# ثرم (ث-ر-م) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%85
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%B1%D9%85

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ر - م
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%85/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والراء والميم معهما
ث م ر، ث ر م، ر ث م، م ر ث، ر م ث مستعملات
ثمر:
الثَّمَرُ: حَمْلُ الشَجَرِ.
والثَّمَرُ: أنواعُ المالِ، والوَلَدُ ثَمَرةُ القَلْبِ.
وأثْمَرَتِ الشجرةُ.
والعَقُلُ المُثمِرُ عَقْلُ المُسْلِمَ، والعَقْلُ العَقيمُ عَقلُ الكافِرِ.
وثَمَرُ اللهِ: مالُكَ.
والثامِرُ: نَوْرُ بَقلةٍ تُسَمَّى الحُمّاض، وهو أحمَر شديدُ الحُمْرة، قال:
من عَلَقٍ كثامِر الحُمّاضِ
وقد أَثْمَرَ السِّقاءُ إذا آن أن يَحْمَضَ، وسقاءٌ مُثمِرٌ.
يقال: الثامِرُ اسمٌ للثْمرَةِ، ومن أنشَدّ: كَثَمَرِ الحُمّاض عَنَى به الحَمْلَ.
وثَمَرْتُ للغَنَمِ أي خَبَطْتُ الشجَرَ لها ليَنْتَثِرَ الوَرَقُ.
ثرم:
وثَرَمت الرَّجُل فثَرِم، وثَرمْتُ ثَنِيَّتَه فانثَرمَتْ، والنَّعْت أَثرَمُ.
رثم:
ورَثَمتُ أَنْفَه، أي دقَقتُه.
والرَّثَمُ: بياض على أنْفِ الفَرَس، ورَثَمَ فهو أَرْثَمُ.
والرَّثْم: تخديش وشَقٌّ من طَرَف الأَنْف حتى يخرَجَ الدم فيَقْطُر، وهو كَسْرٌ من طَرَف مَنْسِمِ البعير، يقال: رَثَم مَنْسِمَة فسالَ منه الدَّمُ، قال ذو الرُّمّة.
تَثني النِّقابَ على عِرْنينِ أَرْنَبَةٍ		شَمَاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرثومُ
جَعَلَ لَطْخَ المِسكِ بالمارِنِ تشبيهاً بالدَّمِ.
مرث:
المَرْث: مَرْثُكَ الشَّيءَ تَمْرُثُه في ماءٍ شِبهَ دَواءٍ وغيرِه حتى يَتَفَرَّق فيه.
والصَّبيُّ يَمرُثُ أُمَّه، أي يَرضَعَها.
ويَمْرُثُ الكِسْرَةَ: يَمَصُّها ويَكدِمُها.
والمُراثةُ: ما بَقِيض في فِيه.
رمث:
الرِّمْثُ: ضَربٌ من الحَطَبٍ، وهو من المَراعي، وهي ضَروب كلها تُسَمَّى رِمثاً، والواحدة رِمْثَةٌ.
والغالبُ عليها عند العامَّةِ أَنَّها شَجَرةٌ تُشبهُ الغَضَى، ولكنّها يَنْبَسِطُ وَرَقُها، شَبيهٌ بالأُشنان.
والرَّماثةُ: الرَّمازة.
والرَّمَث: الطَّرْفُ في الماء وجمعه أرماث.
ويقال: الأرماثُ خَشَبٌ يُضَمُّ بعضُه الى بعضٍ، ثُمَّ يُرْكَبْ في البَحر، الواحد رَمَثٌ، قال جميل:
تَمَنَّيْتُ من حُبِّـي عُـلَـيَّةَ أنَّـنـا		على رَمَثٍ في الشَّرْم ليسَ لنا وَفرُ

##### Türkçe

باب **الثاء** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ث م ر**، **ث ر م**، **ر ث م**، **م ر ث**، **ر م ث** kullanımdadır

**ثمر**:
**الثَّمَرُ**: ağacın yükü (meyvesi).
Ve **الثَّمَرُ**: malın türleri; ve çocuk kalbin meyvesidir.
Ve ağaç meyve verdi.
Ve meyve veren akıl Müslümanın aklıdır; ve kısır akıl kâfirin aklıdır.
Ve **ثَمَرُ اللهِ**: senin malın.
Ve **الثامِرُ**: **الحُمّاض** denilen bir otun çiçeği; o, şiddetli kırmızı, çok kızarmış olandır; dedi ki:
من عَلَقٍ كثامِر الحُمّاضِ
Ve kırb (su tulumu) ekşime zamanı geldiğinde **السِّقاءُ** meyve verdi; ve meyve veren kırb.
Denir ki: **الثامِرُ** meyvenin adıdır; ve kim inşad ettiyse: **كَثَمَرِ الحُمّاض** onunla yükü (meyveyi) kastetti.
Ve **ثَمَرْتُ** koyunlar için; yani onlar için ağacı silkeledim ki yaprak dökülsün.

**ثرم**:
Ve adamı **ثَرَمتُ** da **ثَرِم** oldu; ve onun ön dişini **ثَرمْتُ** da kırıldı; ve niteleme **أَثرَمُ**dur.

**رثم**:
Ve burnunu **رَثَمتُ**; yani onu ezdim.
Ve **الرَّثَمُ**: atın burnu üzerinde beyazlık; ve **رَثَمَ** da o **أَرْثَمُ**dur.
Ve **الرَّثْم**: burnun ucundan kan çıkıp damlayıncaya kadar bir çizme ve yarma; ve o, devenin tırnağının ucundan bir kırmadır; denir ki: tırnağı **رَثَمَ** da ondan kan aktı; Zû’r-Rumme dedi:
تَثني النِّقابَ على عِرْنينِ أَرْنَبَةٍ		شَمَاءَ مارِنُها بالمِسْكِ مَرثومُ
Miskin burun üzerindeki sürülüşünü kana benzetme olarak yaptı.

**مرث**:
**المَرْث**: senin bir şeyi, ilaç benzeri bir suda ve başkasında, onda dağılıncaya kadar ovmandır.
Ve çocuk annesini **يَمرُثُ**; yani onu emer.
Ve lokmayı **يَمْرُثُ**: onu emer ve onu çiğner.
Ve **المُراثةُ**: ağzında kalan şeydir.

**رمث**:
**الرِّمْثُ**: odunun bir türü; ve o, otlaklardandır; hepsi türlerdir, **رِمثاً** diye adlandırılır; ve teki **رِمْثَةٌ**dir.
Ve avam yanında onun üzerine galip olan: onun **الغَضَى**ya benzeyen bir ağaç olduğudur; fakat onun yaprağı yayılır; **الأُشنان**a benzer.
Ve **الرَّماثةُ**: **الرَّمازة**.
Ve **الرَّمَث**: suda uç (kenar); çoğulu **أرماث**tır.
Ve denir ki: **الأرماثُ** birbirine eklenen ağaçtır; sonra denizde bindirilir; teki **رَمَثٌ**tur; Cemîl dedi:
تَمَنَّيْتُ من حُبِّـي عُـلَـيَّةَ أنَّـنـا		على رَمَثٍ في الشَّرْم ليسَ لنا وَفرُ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%85/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثَرَمُ، بالتحريك: سقوط الثَنِيَّةِ. تقول منه: ثَرِمَ الرجل بالكسر، فهو أَثْرَمُ. وثَرَمْتُهُ أنا بالفتح ثَرْماً، إذا ضرَبتَه على فيه فثَرِمَ. ويقال أيضاً: ثَرمْتُ ثَنِيَّتَهُ فانْثَرَمَتْ وأَثْرَمَهُ الله سبحانه، أي جعله أَثْرَمَ.

