# ثعد (ث-ع-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%B9%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ث - ع - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الثَعْدُ: ما لانَ من البُسر، واحدته ثَعْدَةٌ. يقال: هذا بقلٌ ثَعْدٌ مَعْدٌ، إذا كان رَخْصاً غضَّاً. والمَعْدُ إتباعٌ لا يُفْرَدُ، وبعضهم يفرده. وثَرىً ثَعْدٌ وجَعْدٌ، إذا كان ليِّناً.

##### Türkçe

**الثَعْدُ**: **البُسر**’den yumuşamış olan şey; onun teki **ثَعْدَةٌ**’dir. Denir ki: “Bu, ucuz taze ise: **بقلٌ ثَعْدٌ مَعْدٌ**.” **المَعْدُ** bir tâbidir; tek başına kullanılmaz; bazıları onu tek başına kullanır. Ve “yumuşak ise: **ثَرىً ثَعْدٌ وجَعْدٌ**.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والدال مع الثاء
دعث ، عدث ، ثعد ، دثع : ( مستعملات ) .
دعث : أبو عبيد عن الأُمويّ : أول المَرَض الدَعْثُ ، وقد دُعِثَ الرجل . وقال شمر : قال محاربٌ : الدَعْثُ تدقيقك التراب على وجه الأرض بالقَدَم أو باليد أو غير ذلك ، تَدْعَثُهُ دَعْثاً . قال وكل شيء وَطِيء عليه فقد اندَعث ومَدَرٌ مَدْعُوثٌ . قال : وقال أبو عمرو الشيباني : الدَعْث : بقيّة الماء . وأنشد :
ومنهَلٍ ناءٍ صُوَاه دَارِسِ
وَرَرْتُهُ بِذُبَّل خوامِسِ
فاسْتَفْنَ دِعْثاً بَالِدَ المَكَارِسِ
دَلَّيْتُ دلوي في صَرًى مُشَاوِسِ
المَكَارِسِ مواضع الكِرْس والدِمْن . قال : المُشاوِس ، الذي لا يكاد يُرى من قِلَّتِه ، بَالِد المكارِس قديم الدِمْن . ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الدِعْثُ والدِئْثُ : الذَحْل .
عدث : عُدْثان : اسمٌ . قال ابن دريد في كتاب ( الاشتقاق ) له : العَدْث سهولة الخُلُق ، وبه سُمِّي الرجل عُدْثَان .
دثع : قال ابن دريد : الدَثْع الوَطْء الشديد ، لغة يمانيَة . قال : والدَّعْثُ : الأرض السهلة . ويقال : الدَّعْث والدَثْع واحد . قلت : أرجو أن يكون ما قال أبو بكر محفوظاً ، ولا أحُقّه يَقِيناً .
ثعد : أبو عبيد عن الأصمعي قال : إذا دخل البُسْرَة الإرطابُ وهي صُلبة لم تنهضم بعد فهي جُمْسَة ، فإذا لانت فهي ثَعْدَة وجمعها ثَعْدٌ .

##### Türkçe

باب **العين** ve **الدال** ile **الثاء**

**دعث** ، **عدث** ، **ثعد** ، **دثع** : (kullanılanlar).

**دعث** : Ebû Ubeyd, el-Ümevî’den: Hastalığın evveli **الدَعْثُ**’tur; ve adam **دُعِثَ** olmuştur. Şemmer dedi: Muhârib dedi: **الدَعْثُ**; ayağıyla yahut eliyle yahut başka bir şeyle yer yüzü üzerindeki toprağı inceltmendir; onu **تَدْعَثُهُ** **دَعْثاً**. Dedi: Üzerine basılan her şey, muhakkak **اندَعث** olmuştur; ve **مَدَرٌ مَدْعُوثٌ**. Dedi: Ebû Amr eş-Şeybânî dedi: **الدَعْث**: suyun kalıntısıdır. Ve inşad etti:

ومنهَلٍ ناءٍ صُوَاه دَارِسِ
وَرَرْتُهُ بِذُبَّل خوامِسِ
فاسْتَفْنَ دِعْثاً بَالِدَ المَكَارِسِ
دَلَّيْتُ دلوي في صَرًى مُشَاوِسِ

**المَكَارِسِ**: **الكِرْس** ve **الدِمْن** yerleridir. Dedi: **المُشاوِس**; azlığından dolayı neredeyse görülmeyen (şey)dir; **بَالِد المكارِس**: **الدِمْن**’in eskisi. Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **الدِعْثُ** ve **الدِئْثُ**: **الذَحْل**.

