الكثير وخص بعضهم به صب الماء الكثير  كانثج، وتثجثج  ، وهما مطاوعان لثجة يثجه ثجا فانئج، وثجثجه فتثجثج.  وثجه ثجا  : أساله  فثج، وانثج. في الحديث:  تمام الحج العج والثج   الثج  : سفك دماء البدن وغيرها  وسئل النبي صلى الله عليه وسلم عن الحج فقال: أفضل الحج العج والثج  الثج:  سيلان دم الهدى  والأضاحى. والثج: السيلان.  والثجة  : الأرض التي لا سدر بها، يأتيها الناس فيحفرون فيها حياضا، ومن قبل الحياض سميت ثجة، قال: ولا تدعى قبل ذلك ثجة، وهذا نقله ابن سيده عن أبي حنيفة. وفي التهذيب، عن ابن شميل: الثجة:  الروضة فيها حياض ومساكات للماء تصوب في الأرض، ولا تدعى ثجة ما لم يكن فيها حياض و  ج ثجات  ، صرح به أبو حنيفة. وفي التهذيب -عقيب ترجمة ثوج-: أبو عبيد: الثجة: الاقنة وهي: حفرة يحتفرها ماء المطر، وأنشد:
  فوردت صادية حرارا
  ثجات ماء حفرت أوارا
  أوقات أقن تعتلى الغمارا وقال شمر: الثجة، بالفتح والتشديد: الروضة التي حفرت الحياض، وجمعها ثجات، سميت بذلك لثجها الماء فيها.  والمثج  ، بالكسر،  كمسل  ، من أبنية المبالغة، وقول الحسن في ابن عباس إنه كان مثجا، أي كان يصب الكلام صبا، شبه فصاحته وغزارة منطقه بالماء الثجوج. ورجل مثج: وهو:  الخطيب المفوه  ، وهو مجاز. أتانا الوادى بثجيجه،  الثجيج السيل  ، وفي حديث رقيقة:  اكتظ الوادي بثجيجه  ، أي امتلأ بسيله.  والثجيجة: زبدة اللبن تلزق باليد والسقاء  . يقال:  وطب مثجج  ، كمعظم، إذا لزق اللبن في السقاء من حر أو برد، و  لم يجتمع زبده  .
 ومما يستدرك عليه: ما ورد في حديث أم معبد:  فحلب فيه ثجا  أي لبنا سائلا كثيرا. ومطر مثج، بالكسر، وثجاج، وثجيج، قال أبو ذؤيب:
  سقى أم عمرو كل آخر ليلة                      حناتم سحم ماؤهن ثجـيج معنى  كل آخر ليلة  : أبدا. وثجيج الماء: صوت انصبابه. وماء ثجوج، وثجاج: مصبوب، وفي التنزيل العزيز:  وأنزلنا من المعصرات ماء ثجاجا  . في المحكم: قال ابن دريد: هذا مما جاء في لفظ فاعل والموضع مفعول؛ لأن السحاب يثج الماء فهو مثجوج.  وقال بعض أهل اللغة: ثججت الماء أثجه ثجا إذا أساله، وثج الماء نفسه يثج ثجوجا إذا انصب، فإذا كان كذبك فأن يكون ثجاج في معنى ثاج، أحسن من أن يتكلف وضع الفاعل موضع المفعول، وإن كان ذلك كثيرا. قاله بعض العلماء: ويجوز أثججته بمعنى ثججته. ودم ثجاج: منصب مصوب، قال:
  حتى رأيت العلق الثجاجا

  قد أخضل النحور والأوداجا ومطر ثجاج: شديد الانصباب جدا. وعين ثجوج: غزيرة الماء قال:
  فصبحت والشمس لم تقضب
  عينا بغضيان ثجوج العنبب ومن المجاز: فلان غيثه ثجاج، وبحره عجاج، كذا في الأساس.

##### Türkçe

**ثج** su, kendisi **يثج** **ثجوجا**; eğer aktıysa. Ve **الأساس**’ta: **ثج** su, kendisi **يثج**, kesre ile, **ثجيجا**; eğer çokça döküldüyse. Ve **اللسان**’da: **الثج** çok dökmedir; bazıları onu çok su dökmeye tahsis etti; **كانثج** ve **تثجثج**; ve ikisi de **ثجة يثجه ثجا فانئج**’e ve **وثجثجه فتثجثج**’e mutâvi‘dir. Ve **ثجه ثجا**: onu akıttı; böylece **فثج** ve **انثج**. Hadiste: **تمام الحج العج والثج**; **الثج**: **البدن**’lerin ve başkalarının kanlarını akıtmaktır. Ve Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) hac hakkında soruldu da dedi: “Haccın en faziletlisi **العج والثج**’dir.” **الثج**: **الهدى** ve **الأضاحى** kanının akmasıdır. Ve **الثج**: akmadır. Ve **الثجة**: üzerinde **سدر** bulunmayan yerdir; insanlar ona gelir de onda havuzlar kazarlar; havuzlardan önce **ثجة** diye adlandırıldı; dedi ki: bundan önce **ثجة** diye adlandırılmaz; bunu İbn Sîde, Ebû Hanîfe’den nakletti. Ve **التهذيب**’de, İbn Şümeyl’den: **الثجة**: içinde havuzlar ve su için tutacak yerler bulunan, yere doğru akıtılan **الروضة**’dir; içinde havuzlar olmadıkça **ثجة** diye adlandırılmaz; ve **ج ثجات**; bunu Ebû Hanîfe açıkça söyledi. Ve **التهذيب**’de — **ثوج** tercümesinin ardından—: Ebû Ubeyd: **الثجة**: **الاقنة**’dir; o da: yağmur suyunun kazdığı çukurdur. Ve şu şiiri okudu:
  فوردت صادية حرارا
  ثجات ماء حفرت أوارا
  أوقات أقن تعتلى الغمارا
Ve Şemmer dedi: **الثجة**; fetha ve teşdîd ile: havuzların kazıldığı **الروضة**’dir; çoğulu **ثجات**’tır; onda suyun **ثج** etmesi sebebiyle böyle adlandırıldı. Ve **المثج**; kesre ile; **كمسل**; mübalağa kalıplarındandır. Ve Hasan’ın İbn Abbâs hakkında sözü: onun **مثجا** olduğu; yani sözü döker gibi dökerdi; onun fesahatini ve sözünün bolluğunu **الماء الثجوج**’a benzetti. Ve **رجل مثج**: o, **الخطيب المفوه**’dur; bu mecazdır. “Vadi bize **بثجيجه** ile geldi”; **الثجيج** akıntıdır. Ve Rakîka hadîsinde: “Vadi **بثجيجه** ile doldu”; yani akıntısıyla doldu. Ve **الثجيجة**: ele ve tuluma yapışan sütün kaymağıdır. Denir: **وطب مثجج**; **كمعظم**; eğer sıcaktan veya soğuktan süt tuluma yapıştıysa ve kaymağı toplanmadıysa.

