# ثرو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%B1%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثرو

: ( و *!الثَّرْوَةُ : كَثْرَةُ العَددِ من النَّاسِ ) ؛ ) ومنه الحدِيثُ : ( ما بَعَثَ اللَّهُ نبيّاً بعْد لُوط إلاَّ في *!ثَرْوَةٍ مِن قوْمِه ) ، أَي العَدَد الكَثِير ، وإنَّما خَصَّ لُوطاً لقَوْله : ﴿لو أَنَّ لي بكُم قُوَّة أَو آوِي إلى رُكْنٍ شَديدٍ﴾ .
( و ) الثَّرْوَةُ أَيْضاً : كَثْرَةُ ( المال ) . ) يقالُ : ثَرْوَةٌ مِن رجالٍ *!وثَرْوَةٌ مِن مالٍ .
والفَرْوَةُ لُغَةٌ فيه ، فاؤُه بَدَلٌ مِن الثاءِ .

وفي الصِّحاحِ عن ابنِ السِّكِّيت : يقالُ إنَّه لذُو ثَرْوَةٍ *!وثَراء ، يُرادُ به لذُو عَدَدٍ وكَثْرَة مالٍ ؛ قالَ ابنُ مُقْبل :
وثَرْوَةٌ مِن رجال لو رأَيْتَهُمُ
لَقُلْتَ إحْدَى حِراجِ الجَرِّ مِن أُقُرِ قُلْتُ : ويُرْوَى : وثَوْرةٌ من رجالٍ .
وقالَ ابنُ الأعْرابيِّ : يقالُ ثَوْرَةٌ مِن رجالٍ وثَرْوةٌ بمعْنَى عَدَد كَثِير ، وثَرْوَةٌ من مالٍ لا غَيْر .
( و ) الثَّرْوَةُ : ( لَيْلَةَ يَلْتَقِي القَمرُ *!والثُّرَيَّا .
( و ) يقالُ : ( هذا *!مَثْراةٌ للمالِ ) ، أَي ( مَكْثَرَةٌ ) ، مَفْعَلَةٌ مِن الثَّراءِ ؛ ومنه حدِيثُ صِلَة الرّحِم : ( مَثْراةٌ للمالِ مَنْسَأَةٌ في الأَثَر ) .
( *!وثَرَى ) ؛ ) كذا في النسخِ والصَّوابُ أنْ يُكْتَبَ بالألِفِ ؛ ( القومُ *!ثَراءً : كثُرُوا ونَمَوْا .
( و ) *!ثَرَى ( المالُ ) نَفْسُه ( كَذلِكَ ) ؛ ) نَقَلَه الجَوْهرِيُّ عن الأصْمعيّ .
وشاهِدُ الثَّراءِ ، كَثْرَة المالِ ، قَوْلُ عَلْقَمَة :
يُرِدْنَ ثَراءَ المالِ حيثُ عَلْمِنَه
وشرْخُ الشَّبابِ عندَهُنَّ عجيبُ ( و ) قالَ أَبو عَمْرو : *!ثَرَا ( بَنُو فلانٍ بَني فلانٍ كانوا أَكْثَر منهم ) ، هكذا نَصّ الجَوْهرِيّ وليسَ فيه ، ( مالاً ) ؛ ) وإطْلاقُ الجَوْهرِيّ يَحْتملُ أَنْ يكونَ المُكاثَرَة في العَدَدِ أَيْضاً ( *!وثَرِيَ ) الرَّجُلُ ، ( كَرضِيَ ) ، *!ثراً *!وثَراءً : ( كَثُرَ مالُهُ ، *!كأَثْرَى ) ، وكَذلِكَ أَفْرى .
وفي حدِيثِ إسْماعيل عليه السلام ، أنَّه قالَ لأخِيهِ إسْحاق : ( إنَّك *!أَثْرَيْتَ وأَمْشَيْتَ ) ، أَي كَثُرَ

