# ثجر (ث-ج-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AC%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ج - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والثاء والراء معهما
ث ج ر، ج رث يستعملان فقط
ثجر:
الثَّجيرُ: ما عُعِر من العِنب، خرجت سُلافَتُهُ وبقيت بقيَّتُه، وهي الثَّجيرُ.
ويقال: الثَّجيرُ: تفل البُسر يُخلط بالتَّمر فينتبذُ.
وفي الحديث: "لا تَثجُرُوا".
والثَّجرةُ من الوادي حيث يتفرَّق الماء في سعةٍ من الأرض.
وثُجرَةُ الحشا: مجتمع أعلى السَّحر بقصبِ الرِّثَةِ.
والثُّجَرُ: سهامٌ غِلاظ الأصول عِراضٌ.
جرث:
الجِرِّيثُ: ضربٌ من السمك، قل من يأكله.

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الثاء** و**الراء** معهما
**ث ج ر**، **ج رث** yalnızca kullanılırlar

**ثجر**:
**الثَّجيرُ**: üzümden sıkılmış olan şey; onun özsuyu çıkmış ve artığı kalmıştır; o da **الثَّجيرُ**dur.
Ve denilir ki: **الثَّجيرُ**: **البُسر** posasıdır; **التَّمر** ile karıştırılır da ondan nebîz yapılır.
Ve hadiste: "لا تَثجُرُوا".
Ve vadiden **الثَّجرةُ**: suyun, yerin bir genişliğinde ayrılıp dağıldığı yerdir.
Ve **ثُجرَةُ الحشا**: **الرِّثَةِ** kamışıyla **السَّحر**ın üst tarafının toplandığı yerdir.
Ve **الثُّجَرُ**: kökleri kalın, enli olan oklardır.

**جرث**:
**الجِرِّيثُ**: balıktan bir türdür; onu yiyen azdır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثُجْرَةُ بالضم: وسَط الوادي ومتَّسعه. وثُجْرة النَحر: وسطه. وورق ثَجْرٌ، بالفتح، أي عريض. وانثجر الدمُ: لغة في انفجر. والثَجيرُ: ثُفْلُ كلِّ شيء يُعصَر.

##### Türkçe

**الثُجْرَةُ** (ضمme ile): vadinin ortası ve onun geniş yeri. Ve **ثُجْرة النَحر**: onun ortası. Ve **ورق ثَجْرٌ** (fetha ile), yani geniş. Ve **انثجر الدمُ**: **انفجر** hakkında bir lugattır. Ve **الثَجيرُ**: sıkılan her şeyin posası.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ث ر
ثجر ، جرث ، جثر : ( مستعملة ) .
جثر : أهمله اللَّيثُ .
وقال ابن دُريد : مكانٌ جَثْرٌ : فيه تُرابٌ يُخالِطه سَبَخ .
ثجر : قال الليث : الثَّجير : ما عُصِرَ من العنب فجرت سُلافته ، وبقيت عصارته فهو الثَّجير ، ويقال : الثَّجير : ثُفْلُ الْبُسْر يُخْلَطُ بالتمر فيُنْتَبَذُ .
وفي الحديث : ( لا تَثْجُرُوا ) .
وقال شَمِر ، قال ابن الأعرابي : الثُّجْرَةُ : وَهْدَةٌ من الأرْض منخفضة .
قال ، وقال غيره : ثُجْرَةُ الوادي : أولُ ما تَنْفَرجُ عنه المضايق قبل أن يَنْبَسط في
السَّعة ، ويُشَبَّه ذلك الموضعُ من الإنسان بثُجْرة الوادي .
وقال الأصمعيّ : الثُّجَر الأوساط ، واحدتها ثُجْرة .
وقال الليث : ثُجْرَةُ الحشا : مُجْتَمَعُ أعلى السَّحْر بقَصَبِ الرئة .
والثُّجَرَ : سهام غلاظ الأصول عِراض .
وقال الشاعر :
تَجَاوَبَ فيه الخيزرانُ المُثَجَّرُ
والمثَجَّرُ : المعرَّض حوفه وقد ثُجِّرَ تَثْجيراً .
وأما قول تميم بن أُبيّ بن مقبل :
والعَيْرُ يَنْفُحُ في المكْتانِ قد كَتِنَتْ
منه جحافِلُه والعَضْرَسِ الثَّجِرِ
ويروى : الثُّجَرِ . فمن رواه الثَّجِر : فمعناه المُجْتَمِع ، والعَضْرَسُ : نبت أحمر النَّوْر .
ومن روى الثُّجَرُ : فهو جمع ثُجْرَة ، وهو ما تَجَمَّعَ في نَبَاته .
وقال أبو عمرو : ثُجْرَةٌ من لَحْمٍ ، أي قِطْعَة .
وقال الأصمعي : الثُّجَرُ : جماعات مُتَفرِّقَةٌ ، والثَّجِر : العريض .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : انْثَجَرَ الجُرح ، وانْفَجَر : إذا سال ما فيه .
جرث : الجِرِّيثُ : من السّمك مَعْروف ، ويقال له : الجِرِّيُّ بلا ثَاء .
وروى سفيان ، عن عبد الكريم الجَزَري : عن عِكْرمة ، عن ابن عباس : أنَّه سئل عن الجِرِّيّ ، فقال : لا بَأْسَ به ، وإنما هو شيءٌ حَرَّمه اليَهود .
وروى شَمِرَ ، عن أحمد بن الحَرِيش ، عن ابن شُميل بإِسنادٍ له ، عن عمار ، أنه قال : لا تأكلوا الصِّلَّوْرَ والأَنْقَلِيس .
قال أحمد ، قال النضر : الصِّلَّوْرُ : الجِرِّيث ، والأنْقَلِيس : المارْمَاهِي .