Ve ona ek olarak (istidrâk olarak): Ümm Ma‘bed hadîsinde gelen: “onda **ثجا** sağdı”; yani çokça akıcı süt. Ve **مطر مثج**; kesre ile; ve **ثجاج** ve **ثجيج**. Ebû Züeyb dedi:
  سقى أم عمرو كل آخر ليلة                      حناتم سحم ماؤهن ثجـيج
**كل آخر ليلة**’nin manası: daima. Ve **ثجيج الماء**: onun dökülüşünün sesidir. Ve **ماء ثجوج** ve **ثجاج**: dökülmüş. Ve Aziz tenzilde: **وأنزلنا من المعصرات ماء ثجاجا**. **المحكم**’de: İbn Düreyd dedi: bu, **فاعل** lafzında gelip yerin **مفعول** olduğu şeylerdendir; çünkü bulut suyu **يثج** eder; o hâlde o **مثجوج**’dur. Ve dil ehlinden bazıları dedi: “**ثججت الماء أثجه ثجا**” eğer onu akıttıysa; “**ثج الماء نفسه يثج ثجوجا**” eğer döküldüyse; eğer bu, senin sözünse, **ثجاج**’ın **ثاج** manasında olması, **الفاعل**’i **المفعول** yerine koymayı külfetle yapmaktan daha güzeldir; her ne kadar bu çok olsa da. Bunu bazı âlimler söyledi. Ve **أثججته**’nin **ثججته** manasında olması caizdir. Ve **دم ثجاج**: dökülen, akıtılan; dedi ki:
  حتى رأيت العلق الثجاجا
  قد أخضل النحور والأوداجا
Ve **مطر ثجاج**: çok şiddetli dökülüşlü. Ve **عين ثجوج**: suyu bol; dedi ki:
  فصبحت والشمس لم تقضب
  عينا بغضيان ثجوج العنبب
Ve mecazdan: “Falanın yağmuru **ثجاج**’dır, denizi **عجاج**’dır”; **الأساس**’ta böyle.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَجَّ
ثَجَّ I ,  U ( n. ac. ثَجّ 1 ,  ثُجُوْج 27 ),
a.  Flowed, streamed, ran.

b.  U ( n. ac. ثَجّ 1 ), Made to flow, poured forth.

اِنْثَجَجَ
اِنْثَجَجَ VII ,
a.  Was poured forth, out.

ثَجِيْج
ثَجِيْج 25 ,
a.  Torrent.

ثَجَّاْج
ثَجَّاْج 28 ,
a.  Heavy, pouring ( rain ).

##### Türkçe

ثَجَّ
ثَجَّ I , U ( mastar: **ثَجّ** 1 , **ثُجُوْج** 27 ),
a. Aktı, çağladı, koştu.

b. U ( mastar: **ثَجّ** 1 ), Akıtıldı, döküldü.

اِنْثَجَجَ
اِنْثَجَجَ VII ,
a. Döküldü, dışarı.

ثَجِيْج
ثَجِيْج 25 ,
a. Sel.

