# ثجه (ث-ج-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AC%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ج - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 1 sözlük

## Sözlükler (1)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AC%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ث ( و ا ي ء )
جوث ، ثوج ، جأث ، جثا ، ثأج ، وثج ، ثجه.
جوث جأث : قال الليث : الجَوَثُ عَظمٌ في أَعْلى البَطْنُ كأَنَّهُ بَطنُ الحُبْلَى ، والنّعْتُ : أَجوَثُ ، وجَوْثَاء .
وقال ابنُ دُرَيد : الجَوَثُ اسْتِرخاءُ البَطن .
وقال الليث : الجَأْثُ ثِقَلُ المَشي ، يقال : أَثقَلهُ الحِمْلُ حتى جَأَثَ .
وقال غيره : الجأَثَانُ : ضَرْبٌ من المشي .
وأنشد :
عَفَنْجَجٌ في أَهلِه جئَّاثُ
وجُوَاثي : قريةٌ بالبَحْرين مَعْرُوفة .
وقال أبو زيد : جأَثَ البَعير جَأْثاً ، وهو مِشيَتُه مُوقَراً حِمْلاً .
أبو عُبيد : جُئِثَ فهو مَجْؤُوثٌ ، وجُثّ فهو مَجثُوثٌ ، إذا فَزِعَ .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( أَنَّه رأَى جبْريل ، قال : فَجُئِثْتُ منه فرَقاً ) معناه : ذُعِرْتُ .
ثعلب عن أبي نصر ، عن الأصمَعيّ : جَأَثَ يَجأَثُ جَأْثاً ، إذا ثَقلَ الأخبار .
وأنشد :
جآثُ أَخْبارٍ لها نَبَّاثُ
ثوج ثأج : ابن دريد : الثّوْجُ شَيْءٌ يُعْمَل من الخُوصِ نحْوَ جُوَالِقِ الجصّ ، يُحْمَل فيه التُّراب وغيره ، قال : وهو عَربيُّ صحيح .
أبو زيد : ثَأَجت الغَنَمُ تَثأَج ثُؤَاجاً ، إذا صاحَت ، ويقال : قَد ثَأَجوا كثُوَاجِ الغَنم .
وثاج : قَرْية في أَعراض البَحرين ، فيها نخَلٌ زَينٌ .
وقال أبو ترَاب : الثَّوْج : لُغةٌ في الفوْج .
وأنشد لجندل :
من الدَبا ذَا طَبَقٍ أَثَايِجِ
ويروى : أَفَاوِج ، أَو فوْجاً فوْجاً .
وقال ابن الأعرابيّ : ثاجَ يَثُوج ثَوْجاً ، وثَجَا يَثجُو ثَجُواً ، مثل حاثَ يَحُوث حَوْثاً ، إذا بَلبَلَ مَتاعَه وفَرَّقَه .
وثج ( ثجة ) : الحرّانيّ ، عن ابن السِّكيت ؛ عن الأصمَعيّ : استَوثجَ فُلانٌ من المال ، واستَوثَن استِثيَاجاً ، واستِيثاناً ، إذا استَكثرَ منه .
والوَثِيجُ : الكثِيفُ من كلِّ شيء . واستَوثجَت المرْأَةُ ، إذا تمَّ خَلْقُها .
وقال الليث : الوَثِيجَة الأرض الكثِيرة الشجر المُلتَفّة ، ويقال : بَقلٌ وَثِيجٌ ، وكلأٌ وَثِيجٌ .
وقال الليث : فرَسٌ وَثِيجٌ : قويّ وقد وَثُجَ وَثاجةً ، وهو اكتِنازُه .
وقال العجاج يَصِف جيشاً :
بِلَجِبٍ مثلِ الدَّبا أَوْ أَوثَجا
شِمر ، عن أبي عبيدة : الثَّجَة : الأقنَة ، وهي حُفْرَةٌ يحتَفرُها ماءُ المطر . وأنشد :
فوَرَدَت صادِيةً حِرارَا
ثِجَاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارَا
أَوقَاتَ أُقنٍ تَعتَلِي الْغِمارَا
وقال شمِر : والثَّجَّةُ بفتح الثاء ، وتشدِيد الجيم : الرّوضة التي حُفِرَت فيها الحِياض ، وَجَمعها ثجّات ، سمِّيت بذلك لثجِّها الماءَ فيها .
شمِر ، عن ابن الأعرابيّ : مكان وَثيجٌ : كثير الْكلأ . ويقال : أَوثِجْ لنا من هذا الطَّعام ، أَيْ أكثِرْ .
شمِر : من الثِّياب الموْثُوج ، وهو الرِّخو الغَزْل والنّسج ، قاله رَجل من باهِلة .
جثا : الفراء : جِثْوَةٌ من النَّار ، وجِذْوَةٌ ، وجُثْوَةٌ وجُذْوَةٌ .
قال : والجُثَى تُرابٌ مَجْموعَة ، واحدتها جُثْوَة .
وفي الحديث : ( فلانٌ من جُثَي جَهَنَّمْ ) وله مَعْنيان فيما فَسَّر أبو عُبيد : أَحدُهما أَنَّه مِمَّن يَجْثُو على الرُّكَب فيها ، والآخر أنه من جماعات أَهْلِ جَهَنَّم ، على رِوَايَة من رَوى جُثَى بالتَّخفيف ، ومَنْ رَواه من جُثِيّ جَهَنَّم ، بتشديد الياء ، فهو جَمْعُ الثَّاني .
قال اللَّهُ تعالى : ( ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيّاً ) ( مريم : 68 ) .
وقال طَرَفَة في الجُثْوَةِ يصفُ قَبْرَيْ أَخَوين :
تَرَى جُثْوَ ثَيْنِ من تُرابٍ عليهما
صَفائحُ صُمٌّ مِنْ صَفِيحٍ مُصَمَّدِ
ويقال : جثا فُلانٌ على رُكْبَتَيْهِ ، يَجْثُو جُثُوّاً
وجِثيّاً .
وقال شمر : قال ابنَ شُمَيْل يقال للرجل إنه لَعَظِيمُ الجُثْوَةِ ، والجُثَّةِ ، وجثْوَةُ الرَّجل : جَسَدُه ، والجميع الجُثَى .
وأَنشد :
يَوْمَ تَرَى جثْوَتَهُ في الأَقْبُرِ
قال : والْقَبْرُ جُثْوَةٌ ، وما ارْتَفَعَ من الأرْض ، نحو ارْتفاعِ الْقَبْر جُثْوَة .
وقال أبو عمر : والجُثْوَةُ التُّرابُ الْمجْتَمِع .

