# ثدي (ث-د-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%AF%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - د - ي
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ثدى

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الدال والثاء وواي معهما
ث د ي، د أ ث، ث أ د مستعملات
ثدي:
الثَّدْيُ ثَدْيُ المرأة، وامرأة ثَدْياء ضَخمةُ الثديَيْن.
وذو الثُّدَيَّةِ الذي قَتَلَه أمير المؤمنين علي بن أبي طالب -عليه السلام- بالنَّهْرَوان.
ثاد، داث:
الثَّأْداء والدَّأْثاء: الأَمَةُ.
والثَأَد: الطِّينُ المُبْتَلُّ، وثَئِدَتِ الأرضُ تَثأَد ثَأَداً، قال:
ضَرْبَ الوليد بالمِسْحاةِ في الثَّأَدِ

##### Türkçe

باب **الدال** و**الثاء** وواي معهما
**ث د ي**، **د أ ث**، **ث أ د** مستعملات

**ثدي**:
**الثَّدْيُ**: kadının **ثَدْيُ**’si; ve **ثَدْياء** bir kadın: iki memesi iri olan.
Ve **ذو الثُّدَيَّةِ**: onu Müminlerin Emîri Ali b. Ebî Tâlib -aleyhi’s-selâm- **النَّهْرَوان**’da öldürmüştür.

**ثاد**، **داث**:
**الثَّأْداء** ve **الدَّأْثاء**: câriye.
Ve **الثَأَد**: ıslak çamur; ve yer **ثَئِدَتِ**: **تَثأَد** **ثَأَداً**; dedi ki:
Velîdin **المِسْحاةِ** ile **الثَّأَدِ** içinde vuruşu.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%8A/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثَدْيُ يُذَكَّر ويؤنّث، وهو للمرأة والرجل أيضاً، والجمع أَثْدٍ وثُديٌّ على فُعولٍ، وثِدِيْ أيضاً بكسر الثاء إتباعاً لما بعدها من الكسر. وامرأةٌ ثَدْياءُ: عظيمةُ الثديين، ولا يقال رجلٌ أَثْدى.

##### Türkçe

**الثَدْيُ** müzekker de yapılır müennes de; o, kadın içindir ve erkek için de (kullanılır). Çoğulu **أَثْدٍ** ve **ثُديٌّ** (vezni) **فُعولٍ** üzerinedir; ve ayrıca **ثِدِيْ** de (vardır), **الثاء**’ın kesreli olmasıyla, kendisinden sonra gelen kesreye uydurma olarak. Ve **امرأةٌ ثَدْياءُ**: iki **الثديين**’i büyük (olan). Ve **رجلٌ أَثْدى** denilmez.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: ثدى

د ث ( وايء )
ديث ، دأث ، ثدى ، ثأد : ( مستعملة ) .
( دأث ) : أبو العباس عن ابن الأعرابي : الدِّئْثُ : الحِقْدُ الذي لا يَنْحَلُّ وكذلك الدِّعْثُ .
أبو عبيد عن الأموي : دَأَثْتُ الطعام دَأْثاً إذا أكلته .
وقال أبو عمرو : والأدآث : الأثقال واحدها دَأْث .
وقال رؤبة :
وإنْ فَشَتْ في قَوْمِكَ المشاعِثُ
من إصْر أدْآث لها دَآئِث
بوزن دَعَاعِث من دَعَثه إذا أَثْقَلَه ، والإصْرُ الثِّقل .
ديث : أبو العباس عن ابن الأعرابي : الدَّيُّوثُ والدَّيْبُوثُ القَوَّادُ على أهله ، والذي لا يغار على أهله دَيُّوث ، والتَّدْييثُ القِيادة ، وجَمَلٌ مُدَيَّثٌ ومُنَوَّق إذا ذُلِّل حتى ذَهَبَتْ صُعُوبته ، وطَريق مُدَيَّث إذا سُلِكَ حتى وضحَ واستبان .
ثدي : الثَّدْيُ ثَدْيُ المرأة ، وامرأة ثَدْياء ضخمة الثَّديين ، وأمَّا حديث عَلِيَ في ذي الثُّدَيَّة المقْتول بالنَهْرَوان ، فإن أبا عبيد حكى عن الفراء أنه قال : إنما قال : ذو الثُّدَيَّة بالهاء ، وإنما هي تصغير ثَدْي ، والثَّديُ مُذكَّر لأنها كأنها بَقيَّة ثَدْي ، قد ذهب أكثره فَقلَّلها ، كما يقال : لُحَيْمَة وشُحَيْمَة فأَنَّثَ على هذا التأويل ويقال : ثَدِيَ يَثْدَى إذا ابْتَلَّ ، وقد ثَدَاه يَثْدُوه ويَثْدِيه إذا بَلَّه ، وثَدَّاهُ إذا غَدَّاهُ ، والثُّدَّاءُ نَبْتٌ في البادية . ويقال له : المُصَاص والمُصَّاخُ وعلى أصله قشور كثيرة ، تَتَّقِدُ بها النار الواحدة ثُدَّاءَةٌ .
قلت : ويقال له بالفارسية : بهراة دليزاد .
ثأد : أبو عُبيد : الثَّأَدُ النَّدَى نفسه ، والثَّئِيدُ المكان النَّدِيُّ .
وقال شمر : قال الأصمعيّ : قيل لبعض الأعراب : أَصِبْ لنا مَوْضعاً أي اطلبه . فقال رائدهم : وجدت مكاناً ثَئِداً مَئِداً .
وقال ابن الأعرابيّ : الثَّأَدُ النَّدَى والقَذَر ، والأمرُ القبيحُ .
وقال غيره : الأثْآدُ العُيوب ، وأصله البَلَلُ .
وقال ابن السكيت : قال زيد بن كُثْوَة : بَعَثوا رَائداً فجاء وقال : عُشْبٌ ثَأْدٌ مَأْدٌ كأنَّه أَسْوُقُ نِساءِ بني سَعْدٍ .
وقال رائد آخر : سَيْلٌ وبَقْلٌ وبُقَيل فوجدوا الآخر أعقلهما .
أبو عُبَيد عن الفراء : الثَّأَدَاءُ والدَّأثاءُ الأمَة .
قال أبو عبيد : ولم أسمع أحداً يقول هذين بالفتح غير الفراء ، والمعروف ثَأْدَاءُ ودَأْثَاءُ . قال الكميت :
وما كُنَّا بني ثَأْدَاءَ لمَّا
شَفَيْنَا بالأَسِنَّةِ كلُّ وَتْرِ
شمر عن ابن شميل : يقال للمرأة إنها لَثَأْدَةُ الخَلْق أي كثيرةُ اللَّحم ، وفيها ثَآدةٌ مِثال سَعَادَةٍ .
وقال ابن زيد : ما كنتُ فيها ابن ثأْداء أي لم أكن عاجزاً .
وقال غيره : لم أكن بَخيلاً لَئيماً ، وهذا المعنى أرادَهُ الذي قال لعمر بن الخطاب عام الرَّمادة : لقد انْكَشَفتْ وما كنتَ فيها ابن ثأداء ، أي لم تَكُنْ فيها كابن الأمة لئيماً ، فقال : ذاك لو كنتُ أنفق عليهم من مال الخطاب .