ثَجَّاْج
ثَجَّاْج 28 ,
a. Şiddetli, dökülen (yağmur).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ثجج
ثَجَّ - يَثُجُّ - ثَجَّاج
ثَجَّ - يَثُجُّ + الماء أوالسائلُ: ينصب ويسقط بقوة وشدة
ثَجَّاج: على وزن " فـَعـَّال " : اسم فاعل مبالغة من " ثَجَّ - يَثُجُّ": الذي ينصب بقوة وشدة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " خروج السائل من مكمنه بشكل ذاتي "، وهي:
ثَجَّ - يَثُجُّ، نَبَعَ - يَنْبُعُ (نَبَعَ - يَنْبَعُ)، عَانَ - يَعِيْنُ، نَزَفَ - يَنْزِفُ، دَمِيَ - يَدْمَى، دَمَعَ - يَدْمَعُ (دَمِعَ - يَدْمَعُ)
ثجاجا
 	﴿وأنزلنا من المعصرات ماء ثجاجا (14)﴾ النبأ
مختار الصحاح
● [ثجج] ث ج ج: ثَجَّ الماء والدم سيَّله وبابه رد ومطر ثَجَّاجٌ أي منصب جدا و الثَّجُّ أيضا سيلان دماء الهدي وهو لازم تقول منه ثَجَّ الدم يثج بالكسر ثَجَاجاً بالفتح قلت وقد نقل الأزهري عن أبي عبيد مثل هذا
معجم الفرائد القرآنية
ث  ج  ج
" ثَجَّاجاً " في قوله تعالى :" وَأَنْزَلْنَا مِنَ الْمُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجـاً " (14) النبأ .
ثَجَّاجا : أي شديد الانصباب .
الراغب
ثج
يقال: ثج الماء، وأتى الوادي بثجيجه. قال الله تعالى: }وأنزلنا من المعصرات ماء ثجاجا{ [النبأ/14]، وفي الحديث: (أفضل الحج العج والثج) (الحديث يرويه أبو بكر الصديق أن النبي سئل أي الحج أفضل؟ قال: العج والثج. وأخرجه الترمذي وقال ابن العربي: لم يصح، وأخرجه ابن ماجه 2/967 وفيه إبراهيم بن يزيد وهو متروك الحديث، وله طريق أخرى عند الدارقطني 1/255 وفيه محمد بن الحجاج وهو ضعيف، وأخرجه الحاكم 1/442 والبيهقي 4/330، فالحديث قوي لشواهده الكثيرة. راجع: شرح السنة 7/14؛ وعارضة الأحوذي 4/45) أي: رفع الصوت بالتلبية، وإسالة دم الهدي.
ملخص اللسان
1.    ثَجَّهُ يَثُجُّهُ ثَجّاً فَثَجَّ وانْثَجَّ، وثَجْثَجَهُ فَتَثَجْثَجَ. الثَّجُّ: الصَّبُّ الكثيرُ،
2.    والثَّجُّ: سفكُ دماء البُدْنِ وغيرها.
3.    والثَّجُّ. سَيَلانُ دماء الهَدْيِ  والأَضاحي.
4.    فحَلَب فيه ثَجّاً أَي لبناً سائلاَ  كثيراً.
5.     والثَّجُّ: السَّيَلانُ.
6.    وثَجِيجُ الماء: صوتُ انصبابه.
7.    ومَطَرٌ ثَجَّاجٌ: شديد الانصباب جدّاً.
8.    اكْتَظَّ الوادي  بِثَجيجِه أَي امتلأَ بسيله.
9.     وماء ثَجُوجٌ وثَجّاجٌ: مَصْبوبٌ.
10.                       ثَجَجْتُ الماءَ أَثُجُّه ثَجّاً إِذا أَساله.
11.                       وثَجَّ الماءُ  نفْسُه يَثُجُّ ثُجُوجاً إِذا انْصَبَّ،
12.                       ودَمٌ ثَجّاجُ:  مُنْصَبٌّ مُصَوَّبٌ؛
13.                       وعَينٌ ثَجُوجٌ: غزيرةُ الماء؛
14.                       ورجلٌ مِثَجٌّ إِذا كان خطيباً مُفَوَّهاً.
15.                       الثَّجَّةُ الأَرضُ التي لا سِدْرَ بها،
16.                       الثَّجَّةُ الرَّوْضةُ إِذا كان فيها حياض  ومِساكاتٌ للماء يصوّب في الأَرض،
17.                       الثَّجَّةُ الأُقْنَةُ، وهي  حُفْرَةٌ يحتفرها ماء المطر؛
لسان العرب
● -   ثجج: الثَّجُّ: الصَّبُّ الكثيرُ، وخص بعضهم به صَبَّ الماء الكثير؛  ثَجَّهُ يَثُجُّهُ ثَجّاً فَثَجَّ وانْثَجَّ، وثَجْثَجَهُ فَتَثَجْثَجَ. وفي  الحديث: تمامُ الحج العَجُّ والثَّجُّ. العج: العجيج في الدعاء.  والثَّجُّ: سفكُ دماء البُدْنِ وغيرها. وسئل النبي، صلى الله عليه وسلم، عن الحج  فقال: أَفضلُ الحجِّ العَجُّ والثَّجُّ. سَيَلانُ دماء الهَدْيِ  والأَضاحي. وفي حديث أُمِّ مَعْبَدٍ: فحَلَب فيه ثَجّاً أَي لبناً سائلاَ  كثيراً. والثَّجُّ: السَّيَلانُ. ومَطَرٌ مِثَجٌّ وثَجَّاجٌ وثَجِيجٌ؛ قال أَبو  ذؤيب:  سَقَى أُمِّ عَمْروٍ، كلَّ آخِر لَيْلَةٍ،  حَناتِمُ سُحْمٌ، ماؤُهُنَّ ثَجِيجُ  معنى كلَّ آخر لَيلةٍ: أَبداً.  وثَجِيجُ الماء: صوتُ انصبابه. وفي حديث رُقَيْقَةَ: اكْتَظَّ الوادي  بِثَجيجِه أَي امتلأَ بسيله.  وماء ثَجُوجٌ وثَجّاجٌ: مَصْبوبٌ. وفي التنزيل: وأَنزَلْنا منَ  المُعْصِراتِ ماءً ثَجّاجاً. المحكم: قال ابن دريد: هذا مما جاء في لفظ فاعل،  والموضع مفعول، لأَن السحاب يَثُجُّ الماءَ، فهو مَثْجُوجٌ. وقال بعض أَهل  اللغة: ثَجَجْتُ الماءَ أَثُجُّه ثَجّاً إِذا أَساله. وثَجَّ الماءُ  نفْسُه يَثُجُّ ثُجُوجاً إِذا انْصَبَّ، فإِذا كان كذلك فأَنْ يكون ثَجَّاجٌ  في معنى ثاجٍّ أَحسنُ من أَن يُتكلف وَضْعُ الفاعل موضعَ المفعول، وإِن  كان ذلك كثيراً. ويجوز أَثْجَجْتُه بمعنى ثَجَجْتُه. ودَمٌ ثَجّاجُ:  مُنْصَبٌّ مُصَوَّبٌ؛ قال:  حتى رَأَيْتُ العَلَقَ الثَّجَّاجا،  قد أَخْضَلَ النُّحُورَ والأَوْداجا  وفي حديث المستحاضة فقالت: إِني أَثُجُّه ثَجّاً؛ قال: هو من الماء  الثَّجَّاجِ السائل. ومَطَرٌ ثَجَّاجٌ: شديد الانصباب جدّاً. وأَتانا الوادي  بثَجِيجِه أَي بسيله. وقولُ الحسن في ابن عباس: إِنه كان مِثَجّاً أَي  كان يصُبُّ الكلام صَبّاً؛ شبَّه فصاحته وغَزارةَ منطقه بالماء  الثَّجُوجِ.والمِثَجُّ، بالكسر، من أَبنية المبالغة. وعَينٌ ثَجُوجٌ: غزيرةُ الماء؛  قال:  فصَبَّحَتْ، والشمسُ لم تُقَضِّبِ،  عَيْناً، بِغَضْيانَ، ثَجُوجِ العُنْبُبِ  والمُثَجَّجُ من اللبن: الذي قد بَرَقَ  (* قوله «الذي قد برق إلخ» الذي  في القاموس برق السقاء كنصر وفرح: أَصابه حر أَو برد فذاب زبده وتقطع فلم  يجتمع.) في السِّقاءِ مِن حَرٍّ أَو بَرْدٍ فلا يَجْتَمِعُ زُبْدُهُ.  ورجلٌ مِثَجٌّ إِذا كان خطيباً مُفَوَّهاً.  ابن سيده، أَبو حنيفة: الثَّجَّةُ الأَرضُ التي لا سِدْرَ بها، يأْتيها  الناسُ فيَحْفِرونَ فيها حياضاً، ومن قِبَلِ الحِياضِ سميت ثَجَّةً. قال:  ولا تُدعى قبل ذلك ثَجَّةً، وجمعها ثَجَّاتٌ، ولم يَحْكِ فيها جمعاً  مكسراً. التهذيب: ابن شميل: الثَّجَّةُ الرَّوْضةُ إِذا كان فيها حياض  ومِساكاتٌ للماء يصوّب في الأَرض، لا تُدعى ثَجَّةً ما لم يكن فيها حياض. وقال  الأَزهري عقيب ترجمة ثوج: أَبو عبيد الثَّجَّةُ الأُقْنَةُ، وهي  حُفْرَةٌ يحتفرها ماء المطر؛ وأَنشد:  فَوَرَدَتْ صادِيَةً حِرَارا،  ثَجَّاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارا،  أَوْقاتَ أُقْنٍ، تَعْتَلي الغِمارا  وقال شمر: الثَّجَّةُ، بفتح الثاء وتشديد الجيم، الروضة التي حَفَرَت  الحياضَ، وجمعُها ثَجَّاتٌ؛ سميت بذلك لثَجِّها الماءَ فيها.
