# ثعل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%B9%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ثعل

الثعل، كقفل وجبل وبهلول وهذه عن ابن عباد: السن الزائدة خلف الأسنان، أو دخول سن تحت أخرى في اختلاف من المنبت، وثعلت سنه، كفرح، وهو أثعل بين الثعل ولثة ثعلاء وكذلك امرأة ثعلاء: تراكبت أسنانها وقوم ثعل، بالضم. منه أثعل الضيفان: إذا كثروا وازدحموا. أثعل الأجر: عظم لوحظ فيه معنى الكثرة. ربما قالوا: أثعل القوم علينا: إذا خالفوا، عن الليث. أثعل الأمر: إذا عظم فلا يدرى كيف يتوجه له روعي فيه معنى الاختلاف. من ذلك أثعل الورد: إذا كثر ازدحم، وكذلك أثعل الناس والحوض، عن ابن عباد. وكتيبة ثعول، كصبور: كثيرة الحشو والتباع روعي فيه معنى الكثرة والازدحام. والثعل، بالفتح وبالضم، وبالتحريك: زيادة في أطباء الناقة والبقرة والشاة، وهي ثعول كصبور، يقال: ما أبين ثعل هذه الشاة، أو هي التي فوق خلفها خلف صغير، أو لها حلمة زائدة قال عبد الله بن همام السلولي:
  يذمون دنياهم وهم يرضعونها                      أفاويق حتى ما يدر لها ثعل وإنما ذكر الثعل للمبالغة في الارتضاع، والثعل لا يدر. وقال زهير بن أبي سلمى:

  وأتبعهم فيلقا كـالـسـرا                      ب جأواء تتبع شخبا ثعولا قال الليث: الأثعل: السيد الضخم إذا كان له فضول معروف. وثعالة كثمامة وغراب: أنثى الثعالب. وفي العباب: ثعالة: اسم معرفة للثعلب. ومن سجعات الأساس: تقول: تعاله، يا بن أروغ من ثعاله. وأرض مثعلة، كمرحلة: كثيرتها. وثعالة الكلأ: اليابس منه، معرفة، أو ثعالة: عنب الثعلب وهذه عن أبي حنيفة. وبنو ثعل، كصرد: ابن عمرو بن الغوث حي من طيئ، قال امرؤ القيس:
  رب رام من بني ثعل                      متلج كفيه في قتره وقال أيضا:
  فأبلغ معدا والعباد وطـيئا                      وكندة أني شاكر لبني ثعل وفي الأساس: وإن دعوت على أبناء رجل اسمه عمر أو زفر، فقل: أتيح لكم يا بني فعل، رام من بني ثعل. ثعال كغراب: شعب من جبل بين الروحاء والرويثة ويقال له: ثعالة أيضا، قاله نصر. الثعل كقفل: ع بنجد عن ابن دريد، وقال غيره: قرب السجا، وقال أبو زياد الكلابي: هو من مياه أبي بكر بن كلاب. قال ابن عباد: الثعل: دويبة صغيرة تظهر في السقاء إذا خبثت ريحه. واللئيم. يقال: ورد مثعل كمحسن: أي مزدحم. قال الليث: الثعلول كسرسور: الغضبان وأنشد:
  وليس بثعلول إذا سيل فاجتـدى                      ولا برما يوما إذا الضيف أوهما قال ابن عباد: الثعلول: الشاة يمكن أن تحلب من ثلاثة أمكنة أو أربعة للزيادة في الطبي. يقال للرجل في السب: هذا الثعل والكعل: أي لئيم ليس بشيء، عن ابن عباد. وثعل، كصرد: من أسماء الثعلب، عن ابن دريد. وطعنة ثعول: منتشرة الدم. وجيش ثعول: كثير. والمثعل: المنتشر، وجاء القوم مثعلين: أي اتصل بعضهم ببعض.

### Türkçe

**الثعل**، **كقفل وجبل وبهلول** ve bu, İbn عباد’dan: dişlerin arkasında dişlerin gerisinde bulunan fazla diş; yahut, çıkış yerinde bir farklılıkla bir dişin başka bir dişin altına girmesi. Ve **ثعلت سنه**، **كفرح**; ve o, **الثعل** ile **أثعل** arasındadır; ve **لثة ثعلاء**; yine **امرأة ثعلاء**: dişleri üst üste binmiştir. Ve **قوم ثعل**، zamme ile. Ondan: **أثعل الضيفان**: çoğaldıkları ve sıkıştıkları zaman. **أثعل الأجر**: büyüdü; onda çokluk manası gözetildi. Bazen dediler: **أثعل القوم علينا**: muhalefet ettikleri zaman; Leys’ten. **أثعل الأمر**: büyüdüğü zaman; artık ona nasıl yönelineceği bilinmez; onda ihtilaf manası gözetildi. Bundan: **أثعل الورد**: çoğaldığı zaman sıkıştı; yine **أثعل الناس والحوض**; İbn عباد’dan. Ve **كتيبة ثعول**، **كصبور**: iç doluluğu ve tâbileri çok; onda çokluk ve sıkışma manası gözetildi.