##### Türkçe

د ث ( **وايء** )
**ديث** ، **دأث** ، **ثدى** ، **ثأد** : ( kullanılır ) .
( **دأث** ) : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الدِّئْثُ**: çözülmeyen kin; aynı şekilde **الدِّعْثُ**.
Ebû ‘Ubeyd, el-Umevî’den: **دَأَثْتُ** yemeği **دَأْثاً**: onu yediğim zaman.
Ebû ‘Amr dedi: **الأدآث**: ağırlıklar; tekili **دَأْث**.
Rü’be dedi:
وإنْ فَشَتْ في قَوْمِكَ المشاعِثُ
من إصْر أدْآث لها دَآئِث
**دَعَاعِث** vezninde; **دَعَثه**’den, onu ağırlaştırdığı zaman; **الإصْرُ** ise ağırlıktır.

**ديث** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **الدَّيُّوثُ** ve **الدَّيْبُوثُ**: ehli üzerine pezevenklik eden; ehline kıskançlık göstermeyen kimse **دَيُّوث**tur; **التَّدْييثُ**: pezevenklik; ve **جَمَلٌ مُدَيَّثٌ** ve **مُنَوَّق**: boyun eğdirildiği için, zorluğu gidinceye kadar; ve **طَريق مُدَيَّث**: yürünüp geçildiği için, açılıp belirginleştiği ve ortaya çıktığı zaman.

**ثدي** : **الثَّدْيُ** kadının memesi; ve **امرأة ثَدْياء**: iki memesi iri olan. **عَلِيّ**’nin Nehrevan’da öldürülen **ذي الثُّدَيَّة** hakkındaki hadisine gelince: Ebû ‘Ubeyd, el-Ferrâ’dan şunu nakletti: O dedi ki: ancak **ذو الثُّدَيَّة** (ه ile) dedi; o ise **ثَدْي**’in küçültmesidir; ve **الثَّديُ** müzekkerdir; çünkü o sanki **ثَدْي**’in kalıntısı gibidir; çoğu gitmiş de onu küçültmüştür; nitekim **لُحَيْمَة** ve **شُحَيْمَة** denir de bu te’vile göre müennes yapılır. Ve denir ki: **ثَدِيَ يَثْدَى**: ıslandığı zaman; ve **ثَدَاه يَثْدُوه ويَثْدِيه**: onu ıslattığı zaman; ve **ثَدَّاهُ**: ona sabah yemeği yedirdiği zaman. Ve **الثُّدَّاءُ**: bozkırda bir bitkidir. Ve ona **المُصَاص** ve **المُصَّاخُ** denir; ve aslında çok kabuklar vardır; tek bir ateş onunla tutuşur: **ثُدَّاءَةٌ**.
Ben dedim: ve ona Farsçada: بهراة دليزاد denir.

**ثأد** : Ebû ‘Ubeyd: **الثَّأَدُ**: bizzat çiy; ve **الثَّئِيدُ**: nemli yer.
Şemmer dedi: el-Asma‘î dedi: bazı bedevîlere “bize bir yer **أَصِبْ**” denildi; yani onu ara. Onların kılavuzu dedi ki: **ثَئِداً مَئِداً** bir yer buldum.
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الثَّأَدُ**: çiy ve pislik; ve çirkin iş.
Başkası dedi: **الأثْآدُ**: ayıplar; aslı ıslaklıktır.
İbnü’s-Sikkît dedi: Zeyd b. Küثْوَة dedi: bir kılavuz gönderdiler; geldi ve dedi ki: **عُشْبٌ ثَأْدٌ مَأْدٌ**; sanki Benî Sa‘d kadınlarının bacakları gibi.
Başka bir kılavuz dedi: **سَيْلٌ وبَقْلٌ وبُقَيل**; böylece ötekini ikisinin daha akıllısı buldular.

Ebû ‘Ubeyd, el-Ferrâ’dan: **الثَّأَدَاءُ** ve **الدَّأثاءُ**: câriye.
Ebû ‘Ubeyd dedi: el-Ferrâ’dan başka bunları fetha ile söyleyen kimse işitmedim; bilinen **ثَأْدَاءُ** ve **دَأْثَاءُ**dur. el-Kümeyt dedi:
وما كُنَّا بني ثَأْدَاءَ لمَّا
شَفَيْنَا بالأَسِنَّةِ كلُّ وَتْرِ
Şemmer, İbn Şümeyl’den: kadına “o, yaratılışça **لَثَأْدَةُ الخَلْق**” denir; yani eti çok; ve onda **ثَآدةٌ** vardır; **سَعَادَةٍ** misali.
İbn Zeyd dedi: onda **ابن ثأْداء** değildim; yani aciz değildim.
Başkası dedi: cimri, alçak değildim; ve bu mânayı, الرمادة yılında ‘Umer b. el-Hattâb’a “gerçekten açıldı ve sen onda **ابن ثأداء** değildin” diyen murat etti; yani onda, câriyenin oğlu gibi alçak bir cimri olmadın. O da dedi ki: bu, eğer onlara Hattâb’ın malından harcıyor olsaydım (öyle olurdu).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والدال وما يثلثهما)
(ثدي) الثاء والدال والياء كلمةٌ واحدة، وهي ثدي المرأة. والجمع. أَثْدٍ. والثدياء: الكبيرة الثَّدْي(1). ثم فرق بينه وبين الذي للرّجُل، فقيل في الرجل الثُّنْدُؤَة بالضم والهمزة، والثَّنْدُوَة بالفتح غير مهموز.‏
(ثدق) الثاء والدال والقاف كلمةٌ واحدة. ثَدَق المطَرُ، وسحابٌ ثادق. وثادِقٌ اسمُ فرس، كأنّ صاحبه شَبَّهه بالسحاب. قال:‏
باتَتْ تلُوم على ثادقٍ *** ليُشرى فقد جَدّ عِصيانُها(2)‏
أي عِصْياني لها. ليُشْرَى: ليُبَاعَ.‏
(ثدم) الثاء والدال والميم كلمةٌ ليست أصلاً. زعَموا أنّ الثَّدْمَ هو الفَدْمُ. وهذا إنْ صحَّ فهو من باب الإبدال.‏
(ثدن) الثاء والدال والنون كلمةٌ. يقولون: الثَّدِنُ الرّجُل الكثير اللحم. ويقال بل الثَّدَنُ تغيُّر رائحةِ اللَّحم.‏
--------------ـــ
(1) في الأصل: "والثدي الكثيرة الثدي".‏
(2) البيت لحاجب بن حبيب الأسدي، من قصيدة في المفضليات (2: 168)، وبعض أبياتها له في اللسان (ثدق) والخيل لابن الأعرابي 56. ورواه ابن الكلبي في الخيل 11 لمنذر بن عمرو بن قيس. ونقل في اللسان (ثدق) عن ابن الكلبي أنه لمنقذ بن طريف بن عمرو بن قعين وروى الأنباري أنه لرجل من بني الصباح، من بني ضبة.‏