مقاييس اللغة:
(ثج) الثاء والجيم أصلٌ واحد، وهو صبُّ الشيء. يقال ثَجَّ الماءَ إذا صَبَّه؛ وماءٌ ثَجّاجٌ أي صَبّابٌ. قال الله تعالى: ﴿وَأَنْزَلْنَا مِنَ المُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجاً﴾ [النبأ 14]، يقال اكتظَّ الوادي بثجيج الماء، إذا بلغ ضَرِيرَيْه([1]). قال أبو ذؤيب:
سقى أمَّ عَمرٍو كلَّ آخِرِ لَيلةٍ *** حَناتِمُ مُزْنٍ ماؤُهُنَّ ثَجيجُ([2])
وفي الحديث: "أفضَلُ الحَجِّ العجُّ والثَّجّ" فالعجُّ رفْعُ الصّوتِ بالتَّلبية. والثّجُّ سَيَلانُ دِماءِ الهَدْي. ومنه الحديثُ في المستحاضة: "إني أثُجُّه ثَجّاً".
القاموس المحيط:
ثَجَّ الماءُ سالَ، كانْثَجَّ وتَثَجْثَجَ. وثَجَّهُ أسَالَهُ. والثَّجُّ سَيَلانُ دَمِ الهَدْي. والثَّجَّةُ الرَّوْضَةُ فيها حِياضٌ ومِسَاكاتٌ للماءِ، ج ثَجَّاتٌ. والمِثَجُّ، كَمِسَلٍّ الخَطِيبُ المُفَوَّهُ. والثَّجِيجُ السَّيْلُ.
والثَّجِيجَةُ: زُبْدَةُ اللَّبَنِ تَلْزَقُ باليدِ والسِّقاءِ. ووَطْبٌ مُثَجَّجٌ: لم يَجْتَمِعْ زُبْدُهُ.
تاج العروس:
ث - ج - ج
" ثَجَّ المَاءُ " نَفْسُه يَثُجُّ ثُجُوجاً إِذا " سال " . وفي الأَساس : ثَجَّ المَاءُ بِنَفْسِه يَثِجُّ بالكسر ثَجِيجاً إِذا انْصَب جِدّاً . وفي اللسان : الثَّجُّ الصَّبُّ الكثيرُ وخص بعضُهُم به صَبَّ الماءِ الكثيرِ " كانْثَجَّ وتَثَجْثَجَ " وهما مُطَاوِعَانِ لِثَجَّةُ يَثُجُّه ثَجّاً فانْئَجَّ وثَجْثَجَه فتَثَجثَجَ . " وثَجَّهُ ثَجّاً " : أَسالَهُ " فثَجَّ وانْثَجَّ . في الحديث : " تَمَامُ الحَجِّ العَجُّ والثَّجُّ " " الثَّجُّ " : سَفْكُ دماءِ البُدْنِ وغيرِهَا " وسُئل النَّبيُّ صلّى الله عليه وسلّم عن الحَجِّ فقَال : أَفْضَلُ الحَجِّ العَجُّ والثَّجُّ " الثَّجُّ : " سَيَلاَنُ دَمِ الهَدْىِ " والأَضاحِى . والثَّجُّ : السَّيَلانُ . " والثَّجَّةُ " : الأَرْضُ التي لا سِدْرَ بها يأْتِيهَا النّاسُ فيحْفِرُون فيها حِياضاً ومن قِبَلِ الحِيَاضِ سُمِّيَتْ ثَجَّةً قال : ولا تُدْعَى قبلَ ذلك ثَجَّةً وهذا نَقَلَه ابن سِيدَه عن أَبي حَنِيفَة . وفي التّهذيب عن ابنِ شُمَيْل : الثَّجَّةُ : " الرَّوْضَةُ فيها حِياضٌ ومِسَاكاتٌ للمَاءِ تَصَوَّبُ في الأَرْضِ ولا تُدْعَى ثَجَّةً ما لمْ يكُنْ فيهَا حِياض و " ج ثَجَّاتٌ " صرّحَ به أَبو حنيفةَ . وفي التهذيب - عقيب ترجمة ثوج - : أَبو عُبَيْد : الثَّجَّةُ : الاقْنَة وهي : حُفْرَةٌ يحْتَفِرُها ماءُ المطَرِ وأَنشد :
" فوَرَدَتْ صادِيَةً حِرَارَا
" ثَجّاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارَا
" أَوْقَاتَ أُقْنٍ تَعْتَلِى الغِمَارَا وقال شَمِرٌ : الثَّجَّةُ بالفتحِ والتّشديد : الرَّوْضَةُ التي حَفَرَت الحِياضَ وجمعُها ثَجَّاتٌ سُمِّيَتْ بذلك لثَجِّهَا الماءِ فيها . " والمِثَجُّ " بالكَسر " كَمِسَلٍّ " من أَبنية المبالغَة وقولُ الحَسَن في ابنِ عَبَّاسٍ إِنّه كانَ مِثَجّاً أَي كان يَصُبّ الكلامَ صَبّاً شَبَّه فَصاحتَه وغَزارةَ مَنْطِقِه بالماءِ الثَّجُوجِ . ورَجلٌ مِثَجٌ : وهو : " الخَطِيبُ المُفَوَّهُ " وهو مَجَاز . أَتانَا الوَادِى بثَجِيجِه " الثَّجِيجُ السَّيْلُ " وفي حديث رُقَيْقَةَ : " اكْتَظَّ الوَادِي بثَجِيجِهِ " أَي امتلأَ بسَيْلِه . " والثَّجِيجَةُ : زُبْدَةُ اللَّبَنِ تَلْزَقُ باليَدِ والسقاءِ " . يقال : " وَطْبٌ مُثَجَّجٌ " كمُعَظَّمٍ إِذا لَزِقَ اللَّبَنُ في السّقاءِ من حَرٍّ أَو بَرْدٍ و " لمْ يجْتَمِعْ زُبْدُه "
ومما يستدرك عليه : ما وَرَدَ في حديث أُمّ مَعْبَدٍ : " فَحَلَبَ فيهِ ثَجّاً " أَي لَبَناً سائِلاً كِثيراً . ومَطرٌ مِثَجٌّ بالكسر وثَجَّاجٌ وثَجِيجٌ قال أَبو ذُؤَيْبٍ :
سَقَى أُمَّ عَمْرٍو كلَّ آخِرِ لَيْلَةٍ ... حنَاتِمُ سُحْمٌ ماؤُهُنَّ ثَجِيجُ معنَى " كُلّ آخِرِ ليلةٍ " : أَبَداً . وثَجِيجُ الماءِ : صوتُ انْصِبابِه . وماءٌ ثَجُوجٌ وثَجَّاجٌ : مَصبوبٌ وفي التنزيل العزيز : " وأَنْزَلْنَا مِنَ المُعْصِراتِ ماءً ثَجَّاجاً " . في المحكَم : قال ابنُ دريد : هذا مما جاءَ في لَفْظِ فاعِلٍ والمَوْضِعُ مفعول ؛ لأَن السَّحابَ يَثُجُّ الماءَ فهو مَثْجُوجٌ . " وقال بعضُ أَهل اللغة : ثَجَجْتُ الماءَ أَثُجُّه ثَجّاً إِذا أَسالَه وثَجَّ الماءُ نَفْسَه يَثُجُّ ثُجُوجاً إِذا انْصَبَّ فإِذا كان كذبك فأَنْ يكونَ ثَجّاجٌ في معنَى ثَاجٍّ أَحْسَنُ من أَن يُتَكَلَّفَ وَضعُ الفاعِل مَوضِعَ المفعولِ وإِن كان ذلك كثيراً . قاله بعض العلماءِ : ويَجُوزُ أَثجَجْتُهُ بمعنَى ثَجَجْتُه . ودَمٌ ثَجَّاجٌ : مُنْصَبُّ مُصَوَّبٌ قال :
" حتّى رَأَيْتَ العَلَقَ الثَّجّاجَا
" قد أَخْضَلَ النُّحُورَ والأَوْدَاجَا ومَطرٌ ثَجَّاجٌ : شديدُ الانْصِبابِ جِدّاً . وعَيْنٌ ثَجُوجٌ : غزِيرةُ الماءِ قال :
" فصَبَّحَتْ والشَّمْسُ لم تُقَضِّبِ
" عَيْناً بِغَضْيَانَ ثَجُوجِ العُنْبَبِ ومن المجاز : فُلان غَيْثُه ثَجَّاجٌ وبَحرُه عَجَّاجٌ كذا في الأَساس