**عدث** : **عُدْثان**: bir isimdir. İbn Düreyd, (الاشتقاق) kitabında dedi: **العَدْث** huyun kolaylığıdır; ve onunla adam **عُدْثَان** diye adlandırılmıştır.

**دثع** : İbn Düreyd dedi: **الدَثْع** şiddetli basmadır; Yemenî bir lugattır. Dedi: ve **الدَّعْثُ**: kolay (yumuşak) arazidir. Ve denilir: **الدَّعْث** ve **الدَثْع** birdir. Dedim: Ebû Bekr’in söylediğinin mahfuz olmasını umarım; ve onu yakîn olarak tahkik etmem.

**ثعد** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den dedi: **البُسْرَة**’ye **الإرطابُ** girdiği zaman, o sert iken henüz hazmolunmamışsa o **جُمْسَة**’dir; yumuşadığı zaman ise o **ثَعْدَة**’dir; onun cem‘i **ثَعْدٌ**’dur.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ث ع د
عشب ثعد معد كأسؤق نساء بني سعد أي غض ناعم‏.‏

##### Türkçe

ث ع د
**عشب ثعد**: **معد**’ın otudur; **كأسؤق نساء بني سعد** yani yumuşak, nazik.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الثَّعْدُ: الرُّطَبُ، وقيل: البُسْرُ الذي غلبه الإِرطاب؛ قال: لَشَتَّانَ ما بيني وبين رُعاتِها،
إِذا صَرْصَرَ العصفورُ في الرُّطَبِ الثَّعْدِ
الواحدة ثَعْدَةٌ. ورطبة ثَعْدَةٌ مَعْدَةٌ: طرية؛ عن ابن الأَعرابي. قال الأَصمعي: إِذا دخل البسرةَ الإِرْطابُ وهي صُلبة لم تنهضم بعدُ فهي خَمْسة، فإِذا لانت فهي ثَعْدَةٌ، وجمعها ثُعْدٌ. وفي حديث بَكَّار بن داود قال: مر رسول الله، صلى الله عليه وسلم، بقوم ينالون من الثَّعْد والحُلْقان وأَشْلٍ من لحم وينالون من أَسقية لهم قد علاها الطُّحْلُبُ، فقال: ثكلتكم أُمهاتكم أَلهذا خلقتم أَو بهذا أُمرتم؟ ثم جاز عنهم فنزل الروح الأَمين وقال: يا محمد، ربك يقرئك السلام ويقول: إِنما بعثتك مؤلفاً لأُمتك ولم أَبعثك منفراً، ارجع إِلى عبادي فقل لهم: فليعملوا وليسددوا ولييسروا؛ الثَّعد: الزُّبْدُ. والحُلْقان: البسرُ الذي قد أَرْطَبَ بعضه. وأَشل: من لحم الخروف المشوي؛ قال ابن الأَثير: كذا فسره إِسحق ابن إِبراهيم القرشي أَحد رواته، فأَما الثَّعْدُ في اللغة فهو ما لان من البُسر. وبقل ثَعْدٌ مَعْدٌ: غَضٌّ رَطْبٌ رَخْصٌ، والمعد إِتباع لا يفرد وبعضهم يفرده؛ وقيل: هو كالثَّعْدِ من غير إِتباع. وحكى بعضهم: اثْمَعَدَّ الشيءُ لانَ وامتدّ، فإِما أَن يكون من باب قُمارِص فيكون هذا بابه؛ قال ابن سيده: ولا ينبغي أَن يُهجم على هذا من غير سماع، وإِما أَن تكون الميم أَصلية فيكون في الرباعي. وما لَهُ ثَعْدٌ ولا مَعْدٌ
(* قوله «وما له ثعد ولا
معد إلخ» كذا أورده صاحب القاموس بالعين المهملة. قال الشارح وهو تصحيف وضبطه الصاغاني باعجام الغين فيهما.) أَي قليل ولا كثير. وثَرىً ثَعْدٌ وجَعْدٌ إِذا كان ليناً.

