# ثجن (ث-ج-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AC%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ج - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ث ن
جنث ، نثج ، نجث ، ثجن : مستعملة .
جنث : قال الليث : الْجِنْثُ : أَصْلُ الشَّجَرَةِ ، وهو العِرقُ المستقيمُ أرومَتُه في الأرض ، ويقال : بل هو من ساقِ الشَّجرةِ ما كان في الأرض فوق العُروق .
أبو عُبَيْد ، عن الأصمعيّ : جِنْثُ الإنسان : أَصْلُهُ ، وإنه ليرجعُ إلى جِنْثِ صِدْق .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : التَّجَنُّثُ أن يَدَّعيَ الرجلُ غَيْرَ أَصْلِهِ .
وقال ابنُ السّكّيت ، قال الأصمعيّ : سمِعتُ خَلَفاً يقول : سِمعْتُ العرب تُنْشِد بيت لَبِيد :
أَحْكَمَ الجُنْثِيُّ عن عَوْراتها
كلَّ حِرْبَاءٍ إذا أُكْرِه صَلّ
قال : الجِنثِيّ : السَّيْف بعينه ، وقوله أَحْكَمَ : أي رَدَّ . يقول : رَدَّ الحرباءُ وهو المسمار عن عورتها السيف ، وأنشد خلف :
ولَيْست بأَسْواقٍ يكون بِياعُها
بِبَيْضٍ تُشَافُ بالجِيادِ المنَاقِلِ
ولكنها سوقٌ يكون بِياعُها
بِجُنْثِيَّةٍ قد أَخْلَصَتْها الصَّياقِلُ
قال : ومن روى :
أَحكمَ الجِنْثيُّ من عوراتها
كلَّ حرباء . . .
فإن الجِنْثِيّ : الحدّاد إذا أحكم عَوْرات الدِّرْع ؛ لم يَدَع فيها فَتْقاً ولا مكاناً ضعيفاً .
وقال أبو عُبَيدة الجِنْثى ، بالضم والكسر : من أَجْوَد الحديد ، هذا الذي سمعناه من بني جعفر .
وقا أبو عُبَيد : الجُنْثِيّ : الحدَّاد ، ويقال الزَّرّاد .
نثج : أَهْمله اللَّيث .
ثعلب : عن ابن الأعرابيّ : المِنْثَجَةُ : الاست ، سُمِّيت مِنْثَجَة ، لأنها تَنْثجُ ، أي تُخْرِجُ ما في البطن .
وقال غيره : يُقال لأحد العِدْلَيْن إذا اسْتَرْخَى : قد اسْتَنْثَج فهو مُسْتَنْثِج . قال هِمْيان :
يَظَلُّ يَدْعُو نِيبَهُ الضَّماعِجا
بصَفْنَةٍ تَزْقِي هَديراً ناثِجا
أي مُسّتَرخِياً .
نجث : قال الليث وغيره : النَّجِيثُ : الهدَف ، سُمِّي نَجِيثاً لانْتِصابه واسْتِقْباله .
والاسْتِنْجاث : التَّصَدِّي للشيء ، والإقبال عليه ، والولُوع به .
أبو عبيدُ : خرج فلان يَنْجُثُ بني فلان ، أي يَسْتَغويهم ويستَغِيثُ بهم ، ويقال : يَسْتَعْوِيهم بالعين ، وأتانا نَجِيثُ القوم ، أي أمرهم الذي كانوا يُسِرّونه .
قال لَبِيد يذكر بقرة :
مَدَى العين مِنها أن تُراعَ بنَجْوَةٍ
كَقَدْرِ النَّجيث ما يَبُذُّ المُناضِلا
أراد أن البقرةَ قريبةٌ من وَلَدِها ، تُراعيه كقدر ما بين الرامي والهدف .
الأصمعيّ : نَبَثوا عن الأمر ، ونَجَثُوا عنه ، وبحثوا عنه ، بمعنى واحد . ورجل نجَّاث ونَجِثٌ يتَتبَّعُ الأخبار ويَسْتَخْرِجُها .
وقال الأصمعيّ :
ليس بِقَسَّاسٍ ولا نَمَ نَجِثْ
ويقال : بُلِغَتْ نَجِيثَتُه ونكيثتُه : أي بُلِغَ مَجْهوده .
والنُّجُثُ : غِلافُ القلب ، وجمعه أنجاث . وأنشد :
تَنْزُو قلوبُ القَوم من أَنْجاثِها
وأنشد شَمِر :
أَزْمانَ غَيُّ قلبِكَ المْسْتَنْجِثُ
بمَأْلَفٍ من جمعكم مُسْتَنبِثُ
قال : المستَنْجِثُ : المُسْتَخْرِج . يقال : نَجَثَهُ أي أَخْرَجَه . وقيل : المستَنْجِث : مثل المُنْهَمِك .
أبو عُبَيد ، عن الفراء : من أمثالهم في إعلان السِّرِّ ، وإبدائه بعد كتْمانه ، قولهم : ( بَدا نَجِيثُ الْقَوْمِ ) أي سِرُّهم الذي كانوا يخفونه .
ثجن : أَهْمله الليث .
وقال ابن دريد : الثَّجَنُ طريق في غِلَظٍ من الأرض لغةٌ يمَانيَّة .

