# ثرط (ث-ر-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%B1%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ر - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثَرْطُ مثل الثَلْطِ، لغةٌ أو لُثْغَةٌ. والثَرْطُ أيضاً: شيءٌ يستعمله الأساكفةُ وهو بالفارسية سِرِيش. والثِرْطَئَةُ بالكسر: الرجلُ الأحمقُ الضعيفُ والهمزة زائدة.
والثُرْمَطَةُ بالضم: الطينُ الرَطبُ، ولعل الميم زائدة.

##### Türkçe

**الثَرْطُ** **مثل** **الثَلْطِ**: bir dil (lehçe) yahut bir pelteklik (lüsğa). Ve **الثَرْطُ** ayrıca: piskoposların kullandığı bir şey; Farsçada **سِرِيش**’tir. **والثِرْطَئَةُ** (kesre ile): ahmak, zayıf adam; hemze ziyadedir.

**والثُرْمَطَةُ** (damme ile): yaş çamur; ve mîm herhâlde ziyadedir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ث ر
طرث ، طثر ، ثرط ، رثط : مستعملة .
طرث : قال الليث : الطُّرْثُوثُ : نَباتٌ كالقُطْر مستطيلٌ دَقيقٌ يَضرِب إلى الحُمرة يَيبسُ وهو دِباغ للمعدة منه مُرّ ، ومنه حُلو ، يُجعَل في الأدوية .
قلتُ : رأيتُ الطرْثُوث الذي وَصَفه الليث في البادية وأَكَلْت منه ، وهو كما وَصَفه ، وليس بالطُّرْثوث الحامض الذي يكون في جبال خُراسانَ ، لأن الطُرْثوث الذي عندنا له وَرَق عريضٌ ، مَنبِتة الجبال ، وطُرْثوث البادية لا وَرَق له ولا ثمَرَ ، ومَنبِتة الرِّمال وسهولةُ الأرض ، وفيه حَلاوةٌ مُشرَبة عُفوصَة ، وهو أحمرُ مستديرُ الرأس كأنه ثُومَة ذَكَر الرَّجُل .
والعَرَب تقول : طَراثِيثُ لا أَرْطى لها وذآنِينُ لا رمْثَ لها ، لأنهما لا يَنْبُتانِ إلا معهما ، يُضرَبان مَثَلاً للذي يُستأصَل فلا تَبقَى له بقيّة بعد ما كان له أصلٌ وقَدْرٌ ومال .
وأَنشَد الأصمعيّ :
فالأَطيَبان بها الطُّرْثوث والضَّرَب
طثر : أبو عبيد عن الأصمعيّ : إذا عَلاَ اللبنَ دَسَمُه ، وخُثورتهُ رأسَه فهو مطثَّر ، ينال : خُذْ طَثْرةَ سِقائك .
وقال الليث : لبنٌ خاثرٌ . قال : وأسَدٌ طَيْثارٌ لا يُبالِي على ما أَغارَ .
وقال أبو عمرو : الطثْرة : الحمأَة تَبقَى أسفلَ الحَوْض .
وقال أبو عُبيد : قال أبو زيد : يقال : إنهم لفي طثرة عَيْشٍ : إذا كان خَيرُهم كثيراً . وقال مرة : إنهم لفي طثْرة ، أي : في كَثرةٍ من اللبن والسَّمْن والأَرقط ، وأَنشَد :
إنّ السَّلاءَ الذي تَرْجِينَ طثرته
قد بعْتُه بأَمورٍ ذاتِ تَبْغيلِ
والطّثْر : الخيرُ الكثير ، وبه سُمّي ابنُ الطَّثْرِيّة .
وقال أبو عَمْرو : الطثَارُ : البَقُّ ، واحدُها طثرة .
ثرط : أهمَلَه الليث ، ورَوَى أبو عُبيد عن أبي عَمرو الشَّيْباني أنه قال : الثَّرطئةُ بالهمز بعد الطاءَ : الرَّجُل الثقيل .
قلتُ : إن كانت الهمزة أصليةً فالكلمة رُباعية ، وإن لم تكن أصليةً فهي ثلاثية ، والعِزْقيءُ مثلُه ونظيره .
رثط : أهمله الليث .
وفي ( النوادر ) : أَرثَط الرجلُ في قُعوده .
ورَثَط ورَطم ورَضم وأَرطم . كله بمعنى واحد .

##### Türkçe

ط ث ر
**طرث** ، **طثر** ، **ثرط** ، **رثط** : kullanımdadır.

