# ثرو (ث-ر-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%B1%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ر - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ثرو/ي

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%88/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الثاء والراء و و ا ي ء معهما
ث ر و، ث أ ر، و ث ر، ر و ث، و ر ث، ر ث ي، ر ي ث، ث أ ر، ر ث أ، أ ث ر مستعملات
ثرو:
تقول: إنّه لذُو ثَرْوةٍ من المال وعَدَد من الرِّجال.. والثَّرْوَةُ: كَثْرةُ العَدَد.. وثَراهُمُ الله: كَثَّرهم.
والثّراءُ، ممدودٌ: عددُ المالِ نَفْسه.. والمُثري: الكَثِيرُ الثَّراء.
والثَّرى، مقصور: التُّرابُ، وكُلُّ طِينٍ لا يكونُ لازباً إذا بُلَّ، قال العجّاجُ: كالدِّعصِ أعلى تُربِهِ مَثْريُّ المَثريُّ: هو المَفْعُولُ من الثَرْي.? وتثرّى الفَرَسُ بالعَرَقِ تَثَرِّياً، وثَرِيَ أيضاً ثَرىً شديداً، إذا نَدِيَ بعَرَقِه.
ثأر:
الثَّوْرُ: الذَّكَر من البقر، والقِطْعةُ من الأَقِط، وبُرْجٌ من بُرُوج السّماء، وبه سمِّي السّيد، وبه كُنِّي عمرُو بنُ مَعْدِ يكَرِب: أبا ثَوْر، ومنهم من يقول بالتّاء، وبالثّاء أَعْرَفُ وأَحْسَن، والمنزل الذي ذكره ذو الرُّمَّة ببُرْقة الثَّوْر. والثَّوْر: الفِراش، قال النّجاشيّ:
ولسْتُ إذا شبّ الحُـروب غُـزاتـهـا		من الطَّيشِ ثوراً شاط في جاحِمِ اللَّظَى
وثَوْر: جبلٌ: جَبَلٌ بمكّة.
والثَّوْر: العَرْمَضُ على وَجْه الماء وغّه من قول الشاعر:
إنّي وعَقلي سُلَيْكاً بعد مقتـلـه		كالثَّوْر يُضْرَبُ لما عافت البَقَرُ
إذا عافتِ البَقَرُ الماءَ من العَرْمَض ضُرِبَ بعصا حتّى يتفرّق عن وجه الماء، وقيل: بل يُضْربُ الثَّوْر من البقر فيقحمه الماء، فإذا رأته البقر وارداً وَرَدَتْ.
وثَوْر: حيّ، وهم إخْوةُ ضبّة.
والثَّوْرُ: مَصْدرُ ثار يَثُور الغُبارُ والقَطا إذا نَهَضَتْ من مَوْضِعها.
وثار الدَّمُ في وَجهه: تَفَشَّى فيه، وظَهَر.. والمَغْرِبُ ما لم يَسقُطْ ثَوْرُ الشَّمْس، والثَّوْر: الحُمْرة التي بعد سقوط الشَّمس لأنّها تَثُور، أي: تنتشر.
وثَوَّرْتُ كُدُورةَ الماء، فثار، وكذلك: ثَوَّرْتُ الأَمْرَ.
واسْتَثَرْت الصَّيْدَ إذا أثرته، قال:
أثار اللّيثَ في عِرِّيس غِيلٍ		لهُ الويلاتُ ممّا يَسْتَثـيرُ
أثاره، أي: هَيَّجَهُ.
وثر:
الوثير: الفِراشُ الوَطيء، وكلّ وطيء وثير، ومنه: امرأة وثيرة، أي: سمينة عجزها.
روث:
الرَّوثة: طَرَفُ الأَرْنَبة حيثُ يَقْطُرُ الرُّعاف.
والرَّوث: رَوْثُ ذاتِ الحافِر.
ورث:
الإيراث: الإبقاءُ للشّيء.. يُورِثُ، أي: يُبقي ميراثاً. وتقول: أورثه العِشقُ هَمّاً، وأورثته الحُمَّى ضَعفاً فوَرِثَ يَرِثُ.
والتُّراث: تاؤه واوٌ، ولا يُجْمَعُ كما يُجْمَعُ الميراث.
والإرث: ألفه واوٌ، لكنّها لما كُسِرَتْ هُمِزَتْ بلغة من يهمز الوسادَ والوِعاء، وشبهه كالوِكاف والوِشاح.. وفلان في إرث مَجْدٍ. وتقول: إنّما هو مالي من كَسبي وإرْثِ آبائي.
رثي:
رَثَى فُلانٌ فُلاناً يَرْثيهِ رَثْياً ومَرْثِيةً، أي: يبكيه ويَمْدَحُهُ، والاسم: المَرْثية.
ولا يَرْثي فلانٌ لفُلانٍ، أي: لا يتوجّع إذا وقع في مكروه، وإنّه ليَرْثي لفُلانٍ مرثية ورَثْياً.
والمُتَرثِّي: المُتَوَجِّع المفجوع، قال الرّاجز: بُكاءَ ثُكْلَى فَقَدَتْ حَمِيما فهي ثُرَثّي بأّبا وابنيما معناه: وابني على النُّدبة، و ما ههنا وجوبٌ وتوكيدٌ. كما قيل: أَحْبِبْ حبيبَكَ هونا مّاكي ما يكون بغيضك يوما مّا.. اي: لا تُحبّ حَبِيبَكَ حبّا شديداً، ولكن أَحْبِبْهُ هَوْناً فعَسَى أن يكونَ بَغِيضَك يوماً، ويُفَسّر ما ههنا هكذا.
ريث:
الرَّيثُ: الإبطاء، يُقالُ: راثَ علينا فلانٌ يَرِيثُ رَيْثاً، وراثَ علينا خَبَرُهُ.. واسْتَرَثتُهُ واستبطأته. وإنّه لَرَيِّثٌ، وقول الأَعْشَى:
كأنّ مِشيَتَها من بَيْتِ جارتـهـا		مَرُّ السَّحابةِ، لا رَيثٌ ولا عَجَلُ
من رواه بكَسْر الجيم جعل الرَّيث نَعْتاً مُخَفَّفاً مثل الهَيْن واللَّيْن وأَشْباههما.
وما قعد فلانٌ إلا ريث ما قال، وما يَسْمَعُ مَوْعِظتي إلاّ رَيْثَ أَتَكلّم، قال يَصِفُ امرأة:
لا تَرْعَوْي الدَّهرَ إلاّ رَيْثَ أُنْكِرهُا		أَنثُو بذاك عليها لا أُحـاشـيهـا
أي: إلاّ بقدر ما أُنكرها ثمّ تعاود.
ثأر:
الثَّأْرُ: الطَّلَب بالدّم.. ثأر فلانٌ لقتيله، أي: قَتَل قاتِلَهُ، يثأر، والاسم: الثُّؤرة، قال:
حَلَلْتُ به وِتري وأَدْرَكْتُ تُؤْرتي		إذا ما تناسى ذَحْلَهُ كُلُّ عَيْهَـبِ
العَيْهَبُ: الجاهل، والضعيف عن طَلَب وِتره، وعَهَبتُ الأَمْرَ، أي: جَهلْتُهُ.
وأثأر فلانٌ من فُلانٍ، أي: أَدْرَكَ ثَأْرَهُ منه.
رثأ:
الرَّثيئةُ، مهموز اللّبن الحامض يُحْلَبُ عليه فيَخْثر.. رثأتُ اللَّبَنَ أَرْثَؤُه رَثْأ.
أثر:
الأثر: بقيّة ما ترى من كُلّ شيء وما لا يُرَى بعد ما يُبْقي عُلْقَةً.
والإِثْرُ: خِلاصُ السَّمنِ.
وأُثْرُ السَّيف: ضَرْبَتُهُ.
وذهبتُ في إثْرِ فُلانٍ، أي: اسْتَقفَيتُهُ، لا يُشْتَقُّ منه فِعْلٌ ههنا، قال:
بانَتْ سُعادُ فقَلْبي اليَوْمَ مَتبُولُ		مُتَيَّمُ إثْرَ مَنْ لم يَجْزِ، مَكْبُولُ
فأَلقَى الصِّفة.
وأَثرُ الحديث: أَنْ يأثِرَه قَوْمٌ عن قَوْمٍ، أي: يُحدَّثُ به في آثارهم، أي: بَعْدَهم، والمصدر: الأَثارةُ.
والمَأْثُرةُ: المكْرُمة، وإنّما أُخِذَتْ من هذا، لأنّها يَأْثُرُها قَرْنٌ عن قرن، يَتَحدُّثون بها.
ومآثِرُ كلِّ قومٍ: مساعي آبائهم.
والأثيرُ الكريمُ، تُؤثِرُهُ بفضلك على غيره، والمصدر: الإثرة. تقول: له عندنا إِثْرةٌ.
واستأثر الله بفُلانٍ، إذا مات، وهو ممّن يُرجَى له الجنّة.
واستأثرت على فُلانٍ بكذا وكذا، أي: آثَرْتُ به نَفسي عليه دونه.
وأُثْرُ السَّيْفِ: وَشْيُهُ الذي يُقال له: الفرند، وقولهم: سيفٌ مأثورٌ من ذلك، ويقال: هو أَثيرُ السَّيْف مثل ذميل فَعيل، وأٌثرٌ السيّف فُعل مخفّف، قال:
كأنّهم أَسْيُفٌ بـيضٌ يَمـانِـيَةٌ		عَضْبٌ مَضارِبُها باقٍ بها الأُثُرُ
فثقل بضمّتين. وقال:
كأنّ بقايا الأُثْر فـوق مـتـونـه		مَدَبُّ الدَّبَى فوق النّقا وهو سارح
والمِئْثَرةُ، مهموز: سِكِّينٌ يُؤْثَرُ بها باطن خُفِّ البعير فحيثُما ذهَب عُرِفَ به أَثَرُهُ.
والمِيثرة، خفيفة: شِبْه مِرْقَقة تُتَّخَذُ للسَّرْجِ كالصُّفّة، تُلْقَى على السَّرْج، ويُلقَى عليها السَّرْج.
وقد أثرْتُ أن أفعل كذا وكذا، وهو هَمٌّ في عَزْم.. وتقولُ: افعَلْ يا فُلانُ هذا آثِراً مّا، أي إن أَخَّرْتَ ذلك الفعل فافعل هذا إمّا لا. والآثر: بوزن فاعل. وتفسير إمّالا: أنِ لا وما صلةٌ فجعلت كلمةٌ واحدةً فأُمِيلَتْ.
والآثر والواثر: لغتان هو الذي يُؤْثَرُ تحت خُفّ البعير المعروف الرقيق بذلك.