ـ

##### Türkçe

(ثاء ve **الدال** babı ve ikisini üçleyen şey)
(**ثدي**) **الثاء** ve **الدال** ve **الياء** bir tek kelimedir; o, kadının memesi(**ثدي**)dir. Ve çoğulu: **أَثْدٍ**. Ve **الثدياء**: memesi büyük olan. Sonra onunla erkek için olan arasında ayrım yapıldı; böylece erkekte **الثُّنْدُؤَة** (ötre ile ve hemze ile) denildi; ve **الثَّنْدُوَة** (fetha ile), hemzesiz.
(**ثدق**) **الثاء** ve **الدال** ve **القاف** bir tek kelimedir. **ثَدَق** yağmur; ve **سحابٌ ثادق**. Ve **ثادِقٌ** bir atın adıdır; sanki sahibi onu buluta benzetmiştir. Dedi ki:
باتَتْ تلُوم على **ثادقٍ** *** ليُشرى فقد جَدّ عِصيانُها
Yani: ona karşı isyanım. **ليُشْرَى**: satılsın diye.
(**ثدم**) **الثاء** ve **الدال** ve **الميم** asıl olmayan bir kelimedir. **الثَّدْمَ**’ın **الفَدْمُ** olduğunu iddia ettiler. Bu, eğer sahihse, ibdâl babındandır.
(**ثدن**) **الثاء** ve **الدال** ve **النون** bir kelimedir. Derler ki: **الثَّدِنُ** çok etli adamdır. Ve denilir ki; bilakis **الثَّدَنُ** etin kokusunun değişmesidir.
--------------ـــ
(1) Asılda: “ve **الثدي** memesi çok olan”.
(2) Beyit, el-Esedî Hâcib b. Habîb’indir; el-Mufaddaliyât’ta (2: 168) bir kasidedendir; onun bazı beyitleri Lisân’da (**ثدق**) ve İbnü’l-A‘râbî’nin el-Hayl’inde 56’dadır. İbnü’l-Kelbî onu el-Hayl’de 11’de Münzir b. Amr b. Kays’a rivayet etti. Lisân’da (**ثدق**) İbnü’l-Kelbî’den, onun Munkız b. Tarîf b. Amr b. Ka‘în’e ait olduğunu nakletti; el-Enbârî de onu Benî’s-Sabâh’tan, Benî Dabbe’den bir adama rivayet etti.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث د ي
امرأة ثدياء‏:‏ عظيمة الثديين ونساء ثدي‏.‏
وكأن هذه اليديه يد ذي الثدية وهو رأس الخوارج‏.‏
واجعله في الثدية وهيوعاء يتعلقه الفارس قدر جمع الكف يجعل فيه الريش والعقب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قد ارتضع فلان ثديّ الكرم‏.‏

##### Türkçe

ث د ي
**امرأة ثدياء**: iki **الثديين**i büyük olan (kadın); ve **نساء ثدي**.
Sanki bu **اليديه**, Hâricîlerin reisi olan **ذي الثدية**’nin eli gibidir.
Ve onu **الثدية** içine koy; o, süvarinin kendisine iliştirdiği bir kaptır; avuç içinin toplamı kadar; içine tüy ve **العقب** konur.
Mecazdan: Falan, keremin **ثديّ**sini emmiştir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّدْي: ثدْي المرأَة، وفي المحكم وغيره: الثَّدْي معروف، يذكر ويؤنث، وهو للمرأَة والرجل أَيضاً، وجمعه أَثْدٍ وثُدِيّ، على فُعول، وثِدِيّ أَيضاً، بكسر الثاء لما بعدها من الكسر؛ فأَما قوله: وأَصْبَحَت النِّساءُ مُسَلِّباتٍ،
لهُنَّ الويلُ يَمْدُدْنَ الثُّدِينا
فإِنه كالغلط، وقد يجوز أَن يريد الثُّدِيَّا فأَبدل النون من الياء للقافية.
وذو الثُّدَيَّة: رجل، أَدخلوا الهاء في الثُّدَيَّة ههنا، وهو تصغير ثَدْي. وأَما حديث عليّ، عليه السلام، في الخوارج: في ذي الثُّدَيَّة المقتول بالنهروان، فإِن أَبا عبيد حكى عن الفراء أَنه قال إِنما قيل ذو الثُّدَيَّة بالهاء هي تصغير ثَدْي؛ قال الجوهري: ذو الثُّدَيَّة لقب رجل اسمه ثُرْمُلة، فمن قال في الثَّدْي إِنه مذكر يقول إِنما أَدخلوا الهاء في التصغير لأَن معناه اليد، وذلك أَن يده كانت قصيرة مقدار الثَّدْي، يدل على ذلك أَنهم يقولون فيه ذو اليُدَيَّة وذو الثُّدَيَّة جميعاً، وإِنما أُدخل فيه الهاء، وقيل: ذو الثُّدَيَّة وإِن كان الثَّدْي مذكراً لأَنها كأَنها بقية ثَدْي قد ذهب أَكثره، فقللها كما يقال لُحَيْمة وشُحَيْمة، فأَنَّثها على هذا التأْويل، وقيل: كأَنه أَراد قطعة من ثَدْي، وقيل: هو تصغير الثَّنْدُوَة، بحذف النون، لأَنها من تركيب الثَّدْي وانقلاب الياء فيها واواً لضمة ما قبلها، ولم يضر ارتكاب الوزن الشاذ لظهور الاشتقاق. وقال الفراء عن بعضهم: إِنما هو ذو اليُدَيَّة، قال: ولا أُرى الأَصل كان إِلاَّ هذا، ولكن الأَحاديث تتابعت بالثاء.
وامرأَة ثَدْياء: عظيمة الثَّدْيين، وهي فعلاء لا أَفَعلَ لها لأَن هذا لا يكون في الرجال، ولا يقال رجل أَثْدَى.
ويقال: ثَدِيَ يَثْدَى إِذا ابتلَّ. وقد ثَداهُ يَثْدُوه ويَثْدِيه إِذا بَلَّه. وثَدَّاه إِذا غَذَّاه.
والثُّدَّاء، مثل المُكَّاء: نبت، وقيل: نبت في البادية يقال له المُصاص والمُصَّاخ، وعلى أَصله قشور كثيرة تَتَّقِد بها النار، الواحدة ثُدَّاءة؛ قال أَبو منصور: ويقال له بالفارسية بهراه دايزاد (* قوله «بهراه
دايزاد» هكذا هو في الأصل)؛ وأَنشد ابن بري لراجز:
كأَنَّما ثُدّاؤه المَخْروفُ،
وقد رَمَى أَنصافَه الجُفُوفُ،
رَكْبٌ أَرادوا حِلَّةً وُقُوف
شبه أَعلاه وقد جف بالركب، وشبه أَسافله الخُضْر بالإِبل لخضرتها. وثَدِيَت الأَرضُ: كسَدِيَت؛ حكاها يعقوب وزعم أَنها بدل من سين سَدِيَتْ، قال: وهذا ليس بمعروف، قال: ثم قلبوا فقالوا ثَدِئتْ، مهموز من الثَّأَد، وهو الثَّرَى؛ قال ابن سيده: وهذا منه سهو واختلاط وإِن كان إِنما حكاه عن الجرمي، وأَبو عمر يَجِلُّ عن هذا الذي حكاه يعقوب إِلا أَن يَعْنيَ بالجرمي غيره.
قال ثعلب: الثَّنْدُوَة، بفتح أَولها غير مهموز، مثال التَّرْقُوَة والعَرْقُوَة على فَعْلُوَة، وهي مَغْرِز الثَّدْي، فإِذا ضممت همزت وهي فُعْلُلَة، قال أَبو عبيدة: وكان رؤبة يهمز الثُّنْدُؤَة وسِئَة القوس، قال: والعرب لا تهمز واحداً منهما، وفي المعتل بالأَلف: الثَّدْواءُ معروف موضع.

