# ثري (ث-ر-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%B1%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sera bitkinin bittiği toprak demektir

- Harfler: ث - ر - ي
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 9 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ثرو/ي · ثرى

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الثَّرَى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%84%D8%AB%D9%8E%D9%91%D8%B1%D9%8E%D9%89.md) | الْفَعَلَ | Yerkabuğu | 1 | 1 | [20:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/ayet/20:6.md) |

## Mücavir kökler — 4 mücavir (7 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [تحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%AD%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Ayağın alt tarafı demektir
2. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
3. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
4. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beyn topraktaki yarık demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ثري |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Lâmel-fiili illetli (nakıs yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md), [طين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D9%86.md), [صلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF.md) |
| Zıt Kök | [يبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yağmur suyuyla nemlenmiş, ufalanabilir, yumuşak ve üretken alt toprak tabakası |
| Çekirdek Özet 2 | Yerin altındaki görünmeyen nemli derinliği ve ilahi mülkiyetin dikey alt sınırını ifade etme |
| Çekirdek Özet 3 | Nem ve verimlilik tabanından türeyen bolluk, servet, çoğalma ve ontolojik alt kuşatıcılık |
| Kritik Hata Riski | Kökü kuru toprak veya soyut bir yeraltı miti sanarak nem, üretkenlik ve egemenlik derinliğini ıskalamak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ثر | Sıvının, nemin veya sütün bolca fışkırması, akması, kabarması ve yayılması ([ثرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%B1.md), [ثرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D8%A8.md)) | ي | Akışkan nemi ve bolluğu toprak zemin ile birleştirerek toprağın içindeki kalıcı yaşlığa, verimli ıslaklığa ve buradan doğan zenginliğe özelleştirir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ث | işaret, çarpı; imge ikiz harf olan ت üzerinden türetilmiş olup ses farkı yoğunlaşmayı gösterir | Bir sınıra nüfuz etme, sınırın ötesine geçerek yoğunlaşma ve yayılma hareketi. |
| ر | insan başı; baş, ilk, üst | Başlangıç, üst yüzey, öncelikli tabaka veya merkez teşkil eden zemin. |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Faaliyet, uzanma, içine işleme, tutma ve süreklilik kazandırma. |
| ثري | Yağmur ve suyun üst tabakadan içeriye doğru nüfuz edip uzanması, toprağın derinliklerine işleyerek zemini nemli, tutucu ve üretken kılması. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yağmur suyunun temas edip ıslattığı, kuruluğu gitmiş, ufalanabilir yumuşak ve nemli toprak. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | Serveti ve malı artan kimse için أثرى الرجل denilmesi; kabilenin fertleri çoğalıp güçlendiğinde ثرى القوم denilerek nemli toprağın bereketi ile nüfus ve zenginlik arasında bağ kurulması (Zemahşerî, Esâsü’l-Belâga). |

Kaynak: Asās al-Balāgha, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça ثري kökü, Afro-Asyatik dil ailesinin Sami kolunda toprağın tazeliği, nemi ve bu nemden neşet eden bereket ile zenginlik alanına aittir. Kökün asli semantik çekirdeği kuru tozdan farklı olarak sıvı ile doymuş toprağı anlatır. İbranicede t-r-y kökü doğrudan taze, yaş ve nemli dokuyu (örneğin henüz kurumamış taze yara anlamında tiryāh) karşılarken, Arapçada bu kök toprağın alt katmanındaki kalıcı neme (الثَّرَى) ve mecazen malın çoğalmasına (ثروة) doğru genişlemiştir. Güney Sami dillerinde de su ile doymuş zemin ve zenginlik arasında benzer semantik geçişler mevcuttur. Kök, Samî dünyada yeryüzünün kuru yüzeyi ile altındaki hayat veren ıslak damar arasındaki farkı kuran temel kavramlardan biridir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Islak toprak anlamından servet, zenginlik ve kalabalığa geçiş | Yağmurun toprağı ıslatması (ثرى المطر التراب) fiilinden bolluk ve servet (ثروة / ثراء) türemiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice t-r-y ve Güney Sami dillerindeki tazelik ve nem kökleri | Suyun ve nemin nesneye hayat vermesi ve tazeliğini koruması ortak semantik alandır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Belirgin ve güvenilir bir dış aile bağı tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Gesenius.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ثري | Anlamlı | Nemli toprak, servet | Yağmurla ıslanmış toprak ve bundan kaynaklanan bolluk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ثير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%8A%D8%B1.md) | Anlamlı | Harekete geçirmek, tozu kaldırmak | Toprağı sürmek, altını üstüne getirmek veya bulutu harekete geçirmek | Kur'an'da geçer ([ثور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D8%B1.md) ile kökdeş) |
| [رثي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AB%D9%8A.md) | Anlamlı | Ağıt yakmak, acımak | Ölen birinin iyiliklerini anarak hüzünle anmak | Kur'an'da geçmez |
| [ريث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%AB.md) | Anlamlı | Ağır davranmak, gecikmek | Bir eylemde yavaş hareket etmek, acele etmemek | Kur'an'da geçmez |
| يثر | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel sayılmıştır |
| يرث | Anlamlı | Miras almak, vâris olmak | Bir hakkın veya malın sonradan gelene intikal etmesi | [ورث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D8%AB.md) kökünün türevi; Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ثري | Merkez | Nemli alt toprak | Suyun içeri nüfuz etmesiyle oluşan üretken ve yaş zemin | Hem fiziksel nemi hem de potansiyel bereketi bünyesinde tutar. |
| [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) | Komşu | Toprak cinsi | Nemli veya kuru ayrımı olmaksızın toprağın genel adı ve tozu | Nemi zorunlu kılmaz; genellikle kuru, savrulan zerreleri ifade eder. |
| [طين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D9%86.md) | Komşu | Çamur, balçık | Su ile toprağın yoğrularak yapışkan ve şekil alabilir hale gelmesi | Ufalanabilir nemli toprak değil, kohezyonu yüksek yoğun karışımdır. |
| [صلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D8%AF.md) | Komşu | Sert taşlık zemin | Suyun içine işlemediği, bitki bitirmeyen pürüzsüz sert yüzey | ثري kökünün yumuşak ve su geçirgen yapısının zıddı bir sertlik taşır. |
| [يبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A8%D8%B3.md) | Zıt | Kuruluk | Suyun ve nemin tamamen çekilerek katılaşması ve canlılığını yitirmesi | ثري kökünün özü olan yaşlık ve nemin tam karşıtıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ثري | Nemli toprak, servet | Yağmur suyuyla doymuş zemin tabakası ve bundan türeyen zenginlik | Kesin |
| Latince | humus, tellus uliginosa | Nemli toprak tabakası, yeryüzü derinliği | Humus organik nemli üst katmanı karşılar; servet metaforunu dışarıda bırakır. | Güçlü |
| İngilizce | moist earth, subsoil | Nemli toprak, alt toprak katmanı | Yalnızca fiziksel ıslaklığı ve jeolojik alt katmanı karşılar; kavramsal bereket yönü eksiktir. | Güçlü |
| Almanca | feuchte Erde, Krume | Nemli toprak tabakası, verimli katman | Tarımsal nemi ve üst katman verimini iyi açıklar; dikey kozmolojik derinliği vermez. | Güçlü |
| Fransızca | terre humide, tréfonds | Nemli toprak, toprağın derinlikleri | Tréfonds mülkiyetin ve yerin en alt sınırını, terre humide ise nemi karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short, Oxford English Dictionary, Dictionnaire Gaffiot.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الثَّرَى | Yerin altındaki nemli tabaka, yerkürenin derinliği | Göklerin, yerin ve bu ikisi arasındakilerin mülkiyetinin ardından mutlak tasarrufun ulaştığı en alt dikey sınırı bildiren bağlam (Tâhâ [20:6](https://lisan.digital/tr/ayet/20:6.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Mülkiyet ve ilmin kuşatıcılığı | Tâhâ [20:6](https://lisan.digital/tr/ayet/20:6.md) ayeti çerçevesinde Allah'ın hâkimiyetinin en yüksek semadan yerin altındaki en karanlık ve nemli noktaya kadar eksiksiz oluşu. | Mutlak dikey egemenlik ve her şeyi ihata eden ilim. |
| Fıkıh | Arazi mülkiyeti ve maden hakları | Bir araziye malik olan kimsenin yerin altına doğru mülkiyet sınırının derinliği ve yeraltı kaynakları üzerindeki hakları. | Düşey mülkiyet ekseninin tespiti. |
| Tefsir | Kozmolojik tasvir ve dil inceliği | Ayetteki ifadenin mitolojik bir zemin tasavvuru mu yoksa yerkabuğunun altındaki nemli toprak mı olduğu yönündeki lügavî tahliller. | Kuru toprak (turâb) ile ıslak toprak (serâ) arasındaki farkın vurgulanması. |
| Hadis | Kabir, ölüm ve merhamet tasvirleri | Kabir toprağının ıslaklığı veya aşırı susuzluktan nemli toprağı yalayan bir köpeğe su verme rivayetlerindeki kullanım. | Yaşam ile ölüm arasındaki nem ve su ihtiyacı. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Varlık hiyerarşisi | Ontolojik alt sınır | Tevhidin ihata alanını tamamlama | Allah'ın mülkiyeti yalnızca insanların yaşadığı yüzeyi değil, görülmeyen dip tabakaları da içerir. | Kesin |
| İlmi | Jeoloji ve hidroloji | Doygun taban kuşağı | Zemin mekaniği ve taban suyunun korunması | Toprağın nemi, su döngüsünün ve yeryüzündeki biyolojik üretimin ana taşıyıcısıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Hükümranlık yetkisi | Düşey egemenlik sınırı | Yeraltı kaynakları üzerinde tam tasarruf | Yetki sadece yüzeydeki tebaa ile sınırlı olmayıp toprağın altındaki bütün kaynakları kapsar. | Muhtemel |
| İktisadi | Servet ve hammadde tabanı | Gizli rezerv ve sermaye | Tarımsal verimlilik ve maden zenginliği | Zenginliğin (serâ) kökeni, toprağın altındaki nem ve kaynak potansiyelinin harekete geçirilmesidir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doygunluk sınırı ve potansiyel kuyu tabanı | Fizikte bir potansiyel alanın en alt referans seviyesi ve zemin mekaniğinde gözeneklerin suyla dolduğu taban nem zonu. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Görünmeyen altyapı sermayesi | İktisat ve sosyolojide yüzeydeki üretimi ve zenginliği mümkün kılan, gözle görülmeyen kurumsal ve doğal dip rezervler. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | ثري lafzını alelade kuru toprak (turâb) gibi anlamak veya eski mitolojik yer altı tasvirlerine indirgeyerek somut nem ve bereket içeriğini göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Gökler, yer ve ikisi arasındakilerle birlikte zikredilerek, dikey varlık skalasının en alt, en gizli fakat hayat ve bereket potansiyeli taşıyan tabanını ilahi mülke dahil etmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Tâhâ [20:6](https://lisan.digital/tr/ayet/20:6.md) ayetinde geçen ifadenin sıradan bir söz tekrarı sanılması ve Kur'an'ın kurduğu düşey ontolojik ihata örgüsünün kavranamaması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlığın düşey eksende en üst sınırından (arş ve semavat) en alt sınırına (الثَّرَى) kadar uzanan mutlak ilahi tasarruf ve mülkiyet bütünlüğünü kavramayı sağlar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Allah'ın mutlak ilmini, mülkiyetini ve kuşatıcılığını bildiren ulûhiyet ve kozmoloji ayetlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yeryüzü egemenliğinin yalnızca gözle görülen yüzeyle sınırlı olduğu algısını yıkarak, derinliklerin ve görünmeyen tabanların da ilahi yasa ve tasarrufa tabi olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Üstten gelen yağmurla ıslanmış, nemi bünyesine almış, ufalanabilir ve bitki besleyen alt toprak tabakası.
- Soyut anlam: Varlık düzeninde görünmeyen, en dipte yer alan, gizli fakat potansiyel olarak canlılığı ve bereketi besleyen ontolojik taban.
- Sistematik karşılık: Mülkiyet ve egemenlik sınırının dikey doğrultuda en alt referans noktasına kadar uzandığını gösteren alt sınır parametresi.
- LaTeX modeli: $$M = \int_{z_{0}}^{z_{1}} \psi(z) \, dz, \quad z_{0} < 0$$
- LaTeX açıklaması: Formüldeki $M$ harfi ilahi mülkiyet ve tasarrufun toplam alanını temsil eder. $z$ değişkeni düşey varlık eksenidir; $z_{1}$ semavat ile temsil edilen üst sınırı, $z_{0}$ ise yer kabuğunun altındaki nemli tabakayı (الثَّرَى) simgeler. $\psi(z)$ fonksiyonu her seviyedeki varoluşsal tasarrufu ve mevcudiyeti gösterir; $z_{0} < 0$ şartı ise bu egemenliğin görünür yüzeyin altındaki en derin katmanları da eksiksiz biçimde kapsadığını ifade eder.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Taha 20:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/ayet/20:6.md) — الثَّرَى

لَهُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمَا تَحْتَ الثَّرَى

Meal (IK): Göklerde, yerde, ikisinin arasında ve toprağın altında bulunanlar O’nun.

## Sözlükler (9)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sera bitkinin bittiği toprak demektir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: ثرى

