# ثرد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%B1%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثرد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثرد

ثرد الخبز: فته ثم بله بمرق ثم شرفه وسط القصعة. وهو الثريد والثريدة والثردة، كما في الأساس، كاترده واثرده، بالتاء المثناة الفوقية والثاء المثلثة على افتعله، أي بتشديد التاء والثاء، أي اتخذه. كان في أصله اثترده على افتعل، فلما اجتمع حرفان مخرجاهما متقاربان في كلمة واحدة وجب الإدغام، إلا أن الثاء لما كانت مهموسة، والتاء مجهورة لم يصح ذلك، فأبدلوا من الأول تاء فأدغموه في مثله. وناس من العرب يبدلون من التاء ثاء فيدغمون فيقولون اثردت، فيكون الحرف الأصلي هو الظاهر، كما في الصحاح. وثرد الثوب: غمسه في الصبغ. وثوب مثرود: مغموس فيه، عن ابن شميل. وفي حديث عائشة رضي الله عنها فأخذت خمارا لها قد ثردته بزعفران، أي صبغته. وثرد الخصية: دلكها مكان الخصاء، نقله الصاغاني. ومن المجاز: ثرد الذبيحة، إذا قتلها من غير أن يفري أوداجها، وذلك إذا كانت مديته كالة فقت ولم يفر. وفي بعض النسخ يفدى بالدال المهملة وفي أخرى يبرى بالموحدة والداء، وكلاهما تحريف، كثردها تثريدا. وفي الحديث سئل ابن عباس عن الذبيحة بالعود فقال: ما أفرى الأوداج غير المثرد فكل وقيل: التثريد: أن يذبح الذبيحة بشيء لا ينهر الدم ولا يسيله. فهذا المثرد. وما أفرى الأوداج من حديد أو ليطة أو عود له حد فهو ذكي غير مثرد. والثرد: الهشم والكسر. ثرد الخبز يثرده ثردا. والمثرودة، بالفتح، وهذه عن الصاغاني، والأثردان كعنفوان، قال الفراء: هو على لفظ الأمر، كل ذلك اسم الثريدة، والاسم الثردة، بالضم. وأنشد الفراء:
  ألا يا خبر يا ابنة أثردان                      أبى الحلقوم بعدك لا ينام

  قال أثردان: اسم كأسحلان، وألعبان، فحكمه أن ينصرف في النكرة ولا ينصرف في المعرفة. قال ابن سيده: وأظن أثردان اسما للثريد أو المثرود معرفة، فإذا كان كذلك فحكمه أن ينصرف، لكن صرفه للضرورة. ورواية ابن الأعرابي يا ابنة يثردان. قال يثران: فنسب الخبزة إليهما، ولكنه نون فصرف للضرورة، والوجه في مثل هذا أن يحكى. ويقال: أكلنا ثريدة دسمة، بالهاء على معنى الاسم أو القطعة من الثريد. وفي الحديث: فضل عائشة على النساء كفضل الثريد على سائر الطعام قيل لم يرد عين الثريد وإنما أراد الطعام المتخذ من اللحم والثريد معا، لأن الثريد غالبا لا يكون إلا من لحم. ويقال: الثريد أحد اللحمين والثرد: المطر الضعيف، عن ابن الأعرابي. قال: وقيل لأعرابي: ما مطر أرضك? قال: مرككة فيها ضروس، وثرد يذر بقله ولا يقرح أصله. والثرد: نبت ضعيف. ومن المجاز الثرد، بالتحريك: تشقق في الشفتين. وعن ابن الأعرابي ثرد الرجل - بالتشديد، وفي بعض الأمهات بالتخفيف، كعلم، وهو الصواب - ممن المعركة: حمل منها مرتشا، نقله الصاغاني. ومثرود: جد أبي موسى عيسى ابن إبراهيم الغافقي، روى عن ابن عيينة وابن وهب وعدة، وعنه أبو داوود، والنسائي، وابن خزيمة. وثقوه، مات سنة 261، كذا في الكاشف للذهبي. وأرض مثرودة ومثردة: أصابها تثريد من مطر، أي لطخ من الثرد. والمثرد: من يذبح ذبيحته بحجر أو عظم أو ما أشبه ذلك، وقد نهي عنه. أو من حديدته غير حادة، فهو يفسخ اللحم. وهذا عن ابن الأعرابي، وقد سبق ذلك، واسم ذلك الحجر أو العظم المثراد، بالكسر. قال:
  فلا تدموا الكلب بالمثراد والثريد: كالذريرة تعلو الخمر، وهو القمحان، عن أبي حنيفة. واثرندى الرجل: كثر لحم صدره، عن اللحياني. ورجل مثرند ومثرنت: مخصب. وابلندي، إذا كثر لحم جنبيه وعظما. وادلنظى إذا سمن وغلظ. وأبو ثراد، كسحاب: عوذ بن غالب المصري الحجري، من الصالحين، روى عنه حيوة بن شريح وغيره. ومما يستدرك عليه: المثردة: القصعة. وثريدة غسان أجمعوا على أنها كانت من المخ، والمح ولا أطيب منهما. وعلي بن ثردة الواعظ الواسطي وعظ بدمشق، وسمع من الذهبي. والثردود بالضم: المطر الضعيف، عن الصاغاني.