##### Türkçe

**الثَّعْدُ**: yaş hurma; ve denildi ki: olgunlaşmanın galip geldiği **البُسْرُ**; dedi ki:

Lâ-şettâne mâ beynî ve beyne ru‘âtihâ,
İzâ sarsara’l-‘usfûru fi’r-rutabi **الثَّعْدِ**

Tekili **ثَعْدَةٌ**’dir. Ve **رطبة ثَعْدَةٌ مَعْدَةٌ**: taze; İbnü’l-A‘râbî’den.

El-Asma‘î dedi: **البسرة**’ye olgunlaşma girdiğinde ve o sert iken, henüz hazmolunmamışken, o **خَمْسة**’dir; yumuşadığında ise o **ثَعْدَةٌ**’dir; çoğulu **ثُعْدٌ**’dur. Ve Bekkâr b. Dâvûd hadîsinde dedi: Resûlullah, sallallahu aleyhi ve sellem, bir kavme uğradı; **الثَّعْد**’den ve **الحُلْقان**’dan ve etten **أَشْلٍ**’den alıyorlardı; ve kendilerine ait, üzerine **الطُّحْلُبُ** yükselmiş tulumlardan alıyorlardı; bunun üzerine dedi ki: “Anneleriniz sizi yitirsin; bunun için mi yaratıldınız yahut bununla mı emrolundunuz?” Sonra onların yanından geçti; derken **الروح الأَمين** indi ve dedi ki: “Ey Muhammed, Rabbin sana selâm okuyor ve diyor ki: Ben seni ancak ümmetin için ülfet ettirici olarak gönderdim; seni nefret ettirici olarak göndermedim; kullarıma dön de onlara de ki: Çalışsınlar, doğrultsunlar, kolaylaştırsınlar.” **الثَّعد**: **الزُّبْدُ**’dür. Ve **الحُلْقان**: bir kısmı olgunlaşmış olan **البسرُ**’dür. Ve **أَشل**: kızartılmış koyun etinden (bir şey); İbnü’l-Esîr dedi: İshak b. İbrâhîm el-Kureşî, onun râvilerinden biri, onu böyle tefsir etti; fakat **الثَّعْدُ** dilde, **البُسر**’dan yumuşamış olan şeydir.