##### Türkçe

**الثَرَمُ**، harekeli olarak: **الثَنِيَّةِ**’nin düşmesi. Ondan şöyle denir: adam **ثَرِمَ** (kesre ile), o hâlde o **أَثْرَمُ**’dur. Ben onu **ثَرَمْتُهُ** (fetha ile) **ثَرْماً** (olarak), eğer onu ağzının üzerine vurursan da **فثَرِمَ** (olursa). Yine denir: **ثَرمْتُ ثَنِيَّتَهُ** da **فانْثَرَمَتْ**; ve Allah Teâlâ onu **أَثْرَمَهُ**; yani onu **أَثْرَمَ** kıldı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%85/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ث ر م
ثمر ، ثرم ، رثم ، مرث ، رمث : مستعملات .
مثر : ( مهمل ) .
ثمر : قال اللَّيْثُ : الثَّمَرُ : حَمْل الشَّجَرِ . والوَالدُ : ثَمَرَةُ القَلْبِ . والثَّمَر : أنْواع المَالِ .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : أَثْمر الشَّجَرُ : خَرج ثَمَرُه . وأَثْمر الزُّبْدُ : اجْتَمع .
وأَثْمَر الرَّجُلُ : كَثُر مالُه .
أبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ : أَثْمر الشَّجَرُ ، إذا طَلَع ثَمَرُه قبل أن يَنْضَج ؛ فهو مُثْمِر . والثامِرُ : ما نَضَج . وقد ثَمَر الثَّمَرُ يَثْمُر ، فهو ثامِر .
وقال الله تعالى : ( وَفَجَّرْنَا خِلَالَهُمَا نَهَراً ( ) وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ ) ( الكهف : 33 ، 34 ) .
قال الفَرّاء : حَدَّثني يَعْلَى ، عن ابن نُجَيح ، عن مُجاهد ، قال : ما كان في القُرآن من ( ثُمُرٍ ) فهو مال : وما كان من ( ثَمَر ) فهو الثِّمَار .
وأَخبرني المُنْذرِيّ ، عن الحُسين بن فَهم ، عن محمد بن سلام . قال : قال سلام أبو المُنْذِر القارىء في قوله ) وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ ) ( الكهف : 35 ) مفتوح : جمع : ثَمرَة ، ومن قرأ ( ثُمُر ) قال : من كُل المال . فأخبرت بذلك يونُسَ فلم يَقْبله ، كأنهما كانا عنده سواء .
قال : وسمعت أبا الهيثم يقول : ثَمرَة ، ثم ثَمرَ ، ثم ثُمُر ، جَمْع الجمع .
وقال : وبعضُهم يقول : ثمَرَة ، ثم ثمَرَ ، ثم ثِمَار ، ثم ثُمُر .
وقال اللَّيْثُ : العَقل المُثْمر : عَقْل المُسْلم ؛ والعَقْل العَقِيم : عَقْل الكافر .
ويقال : ثَمّر الله مالَك .
والثَّامِرُ : نَوْر الحُمّاضِ ، وهو أَحْمر ؛ وقال الرّاجز :
مِن عَلَقٍ كثامِرِ الحُمَّاضِ
ويُقال : هو اسْمٌ لِثَمرِه وحَمْله .
قلت : أراد به حُمْرَةَ ثمره عند إيناعِه ؛ كما قال :
كأنّما عُلِّقَ بالأَسْدانِ
يانعُ حُمَّاضٍ وأُرْجُوانِ
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : إذا أَدْرك اللَّبن لِيُمْخَض فظهَر عليه تَحَبُّبٌ وزُبْدٌ ، فهو المُثْمِر .
وقال ابن شُمَيل : هو الثَّمير ، وذلك إذا مُخض فرُئي على أمثال الحَصَف في الجِلْد ، ثم يجتمع فيصير زبْداً . وما دامت صِغاراً ، فهو ثَمِير . وقد ثمَّر السِّقاء ، وأَثْمر ، وإنّ لَبَنك لَحَسن الثَّمر ، وقد أَثْمَر مِخَاضُك .
قلت : وهي ثَميرة اللَّبن أيضاً .
ورُوي عن ابن عبّاس أنه أَخذ بِثَمرة لِسانه وقال : قُل خَيْراً تَغْنَم ، أو أَمْسك عن سُوء تَسْلَم .
قال شَمِرٌ : يُريد أنه أَخذ بِطرف لِسَانه .
وكذلك ثمرة السَّوْط : طَرَفه .
وفي حديث عُمر أنه دَقّ ثمرة السَّوْط حتى آضت له مِخْفَقةً .
والثَّمراء : جَمع ( الثَّمرة ) ، مثل : الشجراء ، جمع ( الشّجرة ) ؛ وقال أبو ذُؤيب يصف النّخْل :
تَظَلُّ على الثَّمراء منها جَوارسٌ
مَراضِيعُ صُهْبُ الرِّيش زُغْبٌ رقَابُها
وقيل : ( الثمراء ) في بيت أبي ذُؤَيب : اسم جَبَل . وقيل : شَجَرة بعَيْنها ثمرَ الثّمَرُ ، إذا نَضجَ . وأَثْمَر الشجر ؛ إذا طَلع ثمَرُه .
في قوله تعالى : ( وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ ) ( الكهف : 43 ) قال ابن عَرفة : أي ما ثُمِّر من مالٍ ؛ ومنه قوله تعالى : ( وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ ) ( الكهف : 35 ) .
فالثَّمَر : ما أَخْرجه الشجرُ .
والثُّمُرُ : المالُ .
ثرم : أبو زَيْد : أَثْرمْت الرَّجُلَ إثْرَاماً ، حتى ثَرِمَ ، إذا كسرت بَعض ثَنِيَّتِه .
ومثله : أَنْثَرتُ الكَبْشَ إنثاراً حتى نَثِر ، وأَعْوَرْتُ عَيْنه ؛ وأَعْضَبت الكَبْش حتى عَضب ، إذا كسَرْت قَرْنَه .
وقال اللَّيْثُ : الثّرْم : مَصدر ( الأثرم ) .
وقد ثَرَمْت الرَّجُل فَثرم .
وقد ثَرَّمْتُ ثَنِيَّته ، فانْثَرَمَتْ .
رثم : قال اللَّيْثُ : تقول العَرَبُ : رَثَمْت فاه رَثْماً ، إذا كَسره حتى تَقَطَّر منه الدَّمُ .
والرَّثْمَ : بياضٌ على أنْف الفَرَس ، وهو أَرْثَم ، وقد رَثِمَ .
قال : والرَّثْمُ : تَخْديشٌ وشَقٌّ من طرَف الأَنف حتى يَخْرج الدم فيَقْطر .
قال الرَّثْمُ : كَسْرٌ من طَرف مَنْسِم البَعير ؛ يقال : رَثِم مَنْسِمُه ، إذا دَمى وسال منه الدَّم ؛ وقال ذو الرُّمّة يَصف امْرأة :
ثَثْني النِّقابَ على عِرْنين أَرْنَبة
شَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْك مَرْثُوم
وقال الأصمعيّ : الرَّثْم ، أصله : الكَسر ، فشَبّه أَنْفها مُلَغَّماً بالطِّيب بأنفٍ مَكْسور مُتَلطِّخ بالدَّم .
وقال لَبِيد في المَنْسِم :
بِرَثِيمٍ مَعِرٍ دامِي الأظَلّ
مَنْسِم رَثِيم : أَدْمَتْه الحجارة . وحصًى رَثِيم ورَثمٌ ، إذا انكسر ؛ قال الطِّرِمّاح :
رَثيم الحَصَى مِن مَلْكِها المُتَوَضِّح
وقال أبو عُبيد ، في شِيَاتِ الفَرس : إذا كَان بجَحْفلة الفَرس العُلْيا بَيَاضٌ فهو أرْثَم ، وإن كان بالسُّفلى بياض فهو ألْمظ ، وهي الرُّثْمة ، واللُّمْظة .
وقلتُ : وكُل كَسْر : ثَرْمٌ ، ورَثْمٌ ، ورَتْمٌ ؛ وقال :
لأَصْبَح رَثْماً دُقَاق الحَصَى
مكان النبيّ من الكاتِبِ
مرث : قال اللَّيْثُ : المَرْثُ : مَرْسُك الشَّيء ثَمرتُه في ماءٍ وغَيره حتى يَتَفَرَّق فيه .
ثَعلب ، عن ابن الأعرابي : المَرْثُ : المَصُّ .
قال : والمَرْثةُ : مَصَّة الصَّبيّ ثدي أُمِّه مَصَّةً واحِدة .
وقد : مَرَث يَمْرُث مَرْثاً ، إذا مَصّ .
وقيل في حديث الزُّبَير : فكأنهم صِبْيانٌ يَمْرُثون سُخُبَهم ، مَرْتَ الصَّبيّ إذا عَضَّ بدُرْدُرِه .
وفي حديثٍ يُروى عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه أَتى السِّقاية فقال : اسْقوني ؛ فقال العبّاس : إنهم قد مَرَّثوه وأفْسَدُوه .
قال شَمِرٌ : معنى : ( مَرَّثوه ) أي وَضَّروه بأَيديهم الوَضِرة .
قال : ومَرَّثه ، ووضَّره ، واحد .
قال : وقال لي ابن جُعَيل الكَلْبيّ : يقال للصبيّ إذا أخذ ولد الشاة : لا تَمْرثه بيدك فلا تُرْضِعَه أُمُّه . أي لا توضِّره بلَطْخ يدك ، وذلك أن أُمّه إذا شَمَّت رائحة الوَضَر نَفَرت منه .
وقال المُفَضَّل الضَّبِّي : يُقال : أَدْرِك عَنَاقَك لا يُمَرِّثُوها .
قال : والتَّمْريث : أن يَمْسحها القومُ بأَيديهم وفيها غَمَرٌ فلا تَرأَمها أُمها من رِيح الغَمَر .
ومرَّثْتُه تَمْرِيثاً ، إذا فَتَّتَّه ؛ وأَنْشد :
قَرَاطِفُ اليُمْنَة لم تُمَرَّثِ
ثَعلب ، عن ابن الأعرابيّ : المَرْث :
الحِلْمُ .
ورَجُل مِمْرَثٌ : حَلِيم وَقور .
أبو عُبيد ، عن الأصمعي ، في باب المُبدل : مَرَث فلانٌ الخبز في الماء ، وَمَرَذَه .
وهكذا رواه لنا أبو بكر عن شَمِر ، بالتاء والذّال .
رمث : الرِّمْثُ ، واحدتها : رِمْثَة ، شَجَرةٌ مِن الحَمْض يَنْبَسطِ وَرَقُها مثل الأُشنان ، والإبلُ تُحَمِّض بها إذا شَبِعت مِن الخَلّة ومَلَّتْها .
أبو عُبَيد ، عن أبي زَيد : رَمِثَت الإبلُ تَرْمَثُ رَمَثاً ، إذا أكلت الرِّمْث فاشْتكت بُطُونَها .
وقال الكِسائيّ : يُقال : ناقة رَمِثة ، وإبلٌ رَماثَى .
والعَرب تَقُول : ما شجرةٌ أَعلَمَ لجَبَلٍ ، ولا أَضيْعَ لِسَابلة ، ولا أَبدنَ ولا أَرتَع مِن الرِّمْثَة .
قلت : وذلك أنّ الإبل إذا مَلّت الخَلّة اشْتهت الحَمْضَ ، فإن أصابت طَيِّب المَرْعَى ، مثل الرُّغْل والرِّمْث ، مَشَقت منها حاجَتها ، ثم عادت إلى الخَلّة فَحَسُن رَتعها واستَمرأَت رَعْيها ، وإن فَقدت الحَمْض ساء رَعيُها وهُزِلت .
وفي الحديث أن رجلاً أتَى النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : إنّا نَركب أَرماثاً لنا في البحر ولا ماءَ معنا ، أفَنَتوضّأ بماء البحر ؟ فقال : ( هو الطّهُور ماؤُه الحِلُّ مَيْتَتُه ) .
قال أبو عُبَيد : قال الأصْمعِيّ : الأرْماث : خَشَبٌ يُضَم بعضه إلى بَعْض ويُشَدّ ثم يُركب عليه ؛ يقال واحدها : رَمَث ؛ وأَنشد لأبي صَخر الهُذليّ :
تمَنَّيْتُ من حُبِّي عُلَيّة أَنَّنا
على رَمَثٍ في الشَّرْمِ لَيس لنا وَفْر
أخبرني المُنذريّ ، عن أبي الحَسن الطُّوسيّ ، عن الخَرّاز ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : الرَّمَثُ : الحَبْل المُنْتَكِثُ .
والرَّمَثُ : الحَلَبُ .
يُقال : رَمِّثَ ناقَتك ، أي أَبْقِ في ضَرْعها شَيْئاً .
والرَّمَث : الطَّوْف ، وهو هذا الخشب .
ورَوى سَلمة عن الفَرّاء ، قال : الرَّمْثُ : السَّرِقَة .
يُقال : رَمَث يَرْمِثُ : ورَمَث يَرْمُث رَمْثاً ، فيهما ، إذا سَرَق .
قال : والرَّمَث : الطّوْف .
والرَّمَثُ : ما يَبْقى في الضَّرْع من اللّبن .
وفي ( نوادر الأعراب ) : لفلان على فلانٍ رَمَثٌ ، أي مَزِيّة ؛ وكذلك : له عليه فَوْرٌ ، ومُهْلةٌ ، ونَفَلٌ .
ويُقال : رَمَّث فلانٌ على الأَرْبعين ، أي زاد .