##### Türkçe

ج ث ر
**ثجر** ، **جرث** ، **جثر** : (kullanılan).
**جثر** : **اللَّيثُ** onu ihmal etti.
İbn Düreyd dedi: **مكانٌ جَثْرٌ**: içinde, kendisine **سَبَخ** karışan **تُراب** vardır.
**ثجر** : **الليث** dedi: **الثَّجير**: üzümden sıkılan şeydir; onun **سُلافته**si aktı, **عصارته**si kaldı; işte o **الثَّجير**dir. Ve denilir ki: **الثَّجير**: **ثُفْلُ الْبُسْر**dur; hurma ile karıştırılır da **يُنْتَبَذُ**.
Ve hadiste: (**لا تَثْجُرُوا**).
**شَمِر** dedi, **ابن الأعرابي** dedi: **الثُّجْرَةُ**: yerden alçak, aşağı bir **وَهْدَةٌ**dir.
Dedi; başkası da dedi: **ثُجْرَةُ الوادي**: dar geçitlerin ondan ayrılıp açılmasının ilkidir; (vadi) genişlikte yayılıp düzleşmeden önce. Ve insanın (bedenindeki) o yer, **ثُجْرة الوادي**ye benzetilir.
**الأصمعيّ** dedi: **الثُّجَر** orta kısımlardır; onun bir tanesi **ثُجْرة**dir.
**الليث** dedi: **ثُجْرَةُ الحشا**: **الرئة**nin **قَصَب**ı ile **السَّحْر**ın üst tarafının toplandığı yerdir.
Ve **الثُّجَرَ**: kökleri kalın, enli (olan) oklardır.
Şair dedi:
تَجَاوَبَ فيه الخيزرانُ المُثَجَّرُ
Ve **المثَجَّرُ**: çevresi genişletilmiş olandır; ve **تَثْجيراً** ile **ثُجِّرَ** olmuştur.
Temîm b. Übeyy b. Mukbil’in sözüne gelince:
والعَيْرُ يَنْفُحُ في المكْتانِ قد كَتِنَتْ
منه جحافِلُه والعَضْرَسِ الثَّجِرِ
Ve **الثُّجَرِ** diye de rivayet olunur. Kim onu **الثَّجِر** diye rivayet ederse: manası **المُجْتَمِع**dir. Ve **العَضْرَسُ**: çiçeği kırmızı bir bitkidir.
Kim **الثُّجَرُ** diye rivayet ederse: o, **ثُجْرَة**nin cemidir; ve o, onun bitkisinde toplanan şeydir.
**أبو عمرو** dedi: **ثُجْرَةٌ من لَحْمٍ**; yani bir **قِطْعَة**.
**الأصمعي** dedi: **الثُّجَرُ**: dağınık topluluklardır; ve **الثَّجِر**: enli olandır.
**ثعلب**; **ابن الأعرابيّ**den: **انْثَجَرَ الجُرح** ve **انْفَجَر**: içindekinin aktığı zaman.
**جرث** : **الجِرِّيثُ**: balıktan bilinen (bir tür)dür; ve ona **الجِرِّيُّ** denilir, **ثَاء**sız.
Süfyân rivayet etti; **عبد الكريم الجَزَري**den; **عِكْرمة**den; İbn Abbâs’tan: ona **الجِرِّيّ** hakkında soruldu; dedi ki: onda bir beis yoktur; o ancak Yahudilerin haram kıldığı bir şeydir.
**شَمِرَ** rivayet etti; **أحمد بن الحَرِيش**ten; İbn Şümeyl’den, ona ait bir isnad ile; Ammâr’dan: dedi ki: **الصِّلَّوْرَ** ve **الأَنْقَلِيس** yemeyin.
Ahmed dedi, **النضر** dedi: **الصِّلَّوْرُ**: **الجِرِّيث**tir; ve **الأنْقَلِيس**: **المارْمَاهِي**dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والجيم وما يثلثهما)