##### Türkçe

باب **الثاء** ve **الراء** ve **و** ve **ا** ve **ي** ve **ء** onlarla birlikte

**ث ر و**، **ث أ ر**، **و ث ر**، **ر و ث**، **و ر ث**، **ر ث ي**، **ر ي ث**، **ث أ ر**، **ر ث أ**، **أ ث ر** kullanımdadırlar.

**ثرو**:
Dersin ki: Şüphesiz o, maldan bir **ثَرْوةٍ** ve erkeklerden bir sayı sahibidir.. ve **الثَّرْوَةُ**: sayının çokluğudur.. ve **ثَراهُمُ الله**: onları çoğalttı.

Ve **الثّراءُ** (uzatılmıştır): malın sayısının bizzat kendisidir.. ve **المُثري**: **الثَّراء**’ı çok olan.

Ve **الثَّرى** (kısaltılmıştır): topraktır; ve ıslatıldığı zaman yapışkan olmayan her çamur; el-‘Accâc dedi ki:
كالدِّعصِ أعلى تُربِهِ مَثْريُّ
**المَثريُّ**: o, **الثَرْي**’den mef‘ûldür.? Ve at, ter ile **تَثَرِّياً** olarak **تثرّى** etti; ve ayrıca, teriyle ıslandığı zaman şiddetli bir **ثَرىً** olarak **ثَرِيَ** etti.

**ثأر**:
**الثَّوْرُ**: sığırın erkeğidir; ve **الأَقِط**’ten bir parçadır; ve göğün burçlarından bir burçtur; ve bununla efendi adlandırıldı; ve bununla ‘Amr b. Ma‘dî yekarib künyelendi: **أبا ثَوْر**; ve onlardan kimi **التّاء** ile söyler; ve **الثّاء** ile daha bilinir ve daha güzeldir; ve Zû’r-Rumme’nin **بُرْقة الثَّوْر**’da zikrettiği menzil. Ve **الثَّوْر**: döşektir; en-Necâşî dedi ki:
ولسْتُ إذا شبّ الحُـروب غُـزاتـهـا		من الطَّيشِ ثوراً شاط في جاحِمِ اللَّظَى
Ve **ثَوْر**: bir dağdır: Mekke’de bir dağ.

Ve **الثَّوْر**: su yüzündeki **العَرْمَضُ**’dur; ve şairin sözündendir:
إنّي وعَقلي سُلَيْكاً بعد مقتـلـه		كالثَّوْر يُضْرَبُ لما عافت البَقَرُ
Sığır, **العَرْمَض**’dan dolayı suyu iğrendiği zaman, su yüzünden ayrılıp dağılsın diye sopa ile vurulur; ve denildi ki: bilakis sığırdan **الثَّوْر**’a vurulur da onu suya sokar; sığır onu suya varır görürse varır.

Ve **ثَوْر**: bir kabiledir; onlar **ضبّة**’nin kardeşleridir.

Ve **الثَّوْرُ**: **ثار يَثُور**’un masdarıdır; toz ve **القَطا** yerinden kalktığı zaman.

Ve kan onun yüzünde **ثار** etti: onda yayıldı ve göründü.. ve **المَغْرِبُ**: güneşin **ثَوْرُ**’u düşmedikçe; ve **الثَّوْر**: güneşin düşüşünden sonraki kızıllıktır; çünkü o **تَثُور** eder, yani yayılır.

Ve suyun bulanıklığını **ثَوَّرْتُ**, o da **ثار** etti; ve bunun gibi: işi **ثَوَّرْتُ**.

Ve avı **اسْتَثَرْت** ettim, onu **أثرته** ettiğim zaman; dedi ki:
أثار اللّيثَ في عِرِّيس غِيلٍ		لهُ الويلاتُ ممّا يَسْتَثـيرُ
Onu **أثاره** etti; yani onu kışkırttı.

**وثر**:
**الوثير**: yumuşak döşektir; ve her yumuşak **وثير**’dir; ve ondandır: **امرأة وثيرة**; yani kalçası şişmandır.

**روث**:
**الرَّوثة**: burun ucunun, burun kanamasının damladığı tarafıdır.

Ve **الرَّوث**: toynaklı olanın dışkısıdır.

**ورث**:
**الإيراث**: bir şeyi bırakıp sürdürmektir.. **يُورِثُ**, yani miras olarak bırakır. Ve dersin ki: aşk ona bir keder **أورثه** etti; ve humma ona bir zayıflık **أورثته** etti; böylece **وَرِثَ يَرِثُ**.

Ve **التُّراث**: onun **تاؤه**’su **واو**’dur; ve **الميراث**’ın toplandığı gibi toplanmaz.

Ve **الإرث**: onun **ألفه**’i **واو**’dur; fakat o kırıldığı zaman, **الوساد**’ı ve **الوِعاء**’ı hemzeleyen kimsenin lehçesiyle hemzelendi; ve **الوِكاف** ve **الوِشاح** gibi benzerleri.. ve falan kimse, bir şeref mirası **إرث**’indedir. Ve dersin ki: o ancak benim kazancımdan olan malımdır ve babalarımın **إرْثِ**’idir.

**رثي**:
Falan kimse falan kimseyi **رَثَى** eder; onu **رَثْياً** ve **مَرْثِيةً** olarak **يَرْثيهِ**; yani ona ağlar ve onu över; ve isim: **المَرْثية**.

Ve falan kimse falan kimse için **لا يَرْثي** eder; yani hoş olmayan bir şeye düştüğü zaman sızlanmaz; ve şüphesiz o, falan kimse için bir **مرثية** ve **رَثْياً** olarak **يَرْثي** eder.

Ve **المُتَرثِّي**: acı duyan, musibete uğramış olandır; recez söyleyen dedi ki:
بُكاءَ ثُكْلَى فَقَدَتْ حَمِيما فهي ثُرَثّي بأّبا وابنيما
Manası: “ve oğlum” nidâ ile; ve buradaki **ما** bir vücûb ve te’kîddir. Nitekim denildi:
أَحْبِبْ حبيبَكَ هونا مّاكي ما يكون بغيضك يوما مّا..
Yani: sevgilini şiddetli bir sevgiyle sevme; fakat onu bir **هَوْناً** ile sev; umulur ki bir gün senin düşmanın olur; ve buradaki **ما** böyle tefsir edilir.

**ريث**:
**الرَّيثُ**: ağır davranmadır; denilir ki: falan bize karşı **راثَ** etti, **رَيْثاً يَرِيثُ**; ve haberi bize karşı **راثَ** etti.. ve onu **اسْتَرَثتُهُ** ettim ve onu yavaş buldum. Ve şüphesiz o, **لَرَيِّثٌ**’tir; ve el-A‘şâ’nın sözü:
كأنّ مِشيَتَها من بَيْتِ جارتـهـا		مَرُّ السَّحابةِ، لا رَيثٌ ولا عَجَلُ
Onu **كَسْر الجيم** ile rivayet eden, **الرَّيث**’i **الهَيْن** ve **اللَّيْن** ve benzerleri gibi hafifletilmiş bir sıfat kıldı.

