# ثخن — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AE%D9%86/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثخن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AE%D9%86.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثخن

: ( ثَخُنَ ، ككَرُمَ ، ثُخونَةً ) عن ابنِ سِيْدَه ، ( وثَخانَةً ) ، وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ والأَزْهرِيُّ ، ( وثِخَناً ، كعِنَبٍ ) ؛ ) زادَه الزَّمَخْشرِيُّ : إذا ( غَلُظَ وصَلُبَ ) ، وفي المُحْكَمِ : كثُفَ ؛ زادَ الرَّاغبُ : فلم يسل ولم يَسْتَمر في ذهابِهِ ؛ ( فهو ثَخينٌ .
( وأَثْخَنَ في العَدُوِّ : بالَغَ ) في ( الجِراحَةِ فيهم ) .
( وفي الأَساسِ : بالَغَ في قَتْلِهم ، وهو مجازٌ .
ونَصّ المُحْكَم : أَثْخَنَ في العَدْوِ : بالَغَ ، هكذا هو مَضْبوطٌ ، مِن عَدا يَعْدُو .
( و ) أَثْخَنَ ( فلاناً : أَوْهَنَه ) .
( وفي التهْذِيبِ : أَثْقَلَه .
وفي الصِّحاحِ : أَثْخَنَتْه الجِراحَةُ : أَوْهَنَتْه ؛ وهو مجازٌ .
( و ) قَوْلُه تعالَى : ﴿( حتى إذا أَثْخَنْتُموهم ) فشُدُّوا الوَثاقَ﴾ .
قالَ أَبو العبَّاس : ( أَي غَلَبْتُمُوهُمْ وكثُرَ فيهم الجِراحُ ) فأَعْطَوْا بأَيْدِيهِم .
( و ) مِن المجازِ : ( الثَّخينُ ) : ) هو الرَّزِينُ ( الحليمُ ) مِن الرِّجالِ .
وفي المُحْكَم : هو الثَّقيلُ في مجْلِسِه .
( و ) مِن المجازِ : ( اسْتَثْخَنَ منه النَّوْمُ ) ، أَي ( غَلَبَهُ .
( والمُثْخَنَةُ ، كمُكْرَمَةٍ : المرأَةُ الضَّخْمَةُ ) ، وهو مجازٌ كما في الأَساسِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
ثَخَنَ ، كنَصَرَ ، لُغَةٌ في ثَخُنَ ؛ عن الأَحْمر نَقَلَه ابنُ سِيْدَه .
وثوبٌ ثَخينٌ : جَيِّدُ النِّسْجِ ؛ زادَ الأَزْهرِيُّ : والسَّدَى .
والثَّخَنُ والثَّخَنَةُ ، محرَّكَتَيْن : الثِّقْلةُ ؛ قالَ العجَّاجُ :
حتى يَعِجَّ ثَخَناً مَنْ عَجْعَجا وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : أَثْخَنَ إذا غَلَبَ

وقَهَرَ .
والثُّخْنُ ، بالضمِّ : مَصْدَر ثخنَ . يقالُ : ثَوْبٌ له ثُخْنٌ .
ويقالُ : تَرَكْته مُثْخَناً وَقِيذاً ، كمُكْرَمٍ .
وأَثْخَنَ في الأَرْضِ : بالَغَ في القَتْلِ .
وفي الصِّحاحِ : أَثْخَنَ في الأَرضِ قَتْلاً إذا أَكْثَرَه ؛ وقَوْل الأَعْشَى :
تَمَهَّلَ في الحربِ حتى اثَّخَنْ أَصْلُه اثْتَخَنَ فأَدْغَم .
وأَثْخَنَ في الأَمْرِ : بالَغَ .
ويقالُ لرَزِينِ العَقْلِ : هو مُثْخِنٌ ، ويكنى به أَهْل الشامِ عن الضَّحِكِ الخَفِيفِ في حَرَكاتِه .
وأَثْخَنَه قولُه : بَلَغَ منه .
وقالَ أَبو زيْدٍ : أَثْخَنْتُ فلاناً مَعْرِفَةً ، ورَصَّنْتُه مَعْرِفَةً : إذا قَتَلْتَه عِلْماً ؛ وهو مجازٌ . ويمكنُ أنْ يُؤْخذَ منه المُثْخن للمُبالِغِ في الحِكَايَةِ وإِيْراده للأَقْوالِ .
وأَثْخَنَه ضَرْباً : بالَغَ فيه .
واسْتثْخنَ بين المَرَضِ والإِعْياءِ : غَلَبَاه ، كما في الأَساسِ ، واللَّهُ تعالَى أَعْلَم .

