# ثخن — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AE%D9%86/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثخن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ثخن

ثَخُنَ
1 ثَخُنَ ثخن ثخنن , (T, S, M, Msb, K,) aor. ثَخُنَ ; (K;) and ثَخَنَ, (El-Ahmar, ISd, Msb, TA,) aor. ثَخُنَ ; (TA;) inf. n. ثَخَانَةٌ (T, S, Msb, K, &c.) and ثُخُونَةٌ (ISd, Msb, K) and ثِخَنٌ (Z, Msb, K) and ثُخْنٌ; (TA;) It (a thing, S, Msb) was, or became, thick, big, gross, or coarse; and hard, firm, stiff, tough, or strong: (S, K:) it was, or became, thick, dense, or compact: (M, TA:) [it (a garment, or piece of cloth,) was thick, or close, in texture: (see ثَخِينٌ:)] it [a semiliquid of any kind] was, or became, thick, so that it did not flow, nor continue in its passing away. (Er-Rבghib, TA.)

اثخنهُ
4 اثخنهُ أثخن أثخنه أثخننه اثخنه اثخنة ثخن [in its primary sense, He, or it, rendered it ثَخِين, i. e. thick, &c. ― -b2- And hence,] (tropical:) He, or it, (a man, JK, T, Mgh, Msb, and a wound, S, Mgh, and disease, Bd in viii. 68,) rendered him heavy: (JK, T, Bd ubi suprא, TA:) or weakened him, rendered him languid, or enervated him. (S, Mgh, Msb, K, TA.) You say, اثخنهُ ضَرْبًا (assumed tropical:) He rendered him heavy by beating: (JK:) or he beat him much, or vehemently, or excessively. (TA.) And أَثْخَنْتُهُ بِالجِراحَةِ (assumed tropical:) I weakened him, rendered him languid, or enervated him, by the wound, or wounds. (Msb.) ― -b3- اـِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ, in the Kur xlvii. 4, means (assumed tropical:) When ye have made much slaughter among them: (Jel:) or when ye have made a great and vehement slaughter of them: (Bd:) or when ye have overcome them, and wounded them much, or inflicted many wounds upon them, (Abu-l-'Abbבs, K, TA,) so that they give with their hands. (Abu-l-'Abbבs, TA.) ― -b4- اثخن فِى العَدُوِّ (tropical:) He made a great, or vehement, slaughter, (A,) or a great, or vehement, wounding, (K,) among the enemy. (A, K.) ― -b5- اثخن فِى الأَرْضِ, (assumed tropical:) He made much slaughter in the earth, or land: (Bd in viii. 68, Mgh, TA: in the S, اثخن فِى الأَرْضِ قَتْلًا, which means the same: TA:) or he went against the enemy, and made a wide, or large, slaughter of them [in the land]: (Msb:) or he fought vehemently in the earth, or land. (Jel in viii. 68.) ― -b6- اثخن فِى الأَمْرِ (assumed tropical:) He exceeded the usual, or the just, bounds, or degree, in the affair; strove, or exerted himself, vigorously, or strenuously, therein; or did his utmost therein. (TA.) ― -b7- اثخنهُ قُوْلُهُ (assumed tropical:) His saying took, or had, an effect upon him; or distressed, or afflicted, him. (TA.) ― -b8- أَثْخَنْتُ فُلَانًا مَعْرِفَةً (tropical:) I knew such a one, or was acquainted with him, thoroughly, or very well. (TA.)

اثّخن
8 اثّخن أثخن أثخنن اثخن ثخن , in the saying of El-Asshא,
تَمَهَّلَ فِى الحَرْبِ حَتَّى اثَّخَنَ
[He acted deliberately in war until he became heavy, or weakened, or languid, or enervated, by wounds], is contracted by idghבm from اثْتَخَنَ. (S, TA.)

استثخن مِنْهُ النَّوْمُ
10 استثخن مِنْهُ النَّوْمُ استثخن منه النوم (tropical:) Sleep overcame him. (JK, K, TA.) استثخن بَيْنَ المَرَضِ وَالاـِعْيَآءِ (tropical:) He became overcome by [lit. between] disease and fatigue. (A, TA.)

ثُخْنٌ
ثُخْنٌ ثخن ثخنن an inf. n. of ثَخُنَ: [commonly used as a simple subst., meaning Thickness, &c.:] one says ثُوْبٌ لَهُ ثُخْنٌ [A garment, or piece of cloth, having thickness, or closeness, of texture]. (TA.)