Ve **الثعل**، fetha ile ve zamme ile ve harekeli olarak: deve, inek ve koyunun memelerinde bir artış; ve o, **ثعول**، **كصبور**. Denir: “Bu koyunun **ثعل**’i ne kadar da belirgin”; yahut o, arkasının üstünde küçük bir arka (meme) olan; yahut onun fazla bir memesi vardır. Abdullah b. Hemmâm es-Selûlî dedi ki:
  Dünyalarını yererler, hâlbuki onu emzirirler;
  Sağım araları (kadar) (emzirirler) ki artık ona **ثعل** süt vermez.

Ve **الثعل** ancak emzirmede mübalağa için zikredildi; **الثعل** süt vermez. Ve Züheyr b. Ebî Sülmâ dedi ki:

  Ve onların ardından bir orduyu, serap gibi, tâbi kıldım;
  Çorak (bir dişi deve), **ثعول** bir sütü tâbi kılar.

Leys dedi ki: **الأثعل**: iri efendi; kendisinde bilinen fazlalıklar bulunduğu zaman. Ve **ثعالة**، **كثمامة وغراب**: tilkilerin dişisi. Ve el-ʿUbâb’da: **ثعالة**: tilki için bir özel isim. Ve el-Esâs’ın secilerinden: “**تعاله** de; ey **ثعاله**’dan daha kurnaz olanın oğlu.” Ve **أرض مثعلة**، **كمرحلة**: onun çoğu (çok olanı). Ve **ثعالة الكلأ**: onun kurusu; özel isim. Yahut **ثعالة**: tilki üzümü; ve bu, Ebû Hanîfe’dendir. Ve **بنو ثعل**، **كصرد**: Ṭayyiʾden, ʿAmr b. el-Ğavth’un oğlu; bir kabile. İmruʾu’l-Kays dedi ki:
  Nice okçu vardır **بني ثعل**’den;
  Ellerini soğuğunda (giysisine) sokmuş.

Ve yine dedi ki:
  Maʿadd’a, ʿIbâd’a, Ṭayyiʾe
  ve Kinde’ye ulaştır: ben **بني ثعل**’e şükrediciyim.

Ve el-Esâs’ta: Bir adamın oğullarına beddua edersen, adı **عمر** yahut **زفر** ise, şöyle de: “Size (şu) hazır kılındı, ey **بني فعل**”; (nitekim) **رام** (da) **بني ثعل**’dendir. **ثعال**، **كغراب**: er-Rawḥâ ile er-Ruwaytha arasında bir dağın bir kolu; ona **ثعالة** da denir; bunu Naṣr söyledi. **الثعل**، **كقفل**: Necd’de bir yer; İbn Düreyd’den. Başkası dedi ki: es-Secâ’ya yakındır. Ebû Ziyâd el-Kilâbî dedi ki: Ebû Bekr b. Kilâb’ın sularındandır. İbn عباد dedi ki: **الثعل**: kokusu bozulduğu zaman kırbada görünen küçük bir canlı. Ve alçak (kimse). Denir: **ورد مثعل**، **كمحسن**: yani sıkışık. Leys dedi ki: **الثعلول**، **كسرسور**: öfkeli olan. Ve şu beyti okudu:
  Ve o, istenildiğinde cimrilik eden bir **ثعلول** değildir;
  Ve misafir onu kuruntuya düşürdüğünde bir gün (bile) **برما** değildir.

İbn عباد dedi ki: **الثعلول**: memedeki artış sebebiyle üç yerden yahut dört yerden sağılabilen koyun. Sövgüde adama denir: “Bu **الثعل** ve **الكعل**”: yani alçak, bir şey değil; İbn عباد’dan. Ve **ثعل**، **كصرد**: tilkinin adlarındandır; İbn Düreyd’den. Ve **طعنة ثعول**: kanı yayılmış (olan) bir mızrak darbesi. Ve **جيش ثعول**: çok. Ve **المثعل**: yayılmış olan. Ve kavim **مثعلين** olarak geldi: yani bazısı bazısına bitişti.