### Türkçe

**ثرد** ekmeği: onu ufaladı, sonra onu et suyuyla ıslattı, sonra onu çanağın ortasında yükseltti. Ve o **الثريد** ve **الثريدة** ve **الثردة**’dir; **الأساس**’ta olduğu gibi; **كاترده** ve **اثرده** gibi; **بالتاء المثناة الفوقية** ve **الثاء المثلثة** ile, **افتعله** vezni üzere; yani **التاء** ve **الثاء**’yı şeddeli kılarak; yani onu edindi. Aslında **اثترده** idi, **افتعل** üzere; sonra bir kelimede mahreçleri birbirine yakın iki harf bir araya gelince idğam vacip oldu; ancak **الثاء** mehmûse, **التاء** mechûre olduğundan bu sahih olmadı; bunun üzerine birinciden **تاء**’yı bedel yaptılar da onu benzerine idğam ettiler. Araplardan bir topluluk **التاء**’dan **ثاء**’yı bedel yapar da idğam eder; **اثردت** derler; böylece aslî harf zâhir olan olur; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

Ve **ثرد** elbiseyi: onu boyaya daldırdı. Ve **ثوب مثرود**: onun içine daldırılmış; İbn Şümeyl’den. Ve Âişe رضي الله عنها hadîsinde: “Sonra kendisine ait bir **خمار** aldı; onu safranla **ثردته** etmişti”; yani onu boyamıştı. Ve **ثرد** husyeyi: hadım etme yerine onu ovaladı; bunu es-Sâğânî nakletti.

Ve mecazdan: **ثرد** kurbanlığı; onu, boyun damarlarını yarmaksızın öldürdüğü zaman; bu, bıçağı körelmiş olup kesti de yarmadığı zamandır. Bazı nüshalarda **يفدى** ( **بالدال المهملة** ile), diğerlerinde **يبري** ( **بالموحدة** ve **الداء** ile) vardır; ikisi de tahriftir; **كثردها تثريدا** gibi. Ve hadîste: İbn Abbâs’a, sopayla (kesilen) kurbanlık hakkında soruldu da dedi ki: “Boyun damarlarını, **المثرد**’den başkası yarmadı; öyleyse ye.” Ve denildi ki: **التثريد**: kurbanlığı, kanı akıtmayan ve onu salmayan bir şeyle boğazlamandır. İşte bu **المثرد**’dir. Ve boyun damarlarını demirden yahut **ليطة**’dan yahut ucu olan bir sopadan (bir şey) yararsa, o zekîdir; **غير مثرد**’dir.