Ve falan kimse oturmadı, ancak “dediği kadar” **ريث ما قال**; ve öğüdümü işitmez, ancak “konuştuğum kadar” **رَيْثَ أَتَكلّم**; bir kadını vasfederek dedi:
لا تَرْعَوْي الدَّهرَ إلاّ رَيْثَ أُنْكِرهُا		أَنثُو بذاك عليها لا أُحـاشـيهـا
Yani: ancak onu inkâr ettiğim miktarca, sonra tekrar eder.

**ثأر**:
**الثَّأْرُ**: kan ile talep etmektir.. falan kimse öldürülmüşü için **ثأر** etti; yani onun katilini öldürdü; **يثأر**; ve isim: **الثُّؤرة**; dedi ki:
حَلَلْتُ به وِتري وأَدْرَكْتُ تُؤْرتي		إذا ما تناسى ذَحْلَهُ كُلُّ عَيْهَـبِ
**العَيْهَبُ**: cahildir; ve intikamını talep etmekten âciz olandır; ve işi **عَهَبتُ** ettim; yani onu bilmedim.

Ve falan kimse falan kimseden **أثأر** etti; yani ondan **ثَأْرَهُ**’unu elde etti.

**رثأ**:
**الرَّثيئةُ**: hemzeli; ekşi süt, üzerine sağılır da pıhtılaşır.. Sütü **رثأتُ** ederim; onu **أَرْثَؤُه**; **رَثْأ**.

**أثر**:
**الأثر**: her şeyden gördüğün şeyin kalıntısıdır; ve görülmeyen, bir yapışıklık bıraktıktan sonra (kalan) şeydir.

Ve **الإِثْرُ**: içyağının arıtılmışıdır.

Ve **أُثْرُ السَّيف**: onun darbesidir.

Ve falan kimsenin **إثْرِ**’inde gittim; yani onu izledim; buradan bir fiil türetilmez; dedi ki:
بانَتْ سُعادُ فقَلْبي اليَوْمَ مَتبُولُ		مُتَيَّمُ إثْرَ مَنْ لم يَجْزِ، مَكْبُولُ
Böylece sıfatı bıraktı.

Ve **أَثرُ الحديث**: bir kavmin onu bir kavimden **أَنْ يأثِرَه** etmesidir; yani onların **آثارهم**’ında, yani onların ardından, onunla hadis anlatılır; ve masdar: **الأَثارةُ**.

Ve **المَأْثُرةُ**: övünülecek fazilettir; ancak bu bundan alınmıştır; çünkü onu bir nesil bir nesilden **يَأْثُرُها** eder; onunla konuşurlar.

Ve her kavmin **مآثِرُ**’i: babalarının gayretleridir.

Ve **الأثيرُ**: kerim olandır; faziletinle onu başkasına tercih edersin; ve masdar: **الإثرة**. Dersin ki: onun bizim yanımızda bir **إِثْرةٌ**’si vardır.

Ve Allah falan kimseyi **استأثر** etti; öldüğü zaman; ve o, kendisi için cennet umulan kimselerdendir.

Ve falan kimseye karşı şu ve şu ile **واستأثرت** ettim; yani onu kendime, onun yerine, ona karşı tercih ettim.

Ve **أُثْرُ السَّيْفِ**: onun nakşıdır; ona **الفرند** denilir; ve onların “**سيفٌ مأثورٌ**” sözleri bundandır; ve denilir ki: o, **أَثيرُ السَّيْف**’tir; **ذميل** gibi **فَعيل**; ve **أٌثرٌ السيّف**: hafifletilmiş **فُعل**; dedi ki:
كأنّهم أَسْيُفٌ بـيضٌ يَمـانِـيَةٌ		عَضْبٌ مَضارِبُها باقٍ بها الأُثُرُ
Böylece iki damme ile ağırlaştırdı. Ve dedi ki:
كأنّ بقايا الأُثْر فـوق مـتـونـه		مَدَبُّ الدَّبَى فوق النّقا وهو سارح

Ve **المِئْثَرةُ**: hemzeli; deve mestinin içi onunla izlenir bir bıçaktır; nereye giderse onunla onun **أَثَرُهُ** bilinir.

Ve **المِيثرة**: hafif; eyer için, sedir gibi yapılan bir çeşit ince yaygıdır; eyere atılır; ve eyer onun üzerine atılır.

Ve şu ve şu yapmayı **أثرْتُ** ettim; ve o, azimde bir hemmdir.. Ve dersin ki: ey falan, bunu **آثِراً مّا** yap; yani o fiili geciktirdiysen, bunu yap, **إمّا لا**. Ve **الآثر**: **فاعل** veznindedir. Ve **إمّالا**’nın tefsiri: **أنِ** ve **لا**’dır; ve **ما** bir bağdır; böylece bir kelime kılındı da imâle edildi.

Ve **الآثر** ve **الواثر**: iki lugattır; o, deve mestinin altında izlenen, bununla bilinen ince (şey)dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%88/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: ثرو/ي

(باب الثاء والراء وما يثلثهما)
(ثرم) الثاء والراء والميم كلمةٌ واحدة يشتقّ منها، يقال ثَرَمْت الرّجلَ فَثَرِم، وثَرَمْت ثنيّته فانثرمت([1]). والثَّرْماء: ماءٌ لكِندة.
(ثرو/ي) الثاء والراء والحرف المعتلّ أصلٌ واحد، وهو الكَثْرة، وخلافُ اليُبْس.
قال الأصمعي: ثَرَا القومُ يَثْرُون، إذا كثُرُوا ونَمَوْا. وأَثْرَى القَومُ إذا كثُرَتْ أموالهُم. ثرا المالُ يَثْرُوا إذا كَثُر. وثَرَوْنا القومَ إذا كَثَرْناهُم، أي كُنّا أكثَرَ منهم. ويقال الذي بيني وبين فلانٍ مُثْرٍ، أي إنّه لم ينقَطِع. وأصل ذلك أنْ يقول لم يَيْبَس الثَّرَى بيني وبينَه. قال جرير:
فلا تُوبِسُوا بيني وبينكم الثَّرَى *** فإنَّ الذي بيني وبينكم مُثْرِي([2])قال أبو عبيدة: مِن أمثالهم في تخوُّفِ الرّجلِ هَجْرَ صاحبِه: "لا تُوبِس الثّرَى بيني وبينك" أي لا يُقْطع الأمرُ بيننا. والمال الثَّرِيّ الكثير. وفي حديث أمِّ زَرْع: "وأَرَاحَ عَلَيَّ نَعَماً ثَرِيّاً". ومنه سُمِّي الرجل ثَرْوَانَ، والمرأةُ ثَرْوَى ثم تصغّر ثُرَيّا. ويقال ثَرَّيْتُ التُّرْبةَ بلّلتُها. وثَرَّيْتُ الأقِط صببتُ عليه الماءَ ولتَتُّه. ويقال بَدَا ثَرَا الماءِ ([3]) من الفرس، إذا نَدِي بعرَقِه. قال طُفيل:
يُذَدْنَ ذِيادَ الخامساتِ وقد بَدَا *** ثَرَى الماءِ من أعطافها المتحلِّبِ([4])ويقال: التَقَى الثَّرَيانِ، وذلك أن يجيءَ المطرُ [فيرسَخَ([5])] في الأرض حتّى* يلتقي هو ونَدَى الأرض. ويقال أرْضٌ ثَرْياءُ، أي ذاتُ ثَرَىً. وقال الكسائيّ: ثَرِيتُ بفلانٍ فأنا ثَرٍ بِهِ، أي غنيٌّ عن النّاس به. وثَرَا اللهُ القومَ كَثَّرهم. والثّرَاء: كَثْرة المال. قال علقمة:
يُرِدْنَ ثَراءَ المالِ حيثُ علِمْنَه *** وشَرْخُ الشّبابِ عندهنَّ عجيبُ([6])
(ثرب) الثاء والراء والباء كلمتان متبايِنَتا الأصل، لا فروع لهما. فالتثريب اللَّوم والأَخْذ على الذَّنب. قال الله تعالى: ﴿لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ اليَوْمَ﴾ [يوسف 92] فهذا أصلٌ واحد والآخر الثَّرْبُ، وهو شحمٌ قد غَشَّى الكَرِشَ والأمعاءَ رقيقٌ؛ والجمع ثُرُوب.
(ثرد) الثاء والراء والدال أصلٌ واحد، وهو فَتُّ الشيء، وما أشبهه. يقال ثَرَدْتُ الثَّريد أثْرُدُه. ويقال - وهو من هذا القياس- إنّ الثَّرَدَ تشققٌ في الشّفَتين. وجاء في الحديث في ذكر الذبيحة: "كُلّ ما أفْرَى الأوداجَ غيرَ مُثَرَّدٍ([7])"، وذلك أن لا تكونَ الحديدةُ حادّةً فيثرَّدَ موضِع الذَّبح، كما يتشقَّقُ الشيءُ ويتشَظَّى.
--------------ــــ
([1]) أي يقال في مطاوع الثلاثي ثرم وانثرم. ويقال أيضاً: انثرم مطاوعاً لأثرمته إثراما.
([2]) البيت في ديوانه 277 والمجمل واللسان (ثرى).
([3]) في الأصل: "بداء ثراء المال"، صوابه في المجمل واللسان (18: 120).
([4]) البيت في ديوانه 12 والمجمل واللسان (18: 120). وقبله:
على كل منشق نساها طمرة *** ومنجرد كأنه تيس حلب
 ([5]) التكملة من المجمل واللسان.
([6]) البيت في ديوانه 132 والمفضليات (3: 192) واللسان (18: 119).
([7]) انظر الكلام على رواية الحديث في اللسان (4: 72).