##### Türkçe

ثجج
**ثَجَّ - يَثُجُّ - ثَجَّاج**
**ثَجَّ - يَثُجُّ** + su veya sıvı: kuvvet ve şiddetle dökülür ve düşer.
**ثَجَّاج**: “**فـَعـَّال**” vezni üzere: “**ثَجَّ - يَثُجُّ**”dan mübalağa ism-i fâil; kuvvet ve şiddetle dökülen.
Ve lafız, “**خروج السائل من مكمنه بشكل ذاتي**” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**ثَجَّ - يَثُجُّ**، **نَبَعَ - يَنْبُعُ** (**نَبَعَ - يَنْبَعُ**)، **عَانَ - يَعِيْنُ**، **نَزَفَ - يَنْزِفُ**، **دَمِيَ - يَدْمَى**، **دَمَعَ - يَدْمَعُ** (**دَمِعَ - يَدْمَعُ**)

ثجاجا
 	﴿Ve sıkıştıranlardan **ماء ثجاجا** indirdik (14)﴾ **النبأ**

مختار الصحاح
● [ثجج] ث ج ج: **ثَجَّ** suyu ve kanı: onu akıttı; kapısı **رد**’dir. Ve yağmur **ثَجَّاجٌ**: yani çokça dökülen. Ve **الثَّجُّ** dahi: kurbanlıkların kanlarının akmasıdır; o lâzımdır; ondan “**ثَجَّ** kan **يثج** (kesre ile) **ثَجَاجاً** (fetha ile)” dersin. Dedim ki: el-Ezherî, Ebû Ubeyd’den bunun benzerini nakletmiştir.