##### Türkçe

**الثَّدْي**: Kadının **ثدْي**’i; ve **المحكم** ve başkasında: **الثَّدْي** bilinen (şey)dir; müzekker de söylenir müennes de; ve o, kadın için de erkek için de (kullanılır). Çoğulu **أَثْدٍ** ve **ثُدِيّ**’dir, **فُعول** vezni üzere; ve ayrıca **ثِدِيّ** (dir), **الثاء**’ın kesreli kılınmasıyla, ondan sonra gelen kesreden dolayı. Amma şu sözüne gelince:
وأَصْبَحَت النِّساءُ مُسَلِّباتٍ،
لهُنَّ الويلُ يَمْدُدْنَ الثُّدِينا
Şüphesiz o, yanlış gibi (dir); ve caiz olur ki **الثُّدِيَّا**’yı kastetsin de kafiye için **الياء**’dan **النون**’u bedel kılmış olsun.

**وذو الثُّدَيَّة**: bir adam (dır); burada **الثُّدَيَّة**’ye **الهاء**’yı dâhil ettiler; ve o, **ثَدْي**’in küçültmesidir. Amma Ali’nin, عليه السلام, Haricîler hakkında hadisi: Nehrevan’da öldürülmüş **ذي الثُّدَيَّة** hakkında; şüphesiz Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan hikâye etti ki o şöyle dedi: ancak **ذو الثُّدَيَّة** denildi, **الهاء** ile; o, **ثَدْي**’in küçültmesidir. Cevherî dedi: **ذو الثُّدَيَّة** bir adamın lakabıdır; adı **ثُرْمُلة**’dir. Kim **الثَّدْي** hakkında onun müzekker olduğunu söylerse der ki: küçültmede **الهاء**’yı ancak mânası “el” olduğu için dâhil ettiler; bu da şudur: onun eli, **الثَّدْي** miktarı kısa idi; buna delil, onlar onun hakkında **ذو اليُدَيَّة** ve **ذو الثُّدَيَّة**’yi birlikte söylerler; ve ona **الهاء** ancak dâhil edilmiştir. Ve denildi: **ذو الثُّدَيَّة**, **الثَّدْي** müzekker olsa da; çünkü o, sanki **ثَدْي**’in bir bakiyesi gibidir; çoğu gitmiş; onu küçülttü; nitekim **لُحَيْمة** ve **شُحَيْمة** denir; bu te’vil üzere onu müennes kıldı. Ve denildi: sanki **ثَدْي**’den bir parça kastetti. Ve denildi: o, **الثَّنْدُوَة**’nin küçültmesidir; **النون**’u hazf ile; çünkü o, **الثَّدْي**’in terkibindendir ve onda **الياء**’ın, öncesindeki dammeden dolayı **واواً**’ya dönüşmesidir; ve açık olan iştikak sebebiyle şâz vezni irtikâb etmek zarar vermedi. Ferrâ, bazılarından (naklen) dedi: ancak o **ذو اليُدَيَّة**’dir. Dedi: aslın ancak bu olduğunu görüyorum; fakat hadisler **الثاء** ile peş peşe geldi.

Ve **امرأَة ثَدْياء**: **الثَّدْيين**’i büyük (olan); ve o **فعلاء**’dır; onun için **أَفَعلَ** yoktur; çünkü bu erkeklerde olmaz; ve “**رجل أَثْدَى**” denmez.

Ve denilir: **ثَدِيَ يَثْدَى**; ıslandı(ğı) zaman. Ve onu **ثَداهُ يَثْدُوه** ve **يَثْدِيه**; onu ıslattığı zaman. Ve **ثَدَّاه**; onu beslediği zaman.

Ve **الثُّدَّاء**—**المُكَّاء** misali—bir bitki (dir). Ve denildi: çölde bir bitki; ona **المُصاص** ve **المُصَّاخ** denir. Ve aslında, ateşin onunla tutuşturulduğu çok kabuklar vardır; bir tanesi **ثُدَّاءة** (dir). Ebû Mansûr dedi: ve ona Farsça **بهراه دايزاد** denir.
(* قوله «بهراه
دايزاد» هكذا هو في الأصل)
İbn Berrî, bir recez söyleyeni için inşad etti:
كأَنَّما ثُدّاؤه المَخْروفُ،
وقد رَمَى أَنصافَه الجُفُوفُ،
رَكْبٌ أَرادوا حِلَّةً وُقُوف
Üstünü—binitlerle kurumuşken—benzetti; ve alt taraflarını, yeşilliğinden dolayı develere benzetti.

Ve **ثَدِيَت الأَرضُ**: **سَدِيَت** gibi; Yakub onu hikâye etti ve onun, **سَدِيَتْ**’teki **سين**’den bedel olduğunu ileri sürdü. Dedi: ve bu bilinen değildir. Dedi: sonra çevirdiler de **ثَدِئتْ** dediler; **الثَّأَد**’den hemzeli (dir); ve o, **الثَّرَى**’dır. İbn Sîde dedi: bu, ondan bir yanılma ve karışıklıktır; her ne kadar onu ancak Cermî’den hikâye etmiş olsa da; ve Ebû Ömer, Yakub’un hikâye ettiği bu şeyden yücedir; meğer ki Cermî ile başkasını kastetsin.