##### Türkçe

ج ث ( و ا ي ء )
**جوث** ، **ثوج** ، **جأث** ، **جثا** ، **ثأج** ، **وثج** ، **ثجه**.
**جوث** **جأث** : Leys dedi: **الجَوَثُ** karnın üst tarafında bir kemiktir; sanki hamile kadının karnı gibidir; sıfatı: **أَجوَثُ** ve **جَوْثَاء**.
İbn Düreyd dedi: **الجَوَثُ** karnın gevşekliğidir.
Leys dedi: **الجَأْثُ** yürüyüşün ağırlığıdır; denir ki: yük onu ağırlaştırdı da nihayet **جَأَثَ**.
Başkası dedi: **الجأَثَانُ**: yürüyüşten bir türdür.
Şiir okudu:
عَفَنْجَجٌ في أَهلِه جئَّاثُ
Ve **جُوَاثي**: Bahreyn’de bilinen bir köydür.
Ebû Zeyd dedi: deve **جأَثَ** eder, **جَأْثاً**; o, yükle ağırlaştırılmış olarak yürüyüşüdür.
Ebû Ubeyd: **جُئِثَ** oldu; o hâlde o **مَجْؤُوثٌ**tur; ve **جُثّ** oldu; o hâlde o **مَجثُوثٌ**tur; korktuğu zaman.
Peygamberin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: ( Cebrâil’i gördü; dedi ki: ondan korkudan **فَجُئِثْتُ** ) mânası: ürktüm.
Sa‘leb, Ebû Nasr’dan, Asma‘î’den: **جَأَثَ يَجأَثُ جَأْثاً**; haberler ağır geldiği zaman.
Şiir okudu:
جآثُ أَخْبارٍ لها نَبَّاثُ

**ثوج** **ثأج** : İbn Düreyd: **الثّوْجُ** hurma yaprağından yapılan bir şeydir; alçı çuvalı gibi; içinde toprak ve başkası taşınır; dedi: o sahih Arapçadır.
Ebû Zeyd: koyunlar **ثَأَجت** eder, **تَثأَج ثُؤَاجاً**; bağırdıkları zaman; ve denir ki: koyunların bağırması gibi **ثَأَجوا** ettiler.
Ve **وثاج**: Bahreyn’in çevrelerinde bir köydür; onda güzel hurmalık vardır.
Ebû Turâb dedi: **الثَّوْج** **الفوْج** hakkında bir lugattır.
Cündel’e ait olarak şiir okudu:
من الدَبا ذَا طَبَقٍ أَثَايِجِ
Ve rivayet olunur: **أَفَاوِج**; yahut **فوْجاً فوْجاً**.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **ثاجَ يَثُوج ثَوْجاً** ve **ثَجَا يَثجُو ثَجُواً**; **حاثَ يَحُوث حَوْثاً** gibi; eşyasını karıştırıp dağıttığı zaman.