##### Türkçe

ث ر م
**ثمر** ، **ثرم** ، **رثم** ، **مرث** ، **رمث** : kullanımdadırlar.
**مثر** : (ihmal edilmiş).
**ثمر** : **اللَّيْثُ** dedi: **الثَّمَرُ**: ağacın yükü (meyvesi). Ve **الوَالدُ**: kalbin meyvesidir. Ve **الثَّمَر**: malın türleridir.
**أبو عُبَيد** , **أبي زيد**’den: **أَثْمر** ağaç: meyvesi çıktı. Ve **أَثْمر** kaymak: toplandı.
Ve **أَثْمَر** adam: malı çoğaldı.
**أبو العبّاس** , **ابن الأعرابيّ**’den: **أَثْمر** ağaç, meyvesi olgunlaşmadan önce çıktığı zaman; o hâlde o **مُثْمِر**’dir. Ve **الثامِرُ**: olgunlaşmış olan şeydir. Ve gerçekten **ثَمَر** meyve **يَثْمُر**; o hâlde o **ثامِر**’dir.
Ve Allah Teâlâ dedi: ( **وَفَجَّرْنَا خِلَالَهُمَا نَهَراً** ( ) **وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ** ) (el-Kehf: 33, 34).
**الفَرّاء** dedi: Bana **يَعْلَى** haber verdi, **ابن نُجَيح**’ten, **مُجاهد**’den, dedi ki: Kur’ân’da ( **ثُمُرٍ** ) olan her şey maldır; ( **ثَمَر** ) olan her şey ise meyvelerdir.
Bana **المُنْذرِيّ** haber verdi, **الحُسين بن فَهم**’den, **محمد بن سلام**’dan. Dedi: **سلام أبو المُنْذِر القارىء** şu sözünde dedi: ( **وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ** ) (el-Kehf: 35) fetha ile: **ثَمرَة**’nin cem‘idir; ve ( **ثُمُر** ) okuyan dedi ki: bütün maldan. Bunu **يونُس**’a haber verdim de kabul etmedi; sanki ikisi onun yanında eşit idi.
Dedi: Ve **أبو الهيثم**’i şöyle derken işittim: **ثَمرَة** , sonra **ثَمرَ** , sonra **ثُمُر** , cem‘in cem‘idir.
Ve dedi: Bazıları der ki: **ثمَرَة** , sonra **ثمَرَ** , sonra **ثِمَار** , sonra **ثُمُر**.
**اللَّيْثُ** dedi: **العَقل المُثْمر**: Müslümanın aklıdır; ve **العَقْل العَقِيم**: kâfirin aklıdır.
Ve denir: Allah malını **ثَمّر** etsin.
Ve **الثَّامِرُ**: **الحُمّاضِ**’ın çiçeğidir; o kırmızıdır; ve recez söyleyen dedi ki:
مِن عَلَقٍ كثامِرِ الحُمَّاضِ
Ve denir: o, onun meyvesi ve yükü için bir isimdir.
Dedim: onunla, olgunlaşması sırasında meyvesinin kızıllığını kastetti; nitekim dedi ki:
كأنّما عُلِّقَ بالأَسْدانِ
يانعُ حُمَّاضٍ وأُرْجُوانِ
**أبو عُبيد** , **الأصمعي**’den: süt, yayık için olgunlaştığında da üzerinde tanelenme ve kaymak göründüğünde, o **المُثْمِر**’dir.
**ابن شُمَيل** dedi: o **الثَّمير**’dir; bu, çalkalandığında deride çakıl benzerleri üzerinde görüldüğü zaman, sonra toplanır da kaymak olur. Küçük kaldığı müddetçe o **ثَمِير**’dir. Ve gerçekten tulum **ثمَّر** etti, ve **أَثْمر** etti; ve senin sütün elbette güzel **الثَّمر**’dir; ve senin çalkalaman **أَثْمَر** etti.
Dedim: o, sütün **ثَميرة**’si de olur.
**ابن عبّاس**’tan rivayet edildi: dilinin **ثَمرة**’sini tuttu ve dedi: Hayır söyle, ganimet elde edersin; yahut kötülükten sus, selâmet bulursun.
**شَمِرٌ** dedi: onunla, dilinin ucunu tuttuğunu ister.
Ve aynı şekilde kırbacın **ثمرة**’si: ucudur.
**عُمر**’ün hadisinde: kırbacın **ثمرة**’sini dövdü, nihayet ona bir **مِخْفَقةً** oldu.
Ve **الثَّمراء**: ( **الثَّمرة** )’nin cem‘idir; tıpkı: **الشجراء** , ( **الشّجرة** )’nin cem‘i gibi; ve **أبو ذُؤيب** hurmayı vasfederek dedi:
تَظَلُّ على الثَّمراء منها جَوارسٌ
مَراضِيعُ صُهْبُ الرِّيش زُغْبٌ رقَابُها
Ve denildi: **الثمراء** , **أبي ذُؤَيب**’in beytinde: bir dağın adıdır. Ve denildi: belirli bir ağaçtır. **ثمر** meyve **الثّمَرُ** , olgunlaştığı zaman. Ve **أَثْمَر** ağaç; meyvesi çıktığı zaman.
Allah Teâlâ’nın şu sözünde: ( **وَأُحِيطَ بِثَمَرِهِ** ) (el-Kehf: 43) **ابن عَرفة** dedi: yani maldan **ثُمِّر** edilmiş olan; ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: ( **وَكَانَ لَهُ ثَمَرٌ** ) (el-Kehf: 35).
Öyleyse **الثَّمَر**: ağacın çıkardığı şeydir.
Ve **الثُّمُرُ**: maldır.