Sa‘leb dedi: **الثَّنْدُوَة**—başının fethasıyla, hemzesiz—**التَّرْقُوَة** ve **العَرْقُوَة** misali, **فَعْلُوَة** üzere; ve o, **الثَّدْي**’in saplandığı yer (dir). Onu dammeli kıldığın zaman hemzelersin; o da **فُعْلُلَة**’dir. Ebû Ubeyde dedi: ve Rü’be, **الثُّنْدُؤَة**’yi ve yayın **سِئَة**’sini hemzelerdi. Dedi: Arap, ikisinden birini de hemzelemez. Ve elif ile mu‘tel (babında): **الثَّدْواءُ** bilinen bir yer (dir).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ث د ي * * الثَّدْيُ * يذكر ويؤنث وهو للمرأة والرجل أيضا والجمع * أَثْدٍ * و * ثُدِيٌّ * بضم الثاء وكسرها قال ثعلب * الثَّنْدُوَةُ * بفتح الثاء غير مهموزة بوزن الترقوة وهي مغرز الثدي فإذا ضممت الثاء همزت وقال أبو عبيدة كان رُؤبة يهمز الثندوة وسية القوس والعرب لا تهمز واحدا منهما

##### Türkçe

* ث د ي * * **الثَّدْيُ** * müzekker de gelir müennes de; ve o, kadın için de erkek için de (kullanılır). Çoğulu: * **أَثْدٍ** * ve * **ثُدِيٌّ** *; **الثاء**’nın zammıyla ve kesriyle. Sa‘leb dedi ki: * **الثَّنْدُوَةُ** *; **الثاء**’nın fethasıyla, hemzeli olmaksızın, **التَّرْقُوَة** vezninde; ve o, **الثَّدْيُ**’nin saplandığı yerdir. Artık **الثاء**’yı zamm edersen hemzeledin. Ebû ‘Ubeyde dedi ki: Rü’be, **الثَّنْدُوَةُ**’yi ve **سِيَةُ القَوْسِ**’u hemzelerdi; hâlbuki Araplar ikisinden birini de hemzelemez.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( *!الثَّدْيُ ، ويُكْسَرُ وكالثَّرَى ) ؛ ) الأُوْلى أَشْهَرَهنَّ ؛ ( خاصٌّ بالمرْأةِ أَو عامٌّ ) ، أَي يكونُ للرَّجُلِ أَيْضاً ، وهو الأَفْصَحُ الأَشْهَرُ عنْدَ اللّغويِّين ، وعليه اقْتَصَر الجَوْهرِيُّ . يُذَكَّرُ ( ويُؤَنَّثُ ) ،

والتَّذْكيرُ هو الأَفْصَح ، ( ج *!أَثْدٍ *!وثُدِيٌّ ، كحُلِيَ ) ، أَي بالضمِّ على فعُول كما في الصِّحاحِ .
قالَ : *!وثِدِيٌّ أَيْضاً بكَسْرِ الثاءِ لمَا بَعْدَها مِن الكسْرِ ؛ فأمَّا قَوْلُ الشاعِرِ :
فأَصْبَحَت النِّساءُ مُسَلِّياتٍ
لهُنَّ الويلُ يَمْدُدْنَ *!الثُّدِينا فإنَّه كالغلطِ ، وقد يَجوزُ أَنَّه أَرادَ *!الثُّدِيَّا فأَبْدَلَ النُّونَ مِن الياءِ للقافِيَةِ .
( وذُو *!الثُّدَيَّةِ ، كسُمَيَّةَ : لَقَبُ حُرْقوصِ بنِ زُهَيْرٍ ، كَبيرِ الخَوارِجِ ) وهو المَقْتولُ بالنَّهْروان .
( أَو هو ) ذُو اليُدَيَّةِ ، ( بالمُثَنَّاةِ ) من ( تَحْتُ ) ؛ ) نَقَلَه الفرَّاء عن بعضهِم قالَ : ولا أَرَى الأصْلَ كانَ إلاَّ هذا ولكن الأحادِيثَ تَتابَعَتْ بالثاءِ .
وقالَ الجوْهرِيُّ : ذو الثُّدَيَّةِ لَقَبُ رجُلٍ اسْمُه ثُرْملة ، فمَنْ قالَ في الثَّدْي إنَّه مُذَكَّر يقولُ إنَّما أدْخلُوا الهاء في التَّصْغير لأنَّ مَعْناه اليد ، وذلِكَ أنَّ يَدَه كانتْ قَصِيرَةً مقْدَار *!الثَّدْي ، يدلُّ على ذلِكَ أنَّهم كانوا يقولونَ فيه ذُو اليُدَيَّةِ وذُو الثُّدية جَمِيعاً ، انتَهَى .
وقيلَ : كأنَّه أَرادَ قِطْعَةً مِن *!ثَدْي ، وقيلَ : هو تَصْغيرُ *!الثَّنْدُوَة ، بحَذْفِ النونِ ، لأنَّها مِن تَرْكيبِ الثَّدْي وانْقِلاب الياءِ فيها واواً لضمَّةِ ما قَبْلها ، ولم يضر ارْتكابِ الوَزْن الشَّاذ لظْهُور الاشْتِقاقِ .
( و ) ذُو الثُّدَيَّة أَيْضاً : ( لَقَبُ عَمْرِو بنِ وُدَ ) العامِرِيّ ، ( قَتِيلِ عليِّ بنِ أَبي طالِبٍ ، كَرَّمَ اللَّهُ وجْهَه ) ؛ ) كانَ فارِسَ قُرَيْش يَوْمَ الخَنْدَقِ ، قُتِلَ وهو ابنُ مائَة وأَرْبَعِين سَنَةٍ في قصَّة مَشْهورَةٍ في كُتُبِ السِّيَرِ .

( وامْرأَةٌ *!ثَدْياءُ : عَظِيمَتُها ) .
( وفي الصِّحاحِ : عَظيِمةُ *!الثَّدْيَيْن ؛ قالَ ولا يقالُ رجل *!أَثْدَى ؛ أَي هي فَعْلاءُ لا أَفْعَلَ لها لأنَّ هذا لا يكونُ في الرِّجالِ .
( و ) يقالُ : *!ثَدِيَ *!يَثْدَى ، ( كرَضِيَ : ابْتَلَّ .
( و ) قد ( *!ثَداهُ ، كدَعاهُ ) ورَماهُ ، *!يَثْدُوه *!ويَثْدِيه : ( بَلَّهُ .
( *!والثُّدَيَّةُ ، كسُمَيَّةَ : وِعاءٌ يَحمِلُ فيه الفارِسُ العَقَبَ والرِّيشَ ) قدْرَ جُمْعِ الكَفِّ ؛ عن أَبي عَمْرو .
( *!والتَّثْدِيَةُ : التَّغْذِيَةُ ) .
( وممَّا يُسْتدركُ عليه :
( *!الثُّدَّاءُ ، كمُكَّاء : نَبْتٌ في البادِيَةِ .
( *!وثَدِيَتِ الأرضُ : كسَدِيَتْ ، زِنَةً ومعْنىً ؛ حَكَاها يَعْقوبُ ، وزَعَمَ أنَّها بدلٌ .
( *!والثَّنْدُوَةُ ، كتَرْقُوَةٍ : مَغْرِزُ الثَّدْي ؛ وإذا ضَمَمْتَ هَمَزْتَ ، وقد تقدَّمَ ذلِكَ للمصنِّفَ في الهَمْزةِ .
( قالَ أَبو عبيدَةَ : وكانَ رُؤْبَة يَهْمِزُ الثُّنْدُوة وَسِيَةَ القَوْسِ ، قالَ : والعَرَبُ لا تَهْمزُ واحداً منهما ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ . *!والثُدَيُّ ، كسُمَيَ : وادٍ نَجْدِيّ ؛ عن نَصْر .