ث ر ( وايء )
ثرى ، وثر ، ورث ، أرث ، رثأ ، راث ، رثى ، أثر ، ثأر ، ثار .
ثور ثير : أبو العبّاس ، عن ابن الأعْرابيّ : الثائِر : الغَضْبان .
يقال : ثَار ثائرُه ، وفار فائرُه ، إذا غَضِبَ .
الأصْمعيّ : رأيتُ فلاناً ثائرَ الرَأْس ، إذا رأيتَه قد اشْعَانّ شَعَرُه ، أي انْتَشر وتَفَرَّق .
ويُقال : ثارت نَفْسُه ، إذا جَشَأت ، أي ارْتَفَعت وجاشَت ، أي فارَتْ .
ويقال : مَرَرْتُ بأَرَانِب فأَثَرْتُها .
وأثار التُّراب إثارةً ، إذا بَحثَه بقَوائِمه ؛ وأَنشد أبو عَمْرو بن العَلاَء :
يُثير ويُذْرِي تُرْبَها ويُهِيلُه
إثارَةَ نَبَّاث الهَواجِر مُخْمس
قال الأصْمعي : أراد بقوله : ( نباث الهواجر ) يَعْني الرَّجُل الذي إذا اشتدّ عليه الحرُّ يُثِير التُّراب لِيَصل إلى بَرْده ، وكذلك يَفعل الثَّوْرُ الوَحْشِيّ في شدّة الحر .
وفي حديث عبد الله : أَثِيرُوا القُرْآن فإِنّ فيه خَبَر الأوَّلين والآخِرين .
وفي حديث آخر : مَن أراد العِلْم فَلْيُثَوِّر القُرْآن .
قال شَمِرٌ : تَثْوِير القرْآن : قِراءته ومُفاتشة العُلَماء به في تَفْسيره ومَعَانيه .
وقال أبو عَدْنان : قال لي محاربٌ صاحبَ الخليل : لا تَقْطَعنا فإِنّك إذا جِئْت أَثَرت العَربيّة ؛ ومنه قولُه :
يُثَوِّرها العَيْنان زَيْدٌ ودَغْفَلُ
ويُقال : مَرَرْتُ بِثَيَرَةٍ ، لجماعة الثوْر .
ويُقال : هذه ثِيَرَة مُثِيرة ، أي تُثير الأَرْض .
وقال الله تعالى في صفَة بقرة بني إسرائيل : ( تُثِيرُ الاَرْضَ وَلاَ تَسْقِى الْحَرْثَ ) ( البقرة : 71 ) .
أَرْض مُثارة ، إذا أُثيرت بالسّنّ ، وهي الحَديدةُ التي تَحْرُث بها الأَرْض .
ابن نَجْدة ، عن أبي زَيْد ، قال : ثَوْرٌ أَطْحل : جَبَلٌ بناحية الحِجَاز .
قال : والثَّوْرُ : القِطْعة من الأَقِط .
والثَّوْر : ثَوَرَانُ الحَصْبة .
وكل ما ظَهر ، فقد : ثار يَثُور ثَوْراً وثَوَرَاناً .
ويُقال : ثَوَّر فلانٌ عليهم شَرّاً ، أي هَيَّجه .
وثاوَر فلانٌ فلاناً ، إذا ساوَره ووَاثَبه .
ويُقال : كيف الدَّبَى ؟ فيُقال : ثائِرٌ وناقِرٌ .
فالثائِر : ساعَة ما يَخْرُج من التُّرَاب . والناقر ، حين يَنْقُر ، أي يَثِب من الأَرض .
ويُقال : أَعطاه ثَوْرةً من الأقط ، جَمع ( ثَوْر ) .
وقال أبو زَيد : الثَّوْر : الأَحْمق .
والثَّوْر : الطُّحْلُب وما أَشْبهه على رأس الماء ؛ وفَسَّر قولَ الأعْشى :
لكالثَّوْر والجِنِّيُّ يَضْرِبُ ظَهْرَه
وما ذَنْبُه أن عافتِ الماءَ مَشْربا
أراد ب ( الجني ) اسْمَ راعٍ ، وأَراد ب ( الثور ) ها هنا : ما علاَ الماءَ من القُمَاش يَضْربه الرّاعي لِيَصْفُو الماءُ لِلْبَقر .
قلتُ : وغيرُه يقول : ثَوْرُ البَقر أَجْرأ فيُقدَّم للشُّربِ لِتَتْبَعه إناثُ البَقر ؛ وأَنْشد :
أَبَصَّرْتَنِي بأَطِيرِ الرِّجَالْ
وكَلَّفْتَنِي ما يَقُول البَشَرْ
كما الثَّوْر يَضْرِبُه الرَّاعِيَانْ
وما ذَنْبُه أن تَعَافَ البَقَرْ
وقال أبو زَيد : الثَّوْر : السَّيد ، وبه كُنِّيَ عَمْرو بن مَعْديكرب : أَبَا ثَوْر .
وقال الله عزّ وجلّ : ( مِنْهُمْ قُوَّةً ) ( الروم : 9 ) أي حَرَثوها وزَرَعُوها واسْتَخْرجوا منها بَرَكاتِها وأَنْزَالَ زَرْعها .
وأَثَرْت البَعير أُثيره إثارةً ، فثار يَثُور . وتَثَوَّر تَثَوُّراً ، إذا كان باركاً وبَعَثه فانْبَعث .
وقال اللَّيْث : الثَّوْرُ : بُرْجٌ من بُرُوج السَّماء .
ويُقال للرجل البَلِيد القَليل الفَهْم : ما هو إلا ثَوْرٌ .
وثَوْر : أبُو حَيَ من أحياء العرب ، وهم مِن الرَّبَاب . وإليهم نُسِب سُفْيان الثَّوْرِيّ .
وثار الغُبَارُ ، وثَار به الدَّمُ ، وثَار القَطَا مِن مَجْثَمه ، وثار الدُّخان .
وفي الحديث : ( تَوَضَّأوا ممّا غيرت النَّار ولو مِن ثَوْر أَقِط ) .
قلتُ : وكان هذا في أوّل الإسلام ثم نُسخ بترك الوُضوء ممّا مَسَّت النارُ .
وقال أبو عُبَيد : الثَّوْر : القِطْعة من الأقِط ؛ وجَمْعُه : أَثْوار .
وقال : وفي الحديث : ( صلاةُ العِشاء الآخرة إذا سقط ثَوْرُ الشَّفَق ) . وهو انْتشار الشَّفَق . وثَوَرانُه : حُمْرَتُه .
يُقال : قد ثار يَثُور ثَوْراً وثَوَرَاناً ، إذا انْتَشر في الأُفق وارْتفع ، فإذا غاب حَلّت صلاةُ العشاء الآخرة .
قال : وثَوْر : جبلٌ بمكّة .
ورُوي عن عَمْرو بن معديكرب أنه قال : أَتَيْت بني فلانٍ فأَتَوْني بثَوْرٍ وقَوْسٍ وكَعْب .
فالثّوْر : القِطعة من الأقِط . والقَوْس :
البَقيّة من التَّمْر تَبْقى في أَسفل الجُلّة . والكَعْب : الكُتْلة من السَّمن الحامِس .
ويقال : ثَوَّرْتُ كُدُورةَ الماء ، فثَار .
وأَثَرْت السَّبُعَ والصَّيْدَ ، إذا هِجْتَهُ .
وأَثَرْت فلاناً : إذا هَيَّجته لأمْرٍ .
واسْتَثَرْت الصَّيْدَ ، إذا أَثَرْته أيضاً .
وأَثَرْت البَعِيرَ ، إذا كان باركاً فَبَعَثَتْه .
وقال ابن السكِّيت : يُقال : ثَوْرةٌ مِن رِجال ، وثورةٌ من مالٍ ، للكثير .
ويقال : ثروَةٌ مِن رِجالٍ ، وثروَةٌ من مال ، بهذا المعنى ؛ قال ابنُ مقُبْل :
وثورةٍ مِن رِجالٍ لوْ رأَيتَهُمُ
لقُلْتَ إِحْدَى حِراجِ الجَرِّ مِن أُقُرِ
ثعلب ، عن ابن الأعرابيِّ : يقال : ثورةٌ من رجالٍ ، وثروَةٌ ، يَعني عدداً كثيراً ، وثرْوَةٌ من مالٍ ، لا غير .
ومن مهموزه
ثأر : قال الأَصمعي : أَدْرَك فلانٌ ثَؤْرتَه ، إذا أدْرَكَ مَن يطلُب ثَأْرَه .
ويُقال : ثأَرْت فلاناً ، وثأَرْت به ، إذا طَلَبْت قاتِلَه .
والثَّائرُ : الطَّالبُ ، والثَّائرُ : المَطْلوبُ ، ويَجْمَعُ : الآثْآر ، والثُّؤْرَة ، المَصْدَر .
وقال أبو زَيد : ثأَرْتُ القَوْمَ ، إذا طَلَبْت بِثَأرهم .
وقال ابْن السِّكِّيت : يُقال : ثأَرْت فُلاَناً ، وثأَرْت بفُلان ، إذا قَتَلْت قاتِلَه .
وثَأرُك : الرَّجُلُ الّذي أصاب حَمِيمَك .
والمَصدر ، الثُّؤْرَة ؛ وأَنشد :
طَعَنْتُ ابْنَ عَبْد القَيْس طَعْنَة ثَائِرٍ
لها نَفَدٌ لَوْلاَ الشُّعَاعُ أَضَاءَها
وأَنشد أيضاً :
قَتَلْت به ثَأْرِي وأَدْرَكْتُ ثُؤْرِتي
وقال آخر :
حَلَفْتُ فلم تَأْثم يَمِينِي لأَثأَرَنْ
عَدِيّاً ونُعْمانَ بن قَيْلٍ وأَيْهَمَا
وهؤلاء قومٌ مِن بني يَرْبوع قَتلهم بَنُو شَيبان يوم مُلَيحة ، فحلف أن يَطْلُب بثأرهم .
والمثْؤُور : المَقْتُول .
وتقول : يا ثَارَاتِ فلانٍ ، أي يا قَتَلَة فلانٍ ؛ وقال حسّان :
لتَسْمَعن وَشِيكاً في دِيارهُمُ
الله أكْبَر يا ثاراتِ عُثْمانَا
ويُقال : أثأر فلانٌ من فلانٍ ، إذا أَدْرك ثأره منه ، وكذلك إذا قَتل قاتِلَ وَليّه ، وقال لَبِيد :
والنِّيبُ إن تَعْرُ مِنِّي رِمَّةً خَلَقاً
بَعد المَمَاتِ فإنِّي كنْتُ أثَّئِرُ
أي كنت أنحرها للضِّيفان ، فقد أدركتُ منها ثأري في حياتي مجازاة لتَقضُّمها عِظامِي النَّخِرة بعد مَماتي ، وذلك أنّ الإبل إذا لم تَجِدْ حَمْضاً ارْتمَّت عِظَام
الموتى وعِظَام الإبِل تُحْمِض بها .
واثَّأر ، كان في الأصل ( اتْثأر ) فأُدغمت التاء في الثاء وشُدّدت ، وهو افتعال من ( ثأر ) .
وقال أبو زيد : اسْتَثأر فلانٌ ، فهو مُسْتثئر ، إذا اسْتغاث .
قلت : كأنّه مُسْتغيث بمن يُنجده على ثَأْره .
والثَأْرُ المُنِيم : الذي يكون كُفْئاً لِدَم ولِيّك .
ثرى : أبو عُبَيد ، عن الأَصْمعي : ثرَا القَوْمُ يَثْرُون ثَرَاءً ، إذا كَثروا وَنَموْا .
وأَثْرَوا يثرُون ، إذا كَثرت أَمْوالُهم .
وَثَرَا المالُ نَفسهُ ، يَثْرُو ، إذا كَثر .
وثَرَوْنا القَوْمَ ، أي كنّا أكْثر مِنْهُم .
وقال أبو عَمْرو ، وأَبو زيد مِثلَه .
وقال الأصمعيّ يقال : ما بَيْني وبين فلانٍ مُثرٍ ، أي إنّه لم يَنْقَطع . وأَصْل ذلك أن يقول : لم يَيْبَس الثَّرَى بَيْني وبَيْنه .
والمالُ الثَّرِي ، مثل : عَمٍ ، خفيف : الكثير .
ومنه سُمّي الرّجُل : ثَرْوان .
والمَرْأة ثُرَيّا ، وهو تصغير : ثَرْوَى .
وثَرَّيْت التُّرْبَةَ ، أي بَلَلْتها .
وثَرّيت الإقِط : صَبَبْت عليه ماءً ثم لَثَثْتُه به .
وقد بَدا ثَرَى الماء من الفَرس ، وهو حينَ يَنْدَى بعَرقه ؛ قال طُفَيْل الغَنَوِيّ :
يَذُدْن ذيَادَ الحامِسات وقد بَدَا
ثَرَى الماءِ من أعطافِها المُتَحلِّبِ
ويقال : الْتقى الثّرَيَان ، وذلك أن يَجيء المَطَرُ فَيرشح في الأَرض حتى يَلْتقي هو ونَدَى الأَرض .
ويُقال : أرضٌ ثَرْيا ، أي ذات نَدًى .
ورَوى الكسائيّ : ثَرِيت بفُلان ، فأنا ثَرٍ به ، أي غَنِيّ عن النَّاس .
أبو عَمرو : وثَرّى الله القوم ، أي كَثَّرهم .
وقال : ثَرِيَ الرَّجُلُ يَثْرَى ثَراً وثَراءً ، ممدود ، وهو ثَرِيّ ، إذا كَثُر مالُه .
وكذلك ، أَثْرى ، فهو مُثْرٍ .
ورُوي عن جَرير أَنه قال : إني أَدَع الزَّجر مخافةَ أن يَسْتَفْرغني . وإنِّي لأراه كآثار الخيل في اليوم التّرِيّ .
ابن السِّكّيت : يُقال إنه لذو ثَراء وثَرْوة ، يُراد أنه لذو عَدد وكَثْرة مال .
وقال : أَثْرى الرَّجُل ، وهو فوق الاسْتِغنَاء .
وقال اللّيث : الثَّرى : كُلُّ تُراب لا يَصير طِيناً لازِباً إذا بُلّ .
أبو العبَّاس ، عن ابن الأعرابيّ : إن فلاناً لقَرِيبُ الثَّرى يَعِيد النَّبط ، لِلَّذي يَعِد ولا وَفاء له .
أبو عُبيد : الثُّريَاء ، على فَعْلاء : الثَّرَى ؛
وأنشد :
ولم يُبْقِ هذا الدَّهْرُ من تَرْيائِه
غَيْرَ أَثافِيه وأَرْمِدَائِه
يقال : إنِّي لأرى ثرَى الغَضب في وَجه فلان ، أي أَثره ؛ وقال الشاعر :
وإنّي لتَرَّاك الضَّغِينة قد أَرَى
ثَراها مِن المَوْلى ولا أَسْتَثيرُها
وأما حديث ابن عُمر أنه كان يُقْعِي ويُثرِّي في الصلاة ، فمعناه : أنه كان يضع يده بالأرض بين السَّجْدَتين فلا يُفارقان الأرض حتى يُعيد السُّجود الثاني . وهكذا يَفعل من أَقْعى .
قلت : وكان ابن عمر يَفعل هذا حين كَبِرت سِنُّه في تطوّعه . والسُّنة رَفْع اليَدَين عن الأرض بين السَّجْدتين .
ويقال : ثَرِيتُ بك ، أي فَرِحتُ بك .
وثَرِيت بك ، أي كَثُرت بك ؛ وقال كُثَيِّر :
وإنّي لأكْمِي الناسَ ما تَعدِينني
من البُخْلِ أن يَثْرَى بذلك كاشِحُ
أي يَفرح بذلك ويشْمت .
وقال الأصمعي : ثَرَّى فلانُ التُّرَاب والسَّويق ، إذا بَلَّه .
ويقال : ثَرِّ هذا المكان ثم قِفْ عليه ، أي بُلَّه .
وأَرْضٌ مُثْرِية ، إذا لم يَجِفّ ثَرَاها .
وثر : اللّيْث : الوَثِير : الفِراش الوَطِيء .
وكُلَّ شيء جَلست عليه أو نِمت عليه ، فوجدتَه وَطِيئاً ، فهو وَثِير .
وقد وَثُر وثارَةً .
ويُقال للمرأة السَّمينة المُوافقة للمُضاجَعة : إنّها لوَثِيرة .
فإذا كانت ضَخْمة العَجز ، فهي الوَثيرة العَجُز .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : الوَثْرُ : نُقْبَةٌ من أدم تُقَدّ سُيُوراً ، عَرْض السير أربع أَصابع أو شِبْر ، تلبسها الجارية الصَّغيرة قبل أن تُدْرك ، وتَلْبسها وهي حائِض ؛ وأنشد أبو زياد لبعض الأعراب :
عَلقْتُها وهي عَليها وَثْرْ
حتى إذا ما جُعِلت في الخِدْر
وأَتْلَعت بمثل جِيدِ الوَبْر
قال : وهو الرَّيْط أيضاً .
وقال غيره : المِيثرة : مِيثرة السَّرج والرَّحْل يُوطَّآن بها .
وجَمعها : مَوَاثِر .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : المَسْطُ : أن يُدْخل الرَّجُل اليَدَ في رحم الناقة بعد ضِرَاب الفَحْل إيّاها فيَسْتخرج وَثْرَها ، وهو ماء الفحل يَجتمع في رَحِمها ثم لا تَلْقح منه .
يقال منه : وَثرها الفحل يثرها وَثْراً ، إذا أكثر ضِرابَها ولم تَلْقَح .
وقال النّضْر : الوَثْر : أن يَضْرِبها على غير ضَبْعة .
قال : والمَوْثُورة : تُضْرب في اليوم الواحد مِرَاراً فلا تَلْقَح .
وقال بعضُ العرب : أَعْجب الأشياء وَثْر على وِثْر ، أي نكاحٌ على فِراش وَثِير وَطيء .
ثَعْلب ، عن ابن الأعرابي : التّواثِير : الشُّرَط ، وهم العَتَلة ، والفَرَعة ، والأَمَلة ؛ واحدهم : آمِل ، مثل : كافِر وكَفَرة .
ورث : أبو العبّاس ، عن ابن الأعرابي ، قال : الوِرْث ، والوَرْث ، والإِرْث ، والإراث ، والوِرَاث ، والتّراث : واحد .
قال أبو زيد : وَرِث فلانٌ أَباه ، فهو يَرِثه وِرَاثةً ومِيرَاثاً .
وأَوْرَث الرَّجُلُ وَلده مالاً إيرَاثاً حَسَناً .
وَورَّث الرَّجُل بَني فلان مالَه تَوْرِيثاً ، وذلك إذا أَدْخل على وَلده ووَرَثته في ماله ومَن ليس منهم يَجْعل له نصيباً .
والوارث : صفة مِن صفات الله عزّ وجلّ ، وهو الباقِي الدّائم .
ويقال : وَرِثْت فلاناً مالاً ، أَرِثه وِرْثاً ووَرْثاً ، إذا مات مُوَرِّثك فصار ميراثُه لك .
قال الله تعالى إخباراً عن زكريّا ودعائه إيّاه : ( فَهَبْ لِى مِن لَّدُنْكَ وَلِيّاً ( ) يَرِثُنِى وَيَرِثُ مِنْ ءَالِ يَعْقُوبَ وَاجْعَلْهُ رَبِّ رَضِيّاً ) ( مريم : 5 ، 6 ) أي يَبقى بَعدي فيَصير له ميراثي . والله عزّ وجلّ يَرث الأرض ومَن عليها ، وهو خير الوارثين . أي يَبقى ويَفْنى مَن سواه فيرجع ما كان ملك العباد إليه وَحْده لا شريك له .
ويُقال : وَرَّثت فلاناً من فلان ، أي جَعلْت ميراثه له .
وأَوْرَث المَيْتُ وارِثَه مالَه ، أي تَركه له .
وفي دعاء النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( اللهم أَمْتِعْني بسَمْعي وبَصري واجْعلهما الوارثَ منّي ) .
قال ابن شُمَيل : أي أَبقْهما معي حتى أَمُوت .
وقال غيرُه : أراد بالسَّمع وَعْي ما يَسْمع والعَمَل به ؛ وبالبَصَر : الاعْتبار بما يرى ونُور القلب الذي يُخْرج به من الحَيْرة والظُّلْمة إلى الهُدَى .
أرث : رُوي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( بَعَث ابنُ مِرْبع الأنصاريّ إلى أهل عَرفة فقال : اثْبُتوا على مَشاعركم هذه فإنكم على إرْث من إرْث إبراهيم ) .
قال أبو عُبيد : الإرْث ، أصلُه من ( الميراث ) إنما هو ( وِرْثٌ ) فقُلبت الواو ألفاً مكسورة ، لكسرة الواو ؛ كما قالوا للوِسادة : إسادة ؛ وللوِكاف : إكاف .
فكان معنى الحديث : إنكم على بقيَّة من وِرْث إبراهيم الذي تَرك الناس عليه بعد
موته ، وهو الإرث ؛ وأنشد :
فإن تكُ ذا عِزَ حَديثٍ فإنّهم
لهم إرْثُ مَجْدٍ لم تَخُنْهُ زَوَافِرُه
ويقال : أَرّث فلانٌ بينهم الشرَّ والحَربَ تَأْريثاً ، وأَرَّج تَأْريجاً ، إذا أَغْرَى بعضَهم ببعض . وأصله من : تَأريث النار ، وهو إيقادُها ؛ وأنشد أبو عُبَيْد لعديّ بن زيد :
ولها ظَبيٌ يُؤَرِّثها
عاقدٌ في الجِيد تِقْصَارا
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : نعجةٌ أرْثاء ، وهي الرّقطاء فيها سوادٌ وبَياض .
وقال اللِّحياني : الأُرَثُ والأُرَفُ : الحدودُ بين الأرَضين ؛ واحدتُها : أُرْثَة وأُرْفَة .
والإرَاث : النار ، وقال الشاعر :
مُحَجَّل رِجلين طَلْق اليَديْن
له غُرَّةٌ مِثلُ ضَوءِ الإراثِ
عَمرو ، عن أبيه : الأُرْثة : الأكَمةُ الحمراء .
والأُرْثة : عُودٌ أو سِرْجين يُدْفن في الرَّماد ليَكون ثَقُوباً للنّار إذا احْتِيج إليها . ووَرْثَان : اسمُ موضع ؛ قال الرّاعي :
وغَدا من الأرض التي لم يَرْضَها
واختَارَ وَرْثاناً عليها مَنْزِلا
أثر : وقال الله عزّ وجلّ : ( هَاذَآ أَوْ أَثَارَةٍ مِّنْ عِلْمٍ إِن كُنتُمْ ) ( الأحقاف : 4 ) .
رَوَى سَلمة عن الفرّاء ، قال : قرأها الفرّاء ) هَاذَآ أَوْ ( .
وقرأ بعضُهم : ( أو أَثْرة ) خَفيفة .
وقد ذُكر عن بعض القُرّاء : ( أو أثَرة مِن عِلْمِ ) .
قال الفرّاء : والمعنى في ( أثارة ) أو ( أثَرة ) بقيَّة من عِلم .
ويقال : أو شيء مأثور من كُتب الأولين .
فمن قرأ ( أثَارة ) فهو المَصدر ، مثل : السَّماحة والشَّجاعة . ومن قرأَ ( أَثَرة ) فإنَّه بناه على ( الأثر ) كما قيل : قتَرَة .
ومن قرأ ( أَثْرة ) فكأنه أراد مثل ( الخطْفَة ) و ( الرَّجْعة ) .
وقال الزجَّاج : من قرأ ( أَثارة ) فمعناه : عَلامة .
قال : ويكون على مَعْنى : بقيَّة من عِلم .
ويُقال : سَمِنَت الناقةُ على أَثارة ، أي على عَتيق شَحْم كان قَبل ذلك .
حَكى ذلك أبو عُبَيد عن أبي زَيْد .
قلتُ : فيحتمل أن يكون قول الله تَعالى ) هَاذَآ أَوْ أَثَارَةٍ مِّنْ ) ( الأحقاف : 4 ) من هذا ؛ لأنّها سَمِنت على بَقيّة من شحم كانت عَليها ، فكأنها حَملت شحماً على بقيّة شَحْمها .
وقال ابنُ عباس : ( هَاذَآ أَوْ أَثَارَةٍ مِّنْ ( إنه عِلْم الخَطّ الذي كان أُوتِي بعضَ الأنبياء .
وسُئِل النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) عن الخَط فقال : ( قد كان
نبِيّ يَخُط فمَن وافَق خَطّه عَلِم ) ، أي من وافق خطّه من الخطّاطين خطَّ ذلك النبيّ عليه السلام عَلِم عِلْمَه .
حدّثنا أبو الفَضل بن جَعفر ، قال : حدّثنا أبو جَعفر محمد بن غالب ، عن أبي نُعَيم ، قال : حدّثنا سُفيان ، عن صَفوان بن سُلَيم ، عن أبي سَلَمة ، عن ابن عبّاس في قول الله : ( هَاذَآ أَوْ أَثَارَةٍ مِّنْ ) ( الأحقاف : 4 ) قال : هو الخَطّ .
وحدّثنا حَمْزة ، عن عَبد الرزّاق ، عن ابْن عُيَيْنة ، عن صفوان بن سُليم ، عن أبي سلمة ، عن ابن عبّاس : نَحْوَه .
وفي حديث عُمر أنّه حَلف بأبيه فنَهاه النبيّ عليه الصلاةُ والسلام عن ذلك . قال عُمَر : فما حلفتُ به ذاكراً ولا آثِراً .
قال أبو عُبَيد : أمّا قولُه : ( ذاكراً ) فليس من الذِّكر بعد النِّسْيان ، إنما أراد : متكلِّماً به ، كقولك : ذكرَ فلانٌ حديث كذا وكذا ؛ وقوله : ( ولا آثراً ) يُريد : مُخْبِراً عن غيري أنّه حَلَف . يقول : لا أقول : إنّ فلاناً قال : وأَبِي لا أفعل كذا وكذا ؛ ومِن هذا قيل : حديثٌ مأثُورٌ ، أي يُخبر الناسُ به بعضُهم بعضاً .
يُقال منه : أَثَرْت الحديثَ يأثِرُه أَثْراً ، فهو مأْثُور : وأنا آثِر ؛ قال الأعشى :
إنّ الذي فيه تمارَيْتما
بُيِّن للسَّامِع والآثِر
ويُقال : إن المَأْثُرَة . مَفْعلة من هذا ، يعني : المَكْرُمة ، وإنما أُخذت من هذا لأنّها يأثُرها قَرْنٌ عن قَرْن ، أي يَتَحدّثون بها .
وقال أبو زَيد : يُقال : مَأْثُرة ومَأْثَرة ، وهي القِدَم في الحَسَب .
والإثَار : شِبْه الشِّمَال يُشَدّ على ضَرْعِ العَنْز ، شِبْه كيس ، لئلاّ تُعَان .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : الأَثْر : خُلاصة السَّمْن إذا سُلىء ، وهو الخَلاَص والخِلاَص .
وأخبرني الإياديّ ، عن أبي الهَيْثم ، أنه كان يقول : الإثر ، بكسر الهمزة : خُلاصة السَّمن .
وهكذا أخْبرني المُنذريّ ، عن الحرّاني ، عن ابن السِّكيت ، أنه قال : الإثر : خُلاصة السَّمن .
وأما فِرِنْد السَّيْف ، فكلُّهم يَقول : أَثْر .
وقال الأصْمعيّ : أَنشدني عيسى بن عُمَر لحِفَاف بن نُدْبة :
جَلاَها الصَّيْقَلُون فأَخْلَصُوها
خِفَافاً كلُّها يَتْقِي بأَثرِ
أي كُل سَيْف منها يَسْتَقْبلك بفِرنْده .
ابن بُزُرْجَ : جاء فلانٌ على إثْري وأَثَرِي .
وقالوا : أُثْر السَّيف ، مضموم : جُرْحُه .
قال : وأَثْرُه ، مفتوح : رَوْنقه الذي فيه .
وأُثر البعير في ظَهْره ، مَضموم .
وافْعل ذلك آثِراً ما ، وأَثِراً مَا .
وقال ابن السِّكِّيت : يُقال خَرجت في أَثَره وإِثْره .
ورَوى أبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ : أَثَر السَّيف : ضَرْبته .
وفي وَجْهه أُثْر وأَثْر .
وجاء في أَثَره وإِثْره .
وقال أبو زَيد : أَثْرُ السَّيْف : تَسَلْسُله ، أو ديباجَتُه .
وقال الأصمعيّ : الأُثْر ، بضم الهمزة ، من الجُرح وغيره في الجسد ، يَبْرأُ ويَبْقى أَثَره .
وقال شمرٌ : يُقال في هذا أَثْرٌ وأُثْرٌ ؛ والجمع : آثار .
وبوجهه إِثار ، بكسر الألف .
ولو قلت : أُثُوراً ، كنت مُصِيباً .
قال : وأَثْر السيف : فِرنْدُه ؛ وجمعه : الأُثُور .
قال : ويُقال في السَّيف أُثْر ، وأُثُر ، على فُعُل ؛ وهو واحد ليس بجمع ؛ وأَنْشد :
كأنهم أَسْيُفٌ بيضٌ يمانِيَةٌ
عَضْبٌ مضارِبُها باقٍ بها الأُثُرُ
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : المِئْثرة : حديدة يُؤْثَر بها خُفّ البَعِير لِيُعْرف أَثَرُه في الأَرض ، يقال منه : أثَرْت البَعِير ، فهو مَأثُور .
ورأيت أُثْرته وثُؤْثُورَه .
قال : وسَيْف مأثُور ، وهو الذي يُقال إنه يَعمله الجنّ ، وليس من الأثْر : الفِرِنْد .
وقال في موضع آخر : المأثور : الذي في مَتْنه أُثْرٌ .
سَلمة ، عن الفراء : ابدأ بهذا آثِراً ما ، وآثِر ذي أَثِير ، وأَثِير ذي أَثير ، أي ابْدأ به أولَ كُلّ شيء ؛ قال : وأَنْشدونا :
وقالوا ما تُريد فقلتُ أَلْهو
إلى الإصْباح آثر ذي أَثِير
وأخبرني المُنذريّ ، عن المبرّد ، أنه قال : في قولهم : خُذ هذا آثراً ما ، قال : كأَنّه يريد أن يأخذ منه واحداً وهو يُسام على آخر ، فيقول : خُذ هذا الواحد آثراً ، أي قد آثرتُك به . و ( ما ) فيه حشو ، ثم سَلْ آخر .
أبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ : افعل هذا آثراً ما ، وآثراً ، بلا ( ما ) .
وفي ( نوادر العرب ) : يُقال : أَثِر فلانٌ يقول كذا ، وطَبِن ، وطَبِق ، ودَبِق ، ولَفِق ، وفَطِن ، وذلك إذا أبصر الشيء وضَرِيَ بمعرفته وحَذِقه .
أبو حاتم ، عن أبي زَيد ، يُقال : قد آثرت أن أقول ذاك ، أُؤَاثِر أَثْراً .
وقال ابن شُمَيل : إن آثَرت أن تَأْتِينَا فَأْتِنَا يوم كذا .
ويُقال : قد أَثِر أَن يَفْعل ذلك الأمر ، أي فرغ له وعَزم عليه .
قال اللَّيث : قد أثِرْت بأن أفعل كذا وكذا ، وهو هَمٌّ في عَزم .
قال : ويُقال : افعل هذا يا فلان آثراً ما ، أي إن اخْترت ذلك الفِعْل فافعل هذا إمّا لا .
أبو عُبيد ، عن أبي زيد : الأثِيرة من الدوابّ العَظيمة الأثر في الأرض بخُفّها ، أو حافِرها .
ورَجُل أَثْرٌ ، مثال فَعْل ، وهو الذي يَسْتأثر على أصحابه ، مُخَفّف .
الأصمعيّ : آثرتك إيثاراً ، أي فضَّلتك .
وفلان أثِيرُ عند فلان ، وذو أُثْرة ، إذا كان خاصاً به .
ويقال : قد أخذه بلا أَثَرَة ، وبلا إِثْرَةٍ ، وبلا اسْتِئْثار ، أي لم يستأثر على غيره ولم يأخذ الأجود ؛ وقال الحطيئة يَمدح عُمرَ رضي الله عنه :
ما آثَرُوك بها إذ قدَّمُوك لها
لكنْ لأنْفُسهم كانت بها الإِثَرُ
أي الخِيرة والإيثار ؛ كأَن ( الإثَرَ ) جمع الإثْرَة ، وهي الأَثَرَة .
ويُقال : أَثّر بوَجْهه وبجَبِينه السُّجودُ ، وأَثر فيه السَّيْفُ والضَّرْبة .
ويقال : آثرَ كذا وكذا بكذا وكذا ، أي أَتْبَعه إيّاه ؛ ومنه قول مُتّمم به نُوَيرة يَصِف الغَيْث :
فآثر سَيْل الوادَيْين بديمةٍ
ترشِّحُ وسميّاً من النّبْت خِرْوعَا
أي أَتبع مَطراً تقدّم بديمَةٍ بَعْدها .
وقال الأَعْرَجُ الطّائيّ :
أُراني إذا أَمرٌ أَتى فَقَضَيْتُه
فَزِعْتُ إلى أمرٍ عليّ أَثِير
قال : يُريد : المأثور الذي أَخذ فيه .
قال المازنيّ : وهو قَولهم : خُذ هذا آثراً مَا .
آثَرك الله علينا ، أي فَضَّلك .
يُقال : له عَليّ أَثْرٌ ، أي فَضْل .
وفي الحديث : ( إنكم سَتَلْقون بَعْدي أَثَرَةً ) ، أي يُستأثر عليكم فيفضِّل غيركم نَفسه عليكم في الفيء .
وقوله : اسْتَأثرَ الله بالبَقاء ، أي انْفرد بالبَقاء .
) فَقَالَ إِنْ هَاذَآ إِلاَّ سِحْرٌ ) ( المدثر : 24 ) أي يَرويه واحدٌ عن واحد .
وحديثٌ مأثور : يَأْثُره عَدْلٌ عن عَدْل .
وفي الحديث : ( من سَرّه أن يبسط الله في رِزْقه ويَنْسأ في أَثَره فَلْيصل رحمه ) ، أي في أَجله .
وسُمي الأجل أَثَراً ، لأنه يتْبع العُمْر ؛ قال زُهير :
والمرءُ ما عاش مَمْدُودٌ له أَمَلٌ
لا يَنتَهِي العُمرُ حتَّى يَنتَهِي الأثرُ
أي الأجل .
وقوله : ( نُحْىِ الْمَوْتَى وَنَكْتُبُ مَاَ ) ( يس : 12 ) .
أي ما قدّموه من الأعمال وسَنّوه من سُنن يُعْمَل بها .
رثى : أبو العبّاس ، عن ابن الأعرابيّ : رَثَت المرأةُ زَوجها تَرْثِيه وتَرثُوه .
وقال أبو زيد والكسائي : رَثت رِثَاية .
وقال اللَّيث : رَثى فلانٌ فلاناً يَرثيه رَثْياً ومَرْثِيةً ، إذا بكاه بَعد مَوْته ، فإن مَدحه بعد موته ، قيل : رَثَّاهُ يُرَثِّيه تَرْثِيَةً .
ويقال : ما يَرثي فلانٌ لي ، أي مَا يتوجَّع ولا يُبالِي .
وإنِّي لأَرثي له مَرْثاةً وَرَثْياً .
وامرأة رثَّاءة ، ورَثَّاية ، إذا كانت تَنُوحُ نوحاً ونياحةً .
اللحياني : رَثَوتُ عنه حديثاً ، ورَثَيْتُه ، أي حَفِظْتُهُ .
وقال أبو عمرو : رَثَيْتُ عنه حديثاً أَرْثِي رِثايةً ، إذا ذكَرتَه عنه .
وحُكي عن العُقيلي : رَثونا بيننا حديثاً ، ورَثَيْنَاه ، وتنَاثَيْناه ، مِثْله .
ومن مهموزه
رثأ : أبو عُبَيد ، عن الأصمعيّ : الرَّثيئة ، مَهْموز : أن يُصَبّ لَبَنٌ حَليب على حامض .
قلت : وسَمِعْت أعرابيّاً من بني مُضَرِّس يقول لخادِم له : ارْثَأْ لي لُبَيْنَةً أَشْرَبُها .
وقد ارْتَثَأْتُ أنا رَثيئة ، إذا شَرِبْتَها .
سَلَمة ، عن الفَرّاء ، عن امرأة من العرب ، أنّها قالت : رَثَأْتُ زَوْجي بأَبْيات ، أَرادت : رَثَيْته .
قال الفَرّاء : وهذا منها على التَّوهُّم لأنها رأتهم يقُولون : رثأت اللَّبن فَظَنَّت أن المَرْثِية منها .
أبو عُبَيد ، عن أبي زيد : ارْتَثأ عليهم أَمْرُهم ، أي اخْتَلط .
وهم يَرْتَثئون أَمْرهم .
أُخذ من ( الرّثيئة ) ، وهي اللَّبن المُخْتَلط .
وأمّا ( الرّثْية ) فهو داءٌ يَعْترض في المَفاصل ، ولا همز فيها ، وجمعها : رَثَيَات ؛ وأنْشَد شَمِرٌ :
ولِلْكَبير رَثَيَاتٌ أَرْبَعُ
الرُّكْبتَان والنَّسَا والأَخْدَع
ولا يَزال رَأْسُه يَصّدَّعُ
وكلّ شيْء بَعد ذاك يَبْجَعُ
ريث روث : قال اللَّيْث : الرَّيْثُ : الإِبْطَاء .
يُقال : راث عَلينا فلانٌ يَرِيثُ رَيْثاً . ورَاث
علينا خَبَرُه .
واسْتَرَثْت فلاناً ، أي اسْتَبْطأتُه .
وتَريّث فُلان علينا ، أي أَبْطأ .
ويُقال : إنه لرَيِّثٌ ، أي بَطِيء .
ويُقال : ما قَعد فلانٌ عندنا إلاّ رَيْثَ أنْ حَدَّثنا بحديثٍ ثم مَرّ ، أي ما قَعد إلاّ قَدْر ذلك ؛ قال الشاعر يُعاتب فِعْلَ نَفْسه :
لا تَرعَوي الدهرَ إلا ريْثَ أُنكرها
أَنْثُو بذاك عليها لا أُحاشيها
أبو عُبيد ، عن الأصمعي : يقال لكُل ذي حافِرٍ : راث يَرُوث رَوْثاً . وخَوْرانُ الفَرَس : مَرَاثُه . ورَوْثة الأنْف : طَرَفُه . قال ذلك أبو عَمْرو .
وقال اللَّيث : الرَّوْثة : طرفُ الأنْف حيث يَقْطر الرُّعاف ؛ وقال أبو كبير الهُذليّ يذكُر عُقاباً :
حتى انتهيتُ إلى فِراش غَريرةٍ
سَوْداءَ رَوْثَةُ أَنْفها كالمِخْصَفِ
ورُوَيْثة : اسمُ مَنْهَلة مِن المَناهل التي بين المَسْجدَيْن .