Ve **الثرد**: ezme ve kırmadır. **ثرد** ekmeği, onu **ثردا** olarak **يثرده**. Ve **المثرودة** (fetha ile); bu, es-Sâğânî’dendir. Ve **الأثردان** ( **كعنفوان** gibi). el-Ferrâ dedi ki: o, emir lafzı üzerinedir; bunların hepsi **الثريدة**’nin adıdır; isim ise **الثردة**’dir (damme ile). el-Ferrâ şu beyti okudu:

  ألا يا خبر يا ابنة أثردان                      أبى الحلقوم بعدك لا ينام

Dedi ki: **أثردان**; **كأسحلان** ve **ألعبان** gibi bir isimdir; bunun hükmü, nekirede munsarif olması, marifede munsarif olmamasıdır. İbn Sîde dedi ki: Ben **أثردان**’ın, marife olarak **الثريد**’in yahut **المثرود**’un ismi olduğunu sanıyorum; eğer böyle ise hükmü munsarif olmasıdır; fakat onu sarf etmesi zaruret içindir. İbnü’l-A‘râbî’nin rivayeti: “يا ابنة يثردان”. Dedi ki: **يثردان**; böylece ekmeği ikisine nisbet etti; fakat tenvinledi de zaruret için sarf etti; bunun gibisinde vech, hikâye edilmesidir.

Ve denilir: “**ثريدة** yağlı yedik”; **بالهاء** ile, isim manası yahut **الثريد**’den bir parça manası üzere. Ve hadîste: “Âişe’nin kadınlara üstünlüğü, **الثريد**’in diğer yiyeceklere üstünlüğü gibidir.” Denildi ki: **الثريد**’in aynını kastetmedi; ancak et ve **الثريد** birlikte yapılan yemeği kastetti; çünkü **الثريد** çoğunlukla ancak etten olur. Ve denilir: **الثريد** iki etten biridir.

Ve **الثرد**: zayıf yağmurdur; İbnü’l-A‘râbî’den. Dedi ki: Bir bedevîye: “Toprağının yağmuru nasıldır?” denildi; dedi ki: “İçinde **مرككة** vardır, **ضروس** (da vardır); ve **ثرد** (vardır): otunu serper, kökünü yaralamaz.” Ve **الثرد**: zayıf bir bitkidir.

Ve mecazdan **الثرد** (hareke ile): dudaklarda çatlamadır. İbnü’l-A‘râbî’den: **ثرد** adam — şeddeli olarak; bazı ana kaynaklarda hafifletmeyle, **كعلم** gibi; doğru olan odur — savaş yerinden: ondan rüşvet alarak yüklendi; es-Sâğânî nakletti.

Ve **مثرود**: Ebû Mûsâ’nın dedesi; Îsâ b. İbrâhîm el-Gâfikî; İbn Uyeyne’den, İbn Vehb’den ve bir topluluktan rivayet etti; ondan Ebû Dâvûd, en-Nesâî ve İbn Huzeyme rivayet etti. Onu sika saydılar; 261 yılında öldü; Zehebî’nin **الكاشف**’inde böyle.

Ve **أرض مثرودة** ve **مثردة**: ona, yağmurdan **تثريد** isabet etti; yani **الثرد**’den bir bulaşma. Ve **المثرد**: kurbanlığını taşla yahut kemikle yahut buna benzer bir şeyle boğazlayan kimsedir; ondan nehyedilmiştir. Yahut demiri keskin olmayan kimsedir; böylece eti parçalar. Bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir; bu daha önce geçti. Ve o taşın yahut kemiğin adı **المثراد**’dır (kesra ile). Dedi ki:

  فلا تدموا الكلب بالمثراد

Ve **الثريد**: **كالذريرة**; şarabın üstüne yükselir; o **القمحان**’dır; Ebû Hanîfe’den. Ve **اثرندى** adam: göğsünün eti çoğaldı; el-Lihyânî’den. Ve **رجل مثرند** ve **مثرنت**: verimli (semiz). Ve **ابلندي**: iki yanının eti ve kemiği çoğaldığı zaman. Ve **ادلنظى**: semirdiği ve kalınlaştığı zaman.

Ve **أبو ثراد** ( **كسحاب** gibi): Avz b. Gâlib el-Mısrî el-Hacerî; salihlerdendir; ondan Hayve b. Şureyh ve başkası rivayet etti.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **المثردة**: çanak. Ve **ثريدة غسان**: hepsinin ittifakıyla onun, beyin ve sarıdan olduğu; ve ikisinden daha hoşu yoktur. Ve Ali b. **ثردة** el-Vâiz el-Vâsıtî, Dımaşk’ta vaaz etti; Zehebî’den semâ etti. Ve **الثردود** (damme ile): zayıf yağmur; es-Sâğânî’den.