ثَخَنٌ
ثَخَنٌ ثخن ثخنن i. q. نقلة [app. a mistranscription for ثَقْلَةٌ or ثَقَلَةٌ, meaning (assumed tropical:) A heaviness in the chest or body, or a heaviness and langour, or a heaviness on the heart]; as also ↓ ثَخَنَةٌ: El-'Ajjבj says,
حَتَّى يَعِجَّ ثَخَنًا مَنْ عَجْعَجَا
[app. meaning So that he who cries out cries out by reason of heaviness, &c.]: (TA: [this saying is also cited in the S, in art. عج; but there, in one copy, I find ثَخِنًا; and in another, ثِخَنًا; and in both, مِنْ instead of مَنْ:]) and hence he received the surname of العَجَّاج: (S and TA in art. عج:) so says IDrd. (TA in that art.) [Golius explains ثَخَنٌ as meaning “ crassities, spissitudo; ” on the anthority of Ibn-Maaroof and Ibn-Beytבr; but I suspect that he found ثَخَنٌ in their works written for ثُخْنٌ or ثِخَنٌ, both inf. ns. of ثَخُنَ.]

ثَخَنَةٌ
ثَخَنَةٌ ثخن ثخنه ثخننه ثخنة : see ثَخُنٌ.

ثَخِينٌ
ثَخِينٌ ثخين part. n. of ثَخُنَ; (S, Msb;) Thick, big, coarse, or gross; and hard, firm, stiff, tough, or strong: (S:) [thick, dense, or compact: &c.: see 1: pl. ثِخَانٌ.] You say ثَوْبٌ ثَخِينٌ A garment, or piece of cloth, thick, or close, or full, in texture, and, as Az adds, in warp. (TA.) ― -b2- Applied to a man, Completely armed: (KL:) or ثَخِينُ السِّلَاحِ has this meaning. (S.) ― -b3- Also (JK, TA) (tropical:) Forbearing, clement, grave, sedate, or calm: (JK, K, * TA: [in some copies of the K, الحَكِيمُ is erroneously put for الحَلِيمُ:]) in the M, heavy in his sitting-place. (TA.)

مُثْخَنٌ
مُثْخَنٌ مثخن [pass. part. n. of 4, q. v.]. You say, تَرَكْتُهُ مُثْخَنًا وَقِيذًا [I left him weakened, languid, enervated, or much wounded; beaten until he was at the point of death]. (TA.) ― -b2- (assumed tropical:) Forbearing, clement, grave, sedate, or calm, in mind, or intellect. (TA.) [See also ثَخِينٌ.] ― -b3- Metonymically applied by the people of Syria to (tropical:) One who causes laughter; who is quick, brisk, or lively, in his motions. (TA.)

مُثْخِنٌ
مُثْخِنٌ مثخن (assumed tropical:) One who exceeds the usual, or the just, bounds, or who does his utmost, in narration, and in the rehearsal of sayings. (TA.) ― -b2- And, with ة, (tropical:) A large, corpulent, fleshy, woman. (JK, A, K.)

### Türkçe

**ثَخُنَ**
1 **ثَخُنَ** ثخن ثخنن, (T, S, M, Msb, K,) muzâri‘i **ثَخُنَ**; (K;) ve **ثَخَنَ**, (El-Ahmar, ISd, Msb, TA,) muzâri‘i **ثَخُنَ**; (TA;) mastarı **ثَخَانَةٌ** (T, S, Msb, K, &c.) ve **ثُخُونَةٌ** (ISd, Msb, K) ve **ثِخَنٌ** (Z, Msb, K) ve **ثُخْنٌ**; (TA;) O (bir şey, S, Msb) kalın, iri, kaba veya pürüzlü oldu yahut kalınlaştı; ve sert, sağlam, katı, çetin veya güçlü oldu: (S, K:) kalın, yoğun veya sıkı oldu yahut öyle oldu: (M, TA:) [o (bir elbise yahut kumaş parçası) dokusu bakımından kalın yahut sıkı oldu: (bk. **ثَخِينٌ**:)] o [herhangi bir yarı-sıvı] kalın oldu yahut kalınlaştı; öyle ki akmadı ve akıp gitmesinde devam etmedi. (Er-Râghib, TA.)