**ثرم** : **أبو زَيْد**: adamı **أَثْرمْت** **إثْرَاماً** ettim, ta ki **ثَرِمَ** oluncaya kadar; onun iki ön dişinin bir kısmını kırdığın zaman.
Ve onun benzeri: koçu **أَنْثَرتُ** **إنثاراً** ettim, ta ki **نَثِر** oluncaya kadar; ve gözünü **أَعْوَرْتُ** ettim; ve koçu **أَعْضَبت** ettim, ta ki **عَضب** oluncaya kadar; boynuzunu kırdüğün zaman.
**اللَّيْثُ** dedi: **الثّرْم**: ( **الأثرم** )’ın masdarıdır.
Ve gerçekten adamı **ثَرَمْت** de **فَثرم** oldu.
Ve gerçekten iki ön dişini **ثَرَّمْتُ** de **فانْثَرَمَتْ**.

**رثم** : **اللَّيْثُ** dedi: Araplar der: ağzını **رَثَمْت** **رَثْماً** ettim; onu kırdığın zaman, ta ki ondan kan damlayıncaya kadar.
Ve **الرَّثْمَ**: atın burnu üzerinde bir beyazlıktır; o **أَرْثَم**’dır; ve gerçekten **رَثِمَ**.
Dedi: ve **الرَّثْمُ**: burnun ucundan bir çizik ve yarıktır; ta ki kan çıkar da damlar.
Dedi: **الرَّثْمُ**: devenin tırnak ucundan bir kırmadır; denir: tırnağı **رَثِمَ**; kanadığı ve ondan kan aktığı zaman; ve **ذو الرُّمّة** bir kadını vasfederek dedi:
ثَثْني النِّقابَ على عِرْنين أَرْنَبة
شَمَّاءَ مارِنُها بالمِسْك مَرْثُوم
**الأصمعيّ** dedi: **الرَّثْم**’ün aslı: kırmadır; böylece onun, güzel koku ile kokulanmış burnunu, kanla bulaşmış kırık bir buruna benzetti.
**لَبِيد** tırnak hakkında dedi:
بِرَثِيمٍ مَعِرٍ دامِي الأظَلّ
**مَنْسِم رَثِيم**: taşlar onu kanattı. Ve **حصًى رَثِيم** ve **رَثمٌ**; kırıldığı zaman. **الطِّرِمّاح** dedi:
رَثيم الحَصَى مِن مَلْكِها المُتَوَضِّح
**أبو عُبيد** atın alâmetlerinde dedi: atın üst dudağında beyazlık olursa o **أرْثَم**’dır; alt dudağında beyazlık olursa o **ألْمظ**’dır; o da **الرُّثْمة** ve **اللُّمْظة**’dir.
Ve dedim: her kırma: **ثَرْمٌ** , **رَثْمٌ** , **رَتْمٌ**’dür; ve dedi ki:
لأَصْبَح رَثْماً دُقَاق الحَصَى
مكان النبيّ من الكاتِبِ

**مرث** : **اللَّيْثُ** dedi: **المَرْثُ**: bir şeyi su ve başkasında **ثَمرتُه** (ovup ezmen)dir; ta ki onun içinde dağılıp ayrışıncaya kadar.
**ثَعلب** , **ابن الأعرابي**’den: **المَرْثُ**: emmektir.
Dedi: ve **المَرْثةُ**: çocuğun annesinin memesini bir defa emmesidir.
Ve gerçekten: **مَرَث** **يَمْرُث** **مَرْثاً**; emdiği zaman.
Ve **الزُّبَير** hadisi hakkında denildi: sanki onlar, **سُخُبَهم**’i **يَمْرُثون** eden çocuklardır; çocuğun, azı dişiyle ısırdığı zaman **مَرْتَ** etmesi gibi.
Ve Peygamber’den (sallallahu aleyhi ve sellem) rivayet olunan bir hadiste: su dağıtım yerine geldi ve dedi: Bana su verin; **العبّاس** dedi ki: Onlar onu **مَرَّثوه** ettiler ve onu bozdular.
**شَمِرٌ** dedi: ( **مَرَّثوه** )’nun manası: onu, yağlı elleriyle kirlettiler.
Dedi: ve onu **مَرَّثه** etmek ile onu **وضَّره** etmek birdir.
Dedi: ve bana **ابن جُعَيل الكَلْبيّ** dedi ki: çocuğa, koyun yavrusunu tuttuğu zaman denir: onu elinle **تَمْرثه** etme ki annesi onu emzirmesin. Yani onu kirletme; elinin bulaşığıyla lekeleme. Çünkü annesi, bulaşık kokusunu kokladığı zaman ondan ürker.
**المُفَضَّل الضَّبِّي** dedi: denir: dişi keçini yetiştir, onu **يُمَرِّثُوها** etmesinler.
Dedi: ve **التَّمْريث**: topluluğun onu elleriyle sıvazlamasıdır; üzerinde **غَمَرٌ** varken; böylece annesi, **غَمَر** kokusundan dolayı ona şefkat edip dönmez.
Onu **مرَّثْتُه** **تَمْرِيثاً** ettim; onu ufalayıp parçaladığın zaman; ve şu beyit okundu:
قَرَاطِفُ اليُمْنَة لم تُمَرَّثِ
**ثَعلب** , **ابن الأعرابيّ**’den: **المَرْث**: hilmdir.
Ve **رَجُل مِمْرَثٌ**: yumuşak huylu, vakurdur.
**أبو عُبيد** , **الأصمعي**’den, بدل بابında: falan, ekmeği suda **مَرَث** etti, ve onu **مَرَذَه** etti.
Bunu bize **أبو بكر** , **شَمِر**’den, **التاء** ve **الذّال** ile böyle rivayet etti.