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: ثرو/ي

(باب الثاء والراء وما يثلثهما)
(ثرم) الثاء والراء والميم كلمةٌ واحدة يشتقّ منها، يقال ثَرَمْت الرّجلَ فَثَرِم، وثَرَمْت ثنيّته فانثرمت([1]). والثَّرْماء: ماءٌ لكِندة.
(ثرو/ي) الثاء والراء والحرف المعتلّ أصلٌ واحد، وهو الكَثْرة، وخلافُ اليُبْس.
قال الأصمعي: ثَرَا القومُ يَثْرُون، إذا كثُرُوا ونَمَوْا. وأَثْرَى القَومُ إذا كثُرَتْ أموالهُم. ثرا المالُ يَثْرُوا إذا كَثُر. وثَرَوْنا القومَ إذا كَثَرْناهُم، أي كُنّا أكثَرَ منهم. ويقال الذي بيني وبين فلانٍ مُثْرٍ، أي إنّه لم ينقَطِع. وأصل ذلك أنْ يقول لم يَيْبَس الثَّرَى بيني وبينَه. قال جرير:
فلا تُوبِسُوا بيني وبينكم الثَّرَى *** فإنَّ الذي بيني وبينكم مُثْرِي([2])قال أبو عبيدة: مِن أمثالهم في تخوُّفِ الرّجلِ هَجْرَ صاحبِه: "لا تُوبِس الثّرَى بيني وبينك" أي لا يُقْطع الأمرُ بيننا. والمال الثَّرِيّ الكثير. وفي حديث أمِّ زَرْع: "وأَرَاحَ عَلَيَّ نَعَماً ثَرِيّاً". ومنه سُمِّي الرجل ثَرْوَانَ، والمرأةُ ثَرْوَى ثم تصغّر ثُرَيّا. ويقال ثَرَّيْتُ التُّرْبةَ بلّلتُها. وثَرَّيْتُ الأقِط صببتُ عليه الماءَ ولتَتُّه. ويقال بَدَا ثَرَا الماءِ ([3]) من الفرس، إذا نَدِي بعرَقِه. قال طُفيل:
يُذَدْنَ ذِيادَ الخامساتِ وقد بَدَا *** ثَرَى الماءِ من أعطافها المتحلِّبِ([4])ويقال: التَقَى الثَّرَيانِ، وذلك أن يجيءَ المطرُ [فيرسَخَ([5])] في الأرض حتّى* يلتقي هو ونَدَى الأرض. ويقال أرْضٌ ثَرْياءُ، أي ذاتُ ثَرَىً. وقال الكسائيّ: ثَرِيتُ بفلانٍ فأنا ثَرٍ بِهِ، أي غنيٌّ عن النّاس به. وثَرَا اللهُ القومَ كَثَّرهم. والثّرَاء: كَثْرة المال. قال علقمة:
يُرِدْنَ ثَراءَ المالِ حيثُ علِمْنَه *** وشَرْخُ الشّبابِ عندهنَّ عجيبُ([6])
(ثرب) الثاء والراء والباء كلمتان متبايِنَتا الأصل، لا فروع لهما. فالتثريب اللَّوم والأَخْذ على الذَّنب. قال الله تعالى: ﴿لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ اليَوْمَ﴾ [يوسف 92] فهذا أصلٌ واحد والآخر الثَّرْبُ، وهو شحمٌ قد غَشَّى الكَرِشَ والأمعاءَ رقيقٌ؛ والجمع ثُرُوب.
(ثرد) الثاء والراء والدال أصلٌ واحد، وهو فَتُّ الشيء، وما أشبهه. يقال ثَرَدْتُ الثَّريد أثْرُدُه. ويقال - وهو من هذا القياس- إنّ الثَّرَدَ تشققٌ في الشّفَتين. وجاء في الحديث في ذكر الذبيحة: "كُلّ ما أفْرَى الأوداجَ غيرَ مُثَرَّدٍ([7])"، وذلك أن لا تكونَ الحديدةُ حادّةً فيثرَّدَ موضِع الذَّبح، كما يتشقَّقُ الشيءُ ويتشَظَّى.
--------------ــــ
([1]) أي يقال في مطاوع الثلاثي ثرم وانثرم. ويقال أيضاً: انثرم مطاوعاً لأثرمته إثراما.
([2]) البيت في ديوانه 277 والمجمل واللسان (ثرى).
([3]) في الأصل: "بداء ثراء المال"، صوابه في المجمل واللسان (18: 120).
([4]) البيت في ديوانه 12 والمجمل واللسان (18: 120). وقبله:
على كل منشق نساها طمرة *** ومنجرد كأنه تيس حلب
 ([5]) التكملة من المجمل واللسان.
([6]) البيت في ديوانه 132 والمفضليات (3: 192) واللسان (18: 119).
([7]) انظر الكلام على رواية الحديث في اللسان (4: 72).

ـ

##### Türkçe

(**باب الثاء والراء وما يثلثهما**)
(**ثرم**) **الثاء والراء والميم** tek bir kelimedir; ondan türetilir. Denir ki: adamı **ثَرَمْت**; o da **ثَرِم** oldu. Ve onun ön dişini **ثَرَمْت**; o da **انثرمت**. **والثَّرْماء**: Kindelilere ait bir sudur.

(**ثرو/ي**) **الثاء والراء والحرف المعتلّ** tek bir asıldır; o da çokluktur ve kuruluğun zıddıdır.
Asmaî dedi ki: Kavim **ثَرَا** eder, **يَثْرُون**; çoğaldıkları ve büyüdükleri zaman. Ve kavim **أَثْرَى** eder; malları çoğaldığı zaman. Mal **ثرا** eder, **يَثْرُوا**; çoğaldığı zaman. Ve kavmi **ثَرَوْنا**; onları çoğalttığımız zaman; yani biz onlardan daha çok idik. Ve denir ki: Benimle falan arasındaki şey **مُثْرٍ**’dir; yani o kopmamıştır. Bunun aslı, “Benimle onun arasındaki **الثَّرَى** kurumadı” demesidir. Cerîr dedi ki:
فلا تُوبِسُوا بيني وبينكم الثَّرَى *** فإنَّ الذي بيني وبينكم مُثْرِي
Ebû Ubeyde dedi ki: Onların, kişinin arkadaşının onu terk etmesinden korkması hakkında darbımesellerinden: “**لا تُوبِس الثّرَى بيني وبينك**”; yani iş aramızda kesilmesin. Ve **الثَّرِيّ** mal: çok olandır. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Ve üzerime **نَعَماً ثَرِيّاً** rahatlattı.” Bundan dolayı erkeğe **ثَرْوَانَ**, kadına **ثَرْوَى** adı verildi; sonra küçültülür: **ثُرَيّا**. Ve denir ki: Toprağı **ثَرَّيْتُ**; onu ıslattım. Ve kurutu **الأقِط** **ثَرَّيْتُ**; üzerine su döktüm ve onu yoğurdum. Ve denir ki: Attan **بَدَا ثَرَا الماءِ**; teriyle ıslandığı zaman. Tufeyl dedi ki:
يُذَدْنَ ذِيادَ الخامساتِ وقد بَدَا *** ثَرَى الماءِ من أعطافها المتحلِّبِ
Ve denir ki: **التَقَى الثَّرَيانِ**; bu, yağmurun gelip yerde [**فيرسَخَ**] yerleşmesi, ta ki o ve yerin nemi buluşuncaya kadardır. Ve denir ki: **أرْضٌ ثَرْياءُ**; yani **ثَرَىً** sahibi. Kisâî dedi ki: Falan ile **ثَرِيتُ**; ben ona dair **ثَرٍ**’yim; yani onunla insanlardan müstağniyim. Ve Allah kavmi **ثَرَا** etti; onları çoğalttı. Ve **الثّرَاء**: malın çokluğudur. Alkame dedi ki:
يُرِدْنَ ثَراءَ المالِ حيثُ علِمْنَه *** وشَرْخُ الشّبابِ عندهنَّ عجيبُ

(**ثرب**) **الثاء والراء والباء** asıl bakımından birbirinden ayrı iki kelimedir; ikisinin de dalları yoktur. **التثريب** kınama ve günah üzerine alma (azarlama)dır. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ اليَوْمَ**﴾ [Yûsuf 92]. Bu tek bir asıldır. Diğeri **الثَّرْبُ**’dur; o, işkembeyi ve bağırsakları kaplamış ince bir yağdır; çoğulu **ثُرُوب**.

(**ثرد**) **الثاء والراء والدال** tek bir asıldır; o da bir şeyi ufalamaktır ve ona benzer olan şeydir. Denir ki: **ثَرَدْتُ الثَّريد**; onu **أثْرُدُه**. Ve denir ki —bu kıyastandır— **الثَّرَدَ** dudaklarda bir çatlamadır. Kesilmiş hayvanın zikri hakkında hadiste geldi: “**كُلّ ما أفْرَى الأوداجَ غيرَ مُثَرَّدٍ**”; bu, demirin keskin olmaması ve boğazlama yerini **فيثرَّدَ** etmesi; tıpkı şeyin çatlayıp parçalanması gibi.

--------------ــــ
([1]) Yani üçlü **ثرم**’in ve **انثرم**’in mutâvaatı hakkında denir. Ayrıca denir ki: **انثرم**; **أثرمته**’nin **إثراما** olarak mutâvaatı.
([2]) Beyit, divanında 277’de ve **المجمل** ile **اللسان**’da (**ثرى**).
([3]) Asılda: “**بداء ثراء المال**”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’da (18: 120).
([4]) Beyit, divanında 12’de ve **المجمل** ile **اللسان**’da (18: 120). Ondan önce:
على كل منشق نساها طمرة *** ومنجرد كأنه تيس حلب
([5]) Tekmile, **المجمل** ve **اللسان**’dandır.
([6]) Beyit, divanında 132’de ve **المفضليات** (3: 192) ile **اللسان**’da (18: 119).
([7]) Hadîsin rivayeti üzerine söz için **اللسان**’da (4: 72) bak.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ر ي
شهر ثري وشهر تـري وشهـر مرعـي أي تكـون الـأرض نديـة أولاً ثـم تـرى الخضـرة ثـم يطـول النبات حتى يصلح للراعية‏.‏
وثرى المطر التراب يثريه وهو مثري ونريَ التراب فهو ثرٍ وثريت التراب‏:‏ نديته وثريت السويق‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أثرى الرجل نحو أترب أي صار ذا ثرىً وذا تراب والمراد كثرة المال‏.‏
ورجل مثر وذو ثروة وثراء ومنه ثرى القوم يثرون إذا كثر عددهم‏.‏
وهم في ثروة وثراء‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ وثروة من رجال لو رأيتهم لقلت إحدى حراج الحر من أقر و ‏"‏ التقـى الثريـان ‏"‏ مثـل فـي سرعـة تـواد الرجليـن وأصلـه أن يسقـط الغيث الجود فيلتقي نداه وندى الأرض العتيق تحتها‏.‏
ولا توبس الثرى بيني وبينك أي لا تقاطعني‏.‏
قال جرير‏:‏ فلا توبسوا بيني وبينكـم الثـرى فإن الذي بينـي وبينكـم مثـري وبدا ثرى الماء من الفرس إذا ندي بالعرق‏.‏
قال طفيل‏:‏ يذدن ذياد الخامسات وقد بدا ثرى الماء من أعطافها يتحلب ويقال‏:‏ إني أرى ثرى الغضب في وجهه‏.‏
قال‏:‏ وإنـي لتـراك الضغينـة قـد بدا ثراها من المولى فمـا استثيرهـا وإن فلاناً لقريب الثرى بعيد النبط‏:‏ لمن يعطي بلسانه ولا يفي بما يقول‏.‏
وبلغت ثرى فلان إذا وإنـي لأثـرى أن أراكم بغبطة وإني أبا بكر بكم لجميل وهو ابن بجدتها وابن ثراها‏.‏
وفلان ما يثريه شيء وما يثرى فيه أي ما ينجع فيه لقساوته‏.‏

##### Türkçe

ث ر ي
**شهر ثري** ve **شهر تـري** ve **شهـر مرعـي**: yani yer önce nemli olur, sonra yeşilliği görürsün, sonra bitki uzar; nihayet otlatana elverişli oluncaya kadar.