ـ

##### Türkçe

(**باب الثاء والراء وما يثلثهما**)
(**ثرم**) **الثاء والراء والميم** tek bir kelimedir; ondan türetilir. Denir ki: adamı **ثَرَمْت**; o da **ثَرِم** oldu. Ve onun ön dişini **ثَرَمْت**; o da **انثرمت**. **والثَّرْماء**: Kindelilere ait bir sudur.

(**ثرو/ي**) **الثاء والراء والحرف المعتلّ** tek bir asıldır; o da çokluktur ve kuruluğun zıddıdır.
Asmaî dedi ki: Kavim **ثَرَا** eder, **يَثْرُون**; çoğaldıkları ve büyüdükleri zaman. Ve kavim **أَثْرَى** eder; malları çoğaldığı zaman. Mal **ثرا** eder, **يَثْرُوا**; çoğaldığı zaman. Ve kavmi **ثَرَوْنا**; onları çoğalttığımız zaman; yani biz onlardan daha çok idik. Ve denir ki: Benimle falan arasındaki şey **مُثْرٍ**’dir; yani o kopmamıştır. Bunun aslı, “Benimle onun arasındaki **الثَّرَى** kurumadı” demesidir. Cerîr dedi ki:
فلا تُوبِسُوا بيني وبينكم الثَّرَى *** فإنَّ الذي بيني وبينكم مُثْرِي
Ebû Ubeyde dedi ki: Onların, kişinin arkadaşının onu terk etmesinden korkması hakkında darbımesellerinden: “**لا تُوبِس الثّرَى بيني وبينك**”; yani iş aramızda kesilmesin. Ve **الثَّرِيّ** mal: çok olandır. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Ve üzerime **نَعَماً ثَرِيّاً** rahatlattı.” Bundan dolayı erkeğe **ثَرْوَانَ**, kadına **ثَرْوَى** adı verildi; sonra küçültülür: **ثُرَيّا**. Ve denir ki: Toprağı **ثَرَّيْتُ**; onu ıslattım. Ve kurutu **الأقِط** **ثَرَّيْتُ**; üzerine su döktüm ve onu yoğurdum. Ve denir ki: Attan **بَدَا ثَرَا الماءِ**; teriyle ıslandığı zaman. Tufeyl dedi ki:
يُذَدْنَ ذِيادَ الخامساتِ وقد بَدَا *** ثَرَى الماءِ من أعطافها المتحلِّبِ
Ve denir ki: **التَقَى الثَّرَيانِ**; bu, yağmurun gelip yerde [**فيرسَخَ**] yerleşmesi, ta ki o ve yerin nemi buluşuncaya kadardır. Ve denir ki: **أرْضٌ ثَرْياءُ**; yani **ثَرَىً** sahibi. Kisâî dedi ki: Falan ile **ثَرِيتُ**; ben ona dair **ثَرٍ**’yim; yani onunla insanlardan müstağniyim. Ve Allah kavmi **ثَرَا** etti; onları çoğalttı. Ve **الثّرَاء**: malın çokluğudur. Alkame dedi ki:
يُرِدْنَ ثَراءَ المالِ حيثُ علِمْنَه *** وشَرْخُ الشّبابِ عندهنَّ عجيبُ

(**ثرب**) **الثاء والراء والباء** asıl bakımından birbirinden ayrı iki kelimedir; ikisinin de dalları yoktur. **التثريب** kınama ve günah üzerine alma (azarlama)dır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ اليَوْمَ**﴾ [Yûsuf 92]. Bu tek bir asıldır. Diğeri **الثَّرْبُ**’dur; o, işkembeyi ve bağırsakları kaplamış ince bir yağdır; çoğulu **ثُرُوب**.

(**ثرد**) **الثاء والراء والدال** tek bir asıldır; o da bir şeyi ufalamaktır ve ona benzer olan şeydir. Denir ki: **ثَرَدْتُ الثَّريد**; onu **أثْرُدُه**. Ve denir ki —bu kıyastandır— **الثَّرَدَ** dudaklarda bir çatlamadır. Kesilmiş hayvanın zikri hakkında hadiste geldi: “**كُلّ ما أفْرَى الأوداجَ غيرَ مُثَرَّدٍ**”; bu, demirin keskin olmaması ve boğazlama yerini **فيثرَّدَ** etmesi; tıpkı şeyin çatlayıp parçalanması gibi.

--------------ــــ
([1]) Yani üçlü **ثرم**’in ve **انثرم**’in mutâvaatı hakkında denir. Ayrıca denir ki: **انثرم**; **أثرمته**’nin **إثراما** olarak mutâvaatı.
([2]) Beyit, divanında 277’de ve **المجمل** ile **اللسان**’da (**ثرى**).
([3]) Asılda: “**بداء ثراء المال**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’da (18: 120).
([4]) Beyit, divanında 12’de ve **المجمل** ile **اللسان**’da (18: 120). Ondan önce:
على كل منشق نساها طمرة *** ومنجرد كأنه تيس حلب
([5]) Tekmile, **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([6]) Beyit, divanında 132’de ve **المفضليات** (3: 192) ile **اللسان**’da (18: 119).
([7]) Hadîsin rivayeti üzerine söz için **اللسان**’da (4: 72) bak.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و *!الثَّرْوَةُ : كَثْرَةُ العَددِ من النَّاسِ ) ؛ ) ومنه الحدِيثُ : ( ما بَعَثَ اللَّهُ نبيّاً بعْد لُوط إلاَّ في *!ثَرْوَةٍ مِن قوْمِه ) ، أَي العَدَد الكَثِير ، وإنَّما خَصَّ لُوطاً لقَوْله : ﴿لو أَنَّ لي بكُم قُوَّة أَو آوِي إلى رُكْنٍ شَديدٍ﴾ .
( و ) الثَّرْوَةُ أَيْضاً : كَثْرَةُ ( المال ) . ) يقالُ : ثَرْوَةٌ مِن رجالٍ *!وثَرْوَةٌ مِن مالٍ .
والفَرْوَةُ لُغَةٌ فيه ، فاؤُه بَدَلٌ مِن الثاءِ .

وفي الصِّحاحِ عن ابنِ السِّكِّيت : يقالُ إنَّه لذُو ثَرْوَةٍ *!وثَراء ، يُرادُ به لذُو عَدَدٍ وكَثْرَة مالٍ ؛ قالَ ابنُ مُقْبل :
وثَرْوَةٌ مِن رجال لو رأَيْتَهُمُ
لَقُلْتَ إحْدَى حِراجِ الجَرِّ مِن أُقُرِ قُلْتُ : ويُرْوَى : وثَوْرةٌ من رجالٍ .
وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : يقالُ ثَوْرَةٌ مِن رجالٍ وثَرْوةٌ بمعْنَى عَدَد كَثِير ، وثَرْوَةٌ من مالٍ لا غَيْر .
( و ) الثَّرْوَةُ : ( لَيْلَةَ يَلْتَقِي القَمرُ *!والثُّرَيَّا .
( و ) يقالُ : ( هذا *!مَثْراةٌ للمالِ ) ، أَي ( مَكْثَرَةٌ ) ، مَفْعَلَةٌ مِن الثَّراءِ ؛ ومنه حدِيثُ صِلَة الرّحِم : ( مَثْراةٌ للمالِ مَنْسَأَةٌ في الأَثَر ) .
( *!وثَرَى ) ؛ ) كذا في النسخِ والصَّوابُ أنْ يُكْتَبَ بالألِفِ ؛ ( القومُ *!ثَراءً : كثُرُوا ونَمَوْا .
( و ) *!ثَرَى ( المالُ ) نَفْسُه ( كَذلِكَ ) ؛ ) نَقَلَه الجَوْهرِيُّ عن الأصْمعيّ .
وشاهِدُ الثَّراءِ ، كَثْرَة المالِ ، قَوْلُ عَلْقَمَة :
يُرِدْنَ ثَراءَ المالِ حيثُ عَلْمِنَه
وشرْخُ الشَّبابِ عندَهُنَّ عجيبُ ( و ) قالَ أَبو عَمْرو : *!ثَرَا ( بَنُو فلانٍ بَني فلانٍ كانوا أَكْثَر منهم ) ، هكذا نَصّ الجَوْهرِيّ وليسَ فيه ، ( مالاً ) ؛ ) وإطْلاقُ الجَوْهرِيّ يَحْتملُ أَنْ يكونَ المُكاثَرَة في العَدَدِ أَيْضاً ( *!وثَرِيَ ) الرَّجُلُ ، ( كَرضِيَ ) ، *!ثراً *!وثَراءً : ( كَثُرَ مالُهُ ، *!كأَثْرَى ) ، وكَذلِكَ أَفْرى .
وفي حدِيثِ إسْماعيل عليه السلام ، أنَّه قالَ لأخِيهِ إسْحاق : ( إنَّك *!أَثْرَيْتَ وأَمْشَيْتَ ) ، أَي كَثُرَ