**طرث** : Leys dedi ki: **الطُّرْثُوثُ**: uzun, ince, kırmızılığa çalan, kuruyan; midenin tabaklanması için olan, ondan acı olanı da bulunan, tatlı olanı da bulunan; ilaçlarda yapılan bir bitkidir, **القُطْر** gibi.

Dedim ki: Leys’in çölde vasfettiği **الطرْثُوث**’u gördüm ve ondan yedim; o, vasfettiği gibidir. Horasan dağlarında bulunan ekşi **الطُّرْثوث** değildir; çünkü bizdeki **الطُرْثوث**’un geniş yaprağı vardır, bitiş yeri dağların bitiş yeridir; çölün **طُرْثوث**’unun yaprağı da meyvesi de yoktur; bitiş yeri kumlar ve yerin düzlüğüdür. Onda buruklukla karışık bir tatlılık vardır; o, kırmızıdır, başı yuvarlaktır; sanki bir sarımsak, adamın erkeğini zikretti.

Araplar der ki: **طَراثِيثُ**; ona **أَرْطى** yoktur ve **ذآنِينُ**; ona **رمْثَ** yoktur; çünkü ikisi ancak onlarla birlikte biterler. Kökü, değeri ve malı varken, kökünden kazınıp da ondan sonra ona bir kalıntı kalmayan kimse için mesel olarak vurulurlar.

Asmaî rivayet etti:
فالأَطيَبان بها **الطُّرْثوث** والضَّرَب

**طثر** : Ebû Ubeyd, Asmaî’den: Sütün yağı üstüne çıktığında ve pıhtılığı onun başını tuttuğunda o **مطثَّر**’dir; (denir ki): “Tulumu(n)un **طَثْرة**’sini al.”

Leys dedi ki: pıhtılaşmış süt. Dedi ki: ve **طَيْثار** bir aslan; neye saldırdıysa aldırmaz.

Ebû Amr dedi ki: **الطثْرة**: havuzun altında kalan çamur.

Ebû Ubeyd dedi ki: Ebû Zeyd dedi: “Onlar **طثرة عَيْشٍ** içindedir” denir; onların hayrı çok olduğunda. Bir kere dedi ki: “Onlar **طثْرة** içindedir”, yani: süt, sadeyağ ve **الأَرقط**’tan bir çokluk içindedirler. Ve inşad etti:
إنّ السَّلاءَ الذي تَرْجِينَ **طثرته**
قد بعْتُه بأَمورٍ ذاتِ تَبْغيلِ

Ve **الطّثْر**: çok hayırdır; onunla **ابنُ الطَّثْرِيّة** adlandırıldı.

Ebû Amr dedi ki: **الطثَارُ**: tahta kurusu; onun teki **طثرة**’dir.

**ثرط** : Leys onu ihmal etti. Ebû Ubeyd, Ebû Amr eş-Şeybânî’den rivayet etti ki o dedi: **الثَّرطئةُ**; **الطاء**’dan sonra hemze ile: ağır adam.

Dedim ki: Eğer hemze aslî ise kelime dörtlüdür; aslî değilse üçlüdür; **العِزْقيءُ** onun gibidir ve onun benzeridir.

**رثط** : Leys onu ihmal etti.

(**النوادر**)’de: Adam, oturuşunda **أَرثَط** etti.

Ve **رَثَط** ve **رَطم** ve **رَضم** ve **أَرطم**. Hepsi tek bir mânâdadır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّرْطُ مثل الثَّلْطِ: لغة أَو لُثْغةٌ. الجوهري: والثَّرْطُ أَيضاً شيء تستعمله الأَساكِفةُ وهو بالفارسية شَرِيسْ؛ ذكره النضر بن شميل ولم يعرفه أَبو الغوث.
والثَّرْطِئةُ، بالكسر: الرجل الأَحْمَقُ الضعيفُ. قال: والهمزة زائدة. وثَرَطَه يَثْرُطُه ثَرْطاً: زرَى عليه وعابَه، قال: وليس بثبَت. قال الأَزهري: الثَّرْطِئةُ، بالهمز بعد الطاء، الرجل الثقيل، قال: وإِن كانت الهمزة أَصلية فالكلمة رباعية، وإِن لم تكن أَصلية فهي ثلاثية، قال: والغِرْقِئُ مثله.