Yağmur toprağı ıslattı: **ثرى المطر التراب يثريه**; o (yağmur) ıslatıcıdır: **وهو مثري**. Toprak nemlendi: **ونريَ التراب فهو ثرٍ**. Ve toprağı ıslattım: **وثريت التراب**: onu nemlendirdim. Ve kavrulmuş unlu karışımı ıslattım: **وثريت السويق**.

Mecazdan: Adam zenginleşti: **أثرى الرجل**; **نحو أترب** (gibi), yani **ذا ثرىً** ve **ذا تراب** oldu; murat malın çokluğudur.

Ve (o) zengin bir adamdır: **ورجل مثر**; ve servet sahibi: **وذو ثروة**; ve zenginlik: **وثراء**. Ondandır: Kavim çoğaldı: **ثرى القوم يثرون**; sayıları çoğalınca.

Ve onlar servet ve zenginlik içindedirler: **وهم في ثروة وثراء**.

İbn Mukbil dedi:
**وثروة من رجال لو رأيتهم لقلت إحدى حراج الحر من أقر**
Ve “**التقـى الثريـان**” iki adamın sevgiyle yakınlaşmasının sürati hakkında bir meseldir. Aslı şudur: cömert yağmur düşer de onun çiyi ile yerin altındaki eski çiyi buluşur.

“Benimle senin aranda toprağı kurutma”: **ولا توبس الثرى بيني وبينك**; yani benimle ilişkiyi kesme.

Cerîr dedi:
**فلا توبسوا بيني وبينكـم الثـرى فإن الذي بينـي وبينكـم مثـري**
Ve atın üzerinde sudan (gelen) nem belirdi: **وبدا ثرى الماء من الفرس**; ter ile nemlenince.

Tufeyl dedi:
**يذدن ذياد الخامسات وقد بدا ثرى الماء من أعطافها يتحلب**
Ve denilir: “Onun yüzünde öfkenin nemini görüyorum”: **إني أرى ثرى الغضب في وجهه**.

Dedi:
**وإنـي لتـراك الضغينـة قـد بدا ثراها من المولى فمـا استثيرهـا**
Ve “Falan, toprağa yakın, suya uzak”: **وإن فلاناً لقريب الثرى بعيد النبط**; diliyle verip söylediğini yerine getirmeyen kimse için.

Ve falanın toprağına ulaştım: **وبلغت ثرى فلان**; eğer… Ve “Sizi sevinç içinde görmeyi gerçekten isterim”: **وإنـي لأثـرى أن أراكم بغبطة**. Ve “Ben Ebû Bekir’im; sizde bir güzellik vardır”: **وإني أبا بكر بكم لجميل**. Ve o, onun sertliğinin oğludur ve onun toprağının oğludur: **وهو ابن بجدتها وابن ثراها**.

Ve falana hiçbir şey işlemez ve onda hiçbir şey işlemez: **وفلان ما يثريه شيء وما يثرى فيه**; katılığından dolayı onda fayda vermez.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

#### Madde başı: ثرى

* ث ر ى * الثَّرَى * التراب الندي و * الثَّراءُ * بالمد كثرة المال و * الثُّرَيَّا * النجم و * الثَّروةُ * كثرة العدد قال بن السكيت يقال إنه لذو عدد وكثرة مال و * أثْرَى * الرجل كثرت أمواله

##### Türkçe

* ث ر ى * **الثَّرَى** * nemli toprak ve * **الثَّراءُ** * med ile: malın çokluğu ve * **الثُّرَيَّا** * yıldız ve * **الثَّروةُ** * sayının çokluğu; İbnü’s-Sikkît dedi: “Şüphesiz o, sayı sahibi ve mal çokluğu sahibidir” denir ve * **أثْرَى** * adam: malları çoğaldı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

#### Madde başı: ثرى

: ( ي ( *!الثَّرَى : النَّدَى .
( و ) في الصِّحاحِ : ( التُّرَاب النَّدِيُّ ) ؛ ) ومنه الحدِيثُ : فإذا كَلْبٌ يأْكُلُ الثَّرَى مِن العَطَشِ .
زادَ ابنُ سِيدَه : ( أَو الذي إذا بُلَّ لم يَصِرْ طِيناً لازباً *!كالثَّرْياءِ ، مَمْدودَةً ) ؛ ) عن أَبي عبيدٍ ، وأَنْشَدَ :
لم يبْقِ هذا الدهرُ مِنْ *!ثَرْيائِه
غيرُ أَثافِيهِ وأَرْمِدائِه وقد تقدَّمَ هذا البيتُ في أيي ، وأَنْشَدَه الجَوْهرِيُّ : مِنْ آيائِهِ .
( و ) فلانٌ قَرِيبُ الثَّرى : أَي ( الخَيْرُ .

( و ) قَوْلُه ، عزَّ وجلَّ : ﴿وما تحت الثَّرَى﴾ ؛ جاءَ في التَّفْسير : أنَّه ما تحْتَ ( الأرضِ ، وهُما *!ثَرَيانِ *!وثَرَوانِ ؛ ) الأخيرَةُ عن اللَّحْيانيِّ ؛ ( ج *!أَثْراءٌ .
( *!وثَرِيَتِ الأَرْضُ ، كرَضِيَ ، *!ثَرىً ، فهي *!ثَرِيَّةٌ ، كغَنِيَّةٍ ، *!وثَرْياءُ : نَدِيَتْ ولانَتْ بَعْدَ الجُدوبَةِ واليُبْسِ ) ؛ ) اقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ على *!ثَرْياء .
وقالَ أَبو حنيفَةَ : أَرْضٌ ثَرِيَّةٌ اعْتَدَلَ *!ثَراها .
وقالَ غيرُهُ : أَرْضٌ *!ثَرْياءُ في تُرابِها بَلَلٌ ونَدىً .
( *!وأَثْرَتْ : كَثُرَ ثَراها ) .
( وقالَ أَبو حنيفَةَ : اعْتَقَدَتْ ثَرىً .
( *!وثَرَّى التُّرْبَة *!تَثْرِيَةً : بَلَّها ؛ ) وكَذلِكَ السَّوِيق ؛ ومنه الحدِيثُ : ( فأُتِي بالسّوِيقِ فأمَرَ به *!فَثُرِّي ) ، أَي بُلَّ بالماءِ .
وفي حدِيثِ عليَ : ( أَنا أَعْلَم بجَعْفر أنَّه إن عَلِمَ *!ثرَّاه مرَّةً واحِدَةً ثم أَطْعَمه ) ، أَي بَلَّه .
وفي حدِيثِ خُبْز الشَّعِير : ( فيطيرُ منه ما طَارَ وما بَقِيَ *!ثَرَّيْناه ) .
( و ) ثَرَّى ( الأَقِطَ ) تَثْرِيَةً : ( صَبَّ عليه ماءً ثم لَتَّهُ ؛ ) وكُلُّ ما نَدَّيْته فقد *!ثَرَّيته .
( و ) *!ثَرَّى ( المَكانَ : رَشَّهُ ) ؛ ) عن الجَوْهرِيّ .
يقالُ : *!ثَرِّ هذا المَكانَ ثم قِفْ عليه ، أَي بُلَّهُ ورشَّ عليه .
( و ) ثَرَّى ( فُلانٌ : أَلْزَمَ يَدَيْهِ الثَّرَى ) ؛ ) ومنه حدِيثُ ابنِ عُمَر : ( كانَ يُقْعِي في الصَّلاةِ *!ويُثَرِّي ) ، مَعْناهُ كانَ يَضَعُ يَدَيْه بالأَرْضِ بينَ السَّجْدَتَيْن فلا يُفارِقَانِ حتى يُعِيدَ السُّجود الثَّاني ، وهكذا يَفْعَل مَنْ أَقْعَى .
قالَ الأزْهرِيُّ : وكانَ ابنُ عُمَر يَفْعَل ذلِكَ حينَ كَبِرَتْ سنُّه في تَطوّعِه ، والسُّنَّة رَفْع اليَدَيْن عن الأرْضِ بينَ السَّجْدتينِ .
( ولَبِسَ أَعْرابيٌّ عُرْيانٌ ) ؛ ) ونَصُّ المُحْكَم : وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : لَبِسَ رجُلٌ ؛ ( فَرْوَةً ) دُونَ قميصٍ ؛

ونَصّ ابن الأَعْرابيِّ : فَرْواً ؛ ( فقالَ ) ؛ ) ونَصّ ابن الأعْرابيِّ فقيلَ ؛ ( الْتَقَى *!الثَّرَيانِ أَي شَعَرُ العانَةِ وَوَبَرُ الفَرْوَةِ . ويقالُ ذلِكَ أَيْضاً إذا رَسَخَ المَطَرُ في الأرْضِ حتى الْتَقَى ) هو ( ونَدَاها ) ، وعليه اقْتَصَرَ الجَوْهرِيُّ وابنُ أَبي الحدِيدِ .
( وأَبو *!ثُرَيَّةَ ، كسُمَيَّةَ أَو كغَنِيَّةٍ : سَبْرَةُ بنُ مَعْبَدٍ ) ، ويقالُ : سَبْرَةُ بنُ عَوْسَجَةَ ، ( الجُهَنِيُّ : صَحابيٌّ ) ، رَضِيَ اللَّهُ تعالى عنه ، رَوَى عنه ابْنُه الرَّبِيع ، تُوفي زَمَنَ مُعَاوِيَةَ ؛ وقد تقدَّمَ ذِكْرُهُ في الرَّاءِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
يقالُ : *!ثَرىً *!مَثْرِيٌّ : بالَغُوا بلَفْظِ المَفْعولِ كما بالَغُوا بلَفْظِ الفاعِلِ .
قالَ ابنُ سِيدَه : وإنَّما قُلْنا هذا لأنَّه لا فِعْل له فيُحْمَل *!مَثْرِيٌّ عليه .
*!وأَثْرَى المَطَر : بَلَّ الثَّرَى .
وقالَ ابنُ الأَعْرابيِّ : إنَّ فُلاناً لقَرِيب الثَّرَى بَعِيد النَّبَط للذي يَعِدُ ولا وَفاءَ له .
وأَرْضٌ *!مُثْرِيَّةٌ : لم يجِفَّ تُرابُها .
وثَرِيتُ بفلانٍ ، كرَضِيتُ ، فأَنا ثَرِيٌّ به ، أَي سُرِرْتُ به وفَرِحْتُ ؛ عن ابنِ السِّكِّيت ؛ وأَنْشَدَ ابنُ بَرِّي لكثيِّر :
وإِني لأَكْمِي النَّاسَ ما أَنا مُضْمِر
مَخافَةَ أنْ *!يَثْرَى بذلِكَ كاشِحُأَي يَفْرَح بذلِكَ ويَشْمَت .
ويَوْمٌ *!ثَرِيّ ، كغَنِيَ : نَدٍ .
ومَكانٌ *!ثَرْيانُ : في تُرابِه بَلَلٌ ونَدىً .
وبَدا *!ثَرَى الماءِ مِن الفَرَسِ ، وذلِكَ حينَ يَنْدَى بالعَرَقِ ؛ قالَ طُفَيْل الغَنَويُّ :

يُذَدْنَ ذِيادَ الخامِساتِ وقد بَدَا
ثَرَى الماءِ من أَعْطافِها المُتَحَلِّبكذا في الصِّحاحِ .
*!وثِرَى ، كإِلَى : مَوْضِعٌ بينَ الرُّوَيثة والصَّفْراء ؛ وكانَ أَبو عَمْرو يقولُه بفتْحِ أَوَّلِه .
ويَوْمُ ذِي *!ثرى : مِن أيَّامِهم .
ويقالُ : إنِّي لأَرَى ثَرَى الغَضَبِ في وَجْهِ فلانٍ ، أَي أَثَره ؛ وقالَ الشاعِرُ :
وإِنِّي لَتَرَّاكُ الضَّغينةِ قد أَرَى
*!ثَرَاها من المَوْلى ولا أسْتَثِيرُهاويقالُ : ما بَيْني وبينَ فلانٍ *!مُثْرٍ ، أَي لم يَنْقَطِع ، وأصْل ذلِكَ أَنْ يقولَ لم يَيْبَس الثَّرَى بَيْني وبَيْنه ، كما في الحدِيثِ : ( بُلُّو أَرْحامَكم ولو بالسَّلامِ ) ؛ قالَ جرير :
فلا تُوبِسُوا بَيْني وبَيْنكم الثَّرَى
فإنَّ الذي بَيْني وبينكمُ *!مُثْرِي كما في الصِّحاح .
قالَ الأصْمعيُّ : العَرَبُ تقولُ شَهْرٌ ثَرَى وشهْرٌ تَرَى وشهْرٌ مَرْعَى ، أَي تُمْطِرُ أَوَّلاً ثم يَطْلُعُ النَّباتُ فتَراهُ ثم يَطولُ فتَرْعاهُ النَّعَم ؛ كذا في الصِّحاحِ .
وزادَ في المُحْكَم : وشهْرٌ اسْتَوَى . قالَ : والمعْنَى شَهْر ذُو ثَرىً ، فحذَفُوا المُضافَ . وقَوْلُهم : شَهْرٌ تَرَى ، أَرادُوا شَهْراً تَرَى فيه رؤوس النَّباتِ فحذَفُوا وهو مِن بابِ كُلَّه لم أَصْنَع ؛ وأَمَّا قوْلُهم :

مَرْعَى فهو إذا طالَ بقدْرِ ما يُمْكن النَّعَم أَنْ تَرْعاهُ ثم يَسْتوِي النَّبات ويَكْتَهِل في الرّابِع فذلِكَ وَجْه قَوْلهم اسْتَوَى .
ووَجَدْتُ في هامِشِ الصِّحاح ما نَصّه : غَيْر مَصْروفٍ إذا وَقَفْت فإذا وَصَلْت صَرَفْته .
وإبراهيمُ بنُ أَبي النَّجْم بنِ ثَرَى بن عليِّ بنِ ثَرَى المَوْصِلِيُّ مُحدِّثٌ ، ذَكَرَهُ سُليم في الذّيْل .
وقد سَمَّوْا *!ثَرِيا ، بالفتْح .

##### Türkçe

**الثَّرَى**: çiy.

( Ve ) Sıhâh’ta: ( nemli toprak ); ) ve ondan hadis: “Derken bir köpek, susuzluktan **الثَّرَى** yiyordu.”

İbn Sîde artırdı: ( yahut o ki ıslatıldığı zaman yapışkan çamur olmaz; **كالثَّرْياءِ**; uzatılmış )؛ ) Ebû Ubeyd’den; ve inşâd etti:

Bu dehr, **ثَرْيائِه**’inden
ocak taşları ve külleri dışında bir şey bırakmadı

Bu beyit **أيي**’de geçmişti; ve Cevherî onu “**آيائِهِ**’nden” diye inşâd etti.

( Ve ) falan **قَرِيبُ الثَّرى**: yani ( hayır ).

( Ve ) O’nun sözü, عزّ وجلّ: ﴿وما تحت **الثَّرَى**﴾؛ tefsirde geldi: onun, ( yerin ) altı olduğu; ve onlar iki **ثَرَيانِ** ve **ثَرَوانِ**’dır; ) sonuncusu Lihyânî’dendir; ( çoğulu **أَثْراءٌ**.

( **وثَرِيَتِ الأَرْضُ**، **ثَرىً**، فهي **ثَرِيَّةٌ**، **وثَرْياءُ**: kuraklık ve kuruluk sonrası nemlendi ve yumuşadı )؛ ) Cevherî **ثَرْياء** ile yetindi.

Ebû Hanîfe dedi: **أَرْضٌ ثَرِيَّةٌ**: **ثَراها** itidal buldu.

Başkası dedi: **أَرْضٌ ثَرْياءُ**: toprağında ıslaklık ve çiy vardır.

( **وأَثْرَتْ**: **ثَراها** çoğaldı ).

( Ebû Hanîfe dedi: **اعْتَقَدَتْ ثَرىً**.

( **وثَرَّى التُّرْبَة تَثْرِيَةً**: onu ıslattı ); ) aynı şekilde **السَّوِيق**; ve ondan hadis: “**السَّوِيق** getirildi, ona emretti de **فَثُرِّي**”, yani su ile ıslatıldı.

Ali’nin hadisinde: “Ben Ca‘fer’i daha iyi bilirim: eğer onun **ثرَّاه**’ını bir kere bilse sonra onu yedirirdi”, yani onu ıslattı.

Arpa ekmeği hadisinde: “Ondan uçan uçar; kalanını **ثَرَّيْناه**.”

( Ve ) **ثَرَّى** ( **الأَقِطَ** ) **تَثْرِيَةً**: ( üzerine su döktü sonra onu yoğurdu ); ) ve her neyi nemlendirdiysen onu **ثَرَّيته**.

( Ve ) **ثَرَّى** ( **المَكانَ**: onu serpti ); ) Cevherî’den.

Denir: **ثَرِّ** bu yeri sonra üzerinde dur; yani onu ıslat ve üzerine serp.

( Ve ) **ثَرَّى** ( falan: ellerini **الثَّرَى**’ya yapıştırdı ); ) ve ondan İbn Ömer hadisi: “Namazda **يُقْعِي** ederdi ve **يُثَرِّي**”; manası: iki secde arasında ellerini yere koyardı; ikinci secdeyi iade edinceye kadar ikisi ayrılmazdı; **أَقْعَى** eden kimse de böyle yapar.

Ezherî dedi: İbn Ömer bunu, yaşı büyüdüğünde nafilesinde yapardı; sünnet, iki secde arasında elleri yerden kaldırmaktır.

( Ve çıplak bir bedevî giydi ); ) ve Muhkem’in lafzı: İbnü’l-A‘râbî dedi: bir adam giydi; ( bir **فَرْوَةً** ) gömleksiz;

İbnü’l-A‘râbî’nin lafzı: **فَرْواً**; ( dedi ki ); ) ve İbnü’l-A‘râbî’nin lafzı: denildi; ( **الْتَقَى الثَّرَيانِ**: yani kasık kılı ile kürkün yünü. Ve bu, yağmur yerde yerleşip ( onun ) ( ve onun nemi ) birleşince de söylenir ); bununla Cevherî ve İbn Ebî’l-Hadîd yetindi.

( **أَبو ثُرَيَّةَ**، **سَبْرَةُ بنُ مَعْبَدٍ** )؛ ve denir: **سَبْرَةُ بنُ عَوْسَجَةَ**; ( **الجُهَنِيُّ**: sahâbî )؛ Allah Teâlâ ondan razı olsun; ondan oğlu er-Rabî‘ rivayet etti; Muâviye zamanında vefat etti; onun zikri **الرَّاءِ**’da geçmişti.

Üzerine istidrâk olunanlardan:

Denir: **ثَرىً مَثْرِيٌّ**: mef‘ûl lafzıyla mübalağa ettiler; fâ‘il lafzıyla mübalağa ettikleri gibi.

İbn Sîde dedi: Biz bunu ancak şundan dolayı söyledik: onun bir fiili yoktur ki **مَثْرِيٌّ** ona hamledilsin.

**وأَثْرَى المَطَر**: **الثَّرَى**’yı ıslattı.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Şüphesiz falan **قَرِيب الثَّرَى** **بَعِيد النَّبَط**tır; yani vaad edip vefası olmayan kimse için.

**وأَرْضٌ مُثْرِيَّةٌ**: toprağı kurumamış.

**وثَرِيتُ بفلانٍ**، فأنا **ثَرِيٌّ** به: yani onunla sevindim ve ferahladım; İbnü’s-Sikkît’ten; ve İbn Berrî, Kesîr’den inşâd etti:

Ben, içimde gizlediğim şeye rağmen insanları elbette ketmederim,
korkumdan ki bununla bir düşman **يَثْرَى** etsin

Yani bununla sevinir ve şemat eder.

**ويَوْمٌ ثَرِيّ**: nemli.

**ومَكانٌ ثَرْيانُ**: toprağında ıslaklık ve çiy vardır.

Atın (terle) nemlendiği vakit, attan suyun **ثَرَى**’sı belirdi; Tufeyl el-Ganevî dedi:

Beşincileri sürüp uzaklaştırılırlar; hâlbuki belirmiştir
suyun **ثَرَى**’sı, süt gibi akan yanlarından

Sıhâh’ta böyledir.

