# ثرب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%B1%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ثرب

الثَّرْبُ: شَحْم رَقِيقٌ يَغْشَى الكَرِشَ والأَمْعاءَ، وجمعُه ثُرُوبٌ. والثَّرْبُ: الشَّحْمُ الـمَبسُوط على الأَمْعاءِ والمَصارِينِ. وشاة ثَرْباءُ: عَظيمة الثَّرْبِ؛ وأَنشد شمر:
وأَنْتُم بِشَحْمِ الكُلْيَتَيْن معَ الثَّرْبِ
وفي الحديث: نَهى عن الصَّلاةِ إِذا صارَتِ الشمسُ
كالأَثارِبِ أَي إِذا تَفَرَّقَت وخَصَّت مَوْضِعاً دون موضع عند الـمَغِيب. شَبَّهها بالثُّرُوبِ، وهي الشحْمُ الرَّقيق الذي يُغَشّي الكَرِشَ والأَمْعاءَ الواحد ثَرْبٌ وجمعها في القلة: أَثْرُبٌ؛ والأَثارِبُ: جمع الجمع. وفي الحديث: انَّ الـمُنافِقَ يؤَخِّر العَصْرَ حتى إِذا صارَتِ الشمسُ كَثَرْبِ البَقَرة صلاَّها. والثَّرَباتُ: الأَصابعُ.
والتَّثْريبُ كالتَّأْنيب والتَّعْيِيرِ والاسْتِقْصاءِ في اللَّوْمِ. والثَّارِبُ: الـمُوَبِّخُ. يقال ثَرَبَ وثَرَّب وأَثْرَبَ إِذا وَبَّخَ. قال نُصَيْبٌ:
إِني لأَكْرَهُ ما كَرِهْتَ مِنَ الَّذي *  يُؤْذِيكَ سُوء ثَنائِه لم يَثْرِبِ وقال في أَثْرَبَ:
أَلا لا يَغُرَّنَّ امْرَأً، مِنْ تِلادِه، *  سَوامُ أَخٍ، داني الوسِيطةِ، مُثْرِبِ قال: مُثْرِبٌ قَلِيلُ العَطاءِ، وهو الذي يَمُنُّ بما أَعْطَى. وثَرَّبَ عليه: لامَه وعَيَّره بذَنْبه، وذكَّرَه به. وفي التنزيل العزيز قال: لا تَثْرِيبَ عليكم اليَوْمَ. قال الزجاج: معناه لا إِفسادَ عليكم. وقال ثعلب: معناه لا تُذْكَرُ ذنُوبُكم. قال الجوهريّ: وهو من الثَّرْبِ كالشَّغْفِ من الشِّغاف. قال بِشْر، وقيل هو لتُبَّعٍ: فَعَفَوْتُ عَنْهُم عَفْوَ غَيْرِ مُثَرِّبٍ، *  وتَرَكْتُهُم لعِقابِ يَوْمٍ سَرْمَدِ وثَرَّبْتُ عليهم وعَرَّبْتُ عليهم، بمعنى، إِذا قَبَّحْتَ عليهم فعْلَهم.وَالـمُثَرِّبُ: الـمُعَيِّرُ، وقيل: الـمُخَلِّطُ الـمُفْسِدُ. والتَّثْرِيبُ: الإِفْسادُ والتَخْلِيطُ. وفي الحديث: إِذا زَنَتْ أَمـَةُ أَحدِكم فَلْيَضْرِبْها الحَدَّ ولا يُثَرِّبْ؛ قال الأَزهري: معناه ولا يُبَكِّتْها ولا يُقَرِّعْها بعد الضَّرْبِ. والتقْريعُ: أَن يقول الرجل في وَجه الرجْل عَيْبَه، فيقول: فَعَلْتَ كذا وكذا. والتَّبْكِيتُ قَرِيبٌ منه. وقال ابن الأَثير: أَي لا يُوَبِّخْها ولا يُقَرِّعْها بالزّنا بعد الضرب. وقيل: أَراد لا يَقْنَعْ في عُقُوبتها بالتثرِيبِ بل يضرِبُها الحدّ، فإِنّ زنا الإِماء لم يكن عند العرب مَكْروهاً ولا مُنْكَراً، فأَمَرَهم بحَدّ الاماء كما أَمَرَهم بحدّ الحَرائر. ويَثْرِبُ: مدينة سيدنا رسولِ اللّه، صلى اللّه عليه وسلم، والنَّسَبُ إِليها يَثْرَبِيٌّ ويَثْرِبِيٌّ وأَثْرَبِيٌّ وأَثرِبِيٌّ، فتحوا الراء استثقالاً لتوالي الكسرات. وروى عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه نَهَى أَن يقالَ للمدينة يَثْرِبُ، وسماها طَيْبةَ، كأَنه كَرِه الثَرْبَ، لأَنه فَسادٌ في كلام العرب. قال ابن الأَثير: يَثْرِبُ اسم مدينة النبي، صلى اللّه عليه وسلم، قديمة، فغَيَّرها وسماها طَيْبةَ وطابةَ كَراهِيةَ التَّثْرِيبِ، وهو اللَّوْمُ والتَعْيير. وقيل: هو اسم أَرضِها؛ وقيل: سميت باسم رجل من العَمالِقة. ونَصْلٌ يَثْرِبِيٌّ وأَثْرِبِيٌّ، مَنْسوب إِلى يَثْربَ. وقوله: وما هو إِلاَّ اليَثْرِبِيُّ الـمُقَطَّعُ
زعَم بعضُ الرُّواة أَن المراد باليثربي السَّهْمُ لا النَّصْلُ، وأَن يَثْرِبَ لا يُعْمَلُ فيها النِّصالُ. قال أَبو حنيفة: وليس كذلك لأَنّ النِّصالَ تُعملُ بِيَثْرِبَ وبوادي القُرى وبالرَّقَمِ وبغَيْرِهِنَّ من أَرض الحجاز، وقد ذكر الشعراء ذلك كثيراً. قال الشاعر:
وأَثْرَبِيٌّ سِنْخُه مَرْصُوفُ
أَي مشدودٌ بالرِّصافِ.
والثَّرْبُ: أَرض حِجارتُها كحجارة الحَرّة إِلا أَنها بِيضٌ. وأَثارِبُ: موضع.