*!ثَراؤُكَ ، وهو المالُ ، وكَثُرَتْ ماشِيَتُك ، وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ للكُمَيْت يمدَحُ بني أُمَيَّة :
لَكُمْ مَسْجِد اللَّهِ المَزُورانِ والحَصَى
لَكُم قِبْصُه من بين *!أَثْرَى وأَقْتَرا أَرادَ : مِن بين مَنْ أَثْرَى ومَنْ أَقْتَر ، أَي مِن بين *!مُثْرٍ ومُقْترٍ .
وقيلَ : أَثْرَى الرَّجُلُ وهو فَوْق الاسْتِغْناء .
( ومالٌ *!ثَرِيٌّ ، كغَنِيَ : كَثيرٌ ) ؛ ) ومنه حدِيثُ أُمِّ زَرْع : ( وأَرَاح عليَّ نَعَماً *!ثَرِيّاً ) ، أَي كَثيراً .
( ورجُلٌ ثَرِيٌّ *!وأَثْرَى ، كأَحْوَى : كَثِيرُهُ ) ، أَي المال ، نَقَلَه ابنُ سِيدَه .
( *!والثَّرْوانُ : الغَزيرُ الكَثِيرُ ) المالِ .
( وبِلا لامٍ ) : ) أَبو *!ثَرْوان ( رجُلٌ ) مِن رواةِ الشِّعْرِ ؛ نَقَلَه الجَوْهرِيُّ .
( وامرأَةٌ *!ثَرْوَى : مُتَمَوِّلَةٌ ؛ *!والثُّرَيَّا تَصْغيرُها ) أَي تَصْغيرُ ثَرْوَى .
( و ) *!الثُّرَيَّا : ( النَّجْمُ ) ؛ ) وهو عَلَمٌ عليها لا أنَّها نَجْمٌ واحِدٌ ، بل هي مَنْزلةٌ للقَمَرِ فيها نجومٌ مُجْتمِعَة جُعِلَتْ عَلامَة ، كما دَلَّ عليه قَوْلُ المصنِّفِ ؛ ( لكَثْرَةِ كَواكِبِه مع ) صغر مَرْآتِها فكأنَّها كَثيرَةُ العَدَدِ بالإضافَةِ إلى ( ضِيقِ المَحَلِّ ) .
( فقَولُ بعضٍ إنَّها كَوْكبٌ واحِدٌ وهمٌ ظاهِرٌ كما أَشارَ إليه في شرح الشفاءِ .
قالَ شيْخُنا : ومنه ما وَرَدَ في الحدِيثِ : قالَ للعبَّاسِ : ( يَمْلِكُ مِن ولدِكَ بعَدَدِ الثُّرَيَّا ) . قالَ ابنُ الأثيرِ : يقالُ إنَّ بينَ أَنْجمِها الظاهِرَةِ أَنْجماً كَثِيرَةً خَفِيَّةً .
قُلْتُ : يقالُ إنَّها أَربعةٌ وعِشْرُونَ نَجْماً ، وكانَ النبيُّ صلى الله عليه وسلم يَراها كَذلِكَ كما وَرَدَ

ذلِكَ .
ولا يتكلَّمُ به إلاَّ مُصَغّراً ، وهو تَصْغيرٌ على جهَةِ التَّكْبيرِ . وقيلَ : سُمِّيَت بذلكَ لغَزارَةِ نَوْئِها .
( و ) الثُّرَيَّا : ( ع ) ؛ وقيلَ : جَبَلٌ يقالُ له عاقِرُ الثُريَّا .
( و ) الثُّرَيَّا : ( بِئْرٌ بمكَّةَ ) لبَني تَيمِ بنِ مُرَّةَ .
ونَسَبَها الوَاقِديُّ إلى ابنِ جُدْعان .
( و ) الثُّرَيَّا : ( ابنُ أَحمدَ الأَلْهانيُّ المُحدِّثُ ) . ) وآخَرُون سُمُّوا بذلِكَ .
( و ) الثُّرَيَّا : ( أَبْنِيَةٌ للمُعْتَضِدِ ) العبَّاسيِّ ( ببَغْدادَ ) قُرْبَ التاجِ وعملَ بَيْنهما سِرْداباً تَمْشِي فيه حَظَاياهُ مِن القَصْر إلى الثُّرَيَّا .
( و ) الثُّرَيَّا : ( مِياهٌ لمُحارِبٍ ) في شُعَبَى .
( ومِياهٌ للضِّبابِ ) .
( وقالَ نَصْر : ماءٌ بحمى ضريّة ، وثَمّ جَبَلٌ يقالُ له عاقِرُ الثّرَيَّا .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!ثَرا اللَّهُ القومَ : أَي كَثَّرهُم ؛ عن أَبي عَمْرو .
ويقولون : لا *!يُثْرِينا العَدُوُّ ، أَي يَكْثُر قَوْلَه فينا .
ومالٌ *!ثَرٍ ، كعَمٍ : كَثيرٌ ، لُغَةٌ في *!ثَرِي .
*!وثَرِيتُ بفلانٍ ، كرَضِيتُ ، فأَنا به ثَرٍ ، كعَمٍ ، *!وثَرِىً، كفَتِيّ : أَي غَنِيٌّ عن الناسِ به .
*!وثَرِيتُ بك : كَثُرْتُ بك ؛ نَقَلَهُ الجَوْهرِيُّ .
*!والثَّرِيُّ ، كغَنِيَ : الكَثيرُ العَدَدِ ؛ قالَ المَأْثُورُ المُحارِبي ، جاهِلِيّ .
فقد كُنْتَ يَغْشاكَ *!الثَّرِيُّ ويَتَّقِيأَذاكَ ويَرْجُو نَفْعَك المُتَضَعْضِع