**وثِرَى**: er-Ruveysa ile es-Safrâ arasında bir yer; Ebû Amr, ilkinin fethasıyla söylerdi.

**ويَوْمُ ذِي ثرى**: onların günlerindendir.

Denir: Şüphesiz ben falanın yüzünde öfkenin **ثَرَى**’sını görüyorum; yani onun eserini; şair dedi:

Ben elbette kinleri gözetenim; görürüm
onun **ثَرَاها**’sını efendiden; onu kışkırtmam

Denir: Benimle falan arasında **مُثْرٍ** yoktur; yani kesilmemiştir; bunun aslı, “benimle onun arasında **الثَّرَى** kurumadı” demendir; hadiste olduğu gibi: “Akrabalık bağlarınızı, selam ile de olsa, ıslatın”; Cerîr dedi:

Benimle sizin aranızdaki **الثَّرَى**’yı kurutmayın,
çünkü benimle sizin aranızdaki şey **مُثْرِي**

Sıhâh’ta böyledir.

Asma‘î dedi: Araplar “**شَهْرٌ ثَرَى** ve **شَهْرٌ تَرَى** ve **شَهْرٌ مَرْعَى**” der; yani önce yağmur yağdırır, sonra bitki çıkar da onu görürsün, sonra uzar da hayvanlar onu otlar; Sıhâh’ta böyledir.

Muhkem’de artırdı: ve “**شَهْرٌ اسْتَوَى**”. Dedi: mana “**شَهْرٌ ذُو ثَرىً**”dır; muzâfı hazfettiler. “**شَهْرٌ تَرَى**” sözleri: bitkinin başlarını gördüğün bir ayı murad ettiler; onu hazfettiler; bu, “hepsini ben yapmadım” babındandır. “**مَرْعَى**” ise, hayvanların otlayabileceği kadar uzadığı vakittir; sonra bitki istivâ eder ve dördüncüde olgunlaşır; işte bu, “**اسْتَوَى**” sözlerinin vechidir.

Sıhâh’ın hâmişinde şu nassı buldum: vakfettiğinde gayr-i munsariftir; vaslettiğinde onu sarf edersin.

**إبراهيمُ بنُ أَبي النَّجْم بنِ ثَرَى بن عليِّ بنِ ثَرَى المَوْصِلِيُّ** bir muhaddistir; Süleym onu zeylde zikretti.

Ve **ثَرِيا**’yı, fetha ile isimlendirdiler.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: ثرى

ثَرِيَتِ الأَرْضُ
1 ثَرِيَتِ الأَرْضُ ذ , aor. ثَرَىَ , inf. n. ثَرٌى, The earth, or land, became moist and soft, after drought and dryness: (M, K:) or became watered by rain that penetrated to its moistness. (Msb.) -A2- See also the same form of the verb in the first paragraph of art. ثرو, in six places.

ثرّى
2 ثرّى ثر ثرى ثري ثريي , (T, S, M, K,) inf. n. تَثْرِيَةٌ, (S, K,) He moistened (T, S, M, K) a place, (T,) or earth, or the ground, or dust, (M, K,) and سَوِيق [or meal of parched barley or wheat], (S, TA,) and any other thing: (TA:) he sprinkled a place: (S, K:) he poured water upon, and then stirred about, and mixed up, [the preparation of milk termed] أَقِط, (M, K,) and سَوِيق. (M.) -A2- He made his hands to cleave to the ground (T, K) between the two prostrations in prayer, not separating them therefrom until he performed the second prostration. (T.)

اثرى
4 اثرى أثر أثرى أثري أثريي اـثر اـثري اثرى اثري ثري It (rain) moistened the earth. (S.) ― -b2- أَثْرَتِ الأَرْضُ The land, or earth, had much moisture; became abundant in moisture: (S, M, Msb, K:) or it became compact with moisture. (AHn, M.) [See also مُثْرٍ.]

ثَرًى
ثَرًى ثر ثرى ثري ثريي Moisture; humidity; (S, M, K;) of the earth: (S, Msb:) and moist earth; (S, M, Msb, K;) تُرَاب that is not moist is not called ثَرًى; (Msb;) or such as, when moistened, does not become cohesive mud or clay; (M, K;) as also ↓ ثَرْيَآءُ [an epithet used as a subst.]: (AO, T, * K, TA: [in the CK, erroneously, ثَرَياء:]) and the earth;; (M, K) مَا تَحْتَ الثَّرَي, in the Kur [xx. 5], being explained as meaning what is beneath the earth: (M:) الثَّرَى and * أَثْرَى both signify the earth; and the latter, being thus used as a proper name, is imperfectly decl.: (Ham p. 351:) dual ثَرَيَانِ (S, M, K) and ثَرَوَانِ: (Lh, M, K: [but the sing. of the latter should be written ثَرًا:]) pl. أَثْرَآْ. (M, K.) اِلْتَقَى الثَّرَيَانِ [The two moistures met, or have met,] is said when the rain has sunk into the ground so that it has met the moisture of the earth. (S, M, K.) Accord. to IAar, it was also said by a man, (M,) or by an Arab of the desert, (K,) who, (M, K,) being naked, (K,) clad himself with a fur-garment, (M, K,) without a shirt; (M;) meaning the hair of the pubes and the soft hair of the fur-garment. (M, K.) And the Arabs say, شَهْرٌ ثَرَى وَشَهْرٌ تَرَى وَشَهْرٌ مَرْعَى وَشَهْرٌ اسْتَوَى, meaning A month [of moisture] in which the rain begins, and sinks into the ground, and moistens and softens the earth; for شَهْرٌ ذُو ثَرًى: and a month in which thou seest the heads of the herbage grown forth; for شَهْرٌ تَرَى فِيهِ رُؤُوسَ النَّبَاتِ: and a month in which the herbage is tall enough to be pastured upon by the cattle: (As, S, * M:) and a month in which it is full-grown and erect. (As, M.) One says also, بَدَا ثَرَى المَآءِ مِنَ الفَرَسِ, meaning The sweat of the horse appeared. (S, * M.) And اـِنِّى لَأَرَي ثَرَى الغَضَبِ فِى وَجْهِ فُلَانٍ, meaning (assumed tropical:) Verily I see the effect of anger in the face of such a one. (T.) And هُوَابْنُ ثَرَاهَا (assumed tropical:) He is the knowing with respect to it. (T in art. بنى.) ― -b2- [Hence, as being likened to moist earth,] i. q. خَيْرٌ (assumed tropical:) [Good; anything good; &c.]. (M, K. [For خَيْر, Golius appears to have found, in a copy of the K, حَيْز; and this, which he has rendered “Terrو tractus,” he has given as a signification, not of ثَرًى, but of ثَرَآءٌ, which, like ثَرًى, he also explains as meaning “ terra. ” ]) So in the saying, فُلَانٌ قَرِيبُ الثَّرَى [app. meaning (assumed tropical:) Such a one is a person from whom good is easy of attainment: or it may mean, a person from whom good seems to be easy of attainment: in either case likened to land of which the moist earth is near the surface: that the phrase may have the latter meaning appears from what here follows]. (M.) You say, اـِنَّ فُلَانًا لَقَرِيبُ الثَّرِى بَعِيدُ النَّبَطِ, meaning (assumed tropical:) Verily such a one is a person who promises but who does not fulfil. (IAar, T.) ― -b3- [Hence also, (assumed tropical:) Fresh and vigorous friendship.] You say, لَمْ يَبْبَسِ الثَّرَى بَيْنِى وَبَيْنَهُ (assumed tropical:) [The fresh and vigorous friendship between me and him has not withered]: whence the phrase, مَا بَيْنِى وَبَيْنَ فُلَانٍ * مُثْرٍ (assumed tropical:) [That friendship which is between me and such a one is fresh and vigorous]; i. e., it has not ceased, or become severed. (S, * M.) Jereer says,
فَلَا تُوبِسُوا بَيْنِى وَبَيْنَكُمُ الثَّرَى
↓ فَاـِنَّ الَّذَي بَيْنِى وَبَيْنَكُمُ مُثْرِى
[And wither not the fresh and vigorous friendship between me and you; for that which is between me and you is fresh and vigorous]. (S, M.)

ثَرٍ
[ ثَرٍ ثر , fem. ثَرِيَةٌ, Moist; humid.] You say أَرْضٌ ثَرِيَةٌ, (M, Msb,) like عَمِيَةٌ, (Msb,) or ↓ ثَرِيَّةٌ, like غَنِيَّةٌ, (K, [but this is anomalous, as part. n. of ثَرِيَت,]) and ↓ ثَرْيَآءُ, (Msb, K,) Earth, or land, that has become moist and soft, after drought and dryness: (M, K:) or watered by rain that has penetrated to its moistness: (Msb:) or the last, land of just, or moderate, moisture: (AHn, M:) or moist land; (T, S, M;) and so the first. (M.) And ↓ مَكَانٌ ثَرْيَانُ A place of which the earth has in it moisture. (TA.) And ↓ يَوْمٌ ثَرِىٌّ A humid day. (TA.) -A2- See also art. ثرو.

ثَرِىٌّ
ثَرِىٌّ ثر ثرى ثري ثريي , fem. ثَرِيَّةٌ: see ثَرٍ, in two places: -A2- and see also art. ثرو.

ثَرْيَآءُ
ثَرْيَآءُ ثريآء : see ثَرٍ: ― -b2- and see also ثَرًى.

ثَرْيَانُ
ثَرْيَانُ ثري ثريان : see ثَرٍ.

ثُرَيَّا
ثُرَيَّا ثري ثريا : see art. ثرو.

أَثْرَى
أَثْرَى ذ : see ثَرًى: -A2- and see also art. ثرو.

مُثْرٍ
[ مُثْرٍ مثر , fem. مُثْرِيَةٌ, part. n. of 4, q. v.] أَرْضٌ مُثْرِيَةٌ [is explained as meaning] Land of which the earth has not become dry. (T, TA.) ― -b2- See also ثَرًى, last two sentences. -A2- And see art. ثرو.

مَثْرِىُّ
مَثْرِىُّ مثرى مثري a pass. part. n. having no verb; used as an intensive epithet in the phrase ثَرًى مَثْرِىٌّ [Very moist earth]. (M.) -A2- See also art. ثرو.

##### Türkçe

**ثَرِيَتِ الأَرْضُ**
1 **ثَرِيَتِ الأَرْضُ** ذ , muzâri‘ **ثَرَىَ** , mastar ismi **ثَرًى**, Yer, yahut arazi, kuraklık ve kuruluktan sonra nemli ve yumuşak oldu: (M, K:) yahut nemine kadar nüfuz eden yağmurla sulanmış oldu. (Msb.) -A2- Ayrıca bk. ثرو maddesinin birinci paragrafında fiilin aynı bâbı, altı yerde.

**ثرّى**
2 **ثرّى** ثر ثرى ثري ثريي , (T, S, M, K,) mastar ismi **تَثْرِيَةٌ**, (S, K,) O, bir yeri, (T,) yahut toprağı, yahut zemini, yahut tozu, (M, K,) ve **سَوِيق** [yahut kavrulmuş arpa veya buğday unu], (S, TA,) ve başka her şeyi: (TA:) nemlendirdi (T, S, M, K); bir yeri serpti: (S, K:) suyu üzerine döktü, sonra karıştırdı ve harmanladı, [**أَقِط** diye adlandırılan süt hazırlamasını], (M, K,) ve **سَوِيق**’i. (M.) -A2- Namazda iki secde arasında ellerini yere yapışır kıldı (T, K); ikinci secdeyi yapıncaya kadar onları oradan ayırmayarak. (T.)

**اثرى**
4 **اثرى** أثر أثرى أثري أثريي اـثر اـثري اثرى اثري ثري O (yağmur) toprağı nemlendirdi. (S.) ― -b2- **أَثْرَتِ الأَرْضُ** Arazi, yahut toprak, çok neme sahip oldu; nemce bol oldu: (S, M, Msb, K:) yahut nem ile sıkılaştı. (AHn, M.) [Ayrıca bk. **مُثْرٍ**.]

**ثَرًى**
**ثَرًى** ثر ثرى ثري ثريي Nem; rutubet; (S, M, K;) yerin: (S, Msb:) ve nemli toprak; (S, M, Msb, K;) nemli olmayan **تُرَاب**’a **ثَرًى** denmez; (Msb;) yahut nemlendirildiğinde yapışkan çamur veya kil hâline gelmeyen türden; (M, K;) bunun gibi ayrıca ↓ **ثَرْيَآءُ** [isim yerine kullanılan bir sıfat]: (AO, T, * K, TA: [CK’de yanlışlıkla **ثَرَياء**]) ve toprak;; (M, K) Kur’ân’da [xx. 5] **مَا تَحْتَ الثَّرَي** “yerin altındaki şey” mânâsı ile açıklanmıştır: (M:) **الثَّرَى** ve * **أَثْرَى** ikisi de toprağı ifade eder; ikincisi böylece özel ad olarak kullanıldığında gayr-i munsarif olur: (Ham p. 351:) tesniyesi **ثَرَيَانِ** (S, M, K) ve **ثَرَوَانِ**: (Lh, M, K: [fakat ikincisinin müfredi **ثَرًا** diye yazılmalıdır:]) cem‘i **أَثْرَآْ**. (M, K.) **اِلْتَقَى الثَّرَيَانِ** [iki nem buluştu, yahut buluşmuştur] denir; yağmur yere inip de yerin nemiyle buluşacak kadar toprağa battığında. (S, M, K.) IAar’a göre, bir adam tarafından da söylenirdi, (M,) yahut bir bedevî tarafından, (K,) ki, (M, K,) çıplak iken, (K,) gömleksiz olarak bir kürk giysi giyinmişti; (M;) kasıt, kasık kılları ile kürk giysinin yumuşak kıllarıdır. (M, K.) Ve Araplar der ki: **شَهْرٌ ثَرَى وَشَهْرٌ تَرَى وَشَهْرٌ مَرْعَى وَشَهْرٌ اسْتَوَى**, mânâsı: yağmurun başladığı, toprağa battığı, toprağı nemlendirip yumuşattığı bir ay; çünkü **شَهْرٌ ذُو ثَرًى**; ve bitkinin başlarını çıkmış olarak gördüğün bir ay; çünkü **شَهْرٌ تَرَى فِيهِ رُؤُوسَ النَّبَاتِ**; ve otun hayvanlar tarafından otlanacak kadar boylandığı bir ay: (As, S, * M:) ve onun tam büyüyüp dikleştiği bir ay. (As, M.) Yine denir: **بَدَا ثَرَى المَآءِ مِنَ الفَرَسِ**, mânâsı: Atın teri göründü. (S, * M.) Ve **اـِنِّى لَأَرَي ثَرَى الغَضَبِ فِى وَجْهِ فُلَانٍ**, mânâsı (mecaz kabul edilerek): Şüphesiz ben falanın yüzünde öfkenin eserini görüyorum. (T.) Ve **هُوَابْنُ ثَرَاهَا** (mecaz kabul edilerek): O, ona dair bilen kimsedir. (T, بنى maddesinde.) ― -b2- [Bundan dolayı, nemli toprağa benzetilerek,] **خَيْرٌ** ile eş anlamlıdır (mecaz kabul edilerek): [hayır; her türlü hayır; vb.]. (M, K. [**خَيْرٌ** yerine Golius, K’nın bir nüshasında **حَيْز** bulmuş görünmektedir; ve bunu “Terrو tractus” diye tercüme etmiş; bunu, **ثَرًى**’nın değil, **ثَرَآءٌ**’un bir mânâsı olarak vermiştir; oysa **ثَرَآءٌ**’u da, **ثَرًى** gibi, “terra” mânâsıyla açıklar.]) Şu sözde de böyledir: **فُلَانٌ قَرِيبُ الثَّرَى** [görünüşe göre mânâsı (mecaz kabul edilerek): Falan, kendisinden hayra kolay erişilen bir kimsedir; yahut kendisinden hayra erişilmesi kolay görünen bir kimsedir: her iki durumda da, nemli toprağı yüzeye yakın olan araziye benzetilmiştir: ibarenin ikinci mânâya sahip olabileceği, aşağıda gelen şeyden anlaşılır]. (M.) Sen dersin: **اـِنَّ فُلَانًا لَقَرِيبُ الثَّرِى بَعِيدُ النَّبَطِ**, mânâsı (mecaz kabul edilerek): Şüphesiz falan, vaat eden fakat yerine getirmeyen bir kimsedir. (IAar, T.) ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca, (mecaz kabul edilerek:) taze ve güçlü dostluk.] Sen dersin: **لَمْ يَبْبَسِ الثَّرَى بَيْنِى وَبَيْنَهُ** (mecaz kabul edilerek): [Benimle onun arasındaki taze ve güçlü dostluk kurumamıştır]: buradan şu ibare: **مَا بَيْنِى وَبَيْنَ فُلَانٍ * مُثْرٍ** (mecaz kabul edilerek): [Benimle falan arasındaki dostluk taze ve güçlüdür]; yani kesilmemiş yahut kopmamıştır. (S, * M.) Cerîr der ki:
فَلَا تُوبِسُوا بَيْنِى وَبَيْنَكُمُ الثَّرَى
↓ فَاـِنَّ الَّذَي بَيْنِى وَبَيْنَكُمُ مُثْرِى
[Benimle sizin aranızdaki taze ve güçlü dostluğu kurutmayın; çünkü benimle sizin aranızdaki şey taze ve güçlüdür]. (S, M.)

**ثَرٍ**
[ **ثَرٍ** ثر , müennesi **ثَرِيَةٌ**, Nemli; rutubetli.] Sen dersin: **أَرْضٌ ثَرِيَةٌ**, (M, Msb,) **عَمِيَةٌ** gibi, (Msb,) yahut ↓ **ثَرِيَّةٌ**, **غَنِيَّةٌ** gibi, (K, [fakat bu, **ثَرِيَت**’in ism-i fâili olduğundan şâzdır,]) ve ↓ **ثَرْيَآءُ**, (Msb, K,) kuraklık ve kuruluktan sonra nemli ve yumuşak olmuş yer, yahut arazi: (M, K:) yahut nemine kadar nüfuz eden yağmurla sulanmış: (Msb:) yahut sonuncusu, az yahut orta derecede nemli arazi: (AHn, M:) yahut nemli arazi; (T, S, M;) birincisi de böyledir. (M.) Ve ↓ **مَكَانٌ ثَرْيَانُ**: toprağında nem bulunan yer. (TA.) Ve ↓ **يَوْمٌ ثَرِىٌّ**: rutubetli gün. (TA.) -A2- Ayrıca bk. ثرو maddesi.

**ثَرِىٌّ**
**ثَرِىٌّ** ثر ثرى ثري ثريي , müennesi **ثَرِيَّةٌ**: iki yerde **ثَرٍ**’ye bak: -A2- ve ayrıca bk. ثرو maddesi.

**ثَرْيَآءُ**
**ثَرْيَآءُ** ثريآء : **ثَرٍ**’ye bak: ― -b2- ve ayrıca bk. **ثَرًى**.

**ثَرْيَانُ**
**ثَرْيَانُ** ثري ثريان : **ثَرٍ**’ye bak.

**ثُرَيَّا**
**ثُرَيَّا** ثري ثريا : ثرو maddesine bak.

**أَثْرَى**
**أَثْرَى** ذ : **ثَرًى**’ye bak: -A2- ve ayrıca bk. ثرو maddesi.

**مُثْرٍ**
[ **مُثْرٍ** مثر , müennesi **مُثْرِيَةٌ**, 4’ün ism-i fâili, ona bak.] **أَرْضٌ مُثْرِيَةٌ** [şu mânâ ile açıklanır]: Toprağı kurumamış arazi. (T, TA.) ― -b2- Ayrıca bk. **ثَرًى**, son iki cümle. -A2- Ve bk. ثرو maddesi.

**مَثْرِىُّ**
**مَثْرِىُّ** مثرى مثري Fiili olmayan bir ism-i mef‘ûl; **ثَرًى مَثْرِىٌّ** ibaresinde mübalağa sıfatı olarak kullanılır [Çok nemli toprak]. (M.) -A2- Ayrıca bk. ثرو maddesi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ثَرِيَ
ثَرِيَ A ( n. ac. ثَرَى [ 4 ] ),
a.  Was moist, damp, wet.

ثَرَّيَ
ثَرَّيَ II ,  أَثْرَيَ IV ,
a.  Moistened, besprinkled, wetted.

ثَرًى
ثَرًى [ 4 ] , ( pl. أَثْرَآء [ 38A ] ),
a.  Moisture, humidity, dew.

b.  Earth, clay.

ثَرَآء
ثَرَآء [ 22A ],
a.  see supra (a) .

ثُرَيَّا
ثُرَيَّا
a.  The Pleiades; the third Mansion of the Moon.

b.  Chandelier.

##### Türkçe

ثَرِيَ
**ثَرِيَ** A ( n. ac. **ثَرَى** [ 4 ] ),
a. Nemli, rutubetli, ıslak oldu.

ثَرَّيَ
**ثَرَّيَ** II , **أَثْرَيَ** IV ,
a. Nemlendirdi, serpti, ıslattı.

ثَرًى
**ثَرًى** [ 4 ] , ( pl. **أَثْرَآء** [ 38A ] ),
a. Nem, rutubet, çiy.

b. Toprak, kil.

ثَرَآء
**ثَرَآء** [ 22A ],
a. Yukarıdakine bak (a).