##### Türkçe

: **الثَّدْيُ** (ve kırılır; ve **الثَّرَى** gibi); birincisi onların en meşhurudur; (kadına mahsus yahut genel), yani erkekte de olur; ve o, lugavîler nezdinde en fasih, en meşhur olandır; Cevherî onunla iktisar etti. Müzekker kılınır (ve müennes kılınır),

ve tezkîr en fasihtir; (çoğulu **أَثْدٍ** ve **ثُدِيٌّ**, **حُلِيَ** gibi), yani damme ile فعول üzere, Sıhâh’ta olduğu gibi.
Dedi ki: **وثِدِيٌّ** de, ondan sonra gelen kesreden dolayı **الثاء**’ın kesriyle (gelir); şairin sözüne gelince:
فأَصْبَحَت النِّساءُ مُسَلِّياتٍ
لهُنَّ الويلُ يَمْدُدْنَ **الثُّدِينا**
o, yanlış gibi (bir şey)dir; ve caiz olabilir ki o **الثُّدِيَّا**’yı kastetti de kafiye için **النون**’u **الياء**’dan بدل etti.
(ve **ذُو الثُّدَيَّةِ**, **سُمَيَّةَ** gibi: Hırkûs b. Züheyr’in, Hâricîlerin büyüğünün lakabıdır) ve o, Nehrevan’da öldürülendir.
(yahut o) **ذُو اليُدَيَّةِ**’dir, (iki noktalı ile) (aşağıdan) (olan); Ferrâ onu bazılarından nakletti; dedi ki: Ben aslın ancak bu olduğunu görüyorum; fakat hadisler **الثاء** ile peş peşe gelmiştir.
Cevherî dedi ki: **ذو الثُّدَيَّةِ** adı **ثُرْملة** olan bir adamın lakabıdır; artık **الثَّدْي** hakkında onun müzekker olduğunu söyleyen, küçültmede **الهاء**’yı ancak mânası el olduğu için soktular der; ve bu, onun elinin **الثَّدْي** miktarı kısa olmasıdır; buna delil, onların onun hakkında **ذُو اليُدَيَّةِ** ve **ذُو الثُّدية** ikisini birden söylüyor olmalarıdır; bitti.
Ve denildi ki: Sanki **ثَدْي**’den bir parça kastetti; ve denildi ki: O, **الثَّنْدُوَة**’nin küçültmesidir; **النون**’un hazfiyle; çünkü o, **الثَّدْي**’nin terkibindendir ve onda **الياء**’ın, öncesindeki dammeden dolayı **واواً**’ya inkılabıdır; ve iştikakın zahir oluşundan dolayı şâz veznin irtikâbı zarar vermedi.
(ve) **ذُو الثُّدَيَّة** ayrıca: (Âmirî olan) Amr b. Vudd’un lakabıdır; (Ali b. Ebî Tâlib’in—Allah yüzünü keremli kılsın—öldürdüğü); Kureyş’in Hendek günü süvarisi idi; siyer kitaplarında meşhur bir kıssada, yüz kırk yaşında iken öldürüldü.

(ve **امْرأَةٌ ثَدْياءُ**: onun büyüğüdür).
(ve Sıhâh’ta: **الثَّدْيَيْن**’i büyük (olan); dedi ki: **رجل أَثْدَى** denilmez; yani o, فعْلاء’dır; onun için أَفْعَل yoktur; çünkü bu erkeklerde olmaz.
(ve) denilir: **ثَدِيَ يَثْدَى**, (**رَضِيَ** gibi: ıslandı.
(ve) muhakkak ( **ثَداهُ**, **دَعاهُ** gibi) ve onu attı; **يَثْدُوه** ve **يَثْدِيه**: (onu ıslattı.
(**والثُّدَيَّةُ**, **سُمَيَّةَ** gibi: süvarinin içinde topuk bağı ve tüy taşıdığı bir kaptır) bir avuç içinin toplamı kadarı; Ebû Amr’dan.
(**والتَّثْدِيَةُ**: besleme).
(ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
(**الثُّدَّاءُ**, **مُكَّاء** gibi: bâdiyede bir bitkidir.
(**وثَدِيَتِ الأرضُ**: **سَدِيَتْ** gibi; vezin ve mânaca; onu Ya‘kûb hikâye etti ve onun بدل olduğunu iddia etti.
(**والثَّنْدُوَةُ**, **تَرْقُوَةٍ** gibi: **الثَّدْي**’in saplandığı yer; ve dammelediğinde hemze yaparsın; musannif için hemzede bu daha önce geçti.
(Ebû Ubeyde dedi ki: Rü’be **الثُّنْدُوة**’yi ve yayın kirişi olan **وَسِيَةَ القَوْسِ**’u hemzelerdi; dedi ki: Araplar ikisinden birini hemzelemez; onu Cevherî nakletti.
**والثُدَيُّ**, **سُمَيَ** gibi: Necdî bir vadidir; Nasr’dan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: ثدى

ثَدِىَ
1 ثَدِىَ ثدى ثدي , aor. ثَدَىَ , It became moist or moistened. (T, K.) ثَدِيَتِ الأَرْضُ i. q. سَدِيَت [The land became moistened by much dew]: mentioned by Yaakoob, who asserts that the ث in the former is a substitute for the س in the latter; but is not known. (M.) -A2- ثَدَاهُ, aor. ثَدُىَ (T, K) and ثَدِىَ , (T,) He moistened it. (T, K.) ― -b2- And ثداهُ [so in the TT, as form the T, without. teshdeed,] He fed him, or nourished him: (T, TT:) [or the verb in this sense is ↓ ثدّاهُ, for its inf. n.] تَثْدِيَةٌ signifies the act of feeding, or nourishing. (K.)

2 ثَدَّىَ see 1.

