# ثجج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AC%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ثجج

الثَّجُّ: الصَّبُّ الكثيرُ، وخص بعضهم به صَبَّ الماء الكثير؛ ثَجَّهُ يَثُجُّهُ ثَجّاً فَثَجَّ وانْثَجَّ، وثَجْثَجَهُ فَتَثَجْثَجَ. وفي الحديث: تمامُ الحج العَجُّ والثَّجُّ. العج: العجيج في الدعاء. والثَّجُّ: سفكُ دماء البُدْنِ وغيرها. وسئل النبي، صلى الله عليه وسلم، عن الحج فقال: أَفضلُ الحجِّ العَجُّ والثَّجُّ. سَيَلانُ دماء الهَدْيِ والأَضاحي. وفي حديث أُمِّ مَعْبَدٍ: فحَلَب فيه ثَجّاً أَي لبناً سائلاَ كثيراً. والثَّجُّ: السَّيَلانُ. ومَطَرٌ مِثَجٌّ وثَجَّاجٌ وثَجِيجٌ؛ قال أَبو ذؤيب:
سَقَى أُمِّ عَمْروٍ، كلَّ آخِر لَيْلَةٍ،
حَناتِمُ سُحْمٌ، ماؤُهُنَّ ثَجِيجُ
معنى كلَّ آخر لَيلةٍ: أَبداً.
وثَجِيجُ الماء: صوتُ انصبابه. وفي حديث رُقَيْقَةَ: اكْتَظَّ الوادي بِثَجيجِه أَي امتلأَ بسيله.
وماء ثَجُوجٌ وثَجّاجٌ: مَصْبوبٌ. وفي التنزيل: وأَنزَلْنا منَ المُعْصِراتِ ماءً ثَجّاجاً. المحكم: قال ابن دريد: هذا مما جاء في لفظ فاعل، والموضع مفعول، لأَن السحاب يَثُجُّ الماءَ، فهو مَثْجُوجٌ. وقال بعض أَهل اللغة: ثَجَجْتُ الماءَ أَثُجُّه ثَجّاً إِذا أَساله. وثَجَّ الماءُ نفْسُه يَثُجُّ ثُجُوجاً إِذا انْصَبَّ، فإِذا كان كذلك فأَنْ يكون ثَجَّاجٌ في معنى ثاجٍّ أَحسنُ من أَن يُتكلف وَضْعُ الفاعل موضعَ المفعول، وإِن كان ذلك كثيراً. ويجوز أَثْجَجْتُه بمعنى ثَجَجْتُه. ودَمٌ ثَجّاجُ: مُنْصَبٌّ مُصَوَّبٌ؛ قال:
حتى رَأَيْتُ العَلَقَ الثَّجَّاجا،
قد أَخْضَلَ النُّحُورَ والأَوْداجا
وفي حديث المستحاضة فقالت: إِني أَثُجُّه ثَجّاً؛ قال: هو من الماء الثَّجَّاجِ السائل. ومَطَرٌ ثَجَّاجٌ: شديد الانصباب جدّاً. وأَتانا الوادي بثَجِيجِه أَي بسيله. وقولُ الحسن في ابن عباس: إِنه كان مِثَجّاً أَي كان يصُبُّ الكلام صَبّاً؛ شبَّه فصاحته وغَزارةَ منطقه بالماء الثَّجُوجِ.والمِثَجُّ، بالكسر، من أَبنية المبالغة. وعَينٌ ثَجُوجٌ: غزيرةُ الماء؛ قال:
فصَبَّحَتْ، والشمسُ لم تُقَضِّبِ،
عَيْناً، بِغَضْيانَ، ثَجُوجِ العُنْبُبِ
والمُثَجَّجُ من اللبن: الذي قد بَرَقَ
(* قوله «الذي قد برق إلخ» الذي
في القاموس برق السقاء كنصر وفرح: أَصابه حر أَو برد فذاب زبده وتقطع فلم يجتمع.) في السِّقاءِ مِن حَرٍّ أَو بَرْدٍ فلا يَجْتَمِعُ زُبْدُهُ. ورجلٌ مِثَجٌّ إِذا كان خطيباً مُفَوَّهاً.