(ثجر) الثاء والجيم والراء أصلٌ واحد، يدلُّ على مُتَّسَع الشيء وعِرَضِهِ(1). فثجْرةُ الوادِي: وَسَطه وما اتَّسَعَ منه. ويقال ورقٌ ثَجْرٌ أي عريض. وكلّ شيءٍ عرَّضْتَه فقد ثَجَّرته. وثُجْرةُ النَّحْر وَسَطه وما حول الثَّغر منه. والثُّجَرُ سِهامٌ غِلاظ. ويقال في لحمه تثْجيرٌ(2)، أي رخاوة. فأمّا قولهم انثَجَر الماءُ إذا فَاضَ وانْثَجَرَ الدَّم من الطَّعنة، فليس من الباب؛ لأن الثاء فيه مبدلةٌ من فاء. وكذلك الثّجير.‏
(ثجل) الثاء والجيم واللام أصلٌ يدلُّ على عِظَم الشيء الأجوف، ثم يحمل عليه ما ليس بأجوف. فالثُّجْلة عِظَمُ البَطْن؛ يقال رجلٌ أثْجَل، وامرأةٌ ثجْلاءُ. [ومزادةٌ ثجلاءُ(3)]، أي واسعة. قال أبو النجم:‏
* مَشْيَ الرَّوايا* بالمَزَادِ الأثجَلِ(4) *‏
ويروى "الأنجْـَل"؛ وقد ذُكِر. ويقال جُلَّةٌ ثَجْلاء عظيمة. وقال:‏
باتوا يُعَشّون القُطَيْعاءَ ضَيْفَهُمْ *** وعندهم البَرْنِيُّ في جُلَلٍ ثُجْلِ(5)‏
وهذا البناء مهملٌ عند الخليل، وذَا عَجَبٌ.‏
(ثجم) الثاء والجيم والميم ليس أصلاً، وهو دوام المطر أيّاماً. يقال أثْجَمَتِ السماءُ إذا دامَتْ أياماً لا تُقْلِع. وأُرَى الثاء مقلوبةً عن سين، إلا أنَّها إذا أُبدلت ثاءً جعلت من باب أفعل. وهاهنا كلمةٌ أخرى واللهُ أعلَمُ بصحَّتها. قالوا: الثجْم سُرْعة الصَّرْف عن الشيء. والله أعلم.‏
--------------ـــــ
(1) لم يرد أحد هذين المعنيين في اللسان، ووردا في القاموس فقط.‏
(2) في الأصل: "ثجير"، صوابه من المجمل.‏
(3) التكملة من المجمل.‏
(4) قبله في اللسان (ثجل):‏  * تمشي من الردة مشي الحفل *‏
(5) البيت في اللسان (ثجل) بهذه الرواية. ورواية اللسان في مادة (قطع): "في جلل دسم".‏

-

##### Türkçe

(ثâ ve **جيم** ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**ثجر**) **الثاء** ve **الجيم** ve **الراء** tek bir asıldır; şeyin genişliğine ve enine delâlet eder(1). Şu hâlde **ثجْرةُ الوادِي**: onun ortası ve ondan genişleyen şeydir. Ve denilir: **ورقٌ ثَجْرٌ** yani geniş. Ve her şey ki onu enleştirdin, muhakkak onu **ثَجَّرته**. Ve **ثُجْرةُ النَّحْر** onun ortası ve ondan **الثَّغر**ın çevresinde olan şeydir. Ve **الثُّجَرُ** kalın oklardır. Ve denilir: onun etinde **تثْجيرٌ**(2), yani gevşeklik. Amma onların “**انثَجَر الماءُ**” sözü, taşınca; ve “**انْثَجَرَ الدَّم**” yaradan akınca, bu bâbdan değildir; çünkü ondaki **الثاء** bir **فاء**dan بدل edilmiştir. Ve كذلك **الثّجير**.