##### Türkçe

ج ث ن
**جنث** ، **نثج** ، **نجث** ، **ثجن**: kullanımdadır.

**جنث**: Leys dedi: **الْجِنْثُ**: ağacın aslıdır; o, kökü toprakta olan dosdoğru damardır; ve denilir ki: bilakis o, ağacın gövdesinden, köklerin üstünde, toprakta olan kısımdır.

Ebû **عُبَيْد**’den, Asmaî’den: İnsanın **جِنْثُ**’u: aslıdır; ve şüphesiz o, doğru bir **جِنْثِ**’e döner.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **التَّجَنُّثُ**: erkeğin kendi aslından başkasını iddia etmesidir.

İbnü’s-Sikkît dedi, Asmaî dedi: Halef’i işittim, şöyle derken: Arapları, Lebîd’in bir beytini inşâd ederken işittim:
أَحْكَمَ الجُنْثِيُّ عن عَوْراتها
كلَّ حِرْبَاءٍ إذا أُكْرِه صَلّ
Dedi: **الجِنثِيّ**: bizzat kılıcın kendisidir; ve onun sözü **أَحْكَمَ**: yani geri çevirdi. Diyor ki: kertenkele—ki o çividir—kılıcı, onun açıklığından geri çevirdi. Ve Halef inşâd etti:
ولَيْست بأَسْواقٍ يكون بِياعُها
بِبَيْضٍ تُشَافُ بالجِيادِ المنَاقِلِ
ولكنها سوقٌ يكون بِياعُها
بِجُنْثِيَّةٍ قد أَخْلَصَتْها الصَّياقِلُ
Dedi: Ve kim şöyle rivayet ederse:
أَحكمَ الجِنْثيُّ من عوراتها
كلَّ حرباء . . .
o takdirde **الجِنْثِيّ**: zırhın açıklıklarını sağlamlaştırdığı zaman, onda ne bir yırtık ne de zayıf bir yer bırakmayan demircidir.

Ebû **عُبَيدة** dedi: **الجِنْثى**—ötre ve kesre ile—demirin en iyisindendir; bu, Benî Ca‘fer’den işittiğimizdir.

Ebû **عُبَيد** dedi: **الجُنْثِيّ**: demircidir; ve **الزَّرّاد** (zırhçı) denilir.

**نثج**: Leys onu ihmal etti.

Sa‘leb: İbnü’l-A‘râbî’den: **المِنْثَجَةُ**: makattır; **مِنْثَجَة** diye adlandırıldı; çünkü o **تَنْثجُ** eder; yani karında olanı çıkarır.

Başkası dedi: İki yükten birine, gevşediği zaman, denilir: **قد اسْتَنْثَج**; o hâlde o **مُسْتَنْثِج**’dir. Himyân dedi:
يَظَلُّ يَدْعُو نِيبَهُ الضَّماعِجا
بصَفْنَةٍ تَزْقِي هَديراً ناثِجا
Yani gevşemiş olarak.

