# ثجر — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: ثجر

(باب الثاء والجيم وما يثلثهما)
(ثجر) الثاء والجيم والراء أصلٌ واحد، يدلُّ على مُتَّسَع الشيء وعِرَضِهِ(1). فثجْرةُ الوادِي: وَسَطه وما اتَّسَعَ منه. ويقال ورقٌ ثَجْرٌ أي عريض. وكلّ شيءٍ عرَّضْتَه فقد ثَجَّرته. وثُجْرةُ النَّحْر وَسَطه وما حول الثَّغر منه. والثُّجَرُ سِهامٌ غِلاظ. ويقال في لحمه تثْجيرٌ(2)، أي رخاوة. فأمّا قولهم انثَجَر الماءُ إذا فَاضَ وانْثَجَرَ الدَّم من الطَّعنة، فليس من الباب؛ لأن الثاء فيه مبدلةٌ من فاء. وكذلك الثّجير.‏
(ثجل) الثاء والجيم واللام أصلٌ يدلُّ على عِظَم الشيء الأجوف، ثم يحمل عليه ما ليس بأجوف. فالثُّجْلة عِظَمُ البَطْن؛ يقال رجلٌ أثْجَل، وامرأةٌ ثجْلاءُ. [ومزادةٌ ثجلاءُ(3)]، أي واسعة. قال أبو النجم:‏
* مَشْيَ الرَّوايا* بالمَزَادِ الأثجَلِ(4) *‏
ويروى "الأنجْـَل"؛ وقد ذُكِر. ويقال جُلَّةٌ ثَجْلاء عظيمة. وقال:‏
باتوا يُعَشّون القُطَيْعاءَ ضَيْفَهُمْ *** وعندهم البَرْنِيُّ في جُلَلٍ ثُجْلِ(5)‏
وهذا البناء مهملٌ عند الخليل، وذَا عَجَبٌ.‏
(ثجم) الثاء والجيم والميم ليس أصلاً، وهو دوام المطر أيّاماً. يقال أثْجَمَتِ السماءُ إذا دامَتْ أياماً لا تُقْلِع. وأُرَى الثاء مقلوبةً عن سين، إلا أنَّها إذا أُبدلت ثاءً جعلت من باب أفعل. وهاهنا كلمةٌ أخرى واللهُ أعلَمُ بصحَّتها. قالوا: الثجْم سُرْعة الصَّرْف عن الشيء. والله أعلم.‏
--------------ـــــ
(1) لم يرد أحد هذين المعنيين في اللسان، ووردا في القاموس فقط.‏
(2) في الأصل: "ثجير"، صوابه من المجمل.‏
(3) التكملة من المجمل.‏
(4) قبله في اللسان (ثجل):‏  * تمشي من الردة مشي الحفل *‏
(5) البيت في اللسان (ثجل) بهذه الرواية. ورواية اللسان في مادة (قطع): "في جلل دسم".‏

-

### Türkçe

(ثâ ve **جيم** ve onları üçleyen şeyler bâbı)
(**ثجر**) **الثاء** ve **الجيم** ve **الراء** tek bir asıldır; şeyin genişliğine ve enine delâlet eder(1). Şu hâlde **ثجْرةُ الوادِي**: onun ortası ve ondan genişleyen şeydir. Ve denilir: **ورقٌ ثَجْرٌ** yani geniş. Ve her şey ki onu enleştirdin, muhakkak onu **ثَجَّرته**. Ve **ثُجْرةُ النَّحْر** onun ortası ve ondan **الثَّغر**ın çevresinde olan şeydir. Ve **الثُّجَرُ** kalın oklardır. Ve denilir: onun etinde **تثْجيرٌ**(2), yani gevşeklik. Amma onların “**انثَجَر الماءُ**” sözü, taşınca; ve “**انْثَجَرَ الدَّم**” yaradan akınca, bu bâbdan değildir; çünkü ondaki **الثاء** bir **فاء**dan بدل edilmiştir. Ve كذلك **الثّجير**.

(**ثجل**) **الثاء** ve **الجيم** ve **اللام** içi boş olan şeyin büyüklüğüne delâlet eden bir asıldır; sonra içi boş olmayan şeye onun üzerine حمل edilir. Şu hâlde **الثُّجْلة** karın büyüklüğüdür; denilir: **رجلٌ أثْجَل** ve **امرأةٌ ثجْلاءُ**. [Ve **مزادةٌ ثجلاءُ**(3)] yani geniş. Ebû’n-Necm dedi:‏
* **مَشْيَ الرَّوايا** بالمَزَادِ الأثجَلِ(4) *‏
Ve “**الأنجْـَل**” diye rivayet olunur; ve zikredilmiştir. Ve denilir: **جُلَّةٌ ثَجْلاء** büyük. Ve dedi:‏
باتوا يُعَشّون القُطَيْعاءَ ضَيْفَهُمْ *** وعندهم البَرْنِيُّ في جُلَلٍ ثُجْلِ(5)‏
Ve bu bina Halîl katında ihmâl edilmiştir; ve bu acayiptir.‏

(**ثجم**) **الثاء** ve **الجيم** ve **الميم** bir asl değildir; ve o, yağmurun günlerce devam etmesidir. Denilir: **أثْجَمَتِ السماءُ** günlerce devam edince, kesilmez. Ve ben **الثاء**ı bir **سين**den çevrilmiş görürüm; ancak o **ثاء**ya بدل edilince **أفعل** bâbından kılınır. Ve burada başka bir kelime vardır; ve Allah onun sıhhatini daha iyi bilendir. Dediler: **الثجْم** şeyden çabuk dönüştür. Ve Allah daha iyi bilendir.‏
--------------ـــــ
(1) Bu iki mânâdan biri **اللسان**’da vârid olmadı; ve yalnız **القاموس**’ta vârid oldular.‏
(2) Asılda: “**ثجير**”; doğrusu **المجمل**’dendir.‏
(3) Tekmile **المجمل**’dendir.‏
(4) Ondan önce **اللسان**’da (**ثجل**) [şöyledir]:‏  * تمشي من الردة مشي الحفل *‏
(5) Beyit **اللسان**’da (**ثجل**) bu rivayetle(yledir). **اللسان**’ın (**قطع**) maddesinde rivayeti: “في جلل دسم”.‏