ثَدْىٌ
ثَدْىٌ ثدى ثدي (T, S, M, Mgh, Msb, K, &c.) and ثِدْىٌ and ثَدًى: (K:) the first of these is the form most commonly obtaining: (TA:) [The breast, or mamma;] the part of the chest whereof the حَلَمَة is the head; each of the two parts whereof the حَلَمَتَانِ are the two heads: (Zj in his “ Khalk el-Insבn: ”) [and sometimes, but not properly, the حَلَمَة alone; i. e., the pap, nipple, or mamilla:] you say ثَدْى مُقْعَدٌ a breast that is swelling, prominent, or protuberant, (S, A, L, K, in art. قعد,) that fills the hand, (A in that art.,) and has not yet become folding: (S, L, K, in that art.:) and رَضَعَ ثَدْىَ أُمِّهِ [he sucked the breast, meaning the pap, or nipple, of his mother]. (IKtt in TA, art. رضع:) it is peculiar to woman; (T, K;) or common to woman and man; (S, Msb, K;) being sometimes used in relation to a man; (Msb;) accord. to the opinion held to be most chaste and best known by the lexicologists [in general]: (TA:) and is masc.; (T, M, Mgh;) or masc. and fem.; (S, Msb, K;) but most chastely masc.: (TA;) the pl. [of pauc.] is أَثْدٍ, (S, M, Msb, K,] [originally أَثْدُىٌ,] of the measure أَفْعُلٌ, (Msb,) and [of mult.] ثُدِىٌّ, (S, M, Msb, K,) [originally ثُدُوىٌ,] of the measure فُعُولٌ, (S, Msb,) and ثِدِىٌّ, with kesr to the ث because of the kesr to the letter following, (S,) and sometimes ثِدَآءٌ, [originally ثِدَاىٌ,] like سِهَامٌ; (Msb;) and a poet says,
وَأَصْبَحَتِ النِّسَآءُ مُسَلِّبَاتٍ
لَهُنَّ الوَيْلُ يَمْدُدْنَ الثُّدِينَا
[And the women became widowed, or bereft of relations, and without their ornaments, or in mourning, having woe, pulling the breasts]; but this is something like a mistake; and it may be that he meant التُّدِيَّا, and changed the [latter] ى into ن for the sake of the rhyme. (M.) It is said in a prov., تُجَوَّعُ الحُرَّةُ وَلَا تَأْكُلُ ثَدْيَيْهَا, meaning, أُجْرَةَ ثَدْيَيْهَا, [i. e. The ingenuous woman will be made to hunger and will not eat the hire of her breasts,] the prefixed noun being suppressed; or, as some relate it, بِثَدْيَيْهَا, which is plain [as meaning, by means of her breasts]: it is applied in relation to a man's preserving himself from ignoble means of acquiring wealth. (Mgh.) And جُدَّ ثَدْىُ أُمِّهِ, May his mother's breast be cut off, is a form of imprecation against a man, and used to imply a wish for his separation. (As, L in art. جد.) The saying of 'Alee, on the day of his slaughter of the Khawבrij, اُنْظُرُوا فَاـِنَّ فِيِهمْ رَجُلًا اـِحْدَى يَدَيْهِ مِثْلُ ثَدْىِ المَرْأَةِ [Look ye, for among them is a man one of whose arms is like the breast of the woman], not احدى ثَدْيَيْهِ as some relate it, was applied to a man who had, in the place of one arm, a lump of flesh upon his shoulder-joint, which lump, when it was stretched, became equal in length to his other arm, and when it was left, returned [to its original form]. (Mgh.) Respecting ↓ ثُدَيَّةٌ, the dim., whence the surname ذَو الثُّدَيَّةِ, he who holds ثَدْىٌ to be masc. [only] says that the ة is added because the word [virtually] means اليَد, [which is fem.,] for the man thus surnamed had a short arm, of the size of the ثَدْى, as is indicated by the fact that they also called him ذُو اليُدَيَّةِ: (S:) or, accord. to Fr, (A'Obeyd, T,) ة is added, in this instance, in the dim., though ثَدْىٌ is masc., because it applies to what resembled the remains (بَقِيَّة) of a ثَدْى, the greater part of it having gone, so that it is like لُحَمْيَةٌ and شُحَيْمَةٌ [dims. of لَحْمَةٌ and شَحْمَةٌ]: (T, M:) or the ة is added because the word is regarded in this case as meaning البَضْعَةُ [the piece, or lump, of flesh]: (Mgh:) some say that it is the dim. of ثَنْدُوَةٌ; (Mgh, TA;) but this requires consideration. (Mgh.)

ثُدَيَّةٌ
ثُدَيَّةٌ ثدي ثديه ثدية : see ثَدْىٌ. ― -b2- Also A repository, or receptacle, (AA, K,) of the size of the fist, (AA,) in which the horseman carries the [sinews called] عَقَب [of which the bow-string is made, and which are bound round a bow, and round an arrow, to repair a fracture in it, (see عَقَبٌ and عَقَبَ,)] and the feathers [which he may require to attach to any of his arrows]. (AA, K.)

ثُدَّآءٌ
ثُدَّآءٌ ثدآء A certain plant [growing] in the desert. (S.)

ثَدْيَآءُ
ثَدْيَآءُ ثديآء A woman large in the ثَدْيَانِ [or breasts]: أَثْدَى, the masc. form, is not used. (S, M.)

ثَنْدُوَةٌ
ثَنْدُوَةٌ ثندوه ثندوة , [written by some ثُنْدُوَةٌ, as well as ثَنْدُؤَةٌ and ثَنْدُؤَةٌ,] mentioned here in the S, and in art.

ثدأ
ثدأ ذ : see the latter art.

##### Türkçe

ثَدِىَ
1 **ثَدِىَ** ثدى ثدي, muzâri‘ı **ثَدَىَ**, Nemlendi veya nemlendi kılındı. (T, K.) **ثَدِيَتِ الأَرْضُ** **سَدِيَت** ile aynı mânâdadır [Yer çok çiğ sebebiyle nemlendi]: bunu Ya‘kūb zikretmiştir; o, birincideki **ث**’nin ikincideki **س**’nin bedeli olduğunu ileri sürer; fakat bilinmez. (M.) -A2- **ثَدَاهُ**, muzâri‘ı **ثَدُىَ** (T, K) ve **ثَدِىَ**, (T,) Onu nemlendirdi. (T, K.) ― -b2- Ve **ثداهُ** [TT’de böyle; T’den olarak, teşdîdsiz,] Ona yedirdi veya onu besledi: (T, TT:) [yahut bu mânâda fiil ↓ **ثدّاهُ**’dur; çünkü onun mastarı] **تَثْدِيَةٌ** yedirme veya besleme fiilini ifade eder. (K.)

2 **ثَدَّىَ** bk. 1.