### Türkçe

**الثَّرْبُ**: işkembeyi ve bağırsakları örten ince yağ; onun çoğulu **ثُرُوبٌ**dur. Ve **الثَّرْبُ**: bağırsaklar ve bağırsak kıvrımları üzerine yayılmış yağdır. Ve **شاة ثَرْباءُ**: **الثَّرْبِ**i büyük (olan koyun); ve Şemmer inşad etti:

Ve siz, böbreklerin iki yağ’ı ile **الثَّرْبِ** ile (berabersiniz)

Ve hadiste: güneş **كالأَثارِبِ** olduğu zaman namazdan nehyetti; yani batışta bir yer dışında bir yere (yayılmayıp) ayrılıp dağınık hâle geldiği zaman. Onu **الثُّرُوبِ**a benzetti; o ise işkembeyi ve bağırsakları örten ince yağdır; tekili **ثَرْبٌ**, azlıkta çoğulu **أَثْرُبٌ**; ve **الأَثارِبُ**: çoğulun çoğuludur. Ve hadiste: münafık ikindiyi geciktirir; nihayet güneş inek **ثَرْبِ**i gibi olunca onu kılar.

Ve **الثَّرَباتُ**: parmaklardır.

Ve **التَّثْريبُ**; **التَّأْنيب** ve **التَّعْيِير** ve kınamada aşırıya gitmek gibidir.

Ve **الثَّارِبُ**: azarlayan (kınayan)dır. **ثَرَبَ** ve **ثَرَّب** ve **أَثْرَبَ** denir; azarladığı zaman.

Nusayb dedi:
Ben, senin kerih gördüğün şeyden, seni inciten (şeyden) kerih görürüm; onun kötü övgüsü **لم يَثْرِبِ** (azarlamadı).

Ve **أَثْرَبَ** hakkında dedi:
Dikkat et, bir kimseyi, eski malından, bir kardeşin sürüleri aldatmasın; aracıya yakın, **مُثْرِبِ** (olan).

Dedi ki: **مُثْرِبٌ** az veren (kimsedir); o, verdiği şeyle minnet eden kimsedir.