##### Türkçe

**الثَّرْطُ** **الثَّلْطِ** gibidir: bir dil yahut bir pelteklik. el-Cevherî: ve **الثَّرْطُ** ayrıca, **الأَساكِفةُ**’nin kullandığı bir şeydir; Farsçada **شَرِيسْ**’tir; onu en-Nadr b. Şumeyl zikretti; Ebû’l-Ğavs onu bilmedi.

**والثَّرْطِئةُ**, kesre ile: zayıf ahmak adam. Dedi ki: hemze ziyadedir.

Ve **ثَرَطَه يَثْرُطُه ثَرْطاً**: ona karşı küçümsedi ve onu ayıpladı; dedi ki: sabit değildir. Dedi el-Ezherî: **الثَّرْطِئةُ**, **الطاء**’dan sonra hemze ile, ağır adam; dedi ki: eğer hemze aslî ise kelime dörtlüdür; eğer aslî değilse üçlüdür; dedi ki: **والغِرْقِئُ** onun gibidir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ثرطه يثرطه ويثرطه ثرطا: زرى عليه، وعابه، نقله ابن دريد، وقال: ليس بثبت. والثرطئة، بالكسر: الرجل الأحمق الضعيف، وقال أبو عمرو: هو الثقيل الأحمق، وقال ابن عباد: هو القصير الحادر، هنا ذكره الجوهري وقال: الهمزة زائدة، وذكره المصنف في الهمز على أنها أصلية، ولم يقطع الأزهري بأحد القولين، حيث قال: إن كانت الهمزة أصلية فالكلمة رباعية، وإن لم تكن أصلية فهي ثلاثية، قال: والغرقئ مثله، وقد تقدم للمصنف، كتبه بالحمرة على أن الجوهري لم يذكره، وهو غريب. والثرط: مثل الثلط، لغة أو لثغة، كما في الصحاح. والثرط: الحمق، وقد ثرط إذا حمق حمقا جيدا، نقله الصاغاني. والثرط: شريس الأساكفة، نقله الجوهري عن ابن شميل، قال: ولم يعرفه أبو الغوث. ويقال: صارت الأرض ثرياطة، بالكسر، أي: ردغة، عن ابن عباد، وسيأتي عنه في ذرط أرض ذرياطة واحدة، وثرياطة واحدة، أي طينة واحدة. فتأمل. ورجل ثرنطى، كحبركى، ومثرنط، أي ثقيل. والبعير يثريط، كيهريق، إذا ثلط ثلطا متداركا، نقله الصاغاني عن ابن عباد.

##### Türkçe

**ثرطه** **يثرطه** ve **يثرطه** **ثرطا**: ona karşı küçümsedi ve onu ayıpladı; bunu İbn Düreyd nakletti ve dedi ki: sabit değildir.

**والثرطئة**, kesre ile: ahmak zayıf adam; Ebû Amr dedi ki: o, ağır (hantal) ahmaktır; İbn Abbâd dedi ki: o, kısa, aşağı sarkık olandır; burada Cevherî onu zikretti ve dedi ki: hemze ziyadedir; musannif onu hemze bahsinde aslî olduğuna göre zikretti; Ezherî iki sözden birini kesinleştirmedi; zira dedi ki: eğer hemze aslî ise kelime dörtlüdür; eğer aslî değilse üçlüdür; dedi ki: **والغرقئ** onun gibidir; musannif için daha önce geçti; onu kırmızıyla yazdı, Cevherî onu zikretmemiş olmak üzere; ve o gariptir.

**والثرط**: **الثلط** gibi; bir lügat yahut bir pelteklik; **الصحاح**’ta olduğu gibi.

**والثرط**: ahmaklıktır; ve **ثرط** eder, eğer iyi bir ahmaklıkla ahmaklaşırsa; bunu Sâgânî nakletti.

**والثرط**: ayakkabıcıların şirîsidir (tutkalıdır); bunu Cevherî, İbn Şümeyl’den nakletti; dedi ki: Ebû’l-Ğavs onu bilmedi.

Ve denilir: yer **ثرياطة** oldu, kesre ile; yani: çamurluk; İbn Abbâd’dan. Ve ondan, **ذرط** maddesinde “yer **ذرياطة** bir tanedir ve **ثرياطة** bir tanedir” gelecektir; yani bir tek çamur. Öyleyse düşün.

Ve adam **ثرنطى**, **حبركى** gibi; ve **مثرنط**; yani ağır (hantal).

Ve deve **يثريط**, **يهريق** gibi; eğer peş peşe bir dışkılama ile **ثلط** ederse; bunu Sâgânî, İbn Abbâd’dan nakletti.