(**ثجل**) **الثاء** ve **الجيم** ve **اللام** içi boş olan şeyin büyüklüğüne delâlet eden bir asıldır; sonra içi boş olmayan şeye onun üzerine حمل edilir. Şu hâlde **الثُّجْلة** karın büyüklüğüdür; denilir: **رجلٌ أثْجَل** ve **امرأةٌ ثجْلاءُ**. [Ve **مزادةٌ ثجلاءُ**(3)] yani geniş. Ebû’n-Necm dedi:‏
* **مَشْيَ الرَّوايا** بالمَزَادِ الأثجَلِ(4) *‏
Ve “**الأنجْـَل**” diye rivayet olunur; ve zikredilmiştir. Ve denilir: **جُلَّةٌ ثَجْلاء** büyük. Ve dedi:‏
باتوا يُعَشّون القُطَيْعاءَ ضَيْفَهُمْ *** وعندهم البَرْنِيُّ في جُلَلٍ ثُجْلِ(5)‏
Ve bu bina Halîl katında ihmâl edilmiştir; ve bu acayiptir.‏

(**ثجم**) **الثاء** ve **الجيم** ve **الميم** bir asl değildir; ve o, yağmurun günlerce devam etmesidir. Denilir: **أثْجَمَتِ السماءُ** günlerce devam edince, kesilmez. Ve ben **الثاء**ı bir **سين**den çevrilmiş görürüm; ancak o **ثاء**ya بدل edilince **أفعل** bâbından kılınır. Ve burada başka bir kelime vardır; ve Allah onun sıhhatini daha iyi bilendir. Dediler: **الثجْم** şeyden çabuk dönüştür. Ve Allah daha iyi bilendir.‏
--------------ـــــ
(1) Bu iki mânâdan biri **اللسان**’da vârid olmadı; ve yalnız **القاموس**’ta vârid oldular.‏
(2) Asılda: “**ثجير**”; doğrusu **المجمل**’dendir.‏
(3) Tekmile **المجمل**’dendir.‏
(4) Ondan önce **اللسان**’da (**ثجل**) [şöyledir]:‏  * تمشي من الردة مشي الحفل *‏
(5) Beyit **اللسان**’da (**ثجل**) bu rivayetle(yledir). **اللسان**’ın (**قطع**) maddesinde rivayeti: “في جلل دسم”.‏

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ج ر
طعنوهم في الثغر والثجر‏.‏
والثجرة وسط النحر‏.‏
وتقول أخذ سلافة العصير وترك حثالة الثجير وهو الثفل‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أقاموا في ثجرة الوادي أي في وسطه‏.‏

##### Türkçe

ث ج ر
Onları **الثغر** ve **الثجر**’de mızrakladılar.
**الثجرة** boğazın ortasıdır.
Ve “Suyun özünü aldı ve **الثجير**’in tortusunu bıraktı” dersin; o da **الثفل**’dir.
Mecazdan: “Vâdinin **ثجرة**’sinde ikamet ettiler” yani onun ortasında.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الليث: الثَّجِيرُ ما عصر من العنب فجرت سُلافته وبقيت عُصارته فهو الثَّجِيرُ
(* قوله: «فهو الثجير» كذا بالأَصل ولا حاجة له كما لا
يخفى). ويقال: الثجير ثُفْلُ البُسْرِ يخلط بالتمر فينتبذ. وفي حديث الأَشَجِّ: لا تَتْجُروا ولا تَبْسُروا أَي لا تَخلطوا ثَجِيرَ التمر مع غيره في النبيذ، فنهاهم عن انتباذه. والثَّجِيرُ: ثُفْلُ كل شيء يعصر، والعامَّةُ تقوله بالتاء.
ابن الأَعرابي: الثُّجْرَةُ وَهْدَةٌ من الأَرض منخفضة. وقال غيره: ثُجْرَةُ الوادي أَوّلُ ما تَنْفَرِجُ عنه المضايق قبل أَن ينبسط في السَّعَةِ، ويُشَبَّه ذلك الموضعُ من الإِنسان بثُجْرَةِ النَّحْرِ، وثُجْرَةُ النحر: وسَطُه. الأَصمعي: الثُّجَرُ الأَوساط، واحدتها ثُجْرَةٌ؛ والثُّجْرَةُ، بالضم: وسَطُ الوادي ومُتَّسَعُه. وفي الحديث: أَنه أَخذ بثُجْرَة صبي به جُنُونٌ، وقال: اخْرُجْ أَنا محمدٌ؛ ثُجْرَةُ النحر: وسطه، وهو ما حول الوَهْدَةِ في اللَّبَّةِ من أَدنى الحَلْقِ. الليث: ثُجْرَةُ الحَشا مُجْتَمَعُ أَعلى السَّحْرِ بقَصَب الرئة.
وَوَرقٌ ثَجْرٌ، بالفتح، أَي عريض.
والثُّجَرُ: سهام غلاظ الأُصول عِراضٌ؛ قال الشاعر:
تَجاوَبَ منها الخَيْزُرانُ المُثَجَّرُ
أَي المعرَّض خُوطاً؛ وأَما قول تميم بن مقبل:
والعَيْرُ يَنْفُخُ في المِكْتانِ، قد كَتِنَتْ
منه جَحافِلُهُ. والعِضْرِسِ الثَّجِرِ
فمعناه المجتمع، ويروى الثُّجَر، وهو جمع الثُّجْرَةِ، وهو ما يجتمع في نباته. أَبو عمرو: ثُجْرة من نَجْمٍ أَي قطعة. الأَصمعي: الثُّجَرُ جماعات متفرقة، والثَّجْرُ: العريض.
ابن الأَعرابي: انْثَجَر الجُرْحُ وانْفَجَر إِذا سال ما فيه. الجوهري: انْثَجَر الدَّمُ لغة في انفجر.