**رمث** : **الرِّمْثُ**; tekili: **رِمْثَة**; **الحَمْض**’dan bir ağaçtır; yaprağı **الأُشنان** gibi yayılır; develer, **الخَلّة**’den doyup ondan bıktıkları zaman onunla **تُحَمِّض** ederler.
**أبو عُبَيد** , **أبي زَيد**’den: develer **رَمِثَت** **تَرْمَثُ** **رَمَثاً**; **الرِّمْث**’i yedikleri zaman da karınları ağrıdığında.
**الكِسائيّ** dedi: denir: **ناقة رَمِثة** ve **إبلٌ رَماثَى**.
Ve Araplar der: bir dağa daha alâmetli, bir yolcuya daha kayıp, daha semiz ve daha çok otlayan hiçbir ağaç **الرِّمْثَة**’den değildir.
Dedim: bu, develer **الخَلّة**’den bıktıkları zaman **الحَمْض**’ı iştah etmelerindendir; eğer **الرُّغْل** ve **الرِّمْث** gibi otlağın iyisine rastlarlarsa, onlardan ihtiyaçlarını giderirler; sonra **الخَلّة**’ye dönerler de otlamaları güzel olur ve otlamalarını hazmederler; eğer **الحَمْض**’ı bulamazlarsa otlamaları kötüleşir ve zayıflarlar.
Hadiste: bir adam Peygamber’e (sallallahu aleyhi ve sellem) geldi ve dedi: Biz denizde bize ait **أَرماثاً**’lara bineriz ve yanımızda su yoktur; deniz suyuyla abdest alalım mı? O dedi: ( o, suyu temizleyicidir; ölüsü helâldir ).
**أبو عُبَيد** dedi: **الأصْمعِيّ** dedi: **الأرْماث**: odunlardır; bir kısmı bir kısmına bitiştirilir ve bağlanır, sonra onun üzerine binilir; tekiline **رَمَث** denir; ve **أبي صَخر الهُذليّ**’den şu beyit okundu:
تمَنَّيْتُ من حُبِّي عُلَيّة أَنَّنا
على رَمَثٍ في الشَّرْمِ لَيس لنا وَفْر
Bana **المُنذريّ** haber verdi, **أبي الحَسن الطُّوسيّ**’den, **الخَرّاز**’dan, **ابن الأعرابيّ**’den, dedi: **الرَّمَثُ**: çözülmüş iptir.
Ve **الرَّمَثُ**: sağım (sağılan süt).
Denir: deveni **رَمِّثَ** et; yani memesinin içinde bir şey bırak.
Ve **الرَّمَث**: sal (raft), ve o bu odundur.
**سَلمة** , **الفَرّاء**’dan rivayet etti, dedi: **الرَّمْثُ**: hırsızlıktır.
Denir: **رَمَث** **يَرْمِثُ**; ve **رَمَث** **يَرْمُث** **رَمْثاً**; ikisinde de; çaldığı zaman.
Dedi: ve **الرَّمَث**: saldır.
Ve **الرَّمَثُ**: memede sütten kalan şeydir.
( **نوادر الأعراب** )’da: falanın falan üzerinde bir **رَمَثٌ**’i vardır; yani bir üstünlük; ve aynı şekilde: onun üzerinde bir **فَوْرٌ** ve bir **مُهْلةٌ** ve bir **نَفَلٌ** vardır.
Ve denir: falan kırkın üzerine **رَمَّث** etti; yani arttırdı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%85/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الثاء والراء وما يثلثهما)
(ثرم) الثاء والراء والميم كلمةٌ واحدة يشتقّ منها، يقال ثَرَمْت الرّجلَ فَثَرِم، وثَرَمْت ثنيّته فانثرمت([1]). والثَّرْماء: ماءٌ لكِندة.
(ثرو/ي) الثاء والراء والحرف المعتلّ أصلٌ واحد، وهو الكَثْرة، وخلافُ اليُبْس.
قال الأصمعي: ثَرَا القومُ يَثْرُون، إذا كثُرُوا ونَمَوْا. وأَثْرَى القَومُ إذا كثُرَتْ أموالهُم. ثرا المالُ يَثْرُوا إذا كَثُر. وثَرَوْنا القومَ إذا كَثَرْناهُم، أي كُنّا أكثَرَ منهم. ويقال الذي بيني وبين فلانٍ مُثْرٍ، أي إنّه لم ينقَطِع. وأصل ذلك أنْ يقول لم يَيْبَس الثَّرَى بيني وبينَه. قال جرير:
فلا تُوبِسُوا بيني وبينكم الثَّرَى *** فإنَّ الذي بيني وبينكم مُثْرِي([2])قال أبو عبيدة: مِن أمثالهم في تخوُّفِ الرّجلِ هَجْرَ صاحبِه: "لا تُوبِس الثّرَى بيني وبينك" أي لا يُقْطع الأمرُ بيننا. والمال الثَّرِيّ الكثير. وفي حديث أمِّ زَرْع: "وأَرَاحَ عَلَيَّ نَعَماً ثَرِيّاً". ومنه سُمِّي الرجل ثَرْوَانَ، والمرأةُ ثَرْوَى ثم تصغّر ثُرَيّا. ويقال ثَرَّيْتُ التُّرْبةَ بلّلتُها. وثَرَّيْتُ الأقِط صببتُ عليه الماءَ ولتَتُّه. ويقال بَدَا ثَرَا الماءِ ([3]) من الفرس، إذا نَدِي بعرَقِه. قال طُفيل:
يُذَدْنَ ذِيادَ الخامساتِ وقد بَدَا *** ثَرَى الماءِ من أعطافها المتحلِّبِ([4])ويقال: التَقَى الثَّرَيانِ، وذلك أن يجيءَ المطرُ [فيرسَخَ([5])] في الأرض حتّى* يلتقي هو ونَدَى الأرض. ويقال أرْضٌ ثَرْياءُ، أي ذاتُ ثَرَىً. وقال الكسائيّ: ثَرِيتُ بفلانٍ فأنا ثَرٍ بِهِ، أي غنيٌّ عن النّاس به. وثَرَا اللهُ القومَ كَثَّرهم. والثّرَاء: كَثْرة المال. قال علقمة:
يُرِدْنَ ثَراءَ المالِ حيثُ علِمْنَه *** وشَرْخُ الشّبابِ عندهنَّ عجيبُ([6])(ثرب) الثاء والراء والباء كلمتان متبايِنَتا الأصل، لا فروع لهما. فالتثريب اللَّوم والأَخْذ على الذَّنب. قال الله تعالى: ﴿لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ اليَوْمَ﴾ [يوسف 92] فهذا أصلٌ واحد والآخر الثَّرْبُ، وهو شحمٌ قد غَشَّى الكَرِشَ والأمعاءَ رقيقٌ؛ والجمع ثُرُوب.
(ثرد) الثاء والراء والدال أصلٌ واحد، وهو فَتُّ الشيء، وما أشبهه. يقال ثَرَدْتُ الثَّريد أثْرُدُه. ويقال - وهو من هذا القياس- إنّ الثَّرَدَ تشققٌ في الشّفَتين. وجاء في الحديث في ذكر الذبيحة: "كُلّ ما أفْرَى الأوداجَ غيرَ مُثَرَّدٍ([7])"، وذلك أن لا تكونَ الحديدةُ حادّةً فيثرَّدَ موضِع الذَّبح، كما يتشقَّقُ الشيءُ ويتشَظَّى.
--------------ــــ
([1]) أي يقال في مطاوع الثلاثي ثرم وانثرم. ويقال أيضاً: انثرم مطاوعاً لأثرمته إثراما.
([2]) البيت في ديوانه 277 والمجمل واللسان (ثرى).
([3]) في الأصل: "بداء ثراء المال"، صوابه في المجمل واللسان (18: 120).
([4]) البيت في ديوانه 12 والمجمل واللسان (18: 120). وقبله:
على كل منشق نساها طمرة *** ومنجرد كأنه تيس حلب
 ([5]) التكملة من المجمل واللسان.
([6]) البيت في ديوانه 132 والمفضليات (3: 192) واللسان (18: 119).
([7]) انظر الكلام على رواية الحديث في اللسان (4: 72).

ـ

##### Türkçe

(ثاء ile راء ve onları üçleyen şeyin bâbı)
(**ثرم**) **الثاء** ve **الراء** ve **الميم** tek bir kelimedir; ondan türetilir. Denir ki: “Bir adamı **ثَرَمْتُ**; o da **ثَرِم** oldu”; ve “Onun ön dişini **ثَرَمْتُ**; o da **انثرمت** oldu([1]).” Ve **الثَّرْماء**: **كِندة**’ye ait bir sudur.

(**ثرو/ي**) **الثاء** ve **الراء** ve illetli harf tek bir asıldır; o da çokluktur ve kuruluğun zıddıdır.
**الأصمعي** dedi: **ثَرَا** kavim **يَثْرُون**; çoğaldıkları ve büyüdükleri zaman. Ve kavim **أَثْرَى**; malları çoğaldığı zaman. Mal **ثرا** **يَثْرُوا**; çoğaldığı zaman. Ve “Kavmi **ثَرَوْنا**”; onları çoğalttığımız zaman; yani onlardan daha çok idik. Ve denir ki: “Benimle falan arasındaki şey **مُثْرٍ**”; yani o kopmamıştır. Bunun aslı, “Benimle onun arasındaki **الثَّرَى** kurumadı” demendir. **جرير** dedi:
“Öyleyse benimle sizin aranızdaki **الثَّرَى**’yı kurutmayın *** çünkü benimle sizin aranızdaki şey **مُثْرِي**’dir([2])”
**أبو عبيدة** dedi: Onların, kişinin arkadaşının onu terk etmesinden sakınması hususunda darbımesellerinden: “Benimle senin arandaki **الثّرَى**’yı kurutma”; yani aramızdaki iş kesilmesin. Ve **الثَّرِيّ** mal: çok olan. Ve **أمِّ زَرْع** hadîsinde: “Ve üzerime **نَعَماً ثَرِيّاً** rahatlattı.” Ve ondan dolayı erkeğe **ثَرْوَانَ** adı verildi; kadına **ثَرْوَى**; sonra küçültülür: **ثُرَيّا**. Ve denir: “Toprağı **ثَرَّيْتُ**”; onu ıslattım. Ve “**الأقِط**’ı **ثَرَّيْتُ**”; üzerine su döktüm ve onu yoğurdum. Ve denir: Attan “Suyun **ثَرَا**’sı belirdi([3])”; teriyle nemlendiği zaman. **طُفيل** dedi:
“Beşincileri sürüp uzaklaştırılırlar; hâlbuki belirmiştir *** onun sağrılarından sağılmış olanın suyu **ثَرَى**’sı([4])”
Ve denir: “İki **الثَّرَيانِ** buluştu”; bu, yağmurun gelip toprağa [yerleşmesi([5])] ve o ile toprağın neminin buluşmasına kadar (sürmesidir). Ve denir: “**ثَرْياءُ** bir yer”; yani **ثَرَى** sahibi. Ve **الكسائيّ** dedi: “Falan ile **ثَرِيتُ**; ben de onunla **ثَرٍ**’yim”; yani onunla insanlardan müstağniyim. Ve “Allah kavmi **ثَرَا**”; onları çoğalttı. Ve **الثّرَاء**: malın çokluğu. **علقمة** dedi:
“Malın **ثَراء**’sını isterler, onu nerede bildilerse *** ve gençliğin başlangıcı onların yanında şaşırtıcıdır([6])”

(**ثرب**) **الثاء** ve **الراء** ve **الباء** asıl bakımından birbirinden ayrı iki kelimedir; ikisinin de dalları yoktur. **التثريب** ise kınama ve günah üzerine alma(dır). Allah تعالى dedi: ﴿Bugün üzerinize **تَثْرِيبَ** yoktur﴾ [Yusuf 92]. Bu tek bir asıldır. Diğeri ise **الثَّرْب**’tur; o, işkembeyi ve bağırsakları kaplamış ince bir yağdır; çoğulu **ثُرُوب**.