ثُرَيَّا
**ثُرَيَّا**
a. Ülker; Ay’ın üçüncü menzili.

b. Avize.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B1%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ثري
ثَرِيَ - يَثْرَى - ثَرى

ثَرِيَ - يَثْرَى + التراب: يُطَيِّن:  يترشرش ويتبلل ويندى بالماء حتى يصير قريباً من الطين اللازب
ثَرى: على وزن" فـَعـْل" اسم فعل " ثَرِيَ - يَثْرَى " وهوأيضاً ما يكون بفعل " ثَرِيَ - يَثْرَى ": التراب العميق الندي الرطب المبلل بالماء والذي صار قريباً من الطين اللازب
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " مسك التراب أو الشيء للماء ودرجاته "، وهي:
مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ)، نَضَرَ - يَنْضُرُ (نَضُرَ - يَنْضُرُ)، نَقَعَ - يَنْقَعُ، رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ)، ثَرِيَ - يَثْرَى، طَانَ - يَطِيْنُ
يفرق لفظاً:
أثَرَ - يَأْثُرُ (أَثَرَ - يَأْثِرُ) + كائن + كائناً أو شيئاً أو في كائن أو شيء: يُحْدِث ويترك فيه أثراً: يغير في بنائه وتركيبه وفعله ويترك فيه ما يدل على حصول هذا التغير في البناء والتركيب والفعل
أََثِرَ - يَأْثَرُ + الكائن أو الشيء + على كائن أو شيء آخر: يصبح ذا أثرة عليه: يصبح مميزاً وفريداً بمزاياه الحسنة نسبة لهذا الكائن أو الشيء الآخر
ثَارَ - يَثُوْرُ + الكائن أو الشيء: وثب وهاج وانتشر وتفرق بعد أن كان ثابتاً ساكناً هامداً
ثَرِيَ - يَثْرَى + التراب: يُطَيِّن: يترشرش ويتبلل ويندى بالماء حتى يصير قريباً من الطين اللازب
ثرى
	﴿له ما في السماوات وما في الأرض وما بينهما وما تحت الثرى (6)﴾ طه
مختار الصحاح
● [ثرى] ث ر ى: الثَّرَى التراب الندي و الثَّراءُ بالمد كثرة المال و الثُّرَيَّا النجم و الثَّروةُ كثرة العدد قال بن السكيت يقال إنه لذو عدد وكثرة مال و أثْرَى الرجل كثرت أمواله
معجم الفرائد القرآنية
ث  ر  ي
" الثَّرَى" في قوله تعالى :" لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمَا تَحْتَ الثَّرَى"  (6) طه.
الثَّرى: التراب الندي، الذي تحت التراب الظاهر، ولذلك ورد في الحديث الشريف الذي أخرجه البخاري ‏عن النبي صلى الله عليه وسلم، ‏ ‏أن رجلا رأى كلبا يأكل ‏ ‏‏ (‏ الثرى ) ‏ ‏من العطش، فأخذ الرجل خفه فجعل يغرف له به حتى ‏ ‏أرواه ‏ ‏فشكر الله له فأدخله الجنة .
ملخص اللسان
1.     والثَّرى: التراب النَّدِيٌّ،
2.     والثَّرى: هو التراب الذي إِذا بُلَّ يَصِرْ طيناً لازباً.
3.     وما تحت الثَّرَى: أَنه ما   تحت الأَرض،
4.     وثَرِيَتِ الأَرضُ ثَرىً، فهي ثَرِيَّةٌ: نَدِيَتْ ولانَتْ بعد الجُدُوبة   واليُبْس،
5.     وثَرَّيْتُ الموضع تَثْرِيةً   إِذا رَشَشته بالماء.
6.     وأَثْرَى المطر: بلَّ الثَّرَى.
7.     وأَرض مُثْرِيَةٌ إِذا لم يجِفَّ ترابُها.
8.     فإِذا كلب يأْكل الثَّرَى من العطش أَي التراب النديّ.
9.     وثَرَّى فلان الترابَ والسَّويقَ إِذا بَلَّه.
10.                        ثَرِيَ بذلك يَثْرَى به إِذا فرح وسُرَّ.
11.                        ثَرِيتُ بك أَي فَرِحت بك وسُرِرت.
12.                        ما بيني   وبين فلان مُثْرٍ   أَي أَنه لم ينقطع،
13.                        وفلان قريب الثَّرَى   أَي الخير.
14.                        والثُّرَيَّا: من الكواكب، سميت لغزارة نَوْئها،
15.                        والثُّرَيَّا من السُّرُج: على   التشبيه بالثُّريا من النجوم
16.                        ثَرا القومُ يَثْرُون إِذا كَثُرُوا ونَمَوْا،
17.                        الثَّرْوَة: كثرة العَدَد من الناس والمال.
18.                        هذا مَثْراةٌ   للمال أَي مَكْثَرة.
19.                        والثَّراءُ: المال الكثير؛
20.                        وثَرا وأَثْرَى وأَفْرى: كثُرَ مالُه.
21.                        إِنك أَثْرَيْتَ وأَمْشَيْتَ أَي كثُر   ثَراؤُك، وهو المال، وكثُرت ماشيتُك.
22.                        لا يُثْرِينا العَدُوُّ أَي لا يكثر   قوله فينا.
23.                        وثَرَوْنا القومَ أَي   كنا أَكثر منهم.
24.                        وأَثْرَى الرجلُ وهو فوق الاستغناء.
25.                        وثَريتُ بفلان فأَنا به ثَرٍ وثَريءٌ وثَرِيٌّ أَي غَنِيٌّ عن   الناس به.
26.                        وثَرَّى الأَقِط والسَّوِيق: صب عليه ماء ثم لَتَّه   به.
27.                        والْتَقَى الثَّرَيانِ: وذلك   أَن يجيء المطر فيرسَخَ في الأَرض حتى يلتقي هو وندى الأَرض.
28.                        لَبِس رجل فرواً دون قميص فقيل التَقَى الثَّرَيانِ، يعني شعر   العانة ووَبَرَ الفَرْوِ.
29.                        وبدا ثَرَى الماء من الفرس: وذلك حين يَنْدَى   بالعَرَق؛
30.                        إِني لأَرَى ثَرى الغضب في وجه فلان أَي أَثَرَه؛
31.                        والثَّرْوانُ: الغَزِير،
32.                        والثَّرْوةُ: ليلة يلتقي القمر والثُّرَيَّا.
33.                        . والثُّريَّا: اسم امرأَة من أُميّة الصغرى   شَبَّب بها عمر بن أَبي ربيعة.
34.                         والثُّرَيّا: ماء معروف.
35.                        وأَبو ثَرْوان: رجل من رواة الشعر.
لسان العرب
● -    ثرا: الثَّرْوَة: كثرة العَدَد من الناس والمال. يقال: ثَرْوة رجالٍ   وثَرْوة مالٍ، والفَرْوة كالثَّرْوة فاؤه بدل من الثاء. وفي الحديث: ما بعث   الله نبيّاً بعد لوط إِلا في ثَرْوَةٍ من قومه؛ الثروة: العدد الكثير:   وإِنما خَصَّ   لوطاً لقوله: لو أَن لي بكم قُوَّة أَو آوِي إِلى رُكْنٍ شديد.   وثَرْوةٌ من رجال وثَرْوَة من مال أَي كثير؛ قال ابن مقبل   وثَرْوَةٌ من رجال لو رأَيْتَهمُ،   لَقُلْتَ: إِحْدَى حِراجِ الجَرّ من أُقُر   مِنَّا بِبادِيةِ الأَعْرابِ كِرْكِرةٌ،   إِلى كَراكِرَ بالأَمــصارِ والحَضَر   ويروى: وثَوْرةٌ من رجال. وقال ابن الأَعرابي: يقال ثَوْرَة من رجال   وثَرْوةٌ بمعنى عدد كثير، وثَرْوَة من مال لا غير. ويقال: هذا مَثْراةٌ   للمال أَي مَكْثَرة. وفي حديث صلة الرحم: هي مَثْراةٌ في المال مَنْسَأَةٌ في   الأَثَر؛ مَثْراة: مَفْعَلة من الثَّراء الكثرة.   والثَّراءُ: المال الكثير؛ قال حاتم:   وقد عَلِمَ الأَقْوامُ لو أَنَّ حاتِماً   أَراد ثَراءَ المالِ، كان له وَفْرُ   والثَّرَاء: كثرة المال؛ قال علقمة:   يُرِدْنَ ثَراءَ المالِ حيثُ عَلِمْنَه،   وشرْخُ الشَّبابِ عندَهُنَّ عجيبُ   أَبو عمرو: ثَرَا اللهُ القومَ أَي كَثَّرَهم. وثَرَا القومُ ثَراءً:   كَثُروا ونَمَوْا. وثَرا وأَثْرَى وأَفْرى: كثُرَ مالُه. وفي حديث إِسمعيل،   عليه السلام: قال لأَخيه إِسحق إِنك أَثْرَيْتَ وأَمْشَيْتَ أَي كثُر   ثَراؤُك، وهو المال، وكثُرت ماشيتُك.   الأَصمعي: ثَرا القومُ يَثْرُون إِذا كَثُرُوا ونَمَوْا، وأَثْرَوْا   يُثْرُون إِذا كثُرت أَموالهم. وقالوا: لا يُثْرِينا العَدُوُّ أَي لا يكثر   قوله فينا. وثَرا المالُ نفسُه يَثْرُوا إِذا كثُر. وثَرَوْنا القومَ أَي   كنا أَكثر منهم. والمال الثَّرِي، مثل عَمٍ خفيف: الكثير. والمال   الثَّرِيُّ، على فعيل: وهو الكثير. وفي حديث أُم زرع: وأَراحَ عليَّ نَعَماً   ثَرِيّاً أَي كثيراً؛ ومنه سمي الرجل ثَرْوانَ، والمرأَة ثُرَيَّا، وهو   تصغير ثَرْوى. ابن سيده: مال ثَرِيّ كثير. ورجل ثَرِيّ   وأَثْرَى: كثير المال. والثَّرِيّ: الكثير العدد؛ قال المَأْثُور   المُحاربي جاهلي:   فقد كُنْتَ يَغْشاكَ الثَّرِيُّ، ويَتَّقِي   أَذاك، ويَرْجُو نَفْعَك المُتَضَعْضِع   وأَنشد ابن بري لآخر:   سَتَمْنَعُني منهم رِماحٌ ثَرِيَّةٌ،   وغَلْصَمةٌ تَزْوَرُّ منها الغَلاصِمُ   وأَثْرَى الرجلُ: كَثُرت أَمواله؛ قال الكميت يمدح بني أُمية:   لَكُمْ مَسْجِدا الله المَزُورانِ، والحَصَى   لَكُمْ قِبْصُه من بين أَثْرَى وأَقْتَرا   أَراد: من بين من أَثْرَى ومن أَقتر أَي من بين مُثْرٍ ومُقْترٍ، ويقال:   ثَرِي الرجلُ يَثْرَى ثَراً وثَراء، ممدود، وهو ثَرِيٌّ إِذا كَثُر   ماله، وكذلك أَثْرى فهو مُثْرٍ. ابن السكيت: يقال إِنه لَذو ثَراء وثَرْوة،   يراد إِنه لذو عَدد وكثرة مال. وأَثْرَى الرجلُ وهو فوق الاستغناء. ابن   الأَعرابي:إِن فلاناً لَقَرِيب الثَّرَى بَعِيد النَّبَط للذي يَعِدُ ولا   وفاء له. وثَريتُ بفلان فأَنا به ثَرٍ وثَريءٌ وثَرِيٌّ أَي غَنِيٌّ عن   الناس به.   والثَّرى: التراب النَّدِيٌّ، وقيل: هو التراب الذي إِذا بُلَّ يَصِرْ   طيناً لازباً. وقوله عز وجل: وما تحت الثَّرَى؛ جاء في التفسير: أَنه ما   تحت الأَرض، وتثنيته ثَرَيانِ وثَرَوانِ؛ الأَخيرة عن اللحياني، والجمع   أَثْراء. وثَرىً مَثْرِيٌّ: بالغوا بلفظ المفعول كما بالغوا بلفظ الفاعل؛   قال ابن سيده: وإِنما قلنا هذا لأَنه لا فعل له فنحمل مَثْرِيَّه عليه.   وثَرِيَتِ الأَرضُ ثَرىً، فهي ثَرِيَّةٌ: نَدِيَتْ ولانَتْ بعد الجُدُوبة   واليُبْس، وأَثْرَتْ: كثُرَ ثَراها. وأَثْرَى المطر: بلَّ الثَّرَى. وفي   الحديث: فإِذا كلب يأْكل الثَّرَى من العطش أَي التراب النديّ. وقال أَبو   حنيفة: أَرض ثَرِيَّةٌ إِذا اعتدل ثَراها، فإِذا أَردت أَنها اعْتَقَدَت   ثَرىً قلت أَثْرَتْ. وأَرض ثَرِيَّة وثَرْياء أَي ذات ثَرَىً ونَدىً.   وثَرَّى فلان الترابَ والسَّويقَ إِذا بَلَّه. ويقال: ثَرِّ هذا المكانَ ثم   قِفْ عليه أَي بُلَّهُ. وأَرض مُثْرِيَةٌ إِذا لم يجِفَّ ترابُها. وفي   الحديث: فأُتِي بالسويق فأَِِمر به فَثُرِّيَ أَي بُلَّ بالماء. وفي حديث   علي، عليه السلام: أَنا أَعلم بجعفر أَنه إِن عَلِمَ ثرَّاه مرة واحدة ثم   أَطْعَمه أَي بَلَّه وأَطعمه الناسَ. وفي حديث خبز الشعير: فيطير منه ما   طار وما بقي ثَرَّيْناه. وثَرِيتُ بفلان فأَنا ثَرِيّ به أَي غنيّ عن   الناس به، وروي عن جرير أَنه قال: إِني لأَكره الرحى   (* قوله «اني لاكره   الرحى إلخ» كذا بالأصل). مخافة أَن تستفرعني وإني لأَراه كآثار الخيل في   اليوم الثَّرِيّ. أَبو عبيد: الثَّرْياء على فَعْلاء الثَّرَى؛ وأَنشد:   لم يُبْقِ هذا الدهر مِنْ ثَرْيائِِه   غيرَ أَثافِيهِ وأَرْمِدائه   وأَما حديث ابن عمر: أَنه كان يُقْعِي ويُثَرِّي في الصلاة، فمعناه أَنه   كان يضع يديه بالأَرض بين السجدتين فلا تفارقان الأَرض حتى يعيد السجود   الثاني، وهو من الثَّرَى التراب لأَنهم أَكثر ما كانوا يصلون على وجه   الأَرض بغير حاجز، وهكذا يفعل من أَقْعَى؛ قال أَبو منصور: وكان ابن عمر   يفعل هذا حين كَبِرت سنُّه في تطوّعه، والسُّنَّة رفع اليدين عن الأَرض بين   السجدتين. وثَرَّى التُّرْبة: بَلَّها. وثَرَّيْتُ الموضع تَثْرِيةً   إِذا رَشَشته بالماء. وثَرَّى الأَقِط والسَّوِىق: صب عليه ماء ثم لَتَّه   به. وكل ما نَدَّيته فقد ثَرَّيته. والثَّرَى:النَّدَى. وفي حديث موسى   والخضر، عليهما السلام: فبينا هو في مكان ثَرْيانَ؛ يقال: مكان ثَرْيانُ   وأَرض ثَرْيا إِذا كان في ترابها بلل ونَدىً. والْتَقَى الثَّرَيانِ: وذلك   أَن يجيء المطر فيرسَخَ في الأَرض حتى يلتقي هو وندى الأَرض. وقال ابن   الأَعرابي: لَبِس رجل فرواً دون قميص فقيل التَقَى الثَّرَيانِ، يعني شعر   العانة ووَبَرَ الفَرْوِ. وبدا ثَرَى الماء من الفرس: وذلك حين يَنْدَى   بالعَرَق؛ قال طُفَيل الغَنَويّ:   يُذَدْنَ ذِيادَ الحامِساتِ، وقد بَدَا   ثَرَى الماءِ من أَعطافِها المُتَحلِّب   يريد العَرَق. ويقال: إِني لأَرَى ثَرى الغضب في وجه فلان أَي أَثَرَه؛   قال الشاعر:   وإِني لَتَرَّاكُ الضَّغينةِ قد أَرى   ثَرَاها من المَوْلى، ولا أَسْتَثيرُها   ويقال: ثَرِيتُ بك أَي فَرِحت بك وسُرِرت. ويقال ثِرِىتُ بك، بكسر   الثاء، أَي كَثُرْتُ بك، قال كثيِّر:   وإِني لأَكْمِي الناسَ ما تَعِدِينَني   من البُخْلِ أَن يَثْرَى بذلِك كاشِحُ   أَي يَفْرَح بذلِك ويشمت؛ وهذا البيت أَورده ابن بري:   وإِني لأَكمي الناس ما أَنا مضمر،   مخافة أَن يثرَى بذلك كاشح   ابن السكيت: ثَرِيَ بذلك يَثْرَى به إِذا فرح وسُرَّ. وقولهم: ما بيني   وبين فلان مُثْرٍ   أَي أَنه لم ينقطع، وهو مَثَل، وأَصل ذلك أَن يقول لم يَيْبَس الثَّرَى   بيني وبينه، كما قال، عليه السلام: بُلُّوا أَرحامكم ولو بالسلام؛ قال   جرير:   فلا تُوبِسُوا بَيْني وبينكم الثَّرَى،   فإِنَّ الذي بيني وبينكُم مُثْرِي   والعرب تقول: شَهْرٌ ثرَى وشهرٌ ترَى وشهرٌ مَرْعى وشهرٌ اسْتَوى أَي   تمطر أَوّلاً ثم يَطْلُعُ النبات فتراه ثم يَطول فترعاه النَّعَم، وهو في   المحكم، فأَمّا قولهم ثَرَى فهو أَوّل ما يكون المطر فيرسخ في الأَرض.   وتبتلُّ التُّربة وتَلين فهذا معنى قولهم ثرى، والمعنى شَهْرٌ ذو ثَرىً،   فحذفوا المضاف، وقولهم وشهر ترى أَي أَن النبت يُنْقَف فيه حتى ترى رؤوسه،   فأَرادوا شهراً ترى فيه رؤوس النبات فحذفوا، وهو من باب كُلَّه لم أَصنع،   وأَما قولهم مرعى فهو إِذا طال بقدر ما يمكن النَّعَم أَن ترعاه ثم يستوي   النبات ويَكْتَهِل في الرابع فذلك وجه قولهم استوى. وفلان قريب الثَّرَى   أَي الخير. والثَّرْوانُ: الغَزِير، وبه سمي الرجل ثَرْوان والمرأَة   ثُرَيَّا، وهي تصغير ثَرْوَى.   والثُّرَيَّا: من الكواكب، سميت لغزارة نَوْئها، وقيل: سميت بذلك لكثرة   كواكبها مع صغر مَرْآتها، فكأَنها كثيرة العدد بالإِضافة إِلى ضيق المحل،   لا يتكلم به إِلا مصغراً، وهو تصغير على جهة التكبير. وفي الحديث: أَنه   قال للعباس يَمْلِك من ولدك بعدد الثُّرَيَّا؛ الثُّريا: النجم المعروف.   ويقال: إِن خلال أَنجم الثُّريا الظاهرة كواكب خفية كثيرة العدد   والثَّرْوةُ: ليلة يلتقي القمر والثُّرَيَّا. والثُّرَيَّا من السُّرُج: على   التشبيه بالثُّريا من النجوم. والثُّريَّا: اسم امرأَة من أُميّة الصغرى   شَبَّب بها عمر بن أَبي ربيعة. والثُّرَيّا: ماء معروف.   وأَبو ثَرْوان: رجل من رواة الشعر. وأَثْرَى: اسم موضع؛ قال الأَغلب   العِجْلي:   فما تُرْبُ أَثْرَى، لو جَمَعْت ترابَها،   بأَكثرَ مِنْ حَيَّيْ نِزارٍ على العَدِّ
مقاييس اللغة:
(ثرو/ي) الثاء والراء والحرف المعتلّ أصلٌ واحد، وهو الكَثْرة، وخلافُ اليُبْس.
قال الأصمعي: ثَرَا القومُ يَثْرُون، إذا كثُرُوا ونَمَوْا. وأَثْرَى القَومُ إذا كثُرَتْ أموالهُم. ثرا المالُ يَثْرُوا إذا كَثُر. وثَرَوْنا القومَ إذا كَثَرْناهُم، أي كُنّا أكثَرَ منهم. ويقال الذي بيني وبين فلانٍ مُثْرٍ، أي إنّه لم ينقَطِع. وأصل ذلك أنْ يقول لم يَيْبَس الثَّرَى بيني وبينَه. قال جرير:
فلا تُوبِسُوا بيني وبينكم الثَّرَى *** فإنَّ الذي بيني وبينكم مُثْرِي([2])
قال أبو عبيدة: مِن أمثالهم في تخوُّفِ الرّجلِ هَجْرَ صاحبِه: "لا تُوبِس الثّرَى بيني وبينك" أي لا يُقْطع الأمرُ بيننا. والمال الثَّرِيّ الكثير. وفي حديث أمِّ زَرْع: "وأَرَاحَ عَلَيَّ نَعَماً ثَرِيّاً". ومنه سُمِّي الرجل ثَرْوَانَ، والمرأةُ ثَرْوَى ثم تصغّر ثُرَيّا. ويقال ثَرَّيْتُ التُّرْبةَ بلّلتُها. وثَرَّيْتُ الأقِط صببتُ عليه الماءَ ولتَتُّه. ويقال بَدَا ثَرَا الماءِ ([3]) من الفرس، إذا نَدِي بعرَقِه. قال طُفيل:
يُذَدْنَ ذِيادَ الخامساتِ وقد بَدَا *** ثَرَى الماءِ من أعطافها المتحلِّبِ([4])
ويقال: التَقَى الثَّرَيانِ، وذلك أن يجيءَ المطرُ [فيرسَخَ([5])] في الأرض حتّى* يلتقي هو ونَدَى الأرض. ويقال أرْضٌ ثَرْياءُ، أي ذاتُ ثَرَىً. وقال الكسائيّ: ثَرِيتُ بفلانٍ فأنا ثَرٍ بِهِ، أي غنيٌّ عن النّاس به. وثَرَا اللهُ القومَ كَثَّرهم. والثّرَاء: كَثْرة المال. قال علقمة:
يُرِدْنَ ثَراءَ المالِ حيثُ علِمْنَه *** وشَرْخُ الشّبابِ عندهنَّ عجيبُ([6])
القاموس المحيط:
ي الثَّرَى النَّدى، والتُّرابُ النَّدِيُّ، أو الذي إذا بُلَّ، لم يَصِرْ طِيناً لازباً، كالثَّرْياءِ، ممدودَةً، والخَيْرُ، والأرضُ، وهُما ثَرَيَانِ وثَرَوانِ ج أثْراءٌ. وثَرِيَتِ الأَرْضُ، كَرَضِيَ، ثَرىً، فهي ثَرِيَّةٌ، كَغَنِيَّةٍ، وثَرْياءُ نَدِيَتْ، ولانَتْ بَعْدَ الجُدوبَةِ واليُبْس. وأثْرَتْ كَثُرَ ثَراها. وثَرَّى التَّرْبَةَ تَثْرِيَةً بَلَّها، و الْأَقِطَ صَبَّ عليه ماءً ثم لَتَّهُ، و المَكانَ رَشَّهُ، و فُلانٌ ألْزَمَ يَدَيْهِ الثَّرَى.
ولَبِسَ أعْرابيٌّ عُرْيانٌ فَرْوَةً، فقالَ: الْتَقَى الثَّرَيان، أي: شَعَرُ العانَةِ وَوَبَرُ الفَرْوَة. ويُقالُ ذلك أيضاً إذا رَسَخَ المَطَرُ في الأَرْض حتى الْتَقَى ونَداها. وأبو ثُرَيَّةَ، كَسُمَيَّةَ أو كَغَنِيَّةٍ: سَبْرَةُ بنُ مَعْبَدٍ الجُهَنِيُّ، صَحابِيٌّ.
تاج العروس:
ى ( الثرى الندى و ) في الصحاح ( التراب الندى ) ومنه الحديث فإذا كلب ياكل الثرى من العطش زاد ابن سيده ( أو الذى إذا بل لم يصر طينا لازبا كالثرياء ممدودة ) عن ابى عبيد وانشد لم يبق هذا الدهر من ثريائه * غير اثافيه وارمدائه وقد تقدم هذا البيت في ايى وانشده الجوهرى من آيائه ( و ) فلان قريب الثرى أي ( الخير و ) قوله عز وجل وما تحت الثرى جاء في التفسير انه ما تحت ( الارض وهما ثريان وثروان ) الاخيرة عن اللحيانى ( ج اثراء وثريت الارض كرضى ثرى فهى ثرية كغنية وثرياء نديت ولانت بعد الجدوبة واليبس ) اقتصر الجوهرى على ثرياء وقال أبو حنيفة ارض ثرية اعتدل ثراها وقال غيره ارض ثرياء في ترابها بلل وندى ( واثرت كثر ثراها ) وقال أبو حنيفة اعتقدت ثرى ( وثرى التربة نثرية بلها ) وكذلك السويق ومنه الحديث فاتى بالسويق فامر به فثرى أي بل بالماء وفي حديث على انا اعلم بجعفر انه ان علم ثراه مرة واحدة ثم اطعمه أي بله وفي حديث خبز الشعير فيطير منه ما طار وما بقى ثريناه ( و ) ثرى ( الاقط ) تثرية ( صب عليه ماء ثم لته ) وكل ما نديته فقد ثريته ( و ) ثرى المكان رشه ) عن الجوهرى يقال ثر هذا المكان ثم قف عليه أي بله ورش عليه ( و ) ثرى ( فلان الزم يديه الثرى ) ومنه حديث ابن عمر كان يقعى في الصلاة ويثرى معناه كان يضع يديه بالارض بين السجدتين فلا يفارقان الارض حتى يعيد السجود الثاني وهكذا يفعل من اقعى قال الازهرى وكان ابن عمر يفعل ذلك حين كبرت سنه في تطوعه والسنة رفع اليدين عن الارض بين السجدتين ( ولبس اعرابي عريان ) ونص المحكم وقال ابن الاعرابي لبس رجل ( فروة ) دون قميص ونص ابن الاعرابي فروا ( فقال ) ونص ابن الاعرابي فقيل ( التقى الثريان أي شعر العانة ووبر الفروة ويقال ذلك ايضا إذا رسخ المطر في الارض حتى التقى ) هو ( وئداها ) وعليه اقتصر الجوهرى وابن ابى الحديد ( وابو ثرية كسمية أو كغنية سبرة بن معبد ) ويقال سبرة بن عوسجة ( الجهنى صحابي ) رضى الله تعالى عنه روى عنه ابنه الربيع توفى زمن معوية وقد تقدم ذكره في الراء * ومما يستدرك عليه يقال ثرى مثرى بالغوا بلفظ المفعول كما بالغوا بلفظ الفاعل قال ابن سيده وانما قلنا هذا لانه لا فعل له فيحمل مثرى عليه واثري المطر بل الثرى وقال ابن الاعرابي ان فلانا لقريب الثرى بعيد النبط للذى يعد ولا وفاء له وارض مثرية لم يجف ترا بها وثريت بفلان كرضيت فانا ثرى به أي سررت به وفرحت عن ابن السكيت وانشد ابن برى لكثير وانى لا كمى الناس ما انا مضمر * مخافة ان يثرى بذلك كاشحح
أي يفرج بذلك ويشمت ويوم ثرى كغنى ند ومكان ثريان في ترابه بلل وندى وبد اثرى الماء من الفرس وذلك حين يندى بالعرق قال طفيل الغنوى يذدن ذياد الخامسات وقد بدا * ثرى الماء من اعطافها المتحلب كذا في الصحاح وثرى كالى موضع بين الرويثة والصفراء وكان أبو عمرو يقوله بفتح اوله ويوم ذى ثرى من ايامهم ويقال انى لارى ثرى الغضب في وجه فلان أي اثره وقال الشاعر وانى لتراك الضغينة قد ارى * ثراها من المولى ولا استثيرها ويقال ما بينى وبين فلان مثراى انه لم ينقطع وهو مثل واصل ذلك ان يقول لم ييبس الثرى بينى وبينه كما في الحديث بلوا ارحامكم ولو بالسلام قال جرير فلا توبسوا بينى وبينكم الثرى * فان الذى بينى وبينكم مثرى كما في الصحاح قال الاصمعي العرب تقول شهر ثرى وشهر ترى وشهر مرعى أي تمطر اولا ثم يطلع النبات فتراه ثم يطول فترعاه النعم
كذا في الصحاح وزاد في المحكم وشهر استوى قال والمعنى شهر ذو ثرى فحذفوا المضاف وقولهم شهر ترى ارادوا شهرا ترى فيه روس النبات فحذفوا وهو من باب كله لم اصنع واما قولهم مرعى فهو إذا طال بقدر ما يمكن النعم ان ترعاه ثم يستوى النبات ويكتهل في الرابع فذلك وجه قولهم استوى ووجدت في هامش الصحاح ما نصه غير مصروف إذا وقفت فإذا وصلت صرفته وابراهيم بن ابى النجم بن ثرى بن على بن ثرى الموصلي محدث ذكره سليم في الذيل وقد سموا ثريا بالفتح

