# ثجر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AC%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثجر

الثجرة، بالضم: الوهدة المنخفضة من الأرض. قاله ابن الأعرابي. وقيل: الثجرة: معظم الوادي ومتسعه، وقيل: وسطه. وعن الأصمعي: الثجر: الأوساط، واحدته ثجرة، وقيل: ثجرة الوادي: أول ما تنفرج عنه المضايق قبل أن ينبسط في السعة وهو مجاز، يشبه ذلك الموضع من الإنسان بثجرة النحر. الثجرة: مجتمع أعلى الحشا، ونص عبارة الليث: ثجرة الحشا: مجتمع أعلى السحر بقصب الرئة أو ثجرة النحر: وسطه، وهو ما حول الثغرة، وهي الوهدة في اللبة من أدنى الحلق، وبه فسر الحديث:  أنه أخذ بثجرة صبي به جنون، وقال: اخرج، أنا محمد  . الثجرة من البعير: السبلة، وهي ثغرة نحره. الثجرة: القطعة المتفرقة من النبات وغيره. وعن أبي عمرو: ثجرة من نجم، أي قطعة. وثجر التمر: خلطه بثجير البسر، أي ثفله.
 قال الليث: الثجير: ما عصر من العنب، فجرت سلافته، وبقيت عصارته.
 ويقال: هو ثفل البسر يخلط بالتمر فينتبذ. وفي حديث الأشج:  لا ثثجروا ولا تبسروا  ، أي لا تخلطوا ثجير التمر مع غيره في النبيذ، فنهاهم عن انتباذه. والثجير: ثفل كل شيء يعصر، والعامة تقوله بالتاء. والأثجر: الغليظ العريض، كالثجر بفتح فسكون، والثجر ككتف، يقال: ورق ثجر بالفتح، أي عريض، وقال تميم بن مقبل:
  والعير ينفخث في المكنان قد كتنت                      منه جحافله والعضرس الثجـر. الأثجر: السهم الغليظ الأصل القصير، العريض، واسع الجرح، حكاه أبو حنيفة. والتثجير التوسيع والتعريض. وقد ثجره فهو مثجر وثجر، بفتح فسكون: ماء قرب نجران لبلحارث بن كعب، من تذكرة أبي علي، وأنشد:
  هيهات حتى غدوا من ثجر منهلهمحسي بنجران صاح الديك فاحتملوا. جعله اسما للبقعة فترك صرفه، أو بين وادي القرى والشام من مياه بلقين بجوشن، ثم بإقبال العلم بين جمل وأعفر.
 عن الأصمعي: الثجر، كصرد: جماعات متفرقة، جمع ثجرة. الثجر أيضا: سهام غلاظ الأصول عراض.

  عن ابن الأعرابي: انثجر الجرح وانفجر، إذا سال بما فيه. وفي الصحاح: انثجر الدم لغة في انفجر، ومنه انثجر الماء: فاض كثيرا. وخيزران مثجر، كمعظم: ذو أنابيب. وقال أبو زبيد يصف أسدا:
  كأن اهتزام الرعد خالط جوفه                      إذا حن فيه الخيزران المثجر. وقيل: أي المعرض. ومثجور بن غيلان الضبي مهجو جرير بن عطية الخطفي، وهو من أشراف أهل البصرة، روى عن عبد الله بن الصامت. يقال: في لحمه تثجير، أي رخاوة.
 ومما يستدرك عليه: الثجر، ككتف: المجتمع. وثجار، ككتاب وغراب: ماء لبلقين. وبراق ثجر: قرب وادي القرى، ذكره ياقوت. والثجر، بالتحريك: العرض، يقال: ثجر بالكسر إذا عرض، قال ابن مقبل:
  والعير ينفخ في المكنان قد كتنت                      منه جحافله والعضرس الثجر. والمثجرة والمثجر بفتحهما من الوادي: ثجرته، قال حصين بن بكير الربعي:
  ركبت من قصد الطريق مثجره. هكذا قاله الصاغاني وصححه ورواه الأزهري بالنون والحاء المهملة، وسيأتي في موضعه.

### Türkçe

**الثجرة**، ötre ile: yerden alçak çukur. Bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi. Ve denildi: **الثجرة**: vadinin çoğu ve geniş yeri; ve denildi: onun ortası. Ve el-Asma‘î’den: **الثجر**: orta yerler; onun teki **ثجرة**’dir. Ve denildi: **ثجرة الوادي**: dar boğazların ondan önce ilk genişlediği yer; (vadi) genişlikte yayılmadan önce; bu mecazdır; insanın o yerini **ثجرة النحر**’a benzetir.