ابن سيده، أَبو حنيفة: الثَّجَّةُ الأَرضُ التي لا سِدْرَ بها، يأْتيها الناسُ فيَحْفِرونَ فيها حياضاً، ومن قِبَلِ الحِياضِ سميت ثَجَّةً. قال: ولا تُدعى قبل ذلك ثَجَّةً، وجمعها ثَجَّاتٌ، ولم يَحْكِ فيها جمعاً مكسراً. التهذيب: ابن شميل: الثَّجَّةُ الرَّوْضةُ إِذا كان فيها حياض ومِساكاتٌ للماء يصوّب في الأَرض، لا تُدعى ثَجَّةً ما لم يكن فيها حياض. وقال الأَزهري عقيب ترجمة ثوج: أَبو عبيد الثَّجَّةُ الأُقْنَةُ، وهي حُفْرَةٌ يحتفرها ماء المطر؛ وأَنشد:
فَوَرَدَتْ صادِيَةً حِرَارا،
ثَجَّاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارا،
أَوْقاتَ أُقْنٍ، تَعْتَلي الغِمارا
وقال شمر: الثَّجَّةُ، بفتح الثاء وتشديد الجيم، الروضة التي حَفَرَت الحياضَ، وجمعُها ثَجَّاتٌ؛ سميت بذلك لثَجِّها الماءَ فيها.

### Türkçe

**الثَّجُّ**: çok dökme; ve bazısı onu çok su dökmeye tahsis etti;
onu **ثَجَّهُ يَثُجُّهُ ثَجّاً** (çokça döktü) derler; böylece **فَثَجَّ** (döktü) ve **انْثَجَّ** (döküldü); ve **ثَجْثَجَهُ** (onu tekrar tekrar döktü) derler; böylece **فَتَثَجْثَجَ** (tekrar tekrar döküldü). Ve
hadiste: “Haccın tamamı **العَجُّ** ve **الثَّجُّ**’dür.” **العج**: duada feryat (yüksek ses) etmektir.
Ve **الثَّجُّ**: **البُدْنِ**’in ve başkasının kanlarını akıtmaktır. Ve Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, hac hakkında soruldu da
şöyle dedi: “Haccın en faziletlisi **العَجُّ** ve **الثَّجُّ**’dür.” **الهَدْيِ**
ve kurbanların kanlarının akması. Ve Ümmü Ma‘bed hadîsinde: “Onda **ثَجّاً** sağdı” yani akıcı
çok süt. Ve **الثَّجُّ**: akmadır. Ve **مَطَرٌ مِثَجٌّ** ve **ثَجَّاجٌ** ve **ثَجِيجٌ** (çokça dökülen yağmur); Ebû
Züeyb dedi ki:
سَقَى أُمِّ عَمْروٍ، كلَّ آخِر لَيْلَةٍ،
حَناتِمُ سُحْمٌ، ماؤُهُنَّ ثَجِيجُ
“Her gecenin sonu”nun manası: daima.