**وثج** ( **ثجة** ) : Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten; Asma‘î’den: falan kimse maldan **استَوثجَ** etti; ve **استَوثَن استِثيَاجاً** ve **استِيثاناً**; ondan çok edindiği zaman.
**والوَثِيجُ**: her şeyden yoğun olan. Kadın **استَوثجَت**; yaratılışı tamam olduğu zaman.
Leys dedi: **الوَثِيجَة** ağaçları çok, birbirine girmiş yerdir; ve denir ki: **بَقلٌ وَثِيجٌ** ve **كلأٌ وَثِيجٌ**.
Leys dedi: **فرَسٌ وَثِيجٌ**: güçlüdür; ve **وَثُجَ وَثاجةً**; bu onun dolgunlaşmasıdır.
A‘câc bir orduyu vasfederek dedi:
بِلَجِبٍ مثلِ الدَّبا أَوْ أَوثَجا
Şimr, Ebû Ubeyde’den: **الثَّجَة**: **الأقنَة**dir; o, yağmur suyunun kazdığı bir çukurdur. Şiir okudu:
فوَرَدَت صادِيةً حِرارَا
ثِجَاتِ ماءٍ حُفِرَتْ أُوَارَا
أَوقَاتَ أُقنٍ تَعتَلِي الْغِمارَا
Şimr dedi: ve **الثَّجَّةُ** (ثاء’nın fethi ve جيم’in şeddelenmesiyle): içinde havuzların kazıldığı çayırlıktır; cem‘i **ثجّات**tır; içine suyu akıtması sebebiyle böyle adlandırıldı.
Şimr, İbnü’l-A‘râbî’den: **مكان وَثيجٌ**: otu çok olan. Ve denir ki: bu yemekten bize **أَوثِجْ**; yani çoğalt.
Şimr: elbiselerden **الموْثُوج**; o, ipliği ve dokuması gevşek olandır; bunu Bâhile’den bir adam söyledi.

**جثا** : Ferrâ: ateşten bir **جِثْوَةٌ** ve bir **جِذْوَةٌ**; ve bir **جُثْوَةٌ** ve bir **جُذْوَةٌ**.
Dedi: ve **الجُثَى** biriktirilmiş topraktır; onun teki **جُثْوَة**dir.
Hadiste: ( falan kimse **من جُثَي جَهَنَّمْ**dendir ) ve onun, Ebû Ubeyd’in tefsir ettiği üzere iki mânası vardır: birincisi, orada dizler üzerine çökenlerdendir; ikincisi, Cehennem ehlinin topluluklarındandır; **جُثَى**yı tahfîf ile rivayet edenin rivayetine göre. Ve onu **جُثِيّ جَهَنَّم** diye, yâ’yı şeddeli rivayet eden kimseye gelince: o, ikinci mânanın cem‘idir.
Allah Teâlâ dedi: ( ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيّاً ) ( Meryem: 68 ).
Tarafe, iki kardeşin kabrini vasfederek **الجُثْوَةِ** hakkında dedi:
تَرَى جُثْوَ ثَيْنِ من تُرابٍ عليهما
صَفائحُ صُمٌّ مِنْ صَفِيحٍ مُصَمَّدِ
Ve denir ki: falan kimse iki dizi üzerine **جثا** etti; **يَجْثُو جُثُوّاً**
ve **جِثيّاً**.
Şimr dedi: İbn Şümeyl dedi: adama, o gerçekten **عَظِيمُ الجُثْوَةِ** ve **الجُثَّةِ** denir; ve erkeğin **جثْوَةُ**si: onun bedenidir; hepsi **الجُثَى**dır.
Şiir okudu:
يَوْمَ تَرَى جثْوَتَهُ في الأَقْبُرِ
Dedi: ve kabir bir **جُثْوَةٌ**dir; ve yerden yükselen şey, kabrin yükselişi gibi, bir **جُثْوَة**dir.
Ebû Ömer dedi: **الجُثْوَةُ** birikmiş topraktır.