معجم الفرائد القرآنية
ث  ج  ج
“**ثَجَّاجاً**” O’nun sözü olan: “**وَأَنْزَلْنَا مِنَ الْمُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجـاً**” (14) **النبأ**.
**ثَجَّاجا**: yani şiddetli dökülüş.

الراغب
ثج
Denir: **ثج الماء**; ve vadi, onun **ثجيجه**’i ile geldi. Allah Teâlâ dedi: }**وأنزلنا من المعصرات ماء ثجاجا**{ [**النبأ**/14]، ve hadiste: (**أفضل الحج العج والثج**) (hadisi Ebû Bekir es-Sıddîk rivayet eder: Peygambere “hangi hac daha faziletlidir?” diye soruldu; dedi ki: **العج** ve **الثج**. Tirmizî onu çıkardı ve İbnü’l-Arabî dedi: sahih olmadı. İbn Mâce 2/967’de çıkardı; onda İbrâhîm b. Yezîd vardır ve o terk edilmiş hadistir. Ve onun Dârakutnî 1/255’te başka bir yolu vardır; onda Muhammed b. el-Haccâc vardır ve o zayıftır. Hâkim 1/442 ve Beyhakî 4/330’da çıkardı; böylece hadis, çokça şâhidleri sebebiyle kuvvetlidir. Müracaat: Şerhu’s-sünne 7/14; ve Âridatu’l-ehvezî 4/45) yani: telbiyede sesi yükseltmek ve kurbanlığın kanını akıtmak.

ملخص اللسان
1. **ثَجَّهُ يَثُجُّهُ ثَجّاً**; böylece **فَثَجَّ** ve **انْثَجَّ**; ve **ثَجْثَجَهُ**; böylece **فَتَثَجْثَجَ**. **الثَّجُّ**: çok dökme,
2. ve **الثَّجُّ**: deve kurbanlarının ve başkalarının kanlarını dökmek.
3. ve **الثَّجُّ**: kurbanlıkların ve adakların kanlarının akması.
4. Böylece onda **ثَجّاً** sağdı: yani akıcı, çok süt.
5. ve **الثَّجُّ**: akma.
6. **ثَجِيجُ الماء**: onun dökülüşünün sesi.
7. **مَطَرٌ ثَجَّاجٌ**: çokça şiddetli dökülüş.
8. Vadi, onun **ثَجيجِه**’i ile doldu: yani seliyle doldu.
9. **ماء ثَجُوجٌ** ve **ثَجّاجٌ**: dökülmüş.
10. **ثَجَجْتُ الماءَ أَثُجُّه ثَجّاً**: onu akıttığım zaman.
11. Ve su, kendisi **ثَجَّ**: **يَثُجُّ ثُجُوجاً**; döküldüğü zaman,
12. ve **دَمٌ ثَجّاجُ**: dökülen, akıtılan;
13. ve **عَينٌ ثَجُوجٌ**: suyu bol;
14. ve **رجلٌ مِثَجٌّ**: hatip, fasih konuşan olduğu zaman.
15. **الثَّجَّةُ**: üzerinde sidr bulunmayan yer.
16. **الثَّجَّةُ**: içinde havuzlar ve suyun yere akıtıldığı su tutacakları bulunduğu zaman çayır.
17. **الثَّجَّةُ**: **الأُقْنَةُ**; o, yağmur suyunun kazdığı çukurdur;