**اثخنهُ**
4 **اثخنهُ** أثخن أثخنه أثخننه اثخنه اثخنة ثخن [aslî mânasında, O, yahut o, onu **ثَخِين** kıldı; yani kalın, vb. ― -b2- Ve bundan dolayı,] (mecazen:) O, yahut o, (bir adamı, JK, T, Mgh, Msb, ve bir yarayı, S, Mgh, ve hastalığı, Bd viii. 68’de,) onu ağırlaştırdı: (JK, T, Bd mezkûr yerde, TA:) yahut onu zayıflattı, onu bitkin kıldı, yahut onu tâkatsiz bıraktı. (S, Mgh, Msb, K, TA.) Dersin ki, **اثخنهُ ضَرْبًا** (mecazen farz edilerek:) Onu dövmekle ağırlaştırdı: (JK:) yahut onu çok, yahut şiddetle, yahut aşırı derecede dövdü. (TA.) Ve **أَثْخَنْتُهُ بِالجِراحَةِ** (mecazen farz edilerek:) Onu yara yahut yaralar sebebiyle zayıflattım, bitkin kıldım, yahut tâkatsiz bıraktım. (Msb.) ― -b3- **اـِذَا أَثْخَنْتُمُوهُمْ**, Kur’ân xlvii. 4’te, (mecazen farz edilerek:) Onların arasında çok öldürme yaptığınız zaman demektir: (Jel:) yahut onları büyük ve şiddetli bir öldürmeyle öldürdüğünüz zaman: (Bd:) yahut onları yendiğiniz ve onları çok yaraladığınız yahut onlara birçok yara vurduğunuz zaman, (Abu-l-‘Abbâs, K, TA,) öyle ki elleriyle verirler. (Abu-l-‘Abbâs, TA.) ― -b4- **اثخن فِى العَدُوِّ** (mecazen:) Düşman içinde büyük yahut şiddetli bir öldürme, (A,) yahut büyük yahut şiddetli bir yaralama, (K,) yaptı. (A, K.) ― -b5- **اثخن فِى الأَرْضِ**, (mecazen farz edilerek:) Yeryüzünde yahut ülkede çok öldürme yaptı: (Bd viii. 68’de, Mgh, TA: S’de **اثخن فِى الأَرْضِ قَتْلًا**, ki aynı mânaya gelir: TA:) yahut düşmana karşı yürüdü ve [ülkede] onlardan geniş yahut büyük bir öldürme yaptı: (Msb:) yahut yeryüzünde yahut ülkede şiddetle savaştı. (Jel viii. 68’de.) ― -b6- **اثخن فِى الأَمْرِ** (mecazen farz edilerek:) İşte alışılmış yahut adil sınırları yahut dereceyi aştı; onda kuvvetle yahut şiddetle çabaladı; yahut onda bütün gücünü sarf etti. (TA.) ― -b7- **اثخنهُ قُوْلُهُ** (mecazen farz edilerek:) Onun sözü ona tesir etti; yahut onu sıkıntıya soktu yahut ona eziyet verdi. (TA.) ― -b8- **أَثْخَنْتُ فُلَانًا مَعْرِفَةً** (mecazen:) Falanı iyice, yahut pek iyi, tanıdım yahut onunla tam bir tanışıklığım oldu. (TA.)

**اثّخن**
8 **اثّخن** أثخن أثخنن اثخن ثخن, A‘şâ’nın şu sözünde,
تَمَهَّلَ فِى الحَرْبِ حَتَّى اثَّخَنَ
[Savaşta ağır davrandı; ta ki yaralar sebebiyle ağırlaştı, yahut zayıfladı, yahut bitkinleşti, yahut tâkatsiz kaldı], **اثْتَخَنَ**’dan idğâm ile kısaltılmıştır. (S, TA.)

**استثخن مِنْهُ النَّوْمُ**
10 **استثخن مِنْهُ النَّوْمُ** استثخن منه النوم (mecazen:) Uyku ona galip geldi. (JK, K, TA.) **استثخن بَيْنَ المَرَضِ وَالاـِعْيَآءِ** (mecazen:) Hastalık ve yorgunluk [lafzen: arasında] tarafından yenik düştü. (A, TA.)