(**ثرد**) **الثاء** ve **الراء** ve **الدال** tek bir asıldır; o da şeyin ufalanmasıdır ve ona benzeyen şeydir. Denir: “**الثَّريد**’i **ثَرَدْتُ**; onu **أثْرُدُه**.” Ve denir —ki bu kıyastandır—: **الثَّرَد** dudaklarda bir çatlamadır. Ve kesilmiş hayvanın zikrinde hadiste geldi: “Damarları yaran her şey (olur), **مُثَرَّدٍ** olmayan([7])”; bu, demirin keskin olmaması ve boğazlama yerini **يثرَّدَ** etmesi (ufalayıp parçalatması)dır; tıpkı şeyin çatlayıp parçalanması gibi.

--------------ــــ
([1]) Yani üçlü **ثرم**’ün mutâvi‘inde **انثرم** denir. Ayrıca denir: **انثرم**; **أثرمته**’nin **إثراما** olarak mutâvi‘i.
([2]) Beyit, divanında 277’de ve **المجمل** ile **اللسان**’da (**ثرى**).
([3]) Asılda: “**بداء ثراء المال**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’da (18: 120).
([4]) Beyit, divanında 12’de ve **المجمل** ile **اللسان**’da (18: 120). Ondan önce:
“Her bir yarık burunlu üzerinde, onu unutan bir **طمرة** *** ve sanki süt sağma tekesi gibi bir **منجرد**”
([5]) Tamamlama **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([6]) Beyit, divanında 132’de ve **المفضليات** (3: 192) ile **اللسان** (18: 119)’da.
([7]) Hadisin rivayeti üzerine söz için **اللسان** (4: 72)’ye bak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%85/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ر م
رجل أثرم وامرأة ثرماء وبه ثرم وهو سقوط الثنية‏.‏
وثرمت الرجل وأثرمته فثرم وثرمت ثنيته فثرمت وانثرمت‏.‏

##### Türkçe

ث ر م
**رجل أثرم**: ön dişi düşmüş adam; **وامرأة ثرماء**: ön dişi düşmüş kadın; **وبه ثرم**: onda ön diş düşüklüğü vardır; ve o, **سقوط الثنية**’dir.
**وثرمت الرجل وأثرمته**: adamın ön dişini düşürdüm ve onu ön dişi düşmüş yaptım; **فثرم**: böylece ön dişi düştü; **وثرمت ثنيته**: onun ön dişini düşürdüm; **فثرمت وانثرمت**: böylece düştü ve düştü.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%85/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّرَمُ، بالتحريك: انكِسارُ
السِّنِّ من أَصلها، وقيل: هو انكِسار سِنٍّ من الأَسْنان المقدَّمة مثل الثَّنايا والرَّباعِيات، وقيل: انكِسار الثَّنِيَّة خاصَّة، ثَرِمَ، بالكسر، ثَرَماً وهو أَثْرَمُ والأُنْثَى ثَرْماء. وثَرَمه، بالفتح، يَثْرِمه ثرْماً
إِذا ضربه على فِيه فَثَرِمَ، وأَثْرَمَه فانْثَرَمَ. وثَرَمْتُ ثَنِيَّته فانْثَرَمَتْ، وأَثْرَمَه الله أَي جعله أَثْرَم. أَبو زيد: أَثْرَمت الرجل إِثْراماً حتى ثَرِمَ إِذا كَسرت بعض ثَنيَّته. قال: ومثله أَنْثَرْت الكَبْش حتى نَتِر
(* قوله «ومثله انثرث الكبش حتى نتر إلخ» هكذا في
الأصل وشرح القاموس) وأَعْوَرْت عينَه، وأَعْضَبْت الكَبْشَ حتى عَضِب إِذا كسرْت قَرْنه. والثَّرْم: مصدر الأثْرَم، وقد ثرَمْت الرجل فثَرِم، وثَرمْت ثَنِيَّته فانْثَرَمَتْ. قال أَبو منصور: وكلُّ كسر ثَرْمٌ ورَثْم ورَتْم. وفي الحديث: أَنه نهى أَن يُضَحَّى بالثَّرْماء؛ الثَّرَمُ: سقوط الثَّنِيَّة من الأَسْنان، وقيل: الثنيَّة والرَّباعيَة، وقيل: هو أَن تُقْلَع السنُّ من أَصلها مطلقاً، وإِنما نَهى عنها لنُقْصان أَكلها. ومنه الحديث في صفة فِرْعَون: أَنه كان أَثْرَم.
والأَثْرَمُ من أَجزاء العَروض: ما اجتمع فيه القَبْض والخَرْمُ، يكون ذلك في الطَّويل والمتَقارَب، شبِّه بالأَثْرَم من الناس. والأَثْرَمان: الليلُ والنهارُ. والأَثْرَمان: الدَّهْر والموْت؛ وأَنشد ثعلب: ولمَّارأَيتُك تَنْسى الذِّمام،
ولا قَدْرَ عندك للمُعْدِمِ،
وتَجْفُو الشَّريف إِذا ما أَخَلَّ،
وتُدْني الدَّنيَّ على الِّرْهَمِ،
وهَبْتُ إِخاءَك للأَعْمَيَيَنْ،
وللأَثْرَمَيْنِ ولم أَظْلِمِ
الأَعْمَيان: السَّيلُ والنار. وأَخَلَّ: احتاج، والخَلَّةُ الحاجة. والثَّرْمانُ: نَبْت، وهو فيما ذكَر أَبو حنيفة عن بعض الأَعراب شجَر لا ورَق له، ينبُت نبات الحُرُض من غير ورَق، وإِذا غُمِزَ انْثَمأَ كما يَنْثمِئٌ الحَمْضُ. وهو كثير الماء وهو حامِضٌ عَفِصٌ تَرْعاه الإِبِل والغنم وهو أَخْضَر، ونَباته في أَرُومةٍ، والشِّتاءُ يُبِيدُه، ولا خَشَبَ له إِنما هو مَرْعىً فقط.
والثَّرْماء: ماء لكِنْدةَ معروف. وثَرَم: اسم ثنية تُقابِل موضعاً يقال له الوَشْم، وهو مذكور في موضعه؛ قال:
والوَشْم قد خَرَجَتْ منه، وقابَلَها
من الثَّنايا التي لم أَقْلِها ثَرَمُ

##### Türkçe

**الثَّرَمُ**، harekeli olarak: dişin aslından kırılmasıdır; ve denildi: o, **الثَّنايا** ve **الرَّباعِيات** gibi öndeki dişlerden bir dişin kırılmasıdır; ve denildi: özellikle **الثَّنِيَّة**’nin kırılmasıdır. **ثَرِمَ**، kesre ile, **ثَرَماً** (olur); o **أَثْرَمُ**’dur, dişisi **ثَرْماء**’dır. Ve **ثَرَمه**، fetha ile, **يَثْرِمه ثرْماً**: ağzına vurduğunda, böylece **فَثَرِمَ** (kırıldı) ise; ve **أَثْرَمَه** de (böyledir), böylece **فانْثَرَمَ**. Ve “**ثَرَمْتُ ثَنِيَّته**” (onun **ثَنِيَّة**’sini kırdım), böylece **فانْثَرَمَتْ**; ve “**أَثْرَمَه الله**” yani onu **أَثْرَم** kıldı. Ebû Zeyd: “**أَثْرَمت الرجل إِثْراماً حتى ثَرِمَ**” (adamı, **ثَرِمَ** oluncaya kadar **إِثْراماً** ile **أَثْرَمت** ettim) der; onun **ثَنيَّته**’nin bir kısmını kırdığında. Dedi: bunun benzeri “**أَنْثَرْت الكَبْش حتى نَتِر**”.