##### Türkçe

الليث: **الثَّجِيرُ** üzümden sıkılan şeydir; onun **سُلافته**’si fışkırdı ve **عُصارته** kaldı; o da **الثَّجِيرُ**’dür.
(* Onun sözü: «**فهو الثجير**» asılda böyle [yazılıdır]; ona ihtiyaç yoktur, gizli olmadığı üzere). Ve denilir: **الثجير** **ثُفْلُ البُسْرِ**’dür; hurma ile karıştırılır da nebîz yapılır. Ve **الأَشَجِّ** hadîsinde: «**لا تَتْجُروا ولا تَبْسُروا**» yani: nebîzde hurmanın **ثَجِيرَ**’ini başkasıyla karıştırmayın; böylece onun nebîz yapılmasını onlara yasakladı. Ve **الثَّجِيرُ**: sıkılan her şeyin **ثُفْلُ**’üdür; avam onu **التاء** ile söyler.

ابن الأَعرابي: **الثُّجْرَةُ** yerden alçak bir çukurluktur. Başkası dedi: **ثُجْرَةُ الوادي** vadinin, genişlikte yayılmadan önce, dar boğazların ondan ilk ayrıldığı yerdir; ve bu, insandaki **ثُجْرَةِ النَّحْرِ**’e benzetilir. Ve **ثُجْرَةُ النحر**: onun ortasıdır. الأَصمعي: **الثُّجَرُ** ortalardır; onun teki **ثُجْرَةٌ**’dir. Ve **الثُّجْرَةُ** (ötre ile): vadinin ortası ve geniş yeridir. Ve hadîste: delilik bulunan bir çocuğun **ثُجْرَة**’sinden tuttuğu ve: «Çık; ben Muhammed’im» dediği [rivayet edilmiştir]. **ثُجْرَةُ النحر**: onun ortasıdır; ve o, **اللَّبَّةِ**’deki çukurun çevresinde, boğazın en aşağısından olan şeydir. الليث: **ثُجْرَةُ الحَشا** **السَّحْرِ**’in üstünün, akciğerin kamışıyla birleştiği yerdir.

Ve **وَوَرقٌ ثَجْرٌ** (fetha ile), yani: geniş.

Ve **الثُّجَرُ**: kökleri kalın, geniş oklar(dır); şair dedi ki:
**تَجاوَبَ منها الخَيْزُرانُ المُثَجَّرُ**
yani: çubukça genişletilmiş olan. Temîm b. Mukbil’in sözüne gelince:
**والعَيْرُ يَنْفُخُ في المِكْتانِ، قد كَتِنَتْ
منه جَحافِلُهُ. والعِضْرِسِ الثَّجِرِ**
onun mânası: toplanmış olandır; **الثُّجَر** diye de rivayet edilir; o, **الثُّجْرَةِ**’nin çoğuludur; ve o, bitkisinde toplanan şeydir. أَبو عمرو: **ثُجْرة** yıldızdan, yani bir parça. الأَصمعي: **الثُّجَرُ** dağınık topluluklardır; ve **الثَّجْرُ**: geniş olandır.

