# ثخن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AE%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثخن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ثخن

ثَخُنَ الشيءُ ثُخونةً وثَخانةً وثِخَناً، فهو ثَخِينٌ: كثُفَ وغُلظ وصلُبَ. وحكى اللحياني عن الأَحمر: ثَخُنَ وثَخَنَ. وثوب ثخينٌ: جيّدُ النَّسْج والسَّدى كثيرُ اللُّحْمةِ. ورجل ثَخينٌ: حَليمٌ رَزِينٌ ثَقيلٌ في مجلسه. ورجل ثَخينُ السِّلاحِ أَي شاكٍ. والثَّخَنةُ والثَّخَنُ: الثِّقْلةُ؛ قال العجاج:
حتى يَعِجَّ ثَخَناً مَنْ عَجْعَجاً.
وقد أَثْخَنَه وأَثْقَله. وفي التنزيل العزيز: حتى إذا أَثْخَنْتُموهم فشُدُّوا الوَثاق؛ قال أَبو العباس: معناه غلَبْتُموهم وكثُر فيهم الجِراحُ فأَعْطَوْا بأَيديهم. ابن الأَعرابي: أَثخَنَ إذا غلَبَ وقهَرَ. أَبو زيد: يقال أَثْخَنْتُ فلاناً معرفةً ورَصَّنْتُه معرفةً، نحوُ الإثْخان، واسْتَثْخَنَ الرجلُ: ثقُلَ من نَومٍ أَو إعْياءٍ. وأَثْخَنَ في العَدُوِّ: بالَغَ. وأَثْخَنَتْه الجِراحةُ: أَوْهَنَتْه. ويقال: أَثْخَنَ فلانٌ في الأرض قَتْلاً إذا أَكثره. وقال أَبو إِسحق في قوله تعالى: حتى يُثْخِنَ في الأَرض؛ معناه حتى يُبالِغَ في قَتْلِ أَعدائه، ويجوز أَن يكون حتى يتمكن في الأَرض. والإثْخانُ في كلّ شيء: قُوَّتُه وشدَّتُه. وفي حديث عمر، رضي الله عنه، في قوله تعالى: حتى يُثْخِنَ في الأَرض ثم أَحَلَّ لهم الغنائمَ؛ قال: الإثْخانُ في الشيء المبالغةُ فيه والإكثارُ منه. يقال: قد أَثْخَنَه المرضُ إذا اشتدَّ قُوَّتُه عليه ووَهَنَه، والمراد به ههنا المبالغةُ في قَتْل الكفار، وأَثْخَنَه الهَمُّ. ويقال: اسْتُثْخِنَ من المرض والإعْياءِ إذا غلَبَه الإعْياءُ والمرضُ، وكذلك اسْتُثْخن في النَّوْم. وفي حديث أَبي جهل: وكان قد أُثْخِنَ أَي أُثْقِلَ بالجراح. وفي حديث عليّ، كرّم الله وجهه: أَوْطأَكم إِثخانُ الجِراحةِ. وفي حديث عائشة وزينب: لم أَنْشَبْها حتى أَثْخَنْتُ عليها أَي بالَغْتُ في جَوابِها وأَفْحَمْتها؛ وقولُ الأَعشى:
عليه سِلاحُ امْرِئٍ حازِمٍ،
تَمهَّلَ في الحربِ حتى اثَّخَنْ.
أَصله اثْتَخَنَ فأَدْغم؛ قال ابن بري: اثَّخَنَ في البيت افْتَعَلَ من الثَّخانة أَي بالَغ في أَخذ العُدَّة، وليس هو من الإثْخانِ في القَتْل.

### Türkçe

**ثَخُنَ** şey **ثُخونةً** ve **ثَخانةً** ve **ثِخَناً** (olarak); o hâlde o **ثَخِينٌ**’dir: yoğunlaştı ve kalınlaştı ve sertleşti. el-Lihyânî, el-Ahmer’den hikâye etti: **ثَخُنَ** ve **ثَخَنَ**. Ve **ثوب ثخينٌ**: dokuması iyi, ve çözgüsü atkısı çok. Ve **رجل ثَخينٌ**: meclisinde yumuşak huylu, ağırbaşlı, ağır (kimse). Ve **رجل ثَخينُ السِّلاحِ** yani silahlı. Ve **الثَّخَنةُ** ve **الثَّخَنُ**: ağırlık; el-A‘câc dedi ki:

حتى يَعِجَّ ثَخَناً مَنْ عَجْعَجاً.

Ve onu **أَثْخَنَه** etti ve onu **أَثْقَله** etti. Ve aziz tenzilde: “**حتى إذا أَثْخَنْتُموهم فشُدُّوا الوَثاق**”; Ebû’l-‘Abbâs dedi: manası, onları yendiniz ve onlarda yaralar çoğaldı da elleriyle teslim oldular. İbnü’l-A‘râbî: **أَثخَنَ**; yendiği ve kahrettiği zaman. Ebû Zeyd: denir ki: “Falancayı bilgi bakımından **أَثْخَنْتُ** ve onu bilgi bakımından **رَصَّنْتُ**”, **الإثْخان** gibidir. Ve adam **اسْتَثْخَنَ**: uykudan yahut yorgunluktan ağırlaştı. Ve düşmanda **أَثْخَنَ**: aşırıya vardı. Ve yara onu **أَثْخَنَتْه**: onu zayıflattı. Ve denir ki: falan kimse yerde öldürme bakımından **أَثْخَنَ** etti; onu çoğalttığı zaman. Ebû İshâk, Yüce Allah’ın sözü hakkında: “**حتى يُثْخِنَ في الأَرض**”; manası: düşmanlarını öldürmede aşırıya varıncaya kadar; ve caizdir ki “yerde yerleşip sağlamlaşıncaya kadar” olsun. Ve her şeyde **الإثْخان**: onun kuvveti ve şiddetidir. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, “**حتى يُثْخِنَ في الأَرض ثم أَحَلَّ لهم الغنائمَ**” sözü hakkında hadisinde; dedi: bir şeyde **الإثْخان** onda aşırıya varmak ve ondan çoğaltmaktır. Denir ki: hastalık onu **أَثْخَنَه** etti; onun ona karşı kuvveti şiddetlendiği ve onu zayıflattığı zaman; ve burada murad, kâfirleri öldürmede aşırıya varmaktır. Ve keder onu **أَثْخَنَه** etti. Ve denir ki: hastalık ve yorgunluktan **اسْتُثْخِنَ**; yorgunluk ve hastalık ona galip geldiği zaman; ve uykuda da böyledir: uykuda **اسْتُثْخن**. Ebû Cehil hadîsinde: ve o, **أُثْخِنَ** olmuştu; yani yaralarla ağırlaştırılmıştı. Ali hadîsinde, Allah yüzünü keremli kılsın: “Sizi, yaranın **إِثخانُ**’ı ayak altına aldı.” Âişe ve Zeyneb hadîsinde: “Onu, üzerine **أَثْخَنْتُ** edinceye kadar yakalamadım”; yani onun cevabında aşırıya vardım ve onu susturdum; ve el-A‘şâ’nın sözü:

عليه سِلاحُ امْرِئٍ حازِمٍ،
تَمهَّلَ في الحربِ حتى اثَّخَنْ.

Aslı **اثْتَخَنَ** idi de idğam edildi; İbn Berrî dedi: beyitte **اثَّخَنَ**, **الثَّخانة**’dan **افْتَعَلَ**’dır; yani hazırlık almada aşırıya vardı; ve o, öldürmede **الإثْخان**’dan değildir.