(* “**ومثله انثرث الكبش حتى نتر إلخ**” sözü: aslında ve Kāmûs şerhinde böyledir.) Ve “**أَعْوَرْت عينَه**” (gözünü tek gözlü yaptım), ve “**أَعْضَبْت الكَبْشَ حتى عَضِب**” (koçu, **عَضِب** oluncaya kadar **أَعْضَبْت** ettim): boynuzunu kırdığında. Ve **الثَّرْم**: **الأثْرَم**’ın masdarıdır; ve “**ثرَمْت الرجل فثَرِم**” (adamı kırdım, böylece **ثَرِم** oldu), ve “**ثَرمْت ثَنِيَّته فانْثَرَمَتْ**” (onun **ثَنِيَّة**’sini kırdım, böylece **انْثَرَمَتْ**). Ebû Mansûr dedi: her kırılma **ثَرْمٌ** ve **رَثْم** ve **رَتْم**’dur. Hadiste: **الثَّرْماء** ile kurban kesilmesini yasakladı; **الثَّرَمُ**: dişlerden **الثَّنِيَّة**’nin düşmesidir; ve denildi: **الثنيَّة** ve **الرَّباعيَة** (dir); ve denildi: dişin aslından sökülmesi mutlak olarak odur; onu ancak yemesinin eksikliği sebebiyle yasakladı. Ondandır: Firavun’un sıfatı hakkında hadiste: onun **أَثْرَم** olduğu.

Ve **الأَثْرَمُ** arûz cüzlerinden: kendisinde **القَبْض** ve **الخَرْمُ**’un bir araya geldiği şeydir; bu, **الطَّويل** ve **المتَقارَب**’da olur; insanlardan **الأَثْرَم**’a benzetildi. Ve **الأَثْرَمان**: gece ve gündüzdür. Ve **الأَثْرَمان**: **الدَّهْر** ve **الموْت**tur; ve Sa‘leb inşâd etti:

ولمَّارأَيتُك تَنْسى الذِّمام،
ولا قَدْرَ عندك للمُعْدِمِ،
وتَجْفُو الشَّريف إِذا ما أَخَلَّ،
وتُدْني الدَّنيَّ على الِّرْهَمِ،
وهَبْتُ إِخاءَك للأَعْمَيَيَنْ،
وللأَثْرَمَيْنِ ولم أَظْلِمِ

**الأَعْمَيان**: sel ve ateştir. Ve **أَخَلَّ**: muhtaç oldu; ve **الخَلَّةُ** ihtiyaçtır.

Ve **الثَّرْمانُ**: bir bitkidir; Ebû Hanîfe’nin bazı bedevîlerden naklettiğine göre, yaprağı olmayan bir ağaçtır; yapraksız olarak **الحُرُض** bitkisi gibi biter; ve sıkıldığında, **الحَمْضُ**’un **يَنْثمِئٌ** oluşu gibi **انْثَمأَ** eder. Ve o çok sulu olup ekşi ve buruk (**حامِضٌ عَفِصٌ**)tur; develer ve koyunlar onu otlar; ve o yeşildir; ve bitmesi bir kök üzerinde (**أَرُومةٍ**)dir; kış onu yok eder; ve onun odunu yoktur; ancak o sadece bir mer‘adır.

Ve **الثَّرْماء**: Kindelilere ait bilinen bir sudur. Ve **ثَرَم**: **الوَشْم** denilen bir yerin karşısına gelen bir geçidin adıdır; o, yerinde zikredilmiştir; dedi:

والوَشْم قد خَرَجَتْ منه، وقابَلَها
من الثَّنايا التي لم أَقْلِها ثَرَمُ

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%85/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

* | | ( الثَّرَمُ : مُحَرَّكَةً : انْكِسارُ السِّنِّ من | أَصْلِها ، أو ) انْكِسارُ ( سِنٍّ من ) | الأَسْنانِ المُقَدّمة مثل ( الثِّنايا | والرَّباعِيات ، أو خاصٌّ بالثَّنِيَّةِ ) ، | وعليه اقتصر الجوهريُّ ، يقال : | ( ثَرِمَ ) الرجلُ ، ( كَفَرِحَ ، فهو أَثْرَمُ ، | وهي ثَرْماءُ ) . ومنه الحديثُ في صفة | فِرْعَوْنَ أنّه كان أَثْرَمَ . وفي | الحديث : ( ( نَهَى أَنْ يُضَحَّى | بالثَّرْماءِ ) ) أي : لنُقْصانِ أَكْلِها . | | ( وَثَرَمَهُ يَثْرِمُهُ ) ثَرْمًا : ضَرَبَه على فِيهِ | فَثَرِمَ ، كَفَرِح . | | ( وأَثْرَمَهُ ) اللَّهُ : جعله أَثْرَمَ . وقال | أبو زيد : أَثْرَمْتُ الرجلَ إِثْرامًا حتَّى | ثَرِمَ : إذا كَسَرْتَ بَعْضَ ثنِيَّتِهِ ، ومثله | أَنْتَرْتُ الكَبْشَ حتى نَتِرَ ، وَأَعْوَرْتُ | عيْنَه حتى عَوِر ، وأَعْضَبْتُ الكَبْشَ |

| حتَّى عَضِبَ : إذا كَسَرْتَ قَرْنَه ، | ( فانْثَرَمَ ) مُطاوعٌ لهما . | | ( و ) من المجاز : ( الأَثْرَمُ في | العَرُوضِ : ما اجْتَمَعَ فيه القَبْضُ | | والخَرْمُ ) يكونُ ذلك في الطَّوِيل | والمُتَقارَب ، شُبِّهَ بالأَثْرَم من الناسِ ، | ( أو هو فَعُولُ يُخْرَمُ فَيَبْقَى : عُولُ ) . | | ( والأَثْرَمان : اللَّيْلُ والنَّهارُ ) ، وأنشد | ثَعْلَب : | % ( ولمَّا رَأَيْتُك تَنْسَى الذِّمام % | ولا قَدر عِنْدَكَ للمُعْدِمِ ) % | % ( وَهَبْتُ إِخاءَكَ للأَعْمَيَيْنِ % | وللأَثْرَمَيْنِ ولم أَظْلِمِ ) % | | الأَعْميان : السَّيْلُ واللَّيْلُ . | | ( والثَّرْمانُ ) ، بالفتح : ( شَجَرٌ | كالحُرْضِ ) ، كذا في النُّسخ وهو | تَصْحِيفٌ ، والذي في كتاب النَّباتِ | لأبي حنيفة فيما ذَكَرَه عن بَعْض | الأَعْرابِ أَنَّهُ شَجَرٌ لا وَرَقَ له يَنْبُت | | مَنابِتَ الخُوص من غير وَرَقٍ ، وهو | كثير الماءِ ( حامِضٌ ) عَفِصٌ ( تَرْعاهُ | الإِبِلُ والغَنَمُ ) ، وهو أَخْضَرُ ولا | خَشَبَ لَهُ ، وهو مَرْعًى فقط . | | ( وَثَرَمٌ ، مُحَرّكَةً : جَبَلٌ باليَمامَةِ ) فيه | ثَنِيَّةٌ تُقابِل وَشمًا ، قال الشاعر : | % ( والوَشْمُ قد خَرَجَتْ منه وقابَلَها % | من الثَّنايَا التي لم أَقْلِها ثَرَمُ ) % | | ( و ) ثَرامٌ ، ( كَسحابٍ : ثَنِيَّةٌ باليَمَنِ ) | في جَبَلٍ . | | ( وَثَرَمَةُ ، مُحَرَّكَةً : د ، بجَزِيرَة | صِقِلِّيَةَ ) . | | [ ] وَمِمّا يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : | الأَثْرَمان : الدَّهْرُ والمَوْتُ ، وبه | فُسّر ما أَنْشَدَه ثعلبٌ أيضًا . | | والثرْماءُ : ماءٌ لِكِنْدَةَ معروفٌ . |