ورِماحٌ *!ثَرِيَّةٌ : كَثِيرَةٌ ؛ أَنْشَدَ ابنُ بَرِّي :
سَتَمْنَعُني منهم رِماحٌ ثَرِيَّةٌ وغَلْصَمَةٌ تَزْوَرُّ عنها الغَلاصِمُوالثُّرَيَّا : اسمُ امْرأَةٍ مِن أُمَيَّة الصُّغْرى شَبَّبَ بها عُمَرُ بنُ أَبي ربيعَةَ ، وفيها يقولُ :

أَيّها المنكح الثُّرَيَّا سُهَيْلاً
عمرك الله كَيْف يَلْتَقِيَان *!وأَثْرَى : مَوْضِعٌ ؛ قالَ الأَغْلبُ العِجْليُّ :
فما تُرْبُ *!أَثْرَى لو جَمَعْتَ تُرَابَها
بأَكْثَر مِنْ حَيَّيْ نِزارٍ على العَدِّوالثُّرَيَّا : مَوْضِعٌ في شِعْرِ الأَخْطَلِ غَيْر الذي ذَكَرَه المصنِّف ، قالَ :
عَفَا مِن آل فاطِمَة الثُّرَيَّا
فَمَجْرَى السَّهْبِ فالرِّجَلِ البراق *!والثريَّاءُ : الثَّرَى .
*!وثَرْوان : جَبَلٌ لبَني سُلَيْم .
والثّريَّا مِن السُّرُجِ : على التشْبيهِ *!بالثرَيّا مِن النجُومِ .

### Türkçe

: ( ve **الثَّرْوَةُ**: insanlardan sayı çokluğu ) ; ) ve ondan hadis: ( Allah, **لُوط**’tan sonra hiçbir peygamberi, kavminden bir **ثَرْوَةٍ** içinde göndermedi ), yani çok sayı; ve ancak **لُوط**’u, şu sözü sebebiyle tahsis etti: ﴿Keşke sizinle (baş edecek) bir kuvvetim olsaydı yahut sağlam bir rükne sığınsaydım﴾ .
( ve ) **الثَّرْوَةُ** ayrıca: ( malın ) çokluğu . ) denir: erkeklerden bir **ثَرْوَةٌ** ve maldan bir **ثَرْوَةٌ** .
Ve **الفَرْوَةُ** onda bir lugattır; onun **ف**’si **ث**’den bedeldir .