لسان العرب
● - ثجج: **الثَّجُّ**: çok dökme; bazıları onu çok su dökmeye tahsis etti. **ثَجَّهُ يَثُجُّهُ ثَجّاً**; böylece **فَثَجَّ** ve **انْثَجَّ**; ve **ثَجْثَجَهُ**; böylece **فَتَثَجْثَجَ**. Ve hadiste: haccın tamamı **العَجُّ** ve **الثَّجُّ**’dür. **العج**: duada **العجيج**’dir. Ve **الثَّجُّ**: deve kurbanlarının ve başkalarının kanlarını dökmektir. Ve Peygambere, sallallahu aleyhi ve sellem, hacdan soruldu; dedi ki: haccın en faziletlisi **العَجُّ** ve **الثَّجُّ**’dür. Kurbanlıkların ve adakların kanlarının akması. Ve Ümmü Ma‘bed hadîsinde: böylece onda **ثَجّاً** sağdı: yani akıcı, çok süt. Ve **الثَّجُّ**: akma. Ve **مَطَرٌ مِثَجٌّ** ve **ثَجَّاجٌ** ve **ثَجِيجٌ**; Ebû Züeyb dedi:
سَقَى أُمِّ عَمْروٍ، كلَّ آخِر لَيْلَةٍ،  حَناتِمُ سُحْمٌ، ماؤُهُنَّ ثَجِيجُ
“Her gecenin sonu”nun manası: daima. Ve **ثَجِيجُ الماء**: onun dökülüşünün sesi. Ve Rukayka hadîsinde: vadi, onun **ثَجيجِه**’i ile doldu: yani seliyle doldu. Ve **ماء ثَجُوجٌ** ve **ثَجّاجٌ**: dökülmüş. Ve tenzilde: **وأَنزَلْنا منَ المُعْصِراتِ ماءً ثَجّاجاً**. **المحكم**: İbn Düreyd dedi: bu, fâil lafzında gelip yerin mef‘ûl olduğu şeylerdendir; çünkü bulut suyu **يَثُجُّ**; o hâlde o **مَثْجُوجٌ**dur. Ve dil ehlinden bazıları dedi: **ثَجَجْتُ الماءَ أَثُجُّه ثَجّاً**: onu akıttığım zaman. Ve su, kendisi **ثَجَّ**: **يَثُجُّ ثُجُوجاً**; döküldüğü zaman; böyle olunca **ثَجَّاجٌ**’ın **ثاجٍّ** manasında olması, fâilin mef‘ûl yerine konulmasını tekellüf etmekten daha güzeldir; her ne kadar bu çok olsa da. Ve **أَثْجَجْتُه**’un, **ثَجَجْتُه** manasında olması câizdir. Ve **دَمٌ ثَجّاجُ**: dökülen, akıtılan; dedi ki:
حتى رَأَيْتُ العَلَقَ الثَّجَّاجا،  قد أَخْضَلَ النُّحُورَ والأَوْداجا
Ve müstahâza hadîsinde: “Ben onu **أَثُجُّه ثَجّاً**”; dedi ki: o, akıcı **الماء الثَّجَّاج**’dandır. Ve **مَطَرٌ ثَجَّاجٌ**: çokça şiddetli dökülüş. Ve vadi bize onun **ثَجِيجِه**’i ile geldi: yani seliyle. Ve Hasan’ın İbn Abbâs hakkında sözü: o **مِثَجّاً** idi: yani sözü döker gibi dökerdi; onun fesahatini ve sözünün bolluğunu **الماء الثَّجُوج**’a benzetti. Ve **المِثَجُّ**, kesre ile, mübalağa binalarındandır. Ve **عَينٌ ثَجُوجٌ**: suyu bol; dedi ki:
فصَبَّحَتْ، والشمسُ لم تُقَضِّبِ،  عَيْناً، بِغَضْيانَ، ثَجُوجِ العُنْبُبِ
Ve sütten **المُثَجَّجُ**: tulumda sıcak veya soğuktan dolayı parlayıp (… ) köpüğü toplanmayan. Ve **رجلٌ مِثَجٌّ**: hatip, fasih konuşan olduğu zaman. İbn Sîde, Ebû Hanîfe: **الثَّجَّةُ** sidrsiz yerdir; insanlar ona gelir, onda havuzlar kazarlar; havuzlar sebebiyle ona **ثَجَّةً** adı verilmiştir. Dedi ki: bundan önce **ثَجَّةً** diye adlandırılmaz. Çoğulu **ثَجَّاتٌ**tur; onda kırık çoğul rivayet etmedi. **التهذيب**: İbn Şümeyl: **الثَّجَّةُ** içinde havuzlar ve suyun yere akıtıldığı su tutacakları bulunduğu zaman çayırdır; içinde havuzlar olmadıkça **ثَجَّةً** diye adlandırılmaz. Ve Ezherî, **ثوج** tercümesinin ardından dedi: Ebû Ubeyd: **الثَّجَّةُ** **الأُقْنَةُ**’dir; o, yağmur suyunun kazdığı çukurdur; ve şu beyti okudu:
فَوَرَدَتْ صادِيَةً حِرَارا،  ثَجَّاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارا،  أَوْقاتَ أُقْنٍ، تَعْتَلي الغِمارا
Ve Şemir dedi: **الثَّجَّةُ**, ثاء’nın fethası ve جيم’in şeddelenmesiyle: havuzların kazıldığı çayırdır; çoğulu **ثَجَّاتٌ**tur; ona, içindeki suyu **ثَجِّ** etmesi sebebiyle bu ad verilmiştir.

مقاييس اللغة:
(**ثج**) **الثاء** ve **الجيم** tek bir asıldır; o, bir şeyi dökmektir. Denir: **ثَجَّ الماءَ**: onu döktüğü zaman; ve **ماءٌ ثَجّاجٌ**: yani çok döken. Allah Teâlâ dedi: ﴿**وَأَنْزَلْنَا مِنَ المُعْصِرَاتِ مَاءً ثَجَّاجاً**﴾ [**النبأ** 14]؛ denir: vadi, suyun **ثجيج**’i ile doldu: iki kenarına ulaştığı zaman([1]). Ebû Züeyb dedi:
سقى أمَّ عَمرٍو كلَّ آخِرِ لَيلةٍ *** حَناتِمُ مُزْنٍ ماؤُهُنَّ ثَجيجُ([2])
Ve hadiste: “Haccın en faziletlisi **العج** ve **الثَّجّ**”dir; **العج** telbiyede sesi yükseltmektir. Ve **الثّجُّ** kurbanlığın kanlarının akmasıdır. Ve ondan, müstahâza hakkındaki hadis: “Ben onu **أثُجُّه ثَجّاً**.”

القاموس المحيط:
Su **ثَجَّ**: aktı; **كانْثَجَّ** ve **تَثَجْثَجَ**. Ve onu **ثَجَّهُ**: onu akıttı. Ve **الثَّجُّ**: kurbanlığın kanının akması. Ve **الثَّجَّةُ**: içinde havuzlar ve su tutacakları bulunan çayır; çoğulu **ثَجَّاتٌ**. Ve **المِثَجُّ**, **كَمِسَلٍّ**: fasih hatip. Ve **الثَّجِيجُ**: sel.
Ve **الثَّجِيجَةُ**: sütün köpüğü; ele ve tuluma yapışır. Ve **وَطْبٌ مُثَجَّجٌ**: köpüğü toplanmadı.