##### Türkçe

* | | ( **الثَّرَمُ** : harekeli olarak: dişin kökünden kırılmasıdır; yahut ) ( ön dişlerden bir dişin ) kırılmasıdır; meselâ ( **الثِّنايا** ve **الرَّباعِيات** gibi; yahut yalnızca **الثَّنِيَّةِ**ye mahsustur ); Cevherî bununla yetinmiştir; denir ki: ( **ثَرِمَ** ) adam, ( **كَفَرِحَ** , o hâlde o **أَثْرَمُ**dur, | ve o (kadın) **ثَرْماءُ**dur ). Bundan, Firavun’un vasfı hakkında hadîs: onun **أَثْرَمَ** olduğu. Ve hadîste: ( ( **نَهَى أَنْ يُضَحَّى بالثَّرْماءِ** ) ) yani: yemesinin eksikliği sebebiyle. | | ( **وَثَرَمَهُ يَثْرِمُهُ** ) **ثَرْمًا**: onu ağzına vurdu da o (dişi) kırıldı, **كَفَرِح**. | | ( **وأَثْرَمَهُ** ) Allah: onu **أَثْرَمَ** kıldı. Ebû Zeyd dedi ki: **أَثْرَمْتُ** adamı **إِثْرامًا** ta ki **ثَرِمَ** oluncaya kadar: eğer onun **ثنِيَّتِهِ**nin bir kısmını kırarsan; bunun benzeri: **أَنْتَرْتُ** koçu ta ki **نَتِرَ** oluncaya kadar, ve **أَعْوَرْتُ** gözünü ta ki **عَوِر** oluncaya kadar, ve **أَعْضَبْتُ** koçu |

| ta ki **عَضِبَ** oluncaya kadar: eğer boynuzunu kırarsan; ( **فانْثَرَمَ** ) ikisine de mutâvi‘dir. | | ( ve ) mecazdan: ( arûzda **الأَثْرَمُ**: kendisinde **القَبْضُ** | | ve **الخَرْمُ**un birleştiği şeydir ); bu, **الطَّوِيل** ve **المُتَقارَب**da olur; insanlardan **الأَثْرَم**a benzetilmiştir; ( yahut o, **فَعُولُ**dur; **يُخْرَمُ** da kalır: **عُولُ** ). | | ( **والأَثْرَمان : اللَّيْلُ والنَّهارُ** ), ve Sa‘leb inşâd etti: | % ( ولمَّا رَأَيْتُك تَنْسَى الذِّمام % | ولا قَدر عِنْدَكَ للمُعْدِمِ ) % | % ( وَهَبْتُ إِخاءَكَ للأَعْمَيَيْنِ % | وللأَثْرَمَيْنِ ولم أَظْلِمِ ) % | | **الأَعْميان**: sel ve gecedir. | | ( **والثَّرْمانُ** ), fetih ile: ( **شَجَرٌ كالحُرْضِ** ), nüshalarda böyle; o bir tashîftir; ve Ebû Hanîfe’nin Kitâbü’n-Nebât’ında, bazı a‘râbîlerden zikrettiğine göre: yaprağı olmayan bir ağaçtır; yapraksız olarak hurma yaprağı saplarının bittiği yerler gibi biter; | | suyu çoktur ( ekşidir ) buruk ( develer ve koyunlar onu otlar ); yeşildir ve odunu yoktur; yalnızca mer‘âdır. | | ( **وَثَرَمٌ** , harekeli olarak: Yemâme’de bir dağdır ) onda, Veşm’e karşılık gelen bir **ثَنِيَّةٌ** vardır; şair dedi ki: | % ( والوَشْمُ قد خَرَجَتْ منه وقابَلَها % | من الثَّنايَا التي لم أَقْلِها ثَرَمُ ) % | | ( ve ) **ثَرامٌ** , ( **كَسحابٍ** : Yemen’de bir **ثَنِيَّةٌ**dir ) bir dağdadır. | | ( **وَثَرَمَةُ** , harekeli olarak: **د** , Sicilya adasında ). | | [ ] Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: | **الأَثْرَمان**: dehr ve ölümdür; Sa‘leb’in yine inşâd ettiğini bununla tefsir ettiler. | | Ve **الثرْماءُ**: Kindelilere ait, bilinen bir sudur. |

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%85/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَرِمَ
1 ثَرِمَ ثرم , (T, S, M, Msb, K,) aor. ثَرَمَ , (Msb, K,) inf. n. ثَرَمٌ, (T, S, M, Msb,) He (a man, T, S, Msb) had one of his central incisors broken: (AZ, T, Msb:) or he had a central incisor fallen out: (S:) or he had a tooth broken out entirely; (M, K;) or one of his fore teeth, such as the central incisors and the teeth between the central incisors and the canine teeth; (M, K; *) or, peculiarly, a central incisor: as also ↓ انثرم. (M, K.) -A2- ثَرَمَهُ, (T, S, M, Msb, K,) aor. ثَرِمَ , (M, K,) or ثَرُمَ , (Msb,) inf. n. ثَرْمٌ; (S, M, Msb;) and ↓ اثرمهُ; (T, M, K;) He (a man, T, S, Msb) broke one of his central incisors: (T, Msb:) or rendered him أَثْرَم: (M, K:) or the former, he struck him on his mouth, so that one of his central incisors fell out: and ↓ the latter, He (God) rendered him أَثْرَم. (S.) And ثَرَمْتُ ثَنِيَّتَهُ I broke his central incisor. (T, S.)

4 أَثْرَمَ see 1, in two places.

7 اـِنْثَرَمَ see 1. ― -b2- Also انثرمت ثَنِيَّتُهُ His central incisor became broken. (T, S, Msb.)

أَثْرَمُ
أَثْرَمُ ذ , applied to a man, Having one of his central incisors broken: (T, Msb:) or having a central incisor fallen out, (S, and Ham p. 613,) so as to have a gap between two of his teeth: (Ham ib.:) or having a tooth broken out entirely; (M, K;) or one of his fore teeth, such as the central incisors and the teeth between the central incisors and the canine teeth; (M, K; *) or, peculiarly, a central incisor: (M, K:) fem. ثَرْمَآءُ: (M, Msb, K:) pl. ثُرْمٌ. (Msb.) ― -b2- الأَثْرَمَانِ (assumed tropical:) Night and day: (M, K:) and (assumed tropical:) time, or fortune, and death. (TA.)

##### Türkçe

ثَرِمَ
1 **ثَرِمَ** ثرم , (T, S, M, Msb, K,) muzâri‘ı **ثَرَمَ** , (Msb, K,) mastar ismi **ثَرَمٌ**, (T, S, M, Msb,) O (bir adam, T, S, Msb) ön kesici dişlerinden birini kırmış oldu: (AZ, T, Msb:) yahut bir ön kesici dişi düşmüş oldu: (S:) yahut bir dişi bütünüyle kopup çıkmış oldu; (M, K;) yahut ön dişlerinden biri; meselâ ön kesici dişler ve ön kesici dişlerle köpek dişleri arasındaki dişler; (M, K; *) yahut, hususen, bir ön kesici diş: bunun gibi ↓ **انثرم**. (M, K.) -A2- **ثَرَمَهُ**, (T, S, M, Msb, K,) muzâri‘ı **ثَرِمَ** , (M, K,) yahut **ثَرُمَ** , (Msb,) mastar ismi **ثَرْمٌ**; (S, M, Msb;) ve ↓ **اثرمهُ**; (T, M, K;) O (bir adam, T, S, Msb) onun ön kesici dişlerinden birini kırdı: (T, Msb:) yahut onu **أَثْرَم** kıldı: (M, K:) yahut birincisi: onun ağzına vurdu da ön kesici dişlerinden biri düştü: ve ↓ ikincisi: O (Allah) onu **أَثْرَم** kıldı. (S.) Ve **ثَرَمْتُ ثَنِيَّتَهُ** Onun ön kesici dişini kırdım. (T, S.)

4 **أَثْرَمَ** 1’e bak, iki yerde.

7 **اـِنْثَرَمَ** 1’e bak. ― -b2- Ayrıca **انثرمت ثَنِيَّتُهُ** Onun ön kesici dişi kırık hâle geldi. (T, S, Msb.)

**أَثْرَمُ**
**أَثْرَمُ** ذ , bir adama nispetle, Ön kesici dişlerinden biri kırık olan: (T, Msb:) yahut bir ön kesici dişi düşmüş olan, (S, ve Ham s. 613,) öyle ki iki dişi arasında bir boşluk bulunur: (Ham ib.:) yahut bir dişi bütünüyle kopup çıkmış olan; (M, K;) yahut ön dişlerinden biri; meselâ ön kesici dişler ve ön kesici dişlerle köpek dişleri arasındaki dişler; (M, K; *) yahut, hususen, bir ön kesici diş: (M, K:) müennesi **ثَرْمَآءُ**: (M, Msb, K:) çoğulu **ثُرْمٌ**. (Msb.) ― -b2- **الأَثْرَمَانِ** (mecazî olduğu varsayılan:) Gece ve gündüz: (M, K:) ve (mecazî olduğu varsayılan:) zaman, yahut talih, ve ölüm. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%85/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَرَمَ
ثَرَمَ I ( n. ac. ثَرْم 1 ),
a.  Pulled out or broke the teeth of.

ثَرِمَ
ثَرِمَ A ( n. ac. ثَرَم 4 ),
a.  Lost his front-teeth.

أَثْرَمَ
أَثْرَمَ IV ,
a.  see I (a) .

ثِرْمَوْمِتَر
ثِرْمَوْمِتَر G. ,
a.  Thermometer.

##### Türkçe

ثَرَمَ
ثَرَمَ I (mast. isim **ثَرْم** 1),
a. Onun dişlerini çekip çıkardı veya kırdı.

ثَرِمَ
ثَرِمَ A (mast. isim **ثَرَم** 4),
a. Ön dişlerini kaybetti.

أَثْرَمَ
أَثْرَمَ IV,
a. I (a)’ya bak.

ثِرْمَوْمِتَر
ثِرْمَوْمِتَر G.,
a. Termometre.