Ve Sıhâh’ta İbnü’s-Sikkît’ten: denir ki o, bir **ثَرْوَةٍ** ve **ثَراء** sahibidir; bununla sayı sahibi ve mal çokluğu sahibi kastedilir; İbn Mukbil dedi ki:
Ve erkeklerden bir **ثَرْوَةٌ**, onları görseydin
Elbette derdin: öküzlerin sürüklenmesinin bir haracı (gibi) bir tanesi, **أُقُرِ**’den. Dedim ki: ve şöyle rivayet olunur: erkeklerden bir **ثَوْرةٌ** .
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: denir: erkeklerden bir **ثَوْرَةٌ** ve çok sayı manasında bir **ثَرْوةٌ**; ve maldan bir **ثَرْوَةٌ**, başka değil .
( ve ) **الثَّرْوَةُ**: ( ayın **الثُّرَيَّا** ile buluştuğu gece .
( ve ) denir: ( bu, mal için bir **مَثْراةٌ**’dır ), yani ( bir **مَكْثَرَةٌ**’dır ); **الثَّراء**’dan **مَفْعَلَةٌ**; ve ondan sıla-i rahim hadisi: ( mal için bir **مَثْراةٌ**; eserde bir **مَنْسَأَةٌ** ) .
( **وثَرَى** ) ; ) nüshalarda böyledir; doğrusu **ألف** ile yazılmasıdır; ( kavim **ثَراءً**: çoğaldılar ve büyüdüler .
( ve ) ( mal ) bizzat **ثَرَى** ( aynı şekilde ) ; ) onu Cevherî, Asma‘î’den nakletti .
Ve **الثَّراء**’ın şahidi, mal çokluğu, Alkame’nin sözü:
Malın **ثَراء**’ını isterler, onu bildikleri yerde
Ve gençliğin başlangıcı onların yanında acayiptir. ( ve ) Ebû Amr dedi ki: **ثَرَا** ( falanın oğulları, falanın oğullarını; onlardan daha çok idiler ), Cevherî böylece nass etti; onda ( mal ) yoktur ; ) Cevherî’nin mutlak bırakması, çoklaştırmanın sayıda da olmasını muhtemel kılar. ( **وثَرِيَ** ) adam, ( **رَضِيَ** gibi ), **ثراً** ve **ثَراءً**: ( malı çoğaldı, **أَثْرَى** gibi ), ve كذلك **أَفْرى** .
İsmâil عليه السلام hadîsinde, kardeşi İshâk’a dediği: ( sen **أَثْرَيْتَ** ve **أَمْشَيْتَ** ), yani