*!ثَراؤُكَ ، وهو المالُ ، وكَثُرَتْ ماشِيَتُك ، وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ للكُمَيْت يمدَحُ بني أُمَيَّة :
لَكُمْ مَسْجِد اللَّهِ المَزُورانِ والحَصَى
لَكُم قِبْصُه من بين *!أَثْرَى وأَقْتَرا أَرادَ : مِن بين مَنْ أَثْرَى ومَنْ أَقْتَر ، أَي مِن بين *!مُثْرٍ ومُقْترٍ .
وقيلَ : أَثْرَى الرَّجُلُ وهو فَوْق الاسْتِغْناء .
( ومالٌ *!ثَرِيٌّ ، كغَنِيَ : كَثيرٌ ) ؛ ) ومنه حدِيثُ أُمِّ زَرْع : ( وأَرَاح عليَّ نَعَماً *!ثَرِيّاً ) ، أَي كَثيراً .
( ورجُلٌ ثَرِيٌّ *!وأَثْرَى ، كأَحْوَى : كَثِيرُهُ ) ، أَي المال ، نَقَلَه ابنُ سِيدَه .
( *!والثَّرْوانُ : الغَزيرُ الكَثِيرُ ) المالِ .
( وبِلا لامٍ ) : ) أَبو *!ثَرْوان ( رجُلٌ ) مِن رواةِ الشِّعْرِ ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
( وامرأَةٌ *!ثَرْوَى : مُتَمَوِّلَةٌ ؛ *!والثُّرَيَّا تَصْغيرُها ) أَي تَصْغيرُ ثَرْوَى .
( و ) *!الثُّرَيَّا : ( النَّجْمُ ) ؛ ) وهو عَلَمٌ عليها لا أنَّها نَجْمٌ واحِدٌ ، بل هي مَنْزلةٌ للقَمَرِ فيها نجومٌ مُجْتمِعَة جُعِلَتْ عَلامَة ، كما دَلَّ عليه قَوْلُ المصنِّفِ ؛ ( لكَثْرَةِ كَواكِبِه مع ) صغر مَرْآتِها فكأنَّها كَثيرَةُ العَدَدِ بالإضافَةِ إلى ( ضِيقِ المَحَلِّ ) .
( فقَولُ بعضٍ إنَّها كَوْكبٌ واحِدٌ وهمٌ ظاهِرٌ كما أَشارَ إليه في شرح الشفاءِ .
قالَ شيْخُنا : ومنه ما وَرَدَ في الحدِيثِ : قالَ للعبَّاسِ : ( يَمْلِكُ مِن ولدِكَ بعَدَدِ الثُّرَيَّا ) . قالَ ابنُ الأثيرِ : يقالُ إنَّ بينَ أَنْجمِها الظاهِرَةِ أَنْجماً كَثِيرَةً خَفِيَّةً .
قُلْتُ : يقالُ إنَّها أَربعةٌ وعِشْرُونَ نَجْماً ، وكانَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم يَراها كَذلِكَ كما وَرَدَ

ذلِكَ .
ولا يتكلَّمُ به إلاَّ مُصَغّراً ، وهو تَصْغيرٌ على جهَةِ التَّكْبيرِ . وقيلَ : سُمِّيَت بذلكَ لغَزارَةِ نَوْئِها .
( و ) الثُّرَيَّا : ( ع ) ؛ وقيلَ : جَبَلٌ يقالُ له عاقِرُ الثُريَّا .
( و ) الثُّرَيَّا : ( بِئْرٌ بمكَّةَ ) لبَني تَيمِ بنِ مُرَّةَ .
ونَسَبَها الوَاقِديُّ إلى ابنِ جُدْعان .
( و ) الثُّرَيَّا : ( ابنُ أَحمدَ الأَلْهانيُّ المُحدِّثُ ) . ) وآخَرُون سُمُّوا بذلِكَ .
( و ) الثُّرَيَّا : ( أَبْنِيَةٌ للمُعْتَضِدِ ) العبَّاسيِّ ( ببَغْدادَ ) قُرْبَ التاجِ وعملَ بَيْنهما سِرْداباً تَمْشِي فيه حَظَاياهُ مِن القَصْر إلى الثُّرَيَّا .
( و ) الثُّرَيَّا : ( مِياهٌ لمُحارِبٍ ) في شُعَبَى .
( ومِياهٌ للضِّبابِ ) .
( وقالَ نَصْر : ماءٌ بحمى ضريّة ، وثَمّ جَبَلٌ يقالُ له عاقِرُ الثّرَيَّا .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!ثَرا اللَّهُ القومَ : أَي كَثَّرهُم ؛ عن أَبي عَمْرو .
ويقولون : لا *!يُثْرِينا العَدُوُّ ، أَي يَكْثُر قَوْلَه فينا .
ومالٌ *!ثَرٍ ، كعَمٍ : كَثيرٌ ، لُغَةٌ في *!ثَرِي .
*!وثَرِيتُ بفلانٍ ، كرَضِيتُ ، فأَنا به ثَرٍ ، كعَمٍ ، *!وثَرِىً، كفَتِيّ : أَي غَنِيٌّ عن الناسِ به .
*!وثَرِيتُ بك : كَثُرْتُ بك ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
*!والثَّرِيُّ ، كغَنِيَ : الكَثيرُ العَدَدِ ؛ قالَ المَأْثُورُ المُحارِبي ، جاهِلِيّ .
فقد كُنْتَ يَغْشاكَ *!الثَّرِيُّ ويَتَّقِيأَذاكَ ويَرْجُو نَفْعَك المُتَضَعْضِع

ورِماحٌ *!ثَرِيَّةٌ : كَثِيرَةٌ ؛ أَنْشَدَ ابنُ بَرِّي :
سَتَمْنَعُني منهم رِماحٌ ثَرِيَّةٌ وغَلْصَمَةٌ تَزْوَرُّ عنها الغَلاصِمُوالثُّرَيَّا : اسمُ امْرأَةٍ مِن أُمَيَّة الصُّغْرى شَبَّبَ بها عُمَرُ بنُ أَبي ربيعَةَ ، وفيها يقولُ :

أَيّها المنكح الثُّرَيَّا سُهَيْلاً
عمرك الله كَيْف يَلْتَقِيَان *!وأَثْرَى : مَوْضِعٌ ؛ قالَ الأَغْلبُ العِجْليُّ :
فما تُرْبُ *!أَثْرَى لو جَمَعْتَ تُرَابَها
بأَكْثَر مِنْ حَيَّيْ نِزارٍ على العَدِّوالثُّرَيَّا : مَوْضِعٌ في شِعْرِ الأَخْطَلِ غَيْر الذي ذَكَرَه المصنِّف ، قالَ :
عَفَا مِن آل فاطِمَة الثُّرَيَّا
فَمَجْرَى السَّهْبِ فالرِّجَلِ البراق *!والثريَّاءُ : الثَّرَى .
*!وثَرْوان : جَبَلٌ لبَني سُلَيْم .
والثّريَّا مِن السُّرُجِ : على التشْبيهِ *!بالثرَيّا مِن النجُومِ .

##### Türkçe

: ( ve **الثَّرْوَةُ**: insanlardan sayı çokluğu ) ; ) ve ondan hadis: ( Allah, **لُوط**’tan sonra hiçbir peygamberi, kavminden bir **ثَرْوَةٍ** içinde göndermedi ), yani çok sayı; ve ancak **لُوط**’u, şu sözü sebebiyle tahsis etti: ﴿Keşke sizinle (baş edecek) bir kuvvetim olsaydı yahut sağlam bir rükne sığınsaydım﴾ .
( ve ) **الثَّرْوَةُ** ayrıca: ( malın ) çokluğu . ) denir: erkeklerden bir **ثَرْوَةٌ** ve maldan bir **ثَرْوَةٌ** .
Ve **الفَرْوَةُ** onda bir lugattır; onun **ف**’si **ث**’den bedeldir .