Ve **ثَرَّبَ عليه**: onu kınadı ve günahıyla ayıpladı, ve onu ona hatırlattı. Ve aziz tenzilde dedi: Bugün size **لا تَثْرِيبَ** yoktur. Zecâc dedi: manası, size fesat yoktur.

Ve Sa‘leb dedi: manası, günahlarınız zikredilmez. Cevherî dedi: o, **الثَّرْبِ**dendir; **الشَّغْفِ**in **الشِّغاف**dan (olması) gibi. Bişr dedi; ve onun Tubba‘a ait olduğu da söylenmiştir:
Onlardan, **غَيْرِ مُثَرِّبٍ** (ayıplamayan) bir affedişle affettim; ve onları ebedî bir günün cezasına bıraktım.

Ve “**ثَرَّبْتُ عليهم**” ve “**عَرَّبْتُ عليهم**” (şu) manadadır: onların fiillerini onlara çirkin gördürdüğün zaman. Ve **الـمُثَرِّبُ**: ayıplayandır; ve denildi ki: karıştıran, fesat çıkarandır.

Ve **التَّثْرِيبُ**: fesat ve karıştırmadır. Ve hadiste: sizden birinin cariyesi zina ederse, ona haddi vursun ve **لا يُثَرِّبْ**; Ezherî dedi: manası, vuruştan sonra onu azarlamasın ve onu yüzüne vurmasın. Ve **التقْريعُ**: kişinin, adamın yüzüne karşı ayıbını söylemesidir; “şunu şunu yaptın” der. Ve **التَّبْكِيتُ** ona yakındır.

İbnü’l-Esîr dedi: yani vuruştan sonra onu zina ile azarlamasın ve yüzüne vurmasın. Ve denildi ki: onun cezasında **التثرِيبِ** ile yetinmeyi değil, haddi vurmayı istedi; çünkü cariyelerin zinası Araplar yanında mekruh ve münker değildi; böylece onlara cariyelerin haddini, hürlerin haddini emrettiği gibi emretti. Ve **يَثْرِبُ**: Allah’ın Resulü efendimizin şehridir, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun; ona nisbet: **يَثْرَبِيٌّ** ve **يَثْرِبِيٌّ** ve **أَثْرَبِيٌّ** ve **أَثرِبِيٌّ**dir; kesrelerin peş peşe gelmesini ağır görerek râ’yı fetha yaptılar.

Ve Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi ki: şehre **يَثْرِبُ** denilmesini nehyetti ve onu **طَيْبةَ** diye adlandırdı; sanki **الثَرْبَ**ı kerih gördü; çünkü o, Arapların sözünde fesattır.

İbnü’l-Esîr dedi: **يَثْرِبُ**, Peygamber’in şehrinin adıydı, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, eski (bir addır); onu değiştirdi ve **طَيْبةَ** ve **طابةَ** diye adlandırdı; **التَّثْرِيبِ**i kerih görmesi sebebiyle; o ise kınama ve ayıplamadır. Ve denildi ki: o, onun arazisinin adıdır; ve denildi ki: Amalikalardan bir adamın adıyla adlandırıldı.

Ve **نَصْلٌ يَثْرِبِيٌّ** ve **أَثْرِبِيٌّ**: **يَثْربَ**e nisbet edilmiştir. Ve onun sözü:
O, ancak **اليَثْرِبِيُّ الـمُقَطَّعُ**dur

Bazı râviler, **اليثربي** ile muradın, **السَّهْمُ** (ok) olduğunu, **النَّصْلُ** (temren) olmadığını; ve **يَثْرِبَ**de temrenlerin yapılmadığını iddia etti. Ebû Hanîfe dedi: öyle değildir; çünkü temrenler **بِيَثْرِبَ**de ve **بوادي القُرى**da ve **بالرَّقَمِ**de ve Hicaz toprağından bunların dışındakilerde yapılır; şairler bunu çokça zikretmiştir. Şair dedi:
Ve **أَثْرَبِيٌّ** onun kökü dizilmiş (sıralanmış)tır

Yani **بالرِّصافِ** ile sıkıca bağlanmıştır.

Ve **الثَّرْبُ**: taşları, **الحَرّة** taşları gibi olan, ancak beyaz olan bir arazidir.

Ve **أَثارِبُ**: bir yerdir.