تاج العروس:
ث - ج - ج
“**ثَجَّ المَاءُ**” kendisi **يَثُجُّ ثُجُوجاً**: “aktığı” zaman. Ve **الأَساس**’ta: su, kendisi **ثَجَّ**: **يَثِجُّ** (kesre ile) **ثَجِيجاً**; çokça döküldüğü zaman. Ve **اللسان**’da: **الثَّجُّ** çok dökmedir; bazıları onu çok su dökmeye tahsis etti. “**كانْثَجَّ وتَثَجْثَجَ**” ikisi de, “**ثَجَّهُ يَثُجُّه ثَجّاً**; böylece **انْئَجَّ**; ve **ثَجْثَجَه**; böylece **تَثَجثَجَ**”ın mutâvi‘leridir. “**وثَجَّهُ ثَجّاً**”: onu akıttı; “böylece **فثَجَّ وانْثَجَّ**.” Hadiste: “Haccın tamamı **العَجُّ** ve **الثَّجُّ**”dür. “**الثَّجُّ**”: deve kurbanlarının ve başkalarının kanlarını dökmek. “Ve Peygambere, sallallahu aleyhi ve sellem, hacdan soruldu; dedi ki: haccın en faziletlisi **العَجُّ** ve **الثَّجُّ**.” **الثَّجُّ**: kurbanlığın ve adakların kanlarının akması. Ve **الثَّجُّ**: akma. “Ve **الثَّجَّةُ**”: sidrsiz yer; insanlar ona gelir, onda havuzlar kazarlar; havuzlar sebebiyle ona **ثَجَّةً** adı verilmiştir; dedi ki: bundan önce **ثَجَّةً** diye adlandırılmaz; bunu İbn Sîde, Ebû Hanîfe’den nakletmiştir. Ve **التّهذيب**’de İbn Şümeyl’den: **الثَّجَّةُ**: içinde havuzlar ve suyun yere akıtıldığı su tutacakları bulunan çayır; içinde havuzlar olmadıkça **ثَجَّةً** diye adlandırılmaz; ve “çoğulu **ثَجَّاتٌ**”tur; Ebû Hanîfe bunu açıkça söylemiştir. Ve **التهذيب**’de — **ثوج** tercümesinin ardından —: Ebû Ubeyd: **الثَّجَّةُ**: **الاقْنَة**’dir; o, yağmur suyunun kazdığı çukurdur; ve şu beyti okudu:
“ فوَرَدَتْ صادِيَةً حِرَارَا
“ ثَجّاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارَا
“ أَوْقَاتَ أُقْنٍ تَعْتَلِى الغِمَارَا
Ve Şemir dedi: **الثَّجَّةُ** fetha ve şedde ile: havuzların kazıldığı çayırdır; çoğulu **ثَجَّاتٌ**tur; ona, içindeki suyu **ثَجِّ** etmesi sebebiyle bu ad verilmiştir. “Ve **المِثَجُّ**” kesre ile “**كَمِسَلٍّ**”: mübalağa binalarındandır. Hasan’ın İbn Abbâs hakkında sözü: o **مِثَجّاً** idi: yani sözü döker gibi dökerdi; onun fesahatini ve sözünün bolluğunu **الماءِ الثَّجُوجِ**’a benzetti. Ve **رَجلٌ مِثَجٌ**: o, “fasih hatip”tir; bu mecazdır. “Vadi bize onun **ثَجِيجِه**’i ile geldi”: **الثَّجِيجُ** seldir. Ve Rukayka hadîsinde: “Vadi, onun **ثَجِيجِهِ**’i ile doldu”: yani seliyle doldu. “Ve **الثَّجِيجَةُ**: sütün köpüğü; ele ve tuluma yapışır.” Denir: “**وَطْبٌ مُثَجَّجٌ**” **كمُعَظَّمٍ**: süt, sıcak veya soğuktan dolayı tulumda yapıştığı ve “köpüğü toplanmadığı” zaman.
Ve ona ek olarak istidrâk edilenlerdendir: Ümmü Ma‘bed hadîsinde gelen: “Böylece onda **ثَجّاً** sağdı”: yani akıcı, çok süt. Ve **مَطرٌ مِثَجٌّ** (kesre ile) ve **ثَجَّاجٌ** ve **ثَجِيجٌ**; Ebû Züeyb dedi:
سَقَى أُمَّ عَمْرٍو كلَّ آخِرِ لَيْلَةٍ ... حنَاتِمُ سُحْمٌ ماؤُهُنَّ ثَجِيجُ
“**كُلّ آخِرِ ليلةٍ**”nin manası: daima. Ve **ثَجِيجُ الماءِ**: onun dökülüşünün sesi. Ve **ماءٌ ثَجُوجٌ** ve **ثَجَّاجٌ**: dökülmüş. Ve aziz tenzilde: “**وأَنْزَلْنَا مِنَ المُعْصِراتِ ماءً ثَجَّاجاً**”. **المحكَم**’de: İbn Düreyd dedi: bu, fâil lafzında gelip yerin mef‘ûl olduğu şeylerdendir; çünkü bulut suyu **يَثُجُّ**; o hâlde o **مَثْجُوجٌ**dur. “Ve dil ehlinden bazıları dedi: **ثَجَجْتُ الماءَ أَثُجُّه ثَجّاً**: onu akıttığım zaman; ve su, kendisi **ثَجَّ**: **يَثُجُّ ثُجُوجاً**; döküldüğü zaman; böyle olunca **ثَجّاجٌ**’ın **ثَاجٍّ** manasında olması, fâilin mef‘ûl yerine konulmasını tekellüf etmekten daha güzeldir; her ne kadar bu çok olsa da.” Bunu bazı âlimler söyledi. Ve **أَثجَجْتُهُ**’un, **ثَجَجْتُه** manasında olması câizdir. Ve **دَمٌ ثَجَّاجٌ**: dökülen, akıtılan; dedi ki:
“ حتّى رَأَيْتَ العَلَقَ الثَّجّاجَا
“ قد أَخْضَلَ النُّحُورَ والأَوْدَاجَا
Ve **مَطرٌ ثَجَّاجٌ**: çokça şiddetli dökülüş. Ve **عَيْنٌ ثَجُوجٌ**: suyu bol; dedi ki:
“ فصَبَّحَتْ والشَّمْسُ لم تُقَضِّبِ
“ عَيْناً بِغَضْيَانَ ثَجُوجِ العُنْبَبِ
Ve mecazdan: falan kimsenin yağmuru **ثَجَّاجٌ** ve denizi **عَجَّاجٌ**dur; **الأَساس**’ta böyledir.