ابن الأَعرابي: **انْثَجَر** yara ve **انْفَجَر**; içindekinin aktığı zaman. الجوهري: **انْثَجَر الدَّمُ** **انفجر** hakkında bir lehçedir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث ج ر * * الثَّجِيرُ * ثُفل كل شيء يُعصر والعامة تقوله بالتاء وفي الحديث ﴿لا * تَثْجروا *﴾ أي لا تخلطوا ثجير التمر مع غيره في النبيذ

##### Türkçe

* ث ج ر * * **الثَّجِيرُ** * Sıkılan her şeyin tortusudur; avam onu **بالتاء** ile söyler. Hadiste: ﴿لا * **تَثْجروا** *﴾ yani: nebîzde hurmanın **ثجير**’ini başkasıyla karıştırmayın.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثجرة، بالضم: الوهدة المنخفضة من الأرض. قاله ابن الأعرابي. وقيل: الثجرة: معظم الوادي ومتسعه، وقيل: وسطه. وعن الأصمعي: الثجر: الأوساط، واحدته ثجرة، وقيل: ثجرة الوادي: أول ما تنفرج عنه المضايق قبل أن ينبسط في السعة وهو مجاز، يشبه ذلك الموضع من الإنسان بثجرة النحر. الثجرة: مجتمع أعلى الحشا، ونص عبارة الليث: ثجرة الحشا: مجتمع أعلى السحر بقصب الرئة أو ثجرة النحر: وسطه، وهو ما حول الثغرة، وهي الوهدة في اللبة من أدنى الحلق، وبه فسر الحديث:  أنه أخذ بثجرة صبي به جنون، وقال: اخرج، أنا محمد  . الثجرة من البعير: السبلة، وهي ثغرة نحره. الثجرة: القطعة المتفرقة من النبات وغيره. وعن أبي عمرو: ثجرة من نجم، أي قطعة. وثجر التمر: خلطه بثجير البسر، أي ثفله.
 قال الليث: الثجير: ما عصر من العنب، فجرت سلافته، وبقيت عصارته.
 ويقال: هو ثفل البسر يخلط بالتمر فينتبذ. وفي حديث الأشج:  لا ثثجروا ولا تبسروا  ، أي لا تخلطوا ثجير التمر مع غيره في النبيذ، فنهاهم عن انتباذه. والثجير: ثفل كل شيء يعصر، والعامة تقوله بالتاء. والأثجر: الغليظ العريض، كالثجر بفتح فسكون، والثجر ككتف، يقال: ورق ثجر بالفتح، أي عريض، وقال تميم بن مقبل:
  والعير ينفخث في المكنان قد كتنت                      منه جحافله والعضرس الثجـر. الأثجر: السهم الغليظ الأصل القصير، العريض، واسع الجرح، حكاه أبو حنيفة. والتثجير التوسيع والتعريض. وقد ثجره فهو مثجر وثجر، بفتح فسكون: ماء قرب نجران لبلحارث بن كعب، من تذكرة أبي علي، وأنشد:
  هيهات حتى غدوا من ثجر منهلهمحسي بنجران صاح الديك فاحتملوا. جعله اسما للبقعة فترك صرفه، أو بين وادي القرى والشام من مياه بلقين بجوشن، ثم بإقبال العلم بين جمل وأعفر.
 عن الأصمعي: الثجر، كصرد: جماعات متفرقة، جمع ثجرة. الثجر أيضا: سهام غلاظ الأصول عراض.

  عن ابن الأعرابي: انثجر الجرح وانفجر، إذا سال بما فيه. وفي الصحاح: انثجر الدم لغة في انفجر، ومنه انثجر الماء: فاض كثيرا. وخيزران مثجر، كمعظم: ذو أنابيب. وقال أبو زبيد يصف أسدا:
  كأن اهتزام الرعد خالط جوفه                      إذا حن فيه الخيزران المثجر. وقيل: أي المعرض. ومثجور بن غيلان الضبي مهجو جرير بن عطية الخطفي، وهو من أشراف أهل البصرة، روى عن عبد الله بن الصامت. يقال: في لحمه تثجير، أي رخاوة.
 ومما يستدرك عليه: الثجر، ككتف: المجتمع. وثجار، ككتاب وغراب: ماء لبلقين. وبراق ثجر: قرب وادي القرى، ذكره ياقوت. والثجر، بالتحريك: العرض، يقال: ثجر بالكسر إذا عرض، قال ابن مقبل:
  والعير ينفخ في المكنان قد كتنت                      منه جحافله والعضرس الثجر. والمثجرة والمثجر بفتحهما من الوادي: ثجرته، قال حصين بن بكير الربعي:
  ركبت من قصد الطريق مثجره. هكذا قاله الصاغاني وصححه ورواه الأزهري بالنون والحاء المهملة، وسيأتي في موضعه.

