# ثدن — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AF%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثدن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ثدن

ثَدِنَ اللحمُ، بالكسر: تغيَّرت رائحتُه. والثَّدِنُ: الرجلُ الكثير اللحم، وكذلك المُثَدَّن، بالتشديد؛ قال ابن الزبير يفضِّل محمد بن مَرْوان على عبد العزيز:
لا تَجْعَلَنَّ مُثَدَّناً ذا سُرَّةٍ،
ضَخْماً سُرادقُه، وطيءَ المَركب.
كأَغَرَّ يَتَّخِذ السُّيوفَ سُرادِقاً،
يَمْشي برائشِه كمَشْيِ الأَنْكَبِ.
وثَدِنَ الرجلُ ثَدَناً: كثُر لحمُه وثقُل. ورجل مُثَدَّنٌ: كثير اللحم مُسترْخٍ؛ قال:
فازتْ حَليلةُ نَوْدلٍ بِهَبَنْقَعٍ
رِخْو العِظام، مُثَدَّنٍ عَبْلِ الشَّوَى.
وقد ثُدِّنَ تَثْديناً. وامرأَة مُثَدَّنة: لَحيمة في سماجةٍ، وقيل: مسمَّنة؛ وبه فسر ابن الأَعرابي قول الشاعر:
لا أُحِبُّ المُثَدَّناتِ اللَّواتي، في المَصانيعِ، لا يَنِينَ اطِّلاعا.
قال ابن سيده: وقال كراع إن الثاء في مُثَدَّنٍ بدل من الفاء من مُفَدَّن، مشتق من الفَدَن، وهو القَصْر، قال: وهذا ضعيف لأَنا لم نسمع مُفَدَّناً، وقال: قال ابن جني هو من الثُّنْدُوةِ، مقلوبٌ منه. قال: وهذا ليس بشيء. وامرأَةٌ ثَدِنة: ناقصةُ الخَلْق؛ عنه. وفي حديث علي، رضي الله عنه، أَنه ذكر الخوارج فقال: فيهم رجل مُثدَّن اليَدِ أَي تُشْبه يدُه ثَدْيَ المرأَة، كأَنه كان في الأَصل مُثَنَّد اليد فقُلب، وفي التهذيب والنهاية: مَثْدُونُ اليد أَي صغيرُ اليد مجتمعها، وقال أَبو عبيد: إن كان كما قيل إنه من الثُّنْدُوة تشبيهاً له به في القِصَر والاجتماع، فالقياس أَن يقال مُثَنَّد، إلا أَن يكون مقلوباً، وفي رواية: مُثْدَن اليد؛ قال ابن بري: مُثْدَن اسم المفعول من أَثدَنْتُ الشيء إذا قصَّرْته. والمُثْدَن والمَثْدُون: الناقصُ الخَلْق، وقيل: مُثْدَن اليد معناه مُخْدَج اليد، ويروى: مُوتَن اليد، بالتاء، من أَيْتَنَت المرأَة إذا وَلدَت يَتْناً، وهو أَن تخرُج رِجلا الولد في الأَول، وقيل: المُثْدَن مقلوب ثند، يريد أَنه يُشْبه ثُندوة الثَّدْي، وهي رأْسه، فقدم الدال على النون مثل جذب وجبذ، والله أَعلم.

### Türkçe

**ثَدِنَ** et, kesre ile: kokusu değişti. Ve **الثَّدِنُ**: çok etli adam; yine **المُثَدَّن** de (şeddeli) böyledir; İbn ez-Zübeyr, Muhammed b. Mervân’ı Abdülazîz’e üstün tutarak dedi ki:

Bir **مُثَدَّن**i, göbeği olanı,
iri, çadırı büyük, biniti ağır olanı,
kılıçları çadır edinen bir **أَغَرَّ** gibi (kılma),
tüyleriyle yürüyüşü **الأَنْكَب**in yürüyüşü gibi yürür.

Ve **ثَدِنَ** adam **ثَدَناً**: eti çoğaldı ve ağırlaştı. Ve **مُثَدَّنٌ** adam: çok etli, gevşek; dedi ki:

**نَوْدل**’in eşi, **هَبَنْقَع** ile kazandı:
kemikleri gevşek, **مُثَدَّن** (ve) **عَبْلِ الشَّوَى**.

Ve **ثُدِّنَ** **تَثْديناً**. Ve **مُثَدَّنة** kadın: şişmanlıkta etli; ve denildi ki: semizleştirilmiş; ve bununla İbnü’l-A‘râbî şairin sözünü tefsir etti:

Sanatlarda olan, yükselerek inlemeyen,
şu **المُثَدَّنات**ı sevmem.

İbn Sîde dedi: ve Kurâ‘ dedi ki: **مُثَدَّنٍ**’deki **الثاء**, **مُفَدَّن**’daki **الفاء**’dan bedeldir; **الفَدَن**’den türemiştir, o da **القَصْر**dur; dedi ki: bu zayıftır; çünkü biz **مُفَدَّناً** işitmedik. Ve dedi ki: İbn Cinnî dedi: o, **الثُّنْدُوةِ**’dendir; ondan kalbedilmiştir. Dedi ki: bu bir şey değildir. Ve **ثَدِنة** kadın: yaratılışı eksik; ondan (naklen). Ve Ali’nin, رضي الله عنه, hadisinde: Hâricîleri andı da dedi ki: onların içinde eli **مُثدَّن** bir adam vardır; yani eli kadının **ثَدْيَ**ine benzer; sanki aslında eli **مُثَنَّد** idi de kalbedildi. Ve **التهذيب** ve **النهاية**’de: eli **مَثْدُونُ**; yani eli küçük, toplu. Ebû Ubeyd dedi: eğer denildiği gibi **الثُّنْدُوة**’den ise, kısalık ve toplulukta ona benzetme olarak, kıyas şudur ki **مُثَنَّد** denilsin; ancak kalbedilmiş olması müstesna. Ve bir rivayette: eli **مُثْدَن**; İbn Berî dedi: **مُثْدَن**, “bir şeyi kısalttığımda” **أَثدَنْتُ**’un ism-i mef‘ûlüdür. Ve **المُثْدَن** ve **المَثْدُون**: yaratılışı eksik olan; ve denildi ki: “eli **مُثْدَن**”ın manası “eli **مُخْدَج**”dır. Ve rivayet olunur: eli **مُوتَن**; **التاء** ile; **أَيْتَنَت** kadın “**يَتْناً** doğurduğunda” (yani) çocuğun iki ayağının önce çıkmasıdır. Ve denildi ki: **المُثْدَن**, **ثند**’in kalbidir; onunla **ثُندوة الثَّدْي**’e benzemesini ister; o da onun başıdır; böylece **الدال**’ı **النون**’dan önceledi; **جذب** ve **جبذ** gibi; Allah daha iyi bilir.