##### Türkçe

ثري
**ثَرِيَ** - **يَثْرَى** - **ثَرى**
**ثَرِيَ - يَثْرَى** + **التراب**: çamurlaşır: su ile serpişir, ıslanır ve nemlenir; ta ki yapışkan çamura yakın oluncaya kadar.
**ثَرى**: “فـَعـْل” vezninde, fiil ismi: **ثَرِيَ - يَثْرَى**; ve o da **ثَرِيَ - يَثْرَى** fiilinin fiiliyle olan şeydir: su ile ıslanmış, nemli, rutubetli, derin toprak; ve yapışkan çamura yakın olmuş olan.
Ve lafız, “toprağın veya şeyin suyu tutması ve dereceleri” lafızları grubuna mensuptur; o da şudur:
**مَاهَ - يَمُوهُ (مَاهَ - يَمِيهُ)**، **نَضَرَ - يَنْضُرُ (نَضُرَ - يَنْضُرُ)**، **نَقَعَ - يَنْقَعُ**، **رَطُبَ - يَرْطُبُ (رَطِبَ - يَرْطَبُ)**، **ثَرِيَ - يَثْرَى**، **طَانَ - يَطِيْنُ**
Lafız bakımından ayırt eder:
**أثَرَ - يَأْثُرُ (أَثَرَ - يَأْثِرُ)** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi veya bir varlıkta yahut bir şeyde: meydana getirir ve onda bir eser bırakır: onun yapısında, terkibinde ve fiilinde değiştirir ve onda, bu değişmenin yapı, terkip ve fiilde meydana geldiğine delalet eden şeyi bırakır.
**أََثِرَ - يَأْثَرُ** + varlık veya şey + başka bir varlık veya şey üzerine: onun üzerinde eser sahibi olur: bu başka varlık veya şeye nispetle güzel meziyetleriyle seçkin ve tek olur.
**ثَارَ - يَثُوْرُ** + varlık veya şey: sıçradı, coştu, yayıldı ve dağıldı; sabit, sakin, sönük iken.
**ثَرِيَ - يَثْرَى** + **التراب**: çamurlaşır: su ile serpişir, ıslanır ve nemlenir; ta ki yapışkan çamura yakın oluncaya kadar.

ثرى
	﴿**له ما في السماوات وما في الأرض وما بينهما وما تحت الثرى (6)**﴾ طه

مختار الصحاح
● [ثرى] ث ر ى: **الثَّرَى**: nemli toprak; **الثَّراءُ** (med ile): malın çokluğu; **الثُّرَيَّا**: yıldız; **الثَّروةُ**: sayının çokluğu. İbnü’s-Sikkît dedi: “Şüphesiz o, sayı sahibi ve mal çokluğu sahibidir” denir. Ve **أثْرَى** الرجل: malları çoğaldı.

معجم الفرائد القرآنية
ث  ر  ي
“**الثَّرَى**” şu Yüce sözü içindedir: “**لَهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ وَمَا بَيْنَهُمَا وَمَا تَحْتَ الثَّرَى**” (6) طه.
**الثَّرى**: nemli toprak; görünen toprağın altındaki; bunun için, Buhârî’nin Peygamber’den صلى الله عليه وسلم rivayet ettiği şerefli hadiste vârid olmuştur: bir adamın, susuzluktan bir köpeğin **(‏ الثرى )** yediğini gördüğü; adamın mestini alıp onunla ona su çekmeye başladığı, ta ki onu kandırıncaya kadar; Allah ona bunun için şükretti de onu cennete soktu.

ملخص اللسان
1. **والثَّرى**: nemli toprak,
2. **والثَّرى**: o, ıslatıldığı zaman yapışkan çamur olan topraktır.
3. **وما تحت الثَّرَى**: yani yerin altındaki şeydir,
4. **وثَرِيَتِ الأَرضُ ثَرىً، فهي ثَرِيَّةٌ**: kuraklık ve kuruluk sonrası nemlendi ve yumuşadı,
5. **وثَرَّيْتُ الموضع تَثْرِيةً**: onu su ile serpiştirdiğim zaman.
6. **وأَثْرَى المطر**: **الثَّرَى**’yı ıslattı.
7. **وأَرض مُثْرِيَةٌ**: toprağı kurumadığı zaman.
8. Derken bir köpek susuzluktan **الثَّرَى** yiyor; yani nemli toprak.
9. **وثَرَّى** falan **الترابَ** ve **السَّويقَ**: onu ıslattığı zaman.
10. **ثَرِيَ** bununla **يَثْرَى** onunla: sevindi ve mesrur oldu.
11. **ثَرِيتُ بك**: yani seninle sevindim ve mesrur oldum.
12. Benimle falan arasında **مُثْرٍ** yoktur: yani kesilmemiştir,
13. Ve falan **قريب الثَّرَى**: yani hayır (yakın).
14. **والثُّرَيَّا**: yıldızlardan; onun adlandırılması, onun نوء’ünün bolluğu sebebiyledir,
15. Ve **الثُّرَيَّا** kandillerden: yıldızlardan **الثُّريا**’ya benzetme üzere.
16. **ثَرا القومُ يَثْرُون**: çoğaldıkları ve arttıkları zaman.
17. **الثَّرْوَة**: insanlarda ve malda sayının çokluğu.
18. Bu, mal için bir **مَثْراةٌ**’dır: yani çoğaltma yeri.
19. **والثَّراءُ**: çok mal;
20. **وثَرا** ve **أَثْرَى** ve **أَفْرى**: malı çoğaldı.
21. “Şüphesiz sen **أَثْرَيْتَ** ve **أَمْشَيْتَ**”: yani senin **ثَراؤُك** çoğaldı—o maldır—ve davarın çoğaldı.
22. **لا يُثْرِينا العَدُوُّ**: yani düşman, bizim hakkımızda sözünü çoğaltmaz.
23. **وثَرَوْنا القومَ**: yani onlardan daha çok idik.
24. **وأَثْرَى الرجلُ**: ve o, ihtiyaçsızlığın üstündedir.
25. **وثَريتُ بفلان فأَنا به ثَرٍ وثَريءٌ وثَرِيٌّ**: yani onunla insanlardan müstağniyim.
26. **وثَرَّى الأَقِط والسَّوِيق**: üzerine su döktü, sonra onunla yoğurdu.
27. **والْتَقَى الثَّرَيانِ**: o da şudur: yağmurun gelip yere işlemesi; ta ki o ve yerin nemi buluşuncaya kadar.
28. Bir adam gömleksiz bir kürk giydi; “**التَقَى الثَّرَيانِ**” denildi; yani kasık kılları ile kürkün yünü.
29. Attan suyun **ثَرَى**’sı göründü: o da ter ile nemlendiği zamandır;
30. Şüphesiz ben, falanın yüzünde öfkenin **ثَرى**’sını görüyorum: yani onun eserini;
31. **والثَّرْوانُ**: bol olan,
32. **والثَّرْوةُ**: ay ile **الثُّرَيَّا**’nın buluştuğu gece.
33. Ve **الثُّريَّا**: Ümeyye es-Suğrâ’dan bir kadının adıdır; Ömer b. Ebî Rebîa onunla teşbîb yaptı.
34. Ve **الثُّرَيّا**: bilinen bir sudur.
35. Ve **أَبو ثَرْوان**: şiir râvilerinden bir adamdır.

لسان العرب

● - **ثرا**: **الثَّرْوَة**: insanlardan ve maldan sayının çokluğu. Denilir: **ثَرْوة رجالٍ** ve **ثَرْوة مالٍ**; **الفَرْوة** da **الثَّرْوة** gibidir; onun **فاء**’sı **الثاء**’dan bedeldir. Ve hadiste: “Allah, Lût’tan sonra hiçbir peygamberi, kavminden bir **ثَرْوَةٍ** içinde göndermedi”; **الثروة**: çok sayı demektir; ancak Lût’u, şu sözü sebebiyle tahsis etti: “Keşke sizinle ilgili bir kuvvetim olsaydı yahut sağlam bir rükne sığınsaydım.” Ve **ثَرْوةٌ من رجال** ve **ثَرْوة من مال** yani çok; İbn Mukbil dedi ki:
   **وثَرْوَةٌ من رجال لو رأَيْتَهمُ،**
   **لَقُلْتَ: إِحْدَى حِراجِ الجَرّ من أُقُر**
   **مِنَّا بِبادِيةِ الأَعْرابِ كِرْكِرةٌ،**
   **إِلى كَراكِرَ بالأَمــصارِ والحَضَر**
Ve şöyle de rivayet edilir: **وثَوْرةٌ من رجال**. İbnü’l-A‘râbî dedi: Denilir **ثَوْرَة** erkeklerden ve **ثَرْوةٌ** “çok sayı” mânâsında; **وثَرْوَة من مال** ise yalnızca (mal için). Ve denilir: Bu, mal için bir **مَثْراةٌ**’dır; yani bir **مَكْثَرة**. Ve sıla-i rahim hadîsinde: “O, malda bir **مَثْراةٌ**dır, eserde bir **مَنْسَأَةٌ**dır”; **مَثْراة**: **الثَّراء** (çokluk)tan **مَفْعَلة** veznindedir.

**والثَّراءُ**: çok mal; Hâtim dedi ki:
   **وقد عَلِمَ الأَقْوامُ لو أَنَّ حاتِماً**
   **أَراد ثَراءَ المالِ، كان له وَفْرُ**
**والثَّرَاء**: malın çokluğu; Alkame dedi ki:
   **يُرِدْنَ ثَراءَ المالِ حيثُ عَلِمْنَه،**
   **وشرْخُ الشَّبابِ عندَهُنَّ عجيبُ**
Ebû Amr: **ثَرَا اللهُ القومَ** yani onları çoğalttı. Ve **ثَرَا القومُ ثَراءً**: çoğaldılar ve büyüdüler. Ve **ثَرا** ve **أَثْرَى** ve **أَفْرى**: malı çoğaldı. Ve İsmâil hadîsinde, عليه السلام: kardeşi İshak’a dedi: “Sen **أَثْرَيْتَ** ve **أَمْشَيْتَ**”; yani **ثَراؤُك** çoğaldı—o maldır—ve davarın çoğaldı.

Asma‘î: **ثَرا القومُ يَثْرُون**; çoğalıp büyüdüklerinde. Ve **أَثْرَوْا يُثْرُون**; malları çoğaldığında. Ve dediler: “Düşman bizi **يُثْرِينا** etmez”; yani bizim hakkımızda sözünü çoğaltmaz. Ve malın kendisi **ثَرا المالُ نفسُه يَثْرُوا**; çoğaldığında. Ve **ثَرَوْنا القومَ**; yani biz onlardan daha çok idik. Ve **المال الثَّرِي**—**عَمٍ** (hafif) gibi—çok olan (mal). Ve **المال الثَّرِيُّ** “فعيل” üzere: o, çok olandır. Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Ve üzerime çok **نَعَماً ثَرِيّاً** rahatlattı”; yani çok; bundan dolayı erkeğe **ثَرْوانَ**, kadına **ثُرَيَّا** adı verildi; o, **ثَرْوى**’nın küçültmesidir. İbn Sîde: **مال ثَرِيّ** çoktur. Ve **رجل ثَرِيّ** ve **أَثْرَى**: çok mal sahibi. Ve **الثَّرِيّ**: sayıca çok; câhiliye dönemi Muhâribî’den me’sûr (şiir):
   **فقد كُنْتَ يَغْشاكَ الثَّرِيُّ، ويَتَّقِي**
   **أَذاك، ويَرْجُو نَفْعَك المُتَضَعْضِع**
İbn Berrî başkasına ait olarak okuttu:
   **سَتَمْنَعُني منهم رِماحٌ ثَرِيَّةٌ،**
   **وغَلْصَمةٌ تَزْوَرُّ منها الغَلاصِمُ**
Ve **أَثْرَى الرجلُ**: malları çoğaldı; Kümeyt, Benî Ümeyye’yi överken dedi ki:
   **لَكُمْ مَسْجِدا الله المَزُورانِ، والحَصَى**
   **لَكُمْ قِبْصُه من بين أَثْرَى وأَقْتَرا**
Şunu kastetti: **من بين من أَثْرَى ومن أَقتر**; yani **مُثْرٍ** ile **مُقْترٍ** arasından. Ve denilir: **ثَرِي الرجلُ يَثْرَى ثَراً وثَراء**—uzatılmış—; malı çoğaldığında o **ثَرِيٌّ**’dir; aynı şekilde **أَثْرى**; o da **مُثْرٍ**dür. İbnü’s-Sikkît: Denilir: “O, **ثَراء** ve **ثَرْوة** sahibidir”; onun sayı ve mal çokluğu sahibi olduğu kastedilir. Ve **أَثْرَى الرجلُ**; o, ihtiyaçsızlığın üstündedir. İbnü’l-A‘râbî: “Şüphesiz falan, **الثَّرَى**’ya yakın, **النَّبَط**’a uzak”tır; bu, vaad edip vefası olmayan kimse içindir. Ve **ثَريتُ بفلان**; ben onunla **ثَرٍ** ve **ثَريءٌ** ve **ثَرِيٌّ**’im; yani onunla insanlardan müstağniyim.