##### Türkçe

**الثجرة**، ötre ile: yerden alçak çukur. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve denildi: **الثجرة**: vadinin çoğu ve geniş yeri; ve denildi: onun ortası. Ve el-Asma‘î’den: **الثجر**: orta yerler; onun teki **ثجرة**’dir. Ve denildi: **ثجرة الوادي**: dar boğazların ondan önce ilk genişlediği yer; (vadi) genişlikte yayılmadan önce; bu mecazdır; insanın o yerini **ثجرة النحر**’a benzetir.

**الثجرة**: karnın üst kısmının birleştiği yer. Leys’in ibaresinin nassı: **ثجرة الحشا**: akciğer kamışı yanında, **السحر**’ın üst kısmının birleştiği yer; yahut **ثجرة النحر**: onun ortasıdır; ve o, **الثغرة**’nin çevresinde olandır; o da, boğazın aşağısından, gerdanlık çukurunda olan çukurdur. Ve bununla hadis tefsir edildi: “O, içinde delilik bulunan bir çocuğun **ثجرة**’sinden tuttu ve dedi: ‘Çık; ben Muhammed’im.”

**الثجرة** deveden: **السبلة**; o, onun boğaz çukurunun **ثغرة**’sidir.

**الثجرة**: bitkiden ve başkasından dağınık parça. Ebû ‘Amr’dan: **ثجرة** yıldızdan; yani parça. Ve **ثجر التمر**: onu **ثجير البسر** ile karıştırdı; yani onun posasıyla.

Leys dedi: **الثجير**: üzümden sıkılan şeydir; onun şırası aktı, sıkıntısı (sıkılmış kısmı) kaldı.

Ve denilir: o, **البسر** posasıdır; hurma ile karıştırılır, böylece nebîz yapılır. Ve el-Eşecc hadîsinde: “**لا ثثجروا ولا تبسروا**”; yani nebîzde hurmanın **ثجير**’ini başkasıyla karıştırmayın; böylece onları onunla nebîz yapmaktan nehyetti. Ve **الثجير**: sıkılan her şeyin posasıdır; avam onu **التاء** ile söyler.

**الأثجر**: kalın, geniş; **الثجر** gibi (fetha sonra sükûn ile). Ve **الثجر** ( **كتف** vezninde): denilir: **ورق ثجر** fetha ile; yani geniş. Temîm b. Mukbil dedi:

  والعير ينفخث في المكنان قد كتنت                      منه جحافله والعضرس الثجـر.

**الأثجر**: kökü kalın, kısa, geniş; yarası geniş olan ok; bunu Ebû Hanîfe nakletti. Ve **التثجير** genişletme ve enlemesine yapmadır. Ve onu genişletti; o hâlde o **مثجر**’dir.

Ve **ثجر** (fetha sonra sükûn): Necrân yakınında, Belhâris b. Ka‘b’a ait bir sudur; Ebû ‘Alî’nin tezkiresindendir. Ve şu beyit okundu:

  هيهات حتى غدوا من ثجر منهلهمحسي بنجران صاح الديك فاحتملوا.

Onu beldeye isim yaptı; bu yüzden onu tenvinsiz bıraktı. Yahut Vâdî’l-Kurâ ile Şâm arasında, Belkayn’ın sularındandır; Cevşen’de, sonra ilmin ikbâliyle Cemel ile A‘fer arasında.

El-Asma‘î’den: **الثجر** ( **صرد** gibi): dağınık topluluklar; **ثجرة**’nin cem‘idir. **الثجر** ayrıca: kökleri kalın, enli oklar.

İbnü’l-A‘râbî’den: **انثجر الجرح** ve **انفجر**; içindekini akıttığı zaman. Ve **الصحاح**’ta: **انثجر الدم**; **انفجر**’de bir lugattır. Ondan: **انثجر الماء**: çokça taştı. Ve **خيزران مثجر** ( **معظم** gibi): borucukları olan. Ebû Zübeyd bir aslanı vasfederek dedi:

  كأن اهتزام الرعد خالط جوفه                      إذا حن فيه الخيزران المثجر.