Ve Sıhâh’ta İbnü’s-Sikkît’ten: denir ki o, bir **ثَرْوَةٍ** ve **ثَراء** sahibidir; bununla sayı sahibi ve mal çokluğu sahibi kastedilir; İbn Mukbil dedi ki:
Ve erkeklerden bir **ثَرْوَةٌ**, onları görseydin
Elbette derdin: öküzlerin sürüklenmesinin bir haracı (gibi) bir tanesi, **أُقُرِ**’den. Dedim ki: ve şöyle rivayet olunur: erkeklerden bir **ثَوْرةٌ** .
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: denir: erkeklerden bir **ثَوْرَةٌ** ve çok sayı manasında bir **ثَرْوةٌ**; ve maldan bir **ثَرْوَةٌ**, başka değil .
( ve ) **الثَّرْوَةُ**: ( ayın **الثُّرَيَّا** ile buluştuğu gece .
( ve ) denir: ( bu, mal için bir **مَثْراةٌ**’dır ), yani ( bir **مَكْثَرَةٌ**’dır ); **الثَّراء**’dan **مَفْعَلَةٌ**; ve ondan sıla-i rahim hadisi: ( mal için bir **مَثْراةٌ**; eserde bir **مَنْسَأَةٌ** ) .
( **وثَرَى** ) ; ) nüshalarda böyledir; doğrusu **ألف** ile yazılmasıdır; ( kavim **ثَراءً**: çoğaldılar ve büyüdüler .
( ve ) ( mal ) bizzat **ثَرَى** ( aynı şekilde ) ; ) onu Cevherî, Asma‘î’den nakletti .
Ve **الثَّراء**’ın şahidi, mal çokluğu, Alkame’nin sözü:
Malın **ثَراء**’ını isterler, onu bildikleri yerde
Ve gençliğin başlangıcı onların yanında acayiptir. ( ve ) Ebû Amr dedi ki: **ثَرَا** ( falanın oğulları, falanın oğullarını; onlardan daha çok idiler ), Cevherî böylece nass etti; onda ( mal ) yoktur ; ) Cevherî’nin mutlak bırakması, çoklaştırmanın sayıda da olmasını muhtemel kılar. ( **وثَرِيَ** ) adam, ( **رَضِيَ** gibi ), **ثراً** ve **ثَراءً**: ( malı çoğaldı, **أَثْرَى** gibi ), ve كذلك **أَفْرى** .
İsmâil عليه السلام hadîsinde, kardeşi İshâk’a dediği: ( sen **أَثْرَيْتَ** ve **أَمْشَيْتَ** ), yani

senin **ثَراؤُكَ** çoğaldı—o maldır—ve davarın çoğaldı. Ve Cevherî, Kümeyt’ten, Benî Ümeyye’yi medhederken şu beyti inşâd etti:
Size Allah’ın mescidi, ziyaret olunan iki yer ve çakıl (aittir)
Size onun **قِبْصُه**’u, **أَثْرَى** ile **أَقْتَرا** arasından. Muradı: **أَثْرَى** olan ile **أَقْتَر** eden arasından; yani **مُثْرٍ** ile **مُقْترٍ** arasından.
Ve denildi ki: adam **أَثْرَى**; o, istiğnânın üstündedir.
( ve **مالٌ ثَرِيٌّ**, **غَنِيَ** gibi: çoktur ) ; ) ve ondan Ümmü Zer‘ hadisi: ( üzerime çok **ثَرِيّاً** davar rahatlattı ), yani çok.
( ve **رجُلٌ ثَرِيٌّ** ve **أَثْرَى**, **أَحْوَى** gibi: onun çoğu ), yani mal; onu İbn Sîde nakletti.
( **والثَّرْوانُ**: bol, çok ) malın.
( **بِلا لامٍ** ) : ) **أَبو ثَرْوان** ( bir adam ) şiir râvilerindendir; onu Cevherî nakletti.
( ve bir kadın **ثَرْوَى**: mal sahibi; **والثُّرَيَّا** onun küçültmesidir ) yani **ثَرْوَى**’nın küçültmesi.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( yıldız ) ; ) o, onun üzerine bir alemdir; yoksa o tek bir yıldız değildir; bilakis o, ay için bir menzildir; onda toplanmış yıldızlar vardır, alâmet kılınmıştır; musannifin sözü delâlet ettiği gibi; ( onun kevkeblerinin çokluğu sebebiyle, onun görünüşünün küçüklüğü ile birlikte ) sanki ( yerin darlığı )na nispetle sayı bakımından çoktur.
( Bazısının “o tek bir kevkebdir” sözü, Şifâ şerhinde işaret ettiği gibi, açık bir vehimdir.
Şeyhimiz dedi ki: ve ondan hadiste vârid olan: Abbâs’a dedi: ( senin evlâdından, **الثُّرَيَّا** sayısınca (kimse) hükmeder ). İbnü’l-Esîr dedi ki: denir ki onun görünen yıldızları arasında gizli birçok yıldız vardır.
Dedim ki: denir ki o yirmi dört yıldızdır; ve Peygamber صلى الله عليه وسلم onu böyle görürdü, bunun vârid olduğu gibi.
Ve onunla ancak küçültme olarak konuşulur; o, büyütme cihetinden bir küçültmedir. Ve denildi ki: onun **نَوْء**’ünün gür oluşu sebebiyle bununla isimlendirildi.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( ع ) ; ve denildi ki: **عاقِرُ الثُريَّا** denilen bir dağdır.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( Mekke’de bir kuyu ) Benî Teym b. Mürre’nindir.
Vâkıdî onu İbn Cüd‘ân’a nisbet etti.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( Ahmed el-Lehânî’nin oğlu, muhaddis ) . ) Ve başkaları da bununla adlandırıldı.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( Mu‘tezıd ) Abbâsî’nin ( Bağdat’ta ) ( Tâc’ın yakınında ) binalarıdır; ve ikisi arasında bir serdâb yaptı; içinde, onun cariyeleri saraydan **الثُّرَيَّا**’ya yürür.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( Muhârib’e ait sular ) Şu‘bâ’da.
( ve **الضِّبابِ**’a ait sular ) .
( Nasr dedi ki: Hımâ Daryye’de bir sudur; ve orada **عاقِرُ الثّرَيَّا** denilen bir dağ vardır.
Ve üzerine istidrâk olunanlardandır:
**ثَرا اللَّهُ** kavmi: yani onları çoğalttı; Ebû Amr’dan.
Ve derler: düşman bizi **يُثْرِينا** etmez; yani bizim hakkımızda sözünü çoğaltır.
Ve **مالٌ ثَرٍ**, **عَمٍ** gibi: çoktur; **ثَرِي**’de bir lugattır.
Ve **وثَرِيتُ** falanla, **رَضِيتُ** gibi; ben onunla **ثَرٍ**, **عَمٍ** gibi, ve **ثَرِىً**, **فَتِيّ** gibi: yani onunla insanlardan müstağni, zenginim.
Ve **وثَرِيتُ** seninle: seninle çoğaldım; onu Cevherî nakletti.
Ve **الثَّرِيُّ**, **غَنِيَ** gibi: sayı bakımından çok; Muhâribî’den me’sûr (şiir), câhiliyyedir:
Gerçekten sana **الثَّرِيُّ** uğrardı; senden eziyeti sakınırdı; ve senin sarsılmış faydanı umardı.

Ve **رِماحٌ ثَرِيَّةٌ**: çok; İbn Berrî inşâd etti:
Onlardan beni, çok **ثَرِيَّةٌ** mızraklar ve bir gırtlak engelleyecek; boğazlar ondan yüz çevirir.
Ve **الثُّرَيَّا**: Ümeyye es-Suğrâ’dan bir kadının adıdır; Ömer b. Ebî Rebî‘a onunla teşbîb etti; onda şöyle der:

Ey **الثُّرَيَّا**’yı **سُهَيْلاً** ile nikâhlayan,
Allah ömrünü uzun etsin; ikisi nasıl buluşur?
Ve **أَثْرَى**: bir yerdir; Aglab el-İclî dedi ki:
Toplasan onun toprağını, **أَثْرَى** toprağı
Sayımda Nizâr’ın iki mahallesinden daha çok değildir.
Ve **الثُّرَيَّا**: Ahtal’ın şiirinde bir yerdir; musannifin zikrettiği yerden başkadır; dedi ki:
Âl-i Fâtıma’dan **الثُّرَيَّا** silinip gitmiştir,
Sonra sahrânın akışı, sonra **الرِّجَلِ البراق**.
Ve **الثريَّاءُ**: **الثَّرَى**’dır.
Ve **ثَرْوان**: Benî Süleym’e ait bir dağdır.
Ve kandillerden **الثّريَّا**: yıldızlardan **الثرَيّا**’ya benzetme üzerinedir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَرَا القَوْمُ
1 ثَرَا القَوْمُ ثرا القوم , (As, S, M, K,) aor. ثَرُوَ ; (As, S;) and ثَرِىَ; (T, TT;) inf. n. ثَرًا; (M;) The people, or company of men, became many, much, or great in number or quantity; and increased: (As, T, S, M, K:) and in like manner, المَالُ, (As, S, M, K,) i. e., the cattle, or other property, became many, much, or great in number or quantity. (As, S, M.) ― -b2- ثَرِىَ, (T, M, K,) aor. ثَرَوَ , inf. n. ثَرْىٌ [or ثَرًا?] and ثَرَآءٌ, (T, TA,) He (a man, T, K) was, or became, abundant in cattle, or other property; (T, M, K;) as also ↓ اثرى, (T, S, M, Mgh, K,) and أَفْرَى: (M:) or ↓ اثرى signifies he was, or became, in a state of competence or sufficiency, in no need, or rich; syn. استغنى: (Msb:) or it signifies more than استغنى: (T:) and ثَرِيتُ بِكَ, I became, or have become, abundant [in property] by means of thee: (T, S:) and ثَرِيتُ بِفُلَانٍ I became in no need of other men by means of such a one. (T, S, M.) A poet says, (S,) namely, ElKumeyt, praising the Benoo-Umeiyeh,
لَكُمْ مَسْجِدَا اللّٰهِ المَزُورَانِ وَالحَصَى
وَأَقْتَرَا ↓ لَكُمْ قِبْصُهُ مِنْ بَيْنِ أَثْرَى
[Ye have the two visited mosques of Mekkeh and El-Medeeneh, and ye have the number of the pebbles of such as are between him who is wealthy and him who is poor]: he means, مِنْ بَيْنِ مَنْ أَثْرَى وَمَنْ أَقْتَرَ; i.e., مِنْ بَيْنِ مُثْرٍ وَمُقْتِرٍ. (S.) ― -b3- ثَرِيتُ بِكَ, (T,) or بِهِ, inf. n. ثَرًا, (M,) also signifies I rejoiced (T, M) in thee, (T,) or in him, or it: (M:) and ثَرِىَ بِذٰلِكَ, aor. ثَرَوَ , He rejoiced in, or by reason of, that. (ISk, S.) -A2- ثَرَوْنَاهُمْ We were, or became, more than they: (AA, S, M:) or more in cattle, or other property. (K.) ― -b2- ثَرَا القَوْمَ He (God) made the people, or company of men, to be many, or numerous; multiplied them. (AA, T, S.)

4 أَثْرَوَ see 1, in three places. -A2- لَا يُثْرِينَا العَدُوُّ The enemy will not say much respecting us. (M, TA.)

ثَرًا
ثَرًا ثر ثرا ; dual ثَرَوَانِ: see ثَرًى, in art. ثرى.

ثَرٍ
ثَرٍ ثر : see ثَرِىٌّ. ― -b2- أَنَا ثَرٍ بِهِ I am in no need of other men by means of him; (T, S, M;) as also ↓ ثَرِىٌّ. (M.) -A2- See also art. ثرى.

ثَرْوَةٌ
ثَرْوَةٌ ثر ثروه ثروة Many, or a great number, (S, M, K,) of men; and of cattle, or other property: (M, K:) or much, or a great quantity, or property; (Mgh, Msb;) as also ↓ ثَرَآءٌ: (S, M, * Mgh:) and فَرْوَةٌ signifies the same as ثَرْوَةٌ; the ف being a substitute for the ث. (M.) One says, اـِنَّهُ لَذُو ثَرْوَةٍ ↓ وَذُو ثَرَآءٍ, (ISk, S,) or وَثَرْوَةٍ ↓ اـِنَّهُ لَذُو ثَرَآءٍ, (T,) Verily he possesses a number [of men] and much property. (ISk, T, S.) Accord. to IAar, one says ثَوْرَةٌ مِنْ رِجَالٍ and ثَرْوَةٌ, meaning A great number of men: but only ثَرْوَةٌ مِنْ مَالٍ. (TA.) ― -b2- Also The night of the conjunction of the moon and الثُّرَيَّا [or the Pleiades]. (M, K.)

ثَرْوَانُ
ثَرْوَانُ ثروان , fem. ثَرْوَى: see ثَرِىٌّ.

ثَرَآءٌ
ثَرَآءٌ ثرآء : see ثَرْوَةٌ, in three places. ― -b2- Also A state of competence or sufficiency; or richness. (Msb.)

ثَرِىٌّ
ثَرِىٌّ ثر ثرى ثري ثريي Many, or numerous; [applied to a company of men;] and so ثَرِيَّةٌ applied to spears (رِمَاحٌ): (TA:) also many, or much, cattle, or other property; (S, M, K, TA;) and so ↓ ثَرٍ. (T, TA.) ― -b2- Also A man possessing many, or much, cattle, or other property; and so ↓ أَثْرَى; (M, K;) and ↓ مُثْرٍ: (T:) so too ↓ ثَرْوَانُ; (T, S, Mgh;) or abounding (M, K, TA) in cattle, or other property: (TA:) and [its fem.] ↓ ثَرْوَى, applied to a woman, (T, S, M, K,) likewise signifies possessing many, or much, cattle, or other property: (T, S, K:) the dim. of this last is ↓ ثُرَيَّا. (T, S, M, K.) ― -b3- See also ثَرٍ. -A2- And see art. ثرى.

ثُرَيَّا
ثُرَيَّا ثري ثريا : see ثَرِىٌّ. ― -b2- الثُّرَيَّا [The Pleiades; the Third Mansion of the Moon: it is believed to be the most beneficial, in its influences on the weather, of all the Mansions of the Moon, on account of the period of its auroral setting, which, in central Arabia, about the commencement of the era of the Flight, began on the 12th of Nov., O. S.: (see مَنَازِلُ القَمَرِ, in art. نزل; and see also نَوْءٌ:) hence what is said of it in Job xxxviii. 31; and hence, as being the most excellent of all asterisms, it is called by the Arabs] النَّجْمُ [the Asterism]: (S, K:) the former appellation is given to it because it comprises, in appearance, many stars in a small space; (M, K; *) for it is said that amid its conspicuous stars are many obscure stars; (IAth, TA;) the number altogether being said to be four and twenty, agreeably with an assertion of the Prophet: some say that it is so called because of the abundance [of the rain] of its نَوٌء [here meaning auroral setting]: (TA:) the word is thus applied only in the dim. form, which is used in this instance to denote magnification. (M, TA.) ― -b3- [ثُرَيَّا also signifies (tropical:) A cluster of lamps, generally resting in holes in the bottom of a lantern: see an engraving in my “Modern Egyptians,” ch. vi.] The ثُرَيَّا of lamps is so called as being likened to the asterism above mentioned. (M.)

أَثْرَى
أَثْرَى ذ : see ثَرِىُّ: -A2- and see also art. ثرى.

مُثْرٍ
مُثْرٍ مثر : see ثَرِىُّ: -A2- and see also art. ثرى.

مُثْرَاةٌ
مُثْرَاةٌ مثراه مثراة A cause of multiplying, or rendering abundant; syn. مَكْثَرَةٌ: so in the saying, هٰذَا مَثْرَاةٌ لِلْمَالِ [This is a cause of multiplying, or rendering abundant, cattle, or other property]. (S, K.)

أَنَا مَثْرِىُّ بِهِ
أَنَا مَثْرِىُّ بِهِ ذ I am rejoiced in him. (ISk, TA in art. ثرى.) -A2- See also art. ثرى.

##### Türkçe

**ثَرَا القَوْمُ**
1 **ثَرَا القَوْمُ** (As, S, M, K), muzârîsi **ثَرُوَ**; (As, S) ve **ثَرِىَ**; (T, TT) mastarı **ثَرًا**; (M;) Kavim, yahut erkekler topluluğu, sayı veya miktar bakımından çok, fazla yahut büyük oldu; ve arttı: (As, T, S, M, K:) ve aynı şekilde, **المَالُ** (As, S, M, K), yani davar yahut başka mal, sayı veya miktar bakımından çok, fazla yahut büyük oldu. (As, S, M.) ― -b2- **ثَرِىَ** (T, M, K), muzârîsi **ثَرَوَ**, mastarı **ثَرْىٌ** [yahut **ثَرًا**?] ve **ثَرَآءٌ** (T, TA), O (bir adam, T, K) davar yahut başka mal bakımından bol idi, yahut bol oldu; (T, M, K;) bunun gibi ↓ **اثرى** (T, S, M, Mgh, K) ve **أَفْرَى**: (M:) yahut ↓ **اثرى** “yeterlilik/kifayet hâlinde idi yahut oldu; ihtiyaçsız, yahut zengin oldu” demektir; eş anlamlısı **استغنى**: (Msb:) yahut o, **استغنى**’dan daha fazlasını ifade eder: (T:) ve **ثَرِيتُ بِكَ**, senin vasıtanla (mal bakımından) bol oldum yahut olmuşum: (T, S:) ve **ثَرِيتُ بِفُلَانٍ** böyle birinin vasıtasıyla başka insanlara muhtaç olmaz oldum. (T, S, M.) Bir şair der ki, (S,) yani Benû-Ümeyye’yi öven el-Kumeyt,

لَكُمْ مَسْجِدَا اللّٰهِ المَزُورَانِ وَالحَصَى
وَأَقْتَرَا ↓ لَكُمْ قِبْصُهُ مِنْ بَيْنِ أَثْرَى

[Sizin için Mekke ve Medine’nin iki ziyaret edilen Allah mescidi vardır; ve sizin için, zengin olan ile yoksul olan arasında bulunanların çakıl taşlarının sayısı vardır]: onun kastı, **مِنْ بَيْنِ مَنْ أَثْرَى وَمَنْ أَقْتَرَ**; yani, **مِنْ بَيْنِ مُثْرٍ وَمُقْتِرٍ**. (S.) ― -b3- **ثَرِيتُ بِكَ** (T) yahut **بِهِ**, mastarı **ثَرًا** (M), ayrıca “sende” (T) yahut “onda/onda (şeyde)” (M) sevindim (T, M) demektir: ve **ثَرِىَ بِذٰلِكَ**, muzârîsi **ثَرَوَ**, o, buna sevindi yahut bunun sebebiyle sevindi. (ISk, S.) -A2- **ثَرَوْنَاهُمْ** Biz onlardan fazla idik yahut fazla olduk: (AA, S, M:) yahut davar yahut başka mal bakımından daha fazla. (K.) ― -b2- **ثَرَا القَوْمَ** O (Allah) kavmi yahut erkekler topluluğunu çok yahut kalabalık kıldı; onları çoğalttı. (AA, T, S.)