**ثُخْنٌ**
**ثُخْنٌ** ثخن ثخنن, **ثَخُنَ**’ın bir mastarıdır: [çoğunlukla basit bir isim olarak kullanılır; “kalınlık, vb.” mânasında:] denir ki **ثُوْبٌ لَهُ ثُخْنٌ** [kalınlığı yahut dokusunun sıkılığı olan bir elbise yahut kumaş parçası]. (TA.)

**ثَخَنٌ**
**ثَخَنٌ** ثخن ثخنن, **نقلة** ile aynı mânadadır [görünüşe göre **ثَقْلَةٌ** yahut **ثَقَلَةٌ** için bir yanlış yazımdır; mânası (mecazen farz edilerek:) göğüste yahut bedende bir ağırlık, yahut bir ağırlık ve bitkinlik, yahut kalpte bir ağırlık]; bunun gibi ↓ **ثَخَنَةٌ**: El-‘Accâc der ki,
حَتَّى يَعِجَّ ثَخَنًا مَنْ عَجْعَجَا
[görünüşe göre mânası: öyle ki bağıran kimse ağırlık vb. sebebiyle bağırır]: (TA: [bu söz S’de de, عج maddesinde, zikredilmiştir; fakat orada, bir nüshada **ثَخِنًا** buluyorum; diğerinde **ثِخَنًا**; ve ikisinde de **مِنْ**, **مَنْ** yerine:]) ve bundan dolayı **العَجَّاج** lakabını aldı: (S ve TA, عج maddesinde:) IDrd böyle söyler. (TA o maddede.) [Golius **ثَخَنٌ**’u “crassities, spissitudo” mânasında açıklar; İbn-Maaroof ve İbn-Beytâr’ın otoritesine dayanarak; fakat zannederim ki o, onların eserlerinde **ثَخَنٌ**’u **ثُخْنٌ** yahut **ثِخَنٌ** yerine yazılmış olarak buldu; ikisi de **ثَخُنَ**’ın mastarlarıdır.]

**ثَخَنَةٌ**
**ثَخَنَةٌ** ثخن ثخنه ثخننه ثخنة: bk. **ثَخُنٌ**.

**ثَخِينٌ**
**ثَخِينٌ** ثخين, **ثَخُنَ**’ın ism-i fâilidir; (S, Msb;) Kalın, iri, kaba veya hoyrat; ve sert, sağlam, katı, çetin veya güçlü: (S:) [kalın, yoğun veya sıkı: vb.: bk. 1: çoğulu **ثِخَانٌ**.] Dersin ki **ثَوْبٌ ثَخِينٌ** Dokusu bakımından kalın, yahut sıkı, yahut dolgun bir elbise yahut kumaş parçası; ve Az’ın eklediğine göre, çözgüsünde de. (TA.) ― -b2- Bir adama nispetle: Tam silahlı: (KL:) yahut **ثَخِينُ السِّلَاحِ** bu mânaya gelir. (S.) ― -b3- Ayrıca (JK, TA) (mecazen:) Halîm, yumuşak huylu, vakur, ağırbaşlı yahut sakin: (JK, K, * TA: [K’nin bazı nüshalarında **الحَكِيمُ**, yanlışlıkla **الحَلِيمُ** yerine konmuştur:]) M’de, oturduğu yerde ağır. (TA.)

**مُثْخَنٌ**
**مُثْخَنٌ** مثخن [4’ün ism-i mef‘ûlü; bk.]. Dersin ki, **تَرَكْتُهُ مُثْخَنًا وَقِيذًا** [Onu zayıflatılmış, bitkin, tâkatsiz bırakılmış, yahut çok yaralanmış; ölüm noktasına gelinceye kadar dövülmüş olarak bıraktım]. (TA.) ― -b2- (mecazen farz edilerek:) Zihinde yahut akılda halîm, yumuşak huylu, vakur, ağırbaşlı yahut sakin. (TA.) [Bk. ayrıca **ثَخِينٌ**.] ― -b3- Şam halkı tarafından kinayeli olarak (mecazen:) Güldüren kimseye; hareketlerinde çabuk, çevik yahut canlı olana uygulanır. (TA.)

**مُثْخِنٌ**
**مُثْخِنٌ** مثخن (mecazen farz edilerek:) Rivayette ve sözlerin tekrarında alışılmış yahut adil sınırları aşan, yahut onda bütün gücünü sarf eden kimse. (TA.) ― -b2- Ve ة ile, (mecazen:) İri, şişman, etli bir kadın. (JK, A, K.)