Ve **بقل ثَعْدٌ مَعْدٌ**: körpe, yaş, ucuz; ve **المعد** tâbidir, tek başına kullanılmaz; bazıları onu tek başına kullanır; ve denildi ki: o, tâbi olmaksızın **الثَّعْدِ** gibidir. Bazıları nakletti: **اثْمَعَدَّ الشيءُ**: yumuşadı ve uzadı; artık ya **قُمارِص** bâbından olur da bu onun bâbı olur; İbn Sîde dedi: işitme olmaksızın buna atılmak uygun değildir; yahut da **الميم** aslî olur da dörtlüde olur. Ve onun ne **ثَعْدٌ**’ü vardır ne **مَعْدٌ**’ü
(* “Ve onun ne **ثَعْدٌ**’ü vardır ne **مَعْدٌ**’ü, ilh.” sözü: Kâmûs sahibi bunu **العين** (mu‘cemsiz) ile böyle zikretti. Şârih dedi ki: bu bir tashîftir; es-Sâğânî onu ikisinde de **الغين**’in i‘câmıyla ضبط etti.) yani az da değil çok da değil. Ve **ثَرىً ثَعْدٌ** ve **جَعْدٌ**: yumuşak olduğunda.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الثعد، بالعين المهملة: الرطب، أو بسر غلبه الإرطاب، قال الأصمعي: إذا دخل البسرة الإرطاب وهي صلبة لم تنهضم بعد، فهي جمسة فإذا لا نت فهي ثعدة وجمعها ثعد. والثعد: الغض من البقل، يقال بقل ثعد معد، أي غض رطب رخص، والمعد إتباع لا يفرد، وبعضهم يفرده، وقيل هو كالثعد، من غير إتباع . وعن ابن الأعرابي: رطبة ثعدة معدة: طرية. وثرى ثعد جعد، أي لين. وماله ثعد ولا معد، أي قليل ولا كثير والمعد إتباع. والمثعئد كالمطئن: الغلام الناعم، وقال ابن شميل: هو المثمعد والمثمئد، كما سيأتي، وحكى بعضهم: اثمعد الشيء، إذا لان وامتد، ويقال إن الميم فيه أصلية فيذكر في الرباعي. وبقى عليه: الثعد بمعنى الزبد، في حديث بكار بن داوود قال مر رسول الله صلى الله عليه وسلم بقوم ينالون من الثعد والحلقان وأشل من لحم، وينالون من أسقية لهم قد علاها الطحلب فقال ثكلتكم أمهاتكم، ألهذا خلقتم أو بهذا أمرتم، ثم جاز عنهم، فنزل الروح الأمين وقال: يا محمد، ربك يقرئك السلام ويقول: إنما بعثتك مؤلفا لأمتك ولم أبعثك منفرا، ارجع إلى عبادي فقل لهم فليعملوا وليسددوا ولييسروا. قال: الثعد: الزبد، ولاحلقان: البسر الذي قد أرطب بعضه، وأشل من لحم: الخروف المشوي. قال ابن الأثير: كذا فسره إسحاق بن إبراهيم القرشي أحد رواته.

##### Türkçe

**الثعد**، **بالعين المهملة**: taze hurma; yahut olgunlaşmanın galip geldiği **بسر**. **قال الأصمعي**: **إذا دخل البسرة الإرطاب وهي صلبة لم تنهضم بعد، فهي جمسة فإذا لا نت فهي ثعدة وجمعها ثعد**: **بسرة**’ye olgunlaşma girdiğinde, o sert iken henüz hazmolunmamışsa, o **جمسة**’dir; yumuşadığında ise o **ثعدة**’dir; çoğulu **ثعد**’dır.

Ve **الثعد**: sebzeden taze olan. Denir: **بقل ثعد معد**; yani: taze, yaş, gevşek (yumuşak). **والمعد إتباع لا يفرد**: **المعد** bir “tabi kılma/pekiştirme”dir, tek başına kullanılmaz; bazıları onu tek başına kullanır. Ve denildi ki: o, “tabi kılma” olmaksızın **الثعد** gibidir.

**وعن ابن الأعرابي**: **رطبة ثعدة معدة**: yumuşak (taze). Ve **ثرى ثعد جعد**: yani yumuşak. Ve: **وماله ثعد ولا معد**: yani az da değil çok da değil; **والمعد إتباع**: **المعد** tabi kılmadır.

Ve **المثعئد** **كالمطئن**: yumuşak (nazik) oğlan. **وقال ابن شميل**: o, **المثمعد** ve **المثمئد**’dir; ileride geleceği üzere. Bazıları nakletti: **اثمعد الشيء**: şey yumuşadığında ve uzadığında. Ve denir ki: içindeki **الميم** aslîdir; bu sebeple dörtlü kökte zikredilir.