4 **أَثْرَوَ**: 1’e bak, üç yerde. -A2- **لَا يُثْرِينَا العَدُوُّ** Düşman bizim hakkımızda çok söz söylemeyecektir. (M, TA.)

**ثَرًا**
**ثَرًا**; tesniyesi **ثَرَوَانِ**: **ثَرًى**’ya bak, **ثرى** maddesinde.

**ثَرٍ**
**ثَرٍ**: **ثَرِىٌّ**’ye bak. ― -b2- **أَنَا ثَرٍ بِهِ** Onun vasıtasıyla başka insanlara muhtaç değilim; (T, S, M;) bunun gibi ↓ **ثَرِىٌّ**. (M.) -A2- Ayrıca **ثرى** maddesine de bak.

**ثَرْوَةٌ**
**ثَرْوَةٌ** (S, M, K) erkeklerden çokluk yahut büyük bir sayı; ve davardan yahut başka maldan: (M, K:) yahut çokluk, yahut büyük bir miktar, yahut mal; (Mgh, Msb;) bunun gibi ↓ **ثَرَآءٌ**: (S, M, * Mgh:) ve **فَرْوَةٌ**, **ثَرْوَةٌ** ile aynı mânâdadır; **ف**, **ث**’nin yerine geçirilmiştir. (M.) Şöyle denir: **اـِنَّهُ لَذُو ثَرْوَةٍ** ↓ **وَذُو ثَرَآءٍ** (ISk, S), yahut **وَثَرْوَةٍ** ↓ **اـِنَّهُ لَذُو ثَرَآءٍ** (T), “Şüphesiz o, (erkeklerden) bir sayıya ve çok mala sahiptir.” (ISk, T, S.) IAar’a göre, **ثَوْرَةٌ مِنْ رِجَالٍ** ve **ثَرْوَةٌ** denir, “erkeklerden büyük bir sayı” mânâsında: fakat “maldan” yalnız **ثَرْوَةٌ مِنْ مَالٍ**. (TA.) ― -b2- Ayrıca ay ile **الثُّرَيَّا**’nın [yahut Ülker’in] kavuşum gecesi. (M, K.)

**ثَرْوَانُ**
**ثَرْوَانُ**, müennesi **ثَرْوَى**: **ثَرِىٌّ**’ye bak.

**ثَرَآءٌ**
**ثَرَآءٌ**: **ثَرْوَةٌ**’ye bak, üç yerde. ― -b2- Ayrıca yeterlilik/kifayet hâli; yahut zenginlik. (Msb.)

**ثَرِىٌّ**
**ثَرِىٌّ** Çok, yahut kalabalık; [erkekler topluluğuna uygulanır;] ve **ثَرِيَّةٌ** de mızraklara (**رِمَاحٌ**) uygulanarak böyledir: (TA:) ayrıca davar yahut başka mal bakımından çok yahut fazla; (S, M, K, TA;) ve bunun gibi ↓ **ثَرٍ**. (T, TA.) ― -b2- Ayrıca davar yahut başka mal bakımından çok yahut fazla sahibi olan bir adam; ve bunun gibi ↓ **أَثْرَى**; (M, K;) ve ↓ **مُثْرٍ**: (T:) yine bunun gibi ↓ **ثَرْوَانُ**; (T, S, Mgh;) yahut davar yahut başka mal bakımından bol (M, K, TA): (TA:) ve [onun müennesi] ↓ **ثَرْوَى**, bir kadına uygulanarak, (T, S, M, K) yine “davar yahut başka mal bakımından çok yahut fazla sahibi” mânâsına gelir: (T, S, K:) bunun küçültmesi ↓ **ثُرَيَّا**’dır. (T, S, M, K.) ― -b3- Ayrıca **ثَرٍ**’ye bak. -A2- Ve **ثرى** maddesine bak.

**ثُرَيَّا**
**ثُرَيَّا**: **ثَرِىٌّ**’ye bak. ― -b2- **الثُّرَيَّا** [Ülker; Ay’ın üçüncü menzili: bütün Ay menzilleri içinde, hava üzerindeki tesirleri bakımından en faydalısı olduğuna inanılır; çünkü şafakî batışının vakti sebebiyledir ki, Orta Arabistan’da, Hicret çağının başlangıcı civarında, 12 Kasım’da (eski usul) başlamıştır: (**مَنَازِلُ القَمَرِ**’e bak, **نزل** maddesinde; ve ayrıca **نَوْءٌ**’e de bak:) bundan dolayı Eyyûb xxxviii. 31’de onun hakkında söylenen; ve bundan dolayı, bütün yıldız kümelerinin en mükemmeli olmak bakımından, Araplarca ona] **النَّجْمُ** [yıldız kümesi] denir: (S, K:) önceki ad ona, görünüşte, küçük bir yerde birçok yıldızı ihtiva etmesi sebebiyle verilmiştir; (M, K; *) zira onun belirgin yıldızları arasında birçok silik yıldız bulunduğu söylenir; (IAth, TA;) toplam sayının yirmi dört olduğu, Peygamber’in bir beyanına uygun olarak, söylenir: bazıları, onun böyle adlandırılmasının, **نَوٌء**’ünün [burada şafakî batış mânâsında] bolluğu [yağmur bolluğu] sebebiyle olduğunu söyler: (TA:) kelime, bu örnekte büyütmeyi ifade etmek için kullanılan küçültme kalıbında olmak üzere, yalnız bu küçültme şeklinde kullanılır. (M, TA.) ― -b3- [**ثُرَيَّا** ayrıca (mecazen:) genellikle bir fenerin dibindeki deliklere oturan bir lamba kümesi mânâsına da gelir: “Modern Egyptians”ımın vi. bölümünde bir gravüre bak.] Lambaların **ثُرَيَّا**’sı, yukarıda zikredilen yıldız kümesine benzetildiği için böyle adlandırılmıştır. (M.)

**أَثْرَى**
**أَثْرَى**: **ثَرِىُّ**’ye bak. -A2- ve ayrıca **ثرى** maddesine de bak.

**مُثْرٍ**
**مُثْرٍ**: **ثَرِىُّ**’ye bak. -A2- ve ayrıca **ثرى** maddesine de bak.

**مُثْرَاةٌ**
**مُثْرَاةٌ** Çoğaltmanın yahut bol kılmanın bir sebebi; eş anlamlısı **مَكْثَرَةٌ**: şu sözde olduğu gibi, **هٰذَا مَثْرَاةٌ لِلْمَالِ** [Bu, davarı yahut başka malı çoğaltmanın yahut bol kılmanın bir sebebidir]. (S, K.)

**أَنَا مَثْرِىُّ بِهِ**
**أَنَا مَثْرِىُّ بِهِ** Ondan dolayı sevinçliyim. (ISk, TA, **ثرى** maddesinde.) -A2- Ayrıca **ثرى** maddesine bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَرَا
ثَرَا U ( n. ac. ثَرَآء [ 22 ] ),
a.  Was abundant, extensive ( wealth ).

أَثْرَوَ
أَثْرَوَ IV ,
a.  Was rich, wealthy, affluent.

ثَرْوَة
ثَرْوَة 1t ,  ثَرَاْو 22A ,
a.  Wealth, plenty, competence, affluence.

b.  Large number or quantity.

ثَرِيّ
ثَرِيّ [ 25 ],
a.  Rich, wealthy, affluent, opulent.

##### Türkçe

ثَرَا
**ثَرَا** U (n. ac. **ثَرَآء** [22]),
a. (servet bakımından) bol, geniş oldu.

أَثْرَوَ
**أَثْرَوَ** IV,
a. Zengin, varlıklı, müreffeh oldu.

ثَرْوَة
**ثَرْوَة** 1t, **ثَرَاْو** 22A,
a. Servet, bolluk, yeterlilik, varlık.

b. Büyük sayı veya miktar.

ثَرِيّ
**ثَرِيّ** [25],
a. Zengin, varlıklı, müreffeh, çok varlıklı.