**الثجرة**: karnın üst kısmının birleştiği yer. Leys’in ibaresinin nassı: **ثجرة الحشا**: akciğer kamışı yanında, **السحر**’ın üst kısmının birleştiği yer; yahut **ثجرة النحر**: onun ortasıdır; ve o, **الثغرة**’nin çevresinde olandır; o da, boğazın aşağısından, gerdanlık çukurunda olan çukurdur. Ve bununla hadis tefsir edildi: “O, içinde delilik bulunan bir çocuğun **ثجرة**’sinden tuttu ve dedi: ‘Çık; ben Muhammed’im.”

**الثجرة** deveden: **السبلة**; o, onun boğaz çukurunun **ثغرة**’sidir.

**الثجرة**: bitkiden ve başkasından dağınık parça. Ebû ‘Amr’dan: **ثجرة** yıldızdan; yani parça. Ve **ثجر التمر**: onu **ثجير البسر** ile karıştırdı; yani onun posasıyla.

Leys dedi: **الثجير**: üzümden sıkılan şeydir; onun şırası aktı, sıkıntısı (sıkılmış kısmı) kaldı.

Ve denilir: o, **البسر** posasıdır; hurma ile karıştırılır, böylece nebîz yapılır. Ve el-Eşecc hadîsinde: “**لا ثثجروا ولا تبسروا**”; yani nebîzde hurmanın **ثجير**’ini başkasıyla karıştırmayın; böylece onları onunla nebîz yapmaktan nehyetti. Ve **الثجير**: sıkılan her şeyin posasıdır; avam onu **التاء** ile söyler.

**الأثجر**: kalın, geniş; **الثجر** gibi (fetha sonra sükûn ile). Ve **الثجر** ( **كتف** vezninde): denilir: **ورق ثجر** fetha ile; yani geniş. Temîm b. Mukbil dedi:

  والعير ينفخث في المكنان قد كتنت                      منه جحافله والعضرس الثجـر.

**الأثجر**: kökü kalın, kısa, geniş; yarası geniş olan ok; bunu Ebû Hanîfe nakletti. Ve **التثجير** genişletme ve enlemesine yapmadır. Ve onu genişletti; o hâlde o **مثجر**’dir.

Ve **ثجر** (fetha sonra sükûn): Necrân yakınında, Belhâris b. Ka‘b’a ait bir sudur; Ebû ‘Alî’nin tezkiresindendir. Ve şu beyit okundu:

  هيهات حتى غدوا من ثجر منهلهمحسي بنجران صاح الديك فاحتملوا.

Onu beldeye isim yaptı; bu yüzden onu tenvinsiz bıraktı. Yahut Vâdî’l-Kurâ ile Şâm arasında, Belkayn’ın sularındandır; Cevşen’de, sonra ilmin ikbâliyle Cemel ile A‘fer arasında.

El-Asma‘î’den: **الثجر** ( **صرد** gibi): dağınık topluluklar; **ثجرة**’nin cem‘idir. **الثجر** ayrıca: kökleri kalın, enli oklar.

İbnü’l-A‘râbî’den: **انثجر الجرح** ve **انفجر**; içindekini akıttığı zaman. Ve **الصحاح**’ta: **انثجر الدم**; **انفجر**’de bir lugattır. Ondan: **انثجر الماء**: çokça taştı. Ve **خيزران مثجر** ( **معظم** gibi): borucukları olan. Ebû Zübeyd bir aslanı vasfederek dedi:

  كأن اهتزام الرعد خالط جوفه                      إذا حن فيه الخيزران المثجر.

Ve denildi: yani enli olan. Ve **مثجور بن غيلان الضبي**: Cerîr b. ‘Atıyye el-Hatfî’nin hicvettiği kimsedir; o, Basra ehlinin eşrafındandır; ‘Abdullâh b. es-Sâmit’ten rivayet etti. Denilir: etinde **تثجير** vardır; yani gevşeklik.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الثجر** ( **كتف** gibi): toplanma yeri. Ve **ثجار** ( **كتاب** ve **غراب** gibi): Belkayn’a ait bir su. Ve **براق ثجر**: Vâdî’l-Kurâ yakınında; onu Yâkût zikretti. Ve **الثجر** (hareke ile): en; denilir: **ثجر** kesra ile, enli olduysa. İbn Mukbil dedi:

  والعير ينفخ في المكنان قد كتنت                      منه جحافله والعضرس الثجر.

Ve **المثجرة** ve **المثجر** (ikisi de fetha ile) vadiden: onun **ثجرة**’si. Husayn b. Bukeyr er-Rab‘î dedi:

  ركبت من قصد الطريق مثجره.

Sâgânî bunu böyle söyledi ve sahihledi; Ezherî onu **النون** ve **الحاء** (mu‘ceme olmayan) ile rivayet etti; yeri gelince gelecektir.