ثَدْىٌ
**ثَدْىٌ** ثدى ثدي (T, S, M, Mgh, Msb, K, &c.) ve **ثِدْىٌ** ve **ثَدًى**: (K:) bunların birincisi en çok kullanılan şekildir: (TA:) [Meme;] göğsün, **حَلَمَة**’nin onun başı olduğu kısmı; iki kısmının her birinin başı olan iki baş ise **حَلَمَتَانِ**’dır: (Zj “Khalk el-Insān”ında:) [ve bazen, fakat doğru olarak değil, yalnız **حَلَمَة**; yani meme ucu, papilla, mamilla:] **ثَدْى مُقْعَدٌ** dersin: şişkin, çıkık veya kabarık bir meme, (S, A, L, K, madde قعد’da,) eli dolduran, (A o maddede,) ve henüz katlanır hâle gelmemiş olan: (S, L, K, o maddede:) ve **رَضَعَ ثَدْىَ أُمِّهِ** [annesinin memesini, yani meme ucunu emdi]. (IKtt TA’da, madde رضع:) kadına mahsustur; (T, K;) yahut kadına ve erkeğe müşterektir; (S, Msb, K;) bazen erkek hakkında da kullanılır; (Msb;) lugatçılarca [genelde] en fasih ve en meşhur kabul edilen görüşe göre: (TA:) ve müzekkerdir; (T, M, Mgh;) yahut müzekker ve müennestir; (S, Msb, K;) fakat en fasih olanı müzekkerdir: (TA;) cem‘-i kılleti **أَثْدٍ**’dir, (S, M, Msb, K,) [aslında **أَثْدُىٌ**,] vezni **أَفْعُلٌ**’dür, (Msb,) ve cem‘-i kesreti **ثُدِىٌّ**’dir, (S, M, Msb, K,) [aslında **ثُدُوىٌ**,] vezni **فُعُولٌ**’dür, (S, Msb,) ve **ثِدِىٌّ**, ardından gelen harfteki kesre sebebiyle **ث**’ye kesre ile, (S,) ve bazen **ثِدَآءٌ**, [aslında **ثِدَاىٌ**,] **سِهَامٌ** gibi; (Msb;) ve bir şair der ki,
وَأَصْبَحَتِ النِّسَآءُ مُسَلِّبَاتٍ
لَهُنَّ الوَيْلُ يَمْدُدْنَ الثُّدِينَا
[Ve kadınlar dul kaldılar yahut yakınlarından mahrum kaldılar ve ziynetlerinden yoksun kaldılar yahut matemli oldular; onlara yazık, memeleri çekiştiriyorlar]; fakat bu, hataya benzer bir şeydir; belki **التُّدِيَّا**’yı kastetmişti ve kafiye için [sonraki] **ى**’yı **ن**’e çevirdi. (M.) Bir meselde şöyle denir: **تُجَوَّعُ الحُرَّةُ وَلَا تَأْكُلُ ثَدْيَيْهَا**, mânâsı **أُجْرَةَ ثَدْيَيْهَا**’dır, [yani: Hür kadın aç bırakılır da memelerinin ücretini yemez,] baştaki isim hazfedilmiştir; yahut bazıları onu **بِثَدْيَيْهَا** diye rivayet eder ki bu açıktır [yani: memeleri vasıtasıyla]: bu, bir erkeğin kendisini mal kazanmanın aşağı yollarından koruması hakkında kullanılır. (Mgh.) Ve **جُدَّ ثَدْىُ أُمِّهِ**, Annesinin memesi kesilsin, bir erkeğe karşı beddua kalıbıdır ve ondan ayrılma temennisini ifade etmek için kullanılır. (As, L madde جد’de.) ‘Alî’nin, Hâricîleri öldürdüğü gün söylediği söz: **اُنْظُرُوا فَاـِنَّ فِيِهمْ رَجُلًا اـِحْدَى يَدَيْهِ مِثْلُ ثَدْىِ المَرْأَةِ** [Bakınız; çünkü onların içinde, iki elinden biri kadının memesi gibi olan bir adam vardır], bazılarınca rivayet edildiği gibi **احدى ثَدْيَيْهِ** değil; bu, bir adam hakkında söylenmiştir ki onun bir kolunun yerinde omuz eklemi üzerinde bir et yumrusu vardı; bu yumru uzatılınca diğer kolu ile uzunlukça eşit olurdu, bırakılınca [asıl hâline] dönerdi. (Mgh.) ↓ **ثُدَيَّةٌ** hakkında ki o tasğîrdir; bundan **ذَو الثُّدَيَّةِ** lakabı [türetilmiştir]; **ثَدْىٌ**’yü [yalnız] müzekker sayan kimse der ki: **ة** bu kelimeye, kelime [hakikatte] **اليَد** mânâsına geldiği için eklenmiştir; [çünkü o müennestir;] zira bu lakaplı adamın, **ثَدْىٌ** büyüklüğünde kısa bir kolu vardı; buna, ona **ذُو اليُدَيَّةِ** de demeleri delâlet eder: (S:) yahut Fr’ye göre, (A‘Obeyd, T,) bu örnekte, **ثَدْىٌ** müzekker olduğu hâlde, tasğîrde **ة** eklenmiştir; çünkü o, **ثَدْىٌ**’nün kalıntısına (**بَقِيَّة**) benzeyen şeye uygulanır; onun büyük kısmı gitmiş olduğundan, bu, **لُحَمْيَةٌ** ve **شُحَيْمَةٌ** gibidir [**لَحْمَةٌ** ve **شَحْمَةٌ**’nin tasğîrleri]: (T, M:) yahut **ة** bu durumda kelime **البَضْعَةُ** [et parçası, yumru] mânâsında görüldüğü için eklenmiştir: (Mgh:) bazıları bunun **ثَنْدُوَةٌ**’nün tasğîri olduğunu söyler; (Mgh, TA;) fakat bu, düşünmeyi gerektirir. (Mgh.)

ثُدَيَّةٌ
**ثُدَيَّةٌ** ثدي ثديه ثدية: bk. **ثَدْىٌ**. ― -b2- Ayrıca, yumruk büyüklüğünde bir depo veya kap, (AA, K,) (AA,) ki süvari bunun içinde **عَقَب**’ı [yay kirişi yapılan sinirleri; ve bunlar bir kırığı onarmak için yaya ve oka sarılır; **عَقَبٌ** ve **عَقَبَ**’a bak,] ve [oklarından herhangi birine takmaya ihtiyaç duyabileceği] tüyleri taşır. (AA, K.)

ثُدَّآءٌ
**ثُدَّآءٌ** ثدآء Çölde [biten] belirli bir bitki. (S.)

ثَدْيَآءُ
**ثَدْيَآءُ** ثديآء **ثَدْيَانِ**’ı [yahut memeleri] büyük olan bir kadın: **أَثْدَى**, bunun müzekker şekli, kullanılmaz. (S, M.)

ثَنْدُوَةٌ
**ثَنْدُوَةٌ** ثندوه ثندوة, [bazılarınca **ثُنْدُوَةٌ** diye de yazılır; ayrıca **ثَنْدُؤَةٌ** ve **ثَنْدُؤَةٌ** olarak da,] S’de burada ve madde

ثدأ
ثدأ ذ: sonraki maddeye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%AF%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَدِيَ
ثَدِيَ A ( n. ac. ثَدًا [ 4A ] ),
a.  Was wet,   moist, damp.

ثَدَّيَ
ثَدَّيَ II ,
a.  Nourished, fed.

ثَدْي
ثَدْي [ 1 ] , ( pl. أَثْدٍ [ 15 ] ,  أَثْدَآء [ 38A ] ),
a.  Breast, pap, teat, nipple; dug.

ثَدًى
ثَدًى [ 4 ],
a.  see 1 .

##### Türkçe

ثَدِيَ
**ثَدِيَ** A (isim-fiil **ثَدًا** [4A]),
a. Islak oldu, nemli oldu, rutubetli oldu.

ثَدَّيَ
**ثَدَّيَ** II,
a. Besledi, yedirdi.

ثَدْي
**ثَدْي** [1], (çoğulu **أَثْدٍ** [15], **أَثْدَآء** [38A]),
a. Meme, pap, emzik, meme ucu; dug.

ثَدًى
**ثَدًى** [4],
a. 1’e bak.