Ve geriye kaldı: **الثعد**’ın **الزبد** manasında olması. **في حديث بكار بن داوود**: dedi ki: Resûlullah صلى الله عليه وسلم, bir kavmin yanından geçti; **الثعد** ve **الحلقان**’dan ve kızarmış etten bir parça alıyorlardı; üzerini yosun kaplamış tulumlarından da alıyorlardı. Bunun üzerine dedi ki: “Anneleriniz sizi kaybetsin! Bunun için mi yaratıldınız, yahut bununla mı emrolundunuz?” Sonra onların yanından geçti. Derken **الروح الأمين** indi ve dedi ki: “Ey Muhammed, Rabbin sana selâm okuyor ve diyor ki: Ben seni ancak ümmetin için ülfet verici olarak gönderdim; nefret ettirici olarak göndermedim. Kullarıma dön de onlara söyle: amel etsinler, isabet ettirsinler, kolaylaştırsınlar.”

Dedi ki: **الثعد**: **الزبد**’dir. Ve **الحلقان**: bir kısmı olgunlaşmış olan **البسر**’dir. Ve **أشل من لحم**: kızarmış kuzu. **قال ابن الأثير**: İshak b. İbrahim el-Kureşî—ravilerinden biri—onu böyle tefsir etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ثَعْدٌ
ثَعْدٌ ثعد , as an epithet applied to a leguminous plant, or to an herb, Fresh, juicy, or sappy; (S, A, K;) soft, or tender. (S, A.) You say ثَعْدٌ مَعْدٌ in this sense; (S, A;) the latter word being an imitative sequent, not [generally] used alone; but some use it alone: (S:) and it is said to be syn. with the former. (TA.) You say also رُطَبَةٌ ثَعْدَةٌ مَعْدَةٌ, meaning A fresh, juicy, ripe date. (IAar, TA.) And ثَرًى ثَعْدٌ Soft, moist earth; (S, K;) as also جَعْدٌ. (Sudot;.) ― -b2- [As a coll. gen. n.,] Fresh ripe dates: or dates for the most part in a state of ripeness: (K:) or ripening dates when they have become soft: n. un. with ة: (As, S:) that which is ripening, but as yet hard and indigestible, is termed جُمْسَةٌ. (As, TA.) [See بُسْرٌ.] ― -b3- Fresh butter: so accord. to Is-hلk Ibn-Ibrل- heem El-Kurashee, in a trad. related by him. (IAth, TA.) ― -b4- مَا لَهُ ثَعْدٌ وَلَا مَعْدٌ He possesses not little nor much. (K.) [Here, again,] the last word is an imitative sequent. (TA.)

##### Türkçe

ثَعْدٌ
**ثَعْدٌ**: baklagil bir bitkiye yahut bir ota sıfat olarak uygulandığında: taze, sulu yahut özsulu; (S, A, K;) yumuşak yahut nazik. (S, A.) Bu mânada **ثَعْدٌ مَعْدٌ** dersin; (S, A;) ikinci kelime, tek başına [genellikle] kullanılmayan, taklidî bir ardıl kelimedir; fakat bazıları onu tek başına kullanır: (S:) ve onun birincisiyle eşanlamlı olduğu söylenmiştir. (TA.) Yine **رُطَبَةٌ ثَعْدَةٌ مَعْدَةٌ** dersin; “taze, sulu, olgun bir hurma” mânasında. (IAar, TA.) Ve **ثَرًى ثَعْدٌ**: yumuşak, nemli toprak; (S, K;) bunun gibi **جَعْدٌ** da. (Sudot;.) ― -b2- [Cins isim olarak,] taze olgun hurmalar: yahut çoğunlukla olgunluk hâlinde bulunan hurmalar: (K:) yahut yumuşadıkları zaman olgunlaşmakta olan hurmalar: tekil isim ة iledir: (As, S:) olgunlaşmakta olup henüz sert ve hazmı güç olana **جُمْسَةٌ** denir. (As, TA.) [Bk. **بُسْرٌ**.] ― -b3- Taze tereyağı: İshâk İbn-İbrâhîm el-Kuraşî’ye göre; onun rivayet ettiği bir hadiste. (IAth, TA.) ― -b4- **مَا لَهُ ثَعْدٌ وَلَا مَعْدٌ**: Azı da çoğu da yoktur. (K.) [Burada da,] son kelime taklidî bir ardıl kelimedir. (TA.)