Ve **ثَجِيجُ الماء**: onun dökülüşünün sesidir. Ve Rukayka hadîsinde: “Vadi
**بِثَجيجِه** doldu” yani seliyle doldu.
Ve **ماء ثَجُوجٌ** ve **ثَجّاجٌ**: dökülmüş (su). Ve tenzilde: “Ve
**المُعْصِراتِ**’tan **ماءً ثَجّاجاً** indirdik.” **المحكم**: İbn Düreyd dedi: bu, **فاعل** lafzında gelip,
yerin **مفعول** olduğu şeylerdendir; çünkü bulut suyu **يَثُجُّ** eder (döker), o hâlde o **مَثْجُوجٌ**’dur. Ve dil ehlinden bazısı
dedi: “**ثَجَجْتُ الماءَ أَثُجُّه ثَجّاً**” onu akıttığım zaman (denir). Ve **ثَجَّ الماءُ**
kendi kendine **يَثُجُّ ثُجُوجاً** döküldüğü zaman; böyle olunca, **ثَجَّاجٌ**’ın
**ثاجٍّ** manasında olması, **الفاعل**’i **المفعول** yerine koymayı külfetle yüklenmekten daha güzeldir; her ne kadar
bu çok olsa da. Ve onu **أَثْجَجْتُه** demek, **ثَجَجْتُه** manasında caizdir. Ve **دَمٌ ثَجّاجُ**:
dökülen, akıtılan; dedi ki:
حتى رَأَيْتُ العَلَقَ الثَّجَّاجا،
قد أَخْضَلَ النُّحُورَ والأَوْداجا
Ve **المستحاضة** hadîsinde, şöyle dedi: “Ben onu **أَثُجُّه ثَجّاً** (çokça akıtıyorum)”; dedi: o,
akıcı **الماء الثَّجَّاجِ**’dandır. Ve **مَطَرٌ ثَجَّاجٌ**: çok şiddetli dökülüşlü. Ve vadi bize
**بثَجِيجِه** geldi yani seliyle. Ve Hasan’ın İbn Abbas hakkında sözü: “O **مِثَجّاً** idi” yani
sözü döker gibi dökerdi; onun fesahatini ve sözünün bolluğunu
**الماء الثَّجُوجِ**’a benzetti. Ve **المِثَجُّ**, kesre ile, mübalağa kalıplarındandır. Ve **عَينٌ ثَجُوجٌ**: suyu bol pınar;
dedi ki:
فصَبَّحَتْ، والشمسُ لم تُقَضِّبِ،
عَيْناً، بِغَضْيانَ، ثَجُوجِ العُنْبُبِ
Ve sütten **المُثَجَّجُ**: tulumda
(* “**الذي قد برق إلخ**” sözü: Kāmûs’ta olan: “**برق السقاء** (nasara ve fariha gibi): ona sıcak veya soğuk isabet etti de kaymağı eridi ve parçalandı, böylece
toplanmadı.”) sıcak
veya soğuktan parlayıp (bozulup) kaymağı toplanmayan şeydir.
Ve **رجلٌ مِثَجٌّ**: hatip, ağzı iyi laf yapan olduğu zaman.
İbn Sîde, Ebû Hanîfe: **الثَّجَّةُ** **الأَرضُ**: üzerinde **سِدْرَ** bulunmayan yer; insanlar ona gelir de
orada havuzlar kazarlar; ve havuzlar cihetinden dolayı ona **ثَجَّةً** adı verildi. Dedi:
bundan önce ona **ثَجَّةً** denmez; çoğulu **ثَجَّاتٌ**’tır; onda kırık çoğul
rivayet etmedi. **التهذيب**: İbn Şümeyl: **الثَّجَّةُ** **الرَّوْضةُ**: içinde havuzlar
ve suyun yere akıtıldığı su tutacak yerler bulunduğu zaman; içinde havuz olmadıkça **ثَجَّةً** denmez. Ve
Ezherî, **ثوج** maddesinin tercümesinin ardından dedi: Ebû Ubeyd: **الثَّجَّةُ** **الأُقْنَةُ**’dir; o,
yağmur suyunun kazdığı bir çukurdur; ve şu beyti okudu:
فَوَرَدَتْ صادِيَةً حِرَارا،
ثَجَّاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارا،
أَوْقاتَ أُقْنٍ، تَعْتَلي الغِمارا
Ve Şemir dedi: **الثَّجَّةُ**, **الثاء**’ın fethi ve **الجيم**’in şeddelenmesiyle, havuzların kazıldığı çayırdır; çoğulu **ثَجَّاتٌ**’tır;
ona, suyu oraya **ثَجِّ** etmesinden (dökmesinden) dolayı bu ad verildi.