**والثَّرى**: nemli toprak; ve denildi ki: o, ıslatıldığında yapışkan çamur olan topraktır. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “Ve **الثَّرَى**’nın altındakiler”; tefsirde geldi ki: o, yerin altındakilerdir. İkiliği **ثَرَيانِ** ve **ثَرَوانِ**’dır; sonuncusu Lihyânî’dendir; çoğulu **أَثْراء**. Ve **ثَرىً مَثْرِيٌّ**: mef‘ûl lafzıyla mübalağa ettiler; fâil lafzıyla mübalağa ettikleri gibi; İbn Sîde dedi: Biz bunu ancak, onun fiili olmadığı için söyledik; böylece **مَثْرِيَّه**’yi ona hamlederiz. Ve **ثَرِيَتِ الأَرضُ ثَرىً**; o hâlde o **ثَرِيَّةٌ**’dir: kuraklık ve kuruluk sonrası nemlendi ve yumuşadı. Ve **أَثْرَتْ**: onun **ثَرا**’sı çoğaldı. Ve **أَثْرَى المطر**: **الثَّرَى**’yı ıslattı. Ve hadiste: “Derken bir köpek, susuzluktan **الثَّرَى**’yı yiyordu”; yani nemli toprağı. Ebû Hanîfe dedi: **أَرض ثَرِيَّةٌ**; **ثَرا**’sı mutedil olduğunda; eğer onun **ثَرىً**’yı bağlayıp tuttuğunu kast edersen **أَثْرَتْ** dersin. Ve **أَرض ثَرِيَّة** ve **ثَرْياء**; yani **ثَرَىً** ve **نَدىً** sahibi. Ve falan, toprağı ve **السَّويقَ**’i **ثَرَّى** ettiğinde; yani onu ıslattığında. Ve denilir: “Bu yeri **ثَرِّ** et, sonra üzerinde dur”; yani onu ıslat. Ve **أَرض مُثْرِيَةٌ**; toprağı kurumadığında. Ve hadiste: “Derken **السويق** getirildi; ona emredildi de **فَثُرِّيَ**”; yani su ile ıslatıldı. Ali hadîsinde, عليه السلام: “Ben Ca‘fer’i daha iyi bilirim: şüphesiz o, bir kere **ثرَّاه**’ı bilirse sonra onu yedirir”; yani onu ıslatır ve insanlara yedirir. Arpa ekmeği hadîsinde: “Ondan uçan uçar; kalanını **ثَرَّيْناه**.” Ve **ثَرِيتُ بفلان**; ben onunla **ثَرِيّ**’im; yani onunla insanlardan müstağniyim. Cerîr’den rivayet edildi ki o dedi: “Şüphesiz ben değirmeni kerih görürüm
(* قوله «اني لاكره الرحى إلخ» كذا بالأصل).
Beni dallandırıp budaklandırmasından korkarım; ve ben onu, **اليوم الثَّرِيّ**’de atların izleri gibi görürüm.” Ebû Ubeyd: **الثَّرْياء** “فَعْلاء” üzere, **الثَّرَى**’dandır; ve okudu:
   **لم يُبْقِ هذا الدهر مِنْ ثَرْيائِِه**
   **غيرَ أَثافِيهِ وأَرْمِدائه**
İbn Ömer hadîsine gelince: “O, namazda **يُقْعِي** eder ve **يُثَرِّي** ederdi”; mânâsı: iki secde arasında ellerini yere koyardı; ikinci secdeyi iade edinceye kadar yerden ayırmazdı; bu, **الثَّرَى** (toprak)tan dolayıdır; çünkü onlar çoğunlukla, arada engel olmaksızın yer yüzünde namaz kılarlardı; **أَقْعَى** eden böyle yapar. Ebû Mansûr dedi: İbn Ömer bunu, nafilesinde yaşı büyüdüğü zaman yapardı; sünnet ise iki secde arasında elleri yerden kaldırmaktır. Ve **ثَرَّى التُّرْبة**: onu ıslattı. Ve **ثَرَّيْتُ الموضع تَثْرِيةً**: onu su ile serptiğimde. Ve **ثَرَّى الأَقِط** ve **السَّوِىق**: üzerine su döktü, sonra onunla yoğurdu. Ve her neyi nemlendirdiysen onu **ثَرَّيته** etmişsindir. Ve **الثَّرَى**: **النَّدَى**. Mûsâ ve Hızır hadîsinde, عليهما السلام: “Derken o, **ثَرْيانَ** bir yerde iken”; denilir: **مكان ثَرْيانُ** ve **أَرض ثَرْيا**; toprağında ıslaklık ve **نَدىً** olduğunda. Ve **الْتَقَى الثَّرَيانِ**: bu, yağmurun gelip yere işleyip, o ile yerin **ندى**’sının buluşmasıdır. İbnü’l-A‘râbî dedi: Bir adam, gömleksiz bir kürk giydi; “**التَقَى الثَّرَيانِ**” denildi; yani kasık kılları ile kürkün yünü. Ve attan suyun **ثَرَى**’sı belirdi: bu, ter ile nemlendiği zamandır; Tufeyl el-Ganevî dedi ki:
   **يُذَدْنَ ذِيادَ الحامِساتِ، وقد بَدَا**
   **ثَرَى الماءِ من أَعطافِها المُتَحلِّب**
Ter’i kasteder. Ve denilir: “Şüphesiz ben, falanın yüzünde öfkenin **ثَرى**’sını görüyorum”; yani onun eserini; şair dedi ki:
   **وإِني لَتَرَّاكُ الضَّغينةِ قد أَرى**
   **ثَرَاها من المَوْلى، ولا أَسْتَثيرُها**
Ve denilir: **ثَرِيتُ بك**; yani seninle sevindim ve mesrur oldum. Ve denilir: **ثِرِىتُ بك**—**الثاء**’yı kesre ile—; yani seninle çoğaldım,

قال كثيِّر:
Ve Kesîr dedi:
**وإِني لأَكْمِي الناسَ ما تَعِدِينَني   من البُخْلِ أَن يَثْرَى بذلِك كاشِحُ**
Yani: bununla sevinir ve (buna) içten içe sevinç duyar; ve bu beyti İbn Berrî rivayet etti:
**وإِني لأَكمي الناس ما أَنا مضمر،   مخافة أَن يثرَى بذلك كاشح**

İbnü’s-Sikkît: **ثَرِيَ** bununla, onunla **يَثْرَى**; eğer sevindi ve mesrur olduysa. Ve onların sözü: benim ile falan arasında **مُثْرٍ** (vardır); yani: kesilmemiştir; ve o bir meseldir. Bunun aslı: “benimle onun arasında **الثَّرَى** kurumadı” demeleridir; nitekim, عليه السلام dedi: **بُلُّوا أَرحامكم ولو بالسلام**. Cerîr dedi:
**فلا تُوبِسُوا بَيْني وبينكم الثَّرَى،   فإِنَّ الذي بيني وبينكُم مُثْرِي**

Ve Araplar der: **شَهْرٌ ثرَى** ve **شهرٌ ترَى** ve **شهرٌ مَرْعى** ve **شهرٌ اسْتَوى**; yani: önce yağmur yağar, sonra bitki çıkar da onu görürsün, sonra uzar da davar onu otlar; ve bu, **المحكم**’dedir. Ama onların **ثَرَى** sözü: yağmurun ilk olduğu zamandır; sonra yere yerleşir; ve toprak ıslanır ve yumuşar; işte onların **ثرى** sözünün manası budur. Mana: **شَهْرٌ ذو ثَرىً**; sonra muzâfı hazfettiler. Ve onların sözü: **وشهر ترى**; yani: bitki onda, başlarını görene kadar çıkar; böylece “bitkinin başlarını gördüğün bir ay”ı kastettiler de hazfettiler; ve bu, “**كُلَّه لم أَصنع**” babındandır. Ama onların **مرعى** sözü: davarın onu otlayabilmesine imkân verecek kadar uzadığı zamandır. Sonra dördüncüde bitki **يستوي** ve olgunlaşır; işte onların **استوى** sözünün yönü budur. Ve falan **قريب الثَّرَى**’dır; yani: hayır(ı yakındır). Ve **الثَّرْوانُ**: bol (olan); bununla erkeğe **ثَرْوان** ve kadına **ثُرَيَّا** adı verildi; o, **ثَرْوَى**’nın küçültmesidir.

Ve **الثُّرَيَّا**: yıldızlardandır; **نَوْء**’ünün bolluğu sebebiyle böyle adlandırıldı. Ve denildi ki: görünüşünün küçüklüğüyle birlikte yıldızlarının çokluğu sebebiyle böyle adlandırıldı; sanki, yerin darlığına nispetle sayı bakımından çoktur. Ancak küçültme olarak söylenir; ve o, büyütme yönü üzere bir küçültmedir. Ve hadiste: onun Abbâs’a “senin evladından **الثُّرَيَّا** sayısınca (kimse) hükmeder” dediği (rivayet edilmiştir); **الثُّريا**: bilinen yıldızdır. Ve denilir: görünen **الثُّريا** yıldızlarının aralarında, sayı bakımından çok, gizli yıldızlar vardır. Ve **الثَّرْوةُ**: ay ile **الثُّرَيَّا**’nın buluştuğu gecedir. Ve **الثُّرَيَّا** (lambalardan): yıldızlardan **الثُّريا**’ya benzetme üzeredir. Ve **الثُّريَّا**: Ümeyye es-Suğrâ’dan bir kadının adıdır; Ömer b. Ebî Rebîa onunla teşbîb yaptı. Ve **الثُّرَيّا**: bilinen bir sudur.

Ve **أَبو ثَرْوان**: şiir râvilerinden bir adamdır. Ve **أَثْرَى**: bir yer adıdır; el-Ağleb el-İclî dedi:
**فما تُرْبُ أَثْرَى، لو جَمَعْت ترابَها،   بأَكثرَ مِنْ حَيَّيْ نِزارٍ على العَدِّ**

مقاييس اللغة:
(**ثرو/ي**) **الثاء** ve **الراء** ve illetli harf tek bir asıldır; o da çokluktur ve kuruluğun zıddıdır.
**الأصمعي** dedi: **ثَرَا القومُ يَثْرُون**, çoğaldıkları ve büyüdükleri zaman (denir). Ve **أَثْرَى القَومُ**; malları çoğaldığı zaman. **ثرا المالُ يَثْرُوا**; çoğaldığı zaman. Ve **ثَرَوْنا القومَ**; onları çoğalttığımız zaman; yani onlardan daha çok idik. Ve denir: Benimle falan arasındaki (şey) **مُثْرٍ**dür; yani kesilmemiştir. Bunun aslı, “Benimle onun arasındaki **الثَّرَى** kurumadı” demesidir. **جرير** dedi:
Beni sizin aranızdaki **الثَّرَى**’yı kurutmayın *** çünkü benimle sizin aranızdaki (şey) **مُثْرِي**’dir([2])
**أبو عبيدة** dedi: Onların, kişinin arkadaşının onu terk etmesinden sakınması hakkında darbımesellerinden: “Benimle senin arandaki **الثّرَى**’yı kurutma”; yani aramızdaki iş kesilmesin. Ve **الثَّرِيّ** mal: çok olan (maldır). Ve **أمِّ زَرْع** hadîsinde: “Ve üzerime **نَعَماً ثَرِيّاً** rahatlattı.” Bundan dolayı erkeğe **ثَرْوَانَ**, kadına **ثَرْوَى** adı verildi; sonra küçültülerek **ثُرَيّا** yapılır. Ve denir: **ثَرَّيْتُ التُّرْبةَ**; onu ıslattım. Ve **ثَرَّيْتُ الأقِط**; üzerine su döktüm ve yoğurdum. Ve denir: Attan **ثَرَا الماءِ** ([3]) belirdi; teriyle nemlendiği zaman. **طُفيل** dedi:
Beşincileri sürüp uzaklaştırırlar; hâlbuki belirmiştir *** onun sağılmış (terleyen) yanlarından suyun **ثَرَى**’sı([4])
Ve denir: **التَقَى الثَّرَيانِ**; bu, yağmurun yere gelip [yerleşmesi([5])] ve onun, yerin nemiyle buluşmasına kadar (devam etmesidir). Ve denir: **أرْضٌ ثَرْياءُ**; yani **ثَرَىً** sahibi. **الكسائيّ** dedi: **ثَرِيتُ بفلانٍ فأنا ثَرٍ بِهِ**; yani onunla insanlardan müstağniyim. Ve **ثَرَا اللهُ القومَ**; onları çoğalttı. Ve **الثّرَاء**: malın çokluğu. **علقمة** dedi:
Malın **ثَراءَ**’sını isterler, onu nerede bildilerse *** ve gençliğin tazeliği onların yanında şaşırtıcıdır([6])

القاموس المحيط:
**الثَّرَى**: **النَّدى**; ve nemli toprak; yahut ıslatıldığı zaman yapışkan çamur hâline gelmeyen (toprak); **الثَّرْياءِ** gibi, uzatmalı; ve hayır; ve yer; ve ikisi **ثَرَيَانِ** ve **ثَرَوانِ**’dır; çoğulu **أثْراءٌ**. Ve **ثَرِيَتِ الأَرْضُ** ( **رَضِيَ** gibi), **ثَرىً** (oldu); o hâlde o **ثَرِيَّةٌ**’dir ( **غَنِيَّةٍ** gibi); ve **ثَرْياءُ**: nemlendi ve kuraklıktan ve kurulukdan sonra yumuşadı. Ve **أثْرَتْ**: onun **ثَراها**’sı çoğaldı. Ve **ثَرَّى التَّرْبَةَ تَثْرِيَةً**: onu ıslattı; ve **الْأَقِطَ**: üzerine su döktü, sonra yoğurdu; ve mekânı: onu serpti; ve falan: iki elini **الثَّرَى**’ya yapıştırdı.
Ve çıplak bir bedevî bir **فَرْوَةً** giydi; sonra dedi: **الْتَقَى الثَّرَيان**; yani: kasık kılları ve **الفَرْوَة**’nin yünü. Bu, yağmur yere yerleşip onun ve yerin nemi buluştuğu zaman da söylenir. Ve **أبو ثُرَيَّةَ** ( **سُمَيَّةَ** gibi yahut **غَنِيَّةٍ** gibi): **سَبْرَةُ بنُ مَعْبَدٍ الجُهَنِيُّ**; sahâbîdir.

تاج العروس:
(**الثرى**: **الندى** ve) **الصحاح**’ta (nemli toprak). Ondan hadîs: “Susuzluktan **الثرى** yiyen bir köpek olunca...” **ابن سيده** ekledi: (**أو الذى إذا بل لم يصر طينا لازبا كالثرياء ممدودة**) **أبى عبيد**’den; ve şu beyti okudu: “Bu zamanın **ثريائه**’sinden * onun ocak taşları ve külleri dışında bir şey kalmadı.” Bu beyit daha önce **ايى**’de geçti; ve **الجوهرى** onu “**آيائه**’sinden” diye okudu. (Ve) falan **قريب الثرى**; yani (hayır). Ve O’nun sözü (azze ve celle): “Ve **الثرى**’nın altındakiler”; tefsirde, onun “altındaki”nin (yer) olduğu geldi. Ve ikisi **ثريان** ve **ثروان**’dır; sonuncusu **اللحيانى**’dendir. (Çoğulu **اثراء**). Ve **ثريت الارض** ( **رضى** gibi) **ثرى** (oldu); o hâlde o **ثرية**’dir ( **غنية** gibi); ve **ثرياء**: nemlendi ve kuraklıktan ve kurulukdan sonra yumuşadı. **الجوهرى** yalnız **ثرياء** ile yetindi. **أبو حنيفة** dedi: **ارض ثرية**; onun **ثراها**’sı mutedil oldu. Başkası dedi: **ارض ثرياء**; onun toprağında ıslaklık ve nem vardır. (Ve **اثرت كثر ثراها**) **أبو حنيفة** dedi: **اعتقدت ثرى**. (Ve **ثرى التربة نثرية بلها**) ve aynı şekilde **السويق**; ondan hadîs: “Sonra **السويق** getirildi; ona emretti de **فثرى**”; yani su ile ıslattı. Ve **على** hadîsinde: “Ben **جعفر**’i daha iyi bilirim; eğer onun **ثراه**’sını bir kere bilse, sonra onu yedirse”; yani onu ıslatsa. Ve arpa ekmeği hadîsinde: “Ondan uçan uçar; kalanını **ثريناه**.” (Ve) **ثرى ( الاقط ) تثرية ( صب عليه ماء ثم لته )**; ve her neyi nemlendirdiysen onu **ثريته** etmişsindir. (Ve) **ثرى المكان رشه**) **الجوهرى**’den: “Bu mekânı **ثر** et, sonra üzerinde dur”; yani onu ıslat ve üzerine serp. (Ve) **ثرى ( فلان الزم يديه الثرى )**; ondan **ابن عمر** hadîsi: Namazda **يقعى** olurdu ve **يثرى**; mânâsı: iki secde arasında ellerini yere koyardı; ikinci secdeyi iade edinceye kadar yerden ayırmazdı; **اقعى** olan böyle yapar. **الازهرى** dedi: **ابن عمر** bunu, yaşı büyüdüğü zaman nafilesinde yapardı; sünnet, iki secde arasında elleri yerden kaldırmaktır. (Ve çıplak bir bedevî giydi) **المحكم**’in nassı; ve **ابن الاعرابي** dedi: Bir adam (bir **فروة**) gömleksiz giydi; ve **ابن الاعرابي**’nin nassı: **فروا**. (Sonra dedi) ve **ابن الاعرابي**’nin nassı: “Sonra denildi: **التقى الثريان**; yani kasık kılları ve **الفروة**’nin yünü.” Ve bu, yağmur yere yerleşip (o) ve (yerin) nemi buluştuğu zaman da söylenir; bununla **الجوهرى** ve **ابن ابى الحديد** yetindi. (Ve **ابو ثرية** **سمية** gibi yahut **غنية** gibi: **سبرة بن معبد**) ve “**سبرة بن عوسجة**” denir. (**الجهنى صحابي**) Allah Teâlâ ondan razı olsun; ondan oğlu **الربيع** rivayet etti; **معوية** zamanında vefat etti; onun zikri daha önce **الراء**’da geçti. * Ve ona zeyl olarak: Denir: **ثرى مثرى**; mef‘ûl lafzıyla mübalağa ettiler, fâil lafzıyla mübalağa ettikleri gibi. **ابن سيده** dedi: Biz bunu ancak, onun fiili olmadığı için söyledik; böylece **مثرى** ona hamledilir. Ve **اثري المطر**: **الثرى**’yı ıslattı. Ve **ابن الاعرابي** dedi: “Şüphesiz falan **لقريب الثرى بعيد النبط**”; yani vaad eden ve vefası olmayan kimse için. Ve **ارض مثرية**: toprağı kurumamış. Ve **ثريت بفلان كرضيت فانا ثرى به**; yani onunla sevindim ve ferahladım; **ابن السكيت**’ten. Ve **ابن برى** **كثير**’den şu beyti okudu:
“Ve ben, insanların **كمى**’si değilim; ben gizleyen değilim * korkudan ki bununla bir kinci **يثرى** etsin”
yani bununla ferahlasın ve sevinç duysun. Ve **يوم ثرى** ( **غنى** gibi): nemli. Ve **مكان ثريان**: toprağında ıslaklık ve nem vardır. Ve **بد اثرى الماء من الفرس**; bu, terle nemlendiği zamandır. **طفيل الغنوى** dedi:
“Beşincileri sürüp uzaklaştırırlar; hâlbuki belirmiştir * onun sağılmış (terleyen) yanlarından suyun **ثَرَى**’sı”
**الصحاح**’ta böyledir. Ve **ثرى** ( **الى** gibi): **الرويثة** ile **الصفراء** arasında bir yerdir. **أبو عمرو** başını fetha ile söylerdi. Ve **يوم ذى ثرى** onların günlerindendir. Ve denir: “Şüphesiz ben falanın yüzünde öfkenin **ثرى**’sını görüyorum”; yani eserini. Şair dedi:
“Ve ben, kinini görürüm; gerçekten görürüm * onun **ثراها**’sını efendiden; onu kışkırtmam”
Ve denir: “Benimle falan arasındaki (şey) **مثراى**”; yani kesilmemiştir; bu bir meseldir. Ve bunun aslı, hadîste olduğu gibi: “Benimle onun arasındaki **الثرى** kurumadı” demesidir: “Akrabalık bağlarınızı ıslatın, selâm ile bile olsa.” **جرير** dedi:
“Beni sizin aranızdaki **الثرى**’yı kurutmayın * çünkü benimle sizin aranızdaki (şey) **مثرى**’dir”
**الصحاح**’ta olduğu gibi. **الاصمعي** dedi: Araplar der: **شهر ثرى** ve **شهر ترى** ve **شهر مرعى**; yani önce yağmur yağar, sonra bitki çıkar da onu görürsün, sonra uzar da davarlar onu otlar.
**الصحاح**’ta böyledir. **المحكم**’de artırdı: “Ve **شهر استوى**.” Dedi: Mânâ “**شهر ذو ثرى**”dır; muzâfı hazfettiler. Ve onların “**شهر ترى**” sözleri: Bitkinin başlarını gördüğün bir ayı kastettiler; onu hazfettiler; bu, “Hepsini yapmadım” babındandır. “**مرعى**” sözü ise, davarın otlayabileceği kadar uzadığı zamandır; sonra bitki dördüncüde düzleşir ve olgunlaşır; işte onların “**استوى**” sözünün vechi budur. Ve **الصحاح**’ın hâmişinde şu nassı buldum: Vakfettiğin zaman gayr-i munsariftir; vaslettiğin zaman onu munsarif kılarsın. Ve **ابراهيم بن ابى النجم بن ثرى بن على بن ثرى الموصلي**: bir muhaddistir; **سليم** onu **الذيل**’de zikretti. Ve **ثريا**’yı fetha ile isimlendirmişlerdir.