**نجث**: Leys ve başkası dedi: **النَّجِيثُ**: hedeftir; dikilip karşıya yönelmesi sebebiyle **نَجِيثاً** diye adlandırıldı.

**والاسْتِنْجاث**: bir şeye karşı durmaktır, ona yönelmektir ve ona düşkün olmaktır.

Ebû **عبيدُ**: Falan kimse, falan oğullarını **يَنْجُثُ** ederek çıktı; yani onları ayartır ve onlarla yardım ister; ve denilir: göz ile onları **يَسْتَعْوِيهم** eder. Ve bize, kavmin **نَجِيثُ**’i geldi; yani onların gizliyor oldukları işleri.

Lebîd, bir ineği anarak dedi:
مَدَى العين مِنها أن تُراعَ بنَجْوَةٍ
كَقَدْرِ النَّجيث ما يَبُذُّ المُناضِلا
Şunu kastetti: ineğin, yavrusuna yakın olduğudur; onu, atıcı ile hedef arasındaki miktar kadar gözetir.

Asmaî: **نَبَثوا** işten, ve ondan **نَجَثُوا** ettiler, ve onu araştırdılar; tek bir mânâdadır. Ve **نجَّاث** ve **نَجِثٌ** bir adam: haberleri takip eder ve onları çıkarır.

Asmaî dedi:
ليس بِقَسَّاسٍ ولا نَمَ نَجِثْ

Ve denilir: **بُلِغَتْ نَجِيثَتُه** ve **نكيثتُه**: yani onun gayretinin sonuna varıldı.

**والنُّجُثُ**: kalbin kılıfıdır; çoğulu **أنجاث**’tır. Ve inşâd etti:
تَنْزُو قلوبُ القَوم من أَنْجاثِها
Ve Şemir inşâd etti:
أَزْمانَ غَيُّ قلبِكَ المْسْتَنْجِثُ
بمَأْلَفٍ من جمعكم مُسْتَنبِثُ
Dedi: **المستَنْجِثُ**: çıkaran kimsedir. Denilir: **نَجَثَهُ**; yani onu çıkardı. Ve denildi: **المستَنْجِث**: **المُنْهَمِك** gibidir.

Ebû **عُبَيد**’den, Ferrâ’dan: Sırrı açığa vurma ve onu gizledikten sonra ortaya koyma hususunda onların darb-ı mesellerinden, sözleridir: (**بَدا نَجِيثُ الْقَوْمِ**) yani gizliyor oldukları sırları.

**ثجن**: Leys onu ihmal etti.

İbn Düreyd dedi: **الثَّجَنُ**: yerin bir kalınlığında bir yoldur; Yemenî bir lehçedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّجْنُ والثَّجَنُ: طريقٌ في غلظ من الأَرض، يمانية، وليست بثَبْتٍ.

##### Türkçe

**الثَّجْنُ** ve **الثَّجَنُ**: yerin bir kalınlığında bir yol; Yemenîdir ve sabit (müثبت) değildir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( الثَّجْنُ ) :
( أَهْمَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
وفي المُحْكَمِ : هو بالفَتْحِ ( ويُحَرَّكُ ) ، هكذا هو في نسخةٍ بالوَجْهَيْنِ .
ووَقَعَ في نسخةٍ مِن الجَمْهرَةِ لابنِ دُرَيْدٍ : بالكسْرِ

مَضْبوطاً بالقَلَم : ( طريقٌ في غِلَظٍ وحُزونةٍ ) مِن الأَرْضِ ، قالَ : وليسَ بثَبْتٍ .
وقالَ ابنُ دُرَيْدٍ : يَمانِيَّة .

##### Türkçe

: ( **الثَّجْنُ** ) :
( Cevherî onu ihmal etti.
Ve **المُحْكَم**’de: o, fetha ile(ve harekelenir); işte o, bir nüshada iki vecih ile böyledir.
Ve İbn Düreyd’in **الجَمْهرَة**’sinden bir nüshada: kesra ile,

kalemle ضبط edilmiş olarak: (yerden) kalınlık ve pürüzlülük içinde bir yol; dedi ki: ve sabit değildir.
Ve İbn Düreyd dedi ki: Yemenîdir. )