Ve denildi: yani enli olan. Ve **مثجور بن غيلان الضبي**: Cerîr b. ‘Atıyye el-Hatfî’nin hicvettiği kimsedir; o, Basra ehlinin eşrafındandır; ‘Abdullâh b. es-Sâmit’ten rivayet etti. Denilir: etinde **تثجير** vardır; yani gevşeklik.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الثجر** ( **كتف** gibi): toplanma yeri. Ve **ثجار** ( **كتاب** ve **غراب** gibi): Belkayn’a ait bir su. Ve **براق ثجر**: Vâdî’l-Kurâ yakınında; onu Yâkût zikretti. Ve **الثجر** (hareke ile): en; denilir: **ثجر** kesra ile, enli olduysa. İbn Mukbil dedi:

  والعير ينفخ في المكنان قد كتنت                      منه جحافله والعضرس الثجر.

Ve **المثجرة** ve **المثجر** (ikisi de fetha ile) vadiden: onun **ثجرة**’si. Husayn b. Bukeyr er-Rab‘î dedi:

  ركبت من قصد الطريق مثجره.

Sâgânî bunu böyle söyledi ve sahihledi; Ezherî onu **النون** ve **الحاء** (mu‘ceme olmayan) ile rivayet etti; yeri gelince gelecektir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَجَرَ
1 ثَجَرَ ثجر , aor. ثَجُرَ , He mixed the ثَجِير of dates [i. e. the dregs of pressed dates] with other [dates] in the beverage called نَبِيذ: (S:) or he mixed the dregs of pressed unripe dates with dried dates in making نبيذ: (Mgh:) or ثَجَرَ التَّمْرَ he mixed the dried dates with the dregs of pressed unripe dates. (K.) The doing so is forbidden in a trad. (S, Mgh.)

ثَجِيرٌ
ثَجِيرٌ ثجير , an arabicized word, (Msb,) pronounced by the vulgar with ت, (S, Msb,) The dregs of anything that is pressed; (S, A, Mgh, Msb;) as of pressed unripe dates: (K:) or the dregs of pressed unripe dates, which are mixed with dried dates in making the beverage called نَبِيذ: (TA:) or the expressed juice of dates; or the dregs of pressed dates: (As, Msb:) or pressed grapes from which the juice has run, and of which the dregs remain. (Lth, TA.)

##### Türkçe

ثَجَرَ
1 **ثَجَرَ** ثجر, muzâri‘ **ثَجُرَ**, **نَبِيذ** denilen içecekte hurmaların **ثَجِير**’ini [yani sıkılmış hurmaların tortusunu] diğer [hurmalar] ile karıştırdı: (S:) yahut **نبيذ** yapmada sıkılmış ham hurmaların tortusunu kuru hurmalarla karıştırdı: (Mgh:) yahut **ثَجَرَ التَّمْرَ** kuru hurmaları sıkılmış ham hurmaların tortusuyla karıştırdı. (K.) Bunu yapmak bir rivayette yasaklanmıştır. (S, Mgh.)

ثَجِيرٌ
**ثَجِيرٌ** ثجير, Arapçalaştırılmış bir kelimedir, (Msb,) avam tarafından **ت** ile telaffuz olunur, (S, Msb,) sıkılan herhangi bir şeyin tortusu; (S, A, Mgh, Msb;) sıkılmış ham hurmalarınki gibi: (K:) yahut **نَبِيذ** denilen içeceği yapmada kuru hurmalarla karıştırılan sıkılmış ham hurmaların tortusu: (TA:) yahut hurmaların sıkılmış suyu; yahut sıkılmış hurmaların tortusu: (As, Msb:) yahut suyu akıp gitmiş ve tortusu kalmış sıkılmış üzümler. (Lth, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَجَرَ
ثَجَرَ U ( n. ac. ثَجْر 1 ),
a.  Mixed.

ثَجَّرَ
ثَجَّرَ II ,
a.  Widened.

اِنْثَجَرَ
اِنْثَجَرَ VII ,
a.  Overflowed.

ثَجْر
ثَجْر 1 ,  ثَجِر 5 ,
a.  Thick; broad, wide.

ثَجِيْر
ثَجِيْر 25 ,
a.  Juice of pressed dates.

##### Türkçe

**ثَجَرَ**
**ثَجَرَ** U (isim-fiil: **ثَجْر** 1),
a. Karıştırdı.

**ثَجَّرَ**
**ثَجَّرَ** II,
a. Genişletti.

**اِنْثَجَرَ**
**اِنْثَجَرَ** VII,
a. Taştı.

**ثَجْر**
**ثَجْر** 1, **ثَجِر** 5,
a. Kalın; geniş, enli.

**ثَجِيْر**
**ثَجِيْر** 25,
a. Sıkılmış hurmaların suyu.