senin **ثَراؤُكَ** çoğaldı—o maldır—ve davarın çoğaldı. Ve Cevherî, Kümeyt’ten, Benî Ümeyye’yi medhederken şu beyti inşâd etti:
Size Allah’ın mescidi, ziyaret olunan iki yer ve çakıl (aittir)
Size onun **قِبْصُه**’u, **أَثْرَى** ile **أَقْتَرا** arasından. Muradı: **أَثْرَى** olan ile **أَقْتَر** eden arasından; yani **مُثْرٍ** ile **مُقْترٍ** arasından.
Ve denildi ki: adam **أَثْرَى**; o, istiğnânın üstündedir.
( ve **مالٌ ثَرِيٌّ**, **غَنِيَ** gibi: çoktur ) ; ) ve ondan Ümmü Zer‘ hadisi: ( üzerime çok **ثَرِيّاً** davar rahatlattı ), yani çok.
( ve **رجُلٌ ثَرِيٌّ** ve **أَثْرَى**, **أَحْوَى** gibi: onun çoğu ), yani mal; onu İbn Sîde nakletti.
( **والثَّرْوانُ**: bol, çok ) malın.
( **بِلا لامٍ** ) : ) **أَبو ثَرْوان** ( bir adam ) şiir râvilerindendir; onu Cevherî nakletti.
( ve bir kadın **ثَرْوَى**: mal sahibi; **والثُّرَيَّا** onun küçültmesidir ) yani **ثَرْوَى**’nın küçültmesi.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( yıldız ) ; ) o, onun üzerine bir alemdir; yoksa o tek bir yıldız değildir; bilakis o, ay için bir menzildir; onda toplanmış yıldızlar vardır, alâmet kılınmıştır; musannifin sözü delâlet ettiği gibi; ( onun kevkeblerinin çokluğu sebebiyle, onun görünüşünün küçüklüğü ile birlikte ) sanki ( yerin darlığı )na nispetle sayı bakımından çoktur.
( Bazısının “o tek bir kevkebdir” sözü, Şifâ şerhinde işaret ettiği gibi, açık bir vehimdir.
Şeyhimiz dedi ki: ve ondan hadiste vârid olan: Abbâs’a dedi: ( senin evlâdından, **الثُّرَيَّا** sayısınca (kimse) hükmeder ). İbnü’l-Esîr dedi ki: denir ki onun görünen yıldızları arasında gizli birçok yıldız vardır.
Dedim ki: denir ki o yirmi dört yıldızdır; ve Peygamber صلى الله عليه وسلم onu böyle görürdü, bunun vârid olduğu gibi.
Ve onunla ancak küçültme olarak konuşulur; o, büyütme cihetinden bir küçültmedir. Ve denildi ki: onun **نَوْء**’ünün gür oluşu sebebiyle bununla isimlendirildi.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( ع ) ; ve denildi ki: **عاقِرُ الثُريَّا** denilen bir dağdır.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( Mekke’de bir kuyu ) Benî Teym b. Mürre’nindir.
Vâkıdî onu İbn Cüd‘ân’a nisbet etti.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( Ahmed el-Lehânî’nin oğlu, muhaddis ) . ) Ve başkaları da bununla adlandırıldı.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( Mu‘tezıd ) Abbâsî’nin ( Bağdat’ta ) ( Tâc’ın yakınında ) binalarıdır; ve ikisi arasında bir serdâb yaptı; içinde, onun cariyeleri saraydan **الثُّرَيَّا**’ya yürür.
( ve ) **الثُّرَيَّا**: ( Muhârib’e ait sular ) Şu‘bâ’da.
( ve **الضِّبابِ**’a ait sular ) .
( Nasr dedi ki: Hımâ Daryye’de bir sudur; ve orada **عاقِرُ الثّرَيَّا** denilen bir dağ vardır.
Ve üzerine istidrâk olunanlardandır:
**ثَرا اللَّهُ** kavmi: yani onları çoğalttı; Ebû Amr’dan.
Ve derler: düşman bizi **يُثْرِينا** etmez; yani bizim hakkımızda sözünü çoğaltır.
Ve **مالٌ ثَرٍ**, **عَمٍ** gibi: çoktur; **ثَرِي**’de bir lugattır.
Ve **وثَرِيتُ** falanla, **رَضِيتُ** gibi; ben onunla **ثَرٍ**, **عَمٍ** gibi, ve **ثَرِىً**, **فَتِيّ** gibi: yani onunla insanlardan müstağni, zenginim.
Ve **وثَرِيتُ** seninle: seninle çoğaldım; onu Cevherî nakletti.
Ve **الثَّرِيُّ**, **غَنِيَ** gibi: sayı bakımından çok; Muhâribî’den me’sûr (şiir), câhiliyyedir:
Gerçekten sana **الثَّرِيُّ** uğrardı; senden eziyeti sakınırdı; ve senin sarsılmış faydanı umardı.

Ve **رِماحٌ ثَرِيَّةٌ**: çok; İbn Berrî inşâd etti:
Onlardan beni, çok **ثَرِيَّةٌ** mızraklar ve bir gırtlak engelleyecek; boğazlar ondan yüz çevirir.
Ve **الثُّرَيَّا**: Ümeyye es-Suğrâ’dan bir kadının adıdır; Ömer b. Ebî Rebî‘a onunla teşbîb etti; onda şöyle der:

Ey **الثُّرَيَّا**’yı **سُهَيْلاً** ile nikâhlayan,
Allah ömrünü uzun etsin; ikisi nasıl buluşur?
Ve **أَثْرَى**: bir yerdir; Aglab el-İclî dedi ki:
Toplasan onun toprağını, **أَثْرَى** toprağı
Sayımda Nizâr’ın iki mahallesinden daha çok değildir.
Ve **الثُّرَيَّا**: Ahtal’ın şiirinde bir yerdir; musannifin zikrettiği yerden başkadır; dedi ki:
Âl-i Fâtıma’dan **الثُّرَيَّا** silinip gitmiştir,
Sonra sahrânın akışı, sonra **الرِّجَلِ البراق**.
Ve **الثريَّاءُ**: **الثَّرَى**’dır.
Ve **ثَرْوان**: Benî Süleym’e ait bir dağdır.
Ve kandillerden **الثّريَّا**: yıldızlardan **الثرَيّا**’ya benzetme üzerinedir.