### Türkçe

: (**ثَخُنَ**، كـ**ككَرُمَ**، **ثُخونَةً**) İbn Sîde’den; (ve **ثَخانَةً**), Cevherî ve Ezherî bununla yetinmiştir; (ve **ثِخَناً**، كـ**عِنَبٍ**); Zemahşerî onu artırdı: eğer (kalınlaştı ve sertleşti) ise; ve **المُحْكَم**’de: yoğunlaştı; Râgıb artırdı: böylece akmadı ve gitmesinde sürüp gitmedi; (o hâlde o **ثَخينٌ**’dir).
(**أَثْخَنَ** düşmana karşı: aşırıya vardı) (onlarda yaralamada).
(ve **الأَساس**’ta: onları öldürmede aşırıya vardı; bu mecazdır).
**المُحْكَم**’in nassı: **أَثْخَنَ** düşmana karşı: aşırıya vardı; işte böyle ضبط edilmiştir; **عَدا يَعْدُو**’dan.
(ve) **أَثْخَنَ** (falancayı: onu zayıflattı).
(ve **التهْذِيب**’de: onu ağırlaştırdı.
**الصِّحاح**’ta: **أَثْخَنَتْه الجِراحَةُ**: onu zayıflattı; bu mecazdır).
(ve) O’nun, yüce olanın sözü: ﴿(**حتى إذا أَثْخَنْتُموهم**) فشُدُّوا الوَثاقَ﴾.
Ebû’l-Abbâs dedi: (yani onları yendiniz ve onlarda yaralar çoğaldı) da elleriyle teslim oldular.
(ve) mecazdandır: (**الثَّخينُ**): erkeklerden (ağırbaşlı) (halîm) olan **الرَّزِينُ**’dir.
**المُحْكَم**’de: meclisinde ağır olan kimsedir.
(ve) mecazdandır: (**اسْتَثْخَنَ منه النَّوْمُ**), yani (ona galip geldi).
(**المُثْخَنَةُ**، كـ**مُكْرَمَةٍ**: iri yapılı kadın), ve bu, **الأَساس**’ta olduğu gibi mecazdır.
Ve kendisine istidrâk olunanlardandır:
**ثَخَنَ**، كـ**نَصَرَ**: **ثَخُنَ**’da bir lugattır; Ahmer’den, onu İbn Sîde nakletti.
Ve **ثوبٌ ثَخينٌ**: dokuması iyi; Ezherî artırdı: ve çözgüsü.
Ve **الثَّخَنُ** ve **الثَّخَنَةُ**, ikisi de harekeli: ağırlık; Accâc dedi:
حتى يَعِجَّ ثَخَناً مَنْ عَجْعَجا وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : **أَثْخَنَ** إذا غَلَبَ

ve kahretti.
Ve **الثُّخْنُ**, ضمّ ile: **ثخنَ**’ın masdarıdır. Denir ki: **ثَوْبٌ** onun için **ثُخْنٌ** vardır.
Ve denir ki: onu **مُثْخَناً** ve **وَقِيذاً** bıraktım, كـ**مُكْرَمٍ**.
Ve **أَثْخَنَ** yerde: öldürmede aşırıya vardı.
Ve **الصِّحاح**’ta: **أَثْخَنَ** yerde öldürmece, eğer onu çoğaltırsa; ve A‘şâ’nın sözü:
تَمَهَّلَ في الحربِ حتى اثَّخَنْ أَصْلُه **اثْتَخَنَ** فأَدْغَم .
Ve **أَثْخَنَ** işte: aşırıya vardı.
Ve aklı ağırbaşlı olana denir: o **مُثْخِنٌ**’dir; ve onunla Şam ehli, hareketlerindeki hafif gülmeye kinaye eder.
Ve **أَثْخَنَه** sözü: ondan ulaştı.
Ebû Zeyd dedi: **أَثْخَنْتُ** falancayı bilgiyle, ve onu bilgiyle sağlamlaştırdım: eğer onu ilimle öldürdüysen; bu mecazdır. Ve ondan, hikâyede aşırıya varan ve sözleri getirmesi için **المُثْخن** alınabilir.
Ve **أَثْخَنَه** dövmece: onda aşırıya vardı.
Ve **اسْتثْخنَ** hastalık ile bitkinlik arasında: ikisi ona galip geldi; **الأَساس**’ta olduğu gibi; ve Allah Teâlâ daha iyi bilendir.
