# ثع — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%AB%D8%B9/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ثع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D8%B9.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ثع

باب العين والثاء
عث ، ثع : مستعملان
عث : أبو عبيد : العَثعَث : الكثيب من السهل ، وجمعه العثاعث . وقال رؤبة :
أقفرت الوعساءُ والعَثاعِثُ
وقال غيره : يقال عثعثَ فلانٌ متاعَه وحثحثَه وبثبثه ، إذا بذَّره وفرَّقه .
وأخبرني المنذريّ عن أحمد بن يحيى أنه قال : العثعث الفساد . قال : وعثعثَ متاعَه ، إذا حرَّكه . قال وذُكر لعليَ زمانٌ فقال : ( ذاك زمن العَثَاعث ) ، أي الشدائد .
وفي ( نوادر الأعراب ) : عثعثَ بالمكان وغثغث به ، إذا أقام به ، بالعين والغين . ويقال : أطعمني سَوِيقاً حُثًّا وعُثٌّ ا ، إذا كان غير ملتوت بدسم .
والعُثُّ : السُّوس ، الواحدة عُثّة . وقد عُثَّ الصُّوف ، إذا أكله العُثّ .
ويقال للمرأة الزَّريّة : ما هي إلاّ عُثَّة .
وقال ابن حبيب : العِثاث : رفع الصَّوت بالغِناء والترنُّمُ فيه . يقال عَثَّثَ وعاثَّ عِثاثاً . وقال كثيّر يصف قوساً :
هتوفاً إذا ذاقها النازعون
سَمِعتَ لها بعد حَبضٍ عِثاثاً
وقال بعضُهم : هو شبه ترنُّم الطَّست إذا ضُرِب .
عمرو عن أبيه قال : العِثَاث : الأفاعي التي يأكل بعضُها بعضاً في الجدب . ويقال للحيّة : العَثَّاء والنكْزاء .
وفي ( النوادر ) : تعاثثت فلاناً وتعاللته . ويقال اعتثه عِرقُ سَوء واغتثَّه عِرقُ سَوء ، إذا تعقّله عن بلوغ الخير والشّرف .
ثع : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّ امرأةً أتته بولدٍ لها فقالت : إنّ ابني هذا به جنونٌ يُصيبُه في الأوقات . فمسح النبي ( صلى الله عليه وسلم ) صدرَه ودعا له فثعَّ ثَعَّةً فخرج من جوفه جِرْوٌ أسودٌ يسعَى . قال أبو عبيد : فقوله ثعَّ ثعةً أي قاء قيئة . وقد ثَعَعت يا رجل .
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ يقال : ثع يثعّ ، وانثعّ ينثعّ ، وهاع يَهَاع ، وأتاع يُتيع ، كلّ ذلك إذا قاء .
قلت : وقد جاء هذا الحرف في باب التاء والعين من ( كتاب الليث ) ، وهو خطأ ، وصوابه بالثاء .
وقال المبرّد : الثعثعة والثغثغة : كلامٌ فيه لُثغة .
وروى أبو العباس عن عَمرو عن أبيه أنه قال الثَّعثَع : اللؤلؤ قال : ويقال لِلصَّدَف ثَعثَع ، وللصوف الأحمر ثَعثع . قال أبو
عمرو : وسألت المبرّد عنها فروى عن البصريين نحواً ممّا قال ثعلب وعَرَفه .

### Türkçe

باب **العين** ve **الثاء**
**عث** ، **ثع** : ikisi de kullanılandır.

**عث** : Ebû Ubeyd: **العَثعَث**: düzlüğün kumluğundan olan kum tepeciği; çoğulu **العثاعث**’tir. Rü’be dedi ki:
أقفرت الوعساءُ والعَثاعِثُ

Başkası dedi ki: “Falan, eşyasını **عثعثَ** etti, **حثحثَه** etti ve **بثبثه** etti” denir; onu saçıp savurduğu ve dağıttığı zaman.

Münzirî bana Ahmed b. Yahyâ’dan haber verdi: şöyle dedi: **العثعث** bozulmadır. Dedi ki: “Eşyasını **عثعثَ** etti”; onu hareket ettirdiği zaman. Dedi ki: Ali’ye bir zaman anıldı da şöyle dedi: “(O, **العَثَاعث** zamanıdır)”; yani şiddetler.

(**نوادر الأعراب**)’da: “Mekânda **عثعثَ** etti ve onda **غثغث** etti” ( **العين** ve **الغين** ile); orada ikamet ettiği zaman. Ve denir ki: Bana **سَوِيقاً** **حُثًّا** ve **عُثٌّ** yedirdi; katıkla yoğrulmamış olduğu zaman.

**العُثُّ**: güvedir; teki **عُثّة**. Ve yün **عُثَّ** olundu; **العُثّ** onu yediği zaman.

Kadına, aşağılık olana: “O, ancak bir **عُثَّة**’dir” denir.

İbn Habîb dedi ki: **العِثاث**: şarkı ile ses yükseltmek ve onda terennümdür. “**عَثَّثَ** ve **عاثَّ** **عِثاثاً**” denir. Kesîr bir yayı vasfederek dedi ki:
هتوفاً إذا ذاقها النازعون
سَمِعتَ لها بعد حَبضٍ عِثاثاً

Bazıları dedi ki: O, leğenin vurulduğu zaman terennümüne benzer.

Amr, babasından: **العِثَاث**: kıtlıkta birbirini yiyen yılanlardır. Ve yılana **العَثَّاء** ve **النكْزاء** denir.

(**النوادر**)’da: “Falanla **تعاثثت** oldum ve onunla **تعاللته** oldum.” Ve “Onu kötü bir damar **اعتثه** etti ve kötü bir damar onu **اغتثَّه** etti” denir; hayra ve şerefe erişmekten onu alıkoyduğu zaman.

**ثع** : Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: Bir kadın, kendisine bir oğluyla geldi de dedi ki: “Şu oğlumda delilik vardır; vakitlerde ona isabet eder.” Nebî ( صلى الله عليه وسلم ) onun göğsünü meshetti ve ona dua etti; derken **ثعَّ ثَعَّةً** etti; böylece karnından koşup giden siyah bir yavru köpek çıktı. Ebû Ubeyd dedi ki: Onun “**ثعَّ ثعةً**” sözü, yani bir kusma kustu demektir. Ve “Ey adam, sen **ثَعَعت** ettin” (denir).

Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: “**ثع** **يثعّ**; ve **انثعّ** **ينثعّ**; ve **هاع** **يَهَاع**; ve **أتاع** **يُتيع**” denir; bunların hepsi, kustuğu zaman (söylenir).

Dedim ki: Bu harf, (**كتاب الليث**)’in **التاء** ve **العين** babında gelmiştir; o hatadır; doğrusu **الثاء** iledir.

Müberred dedi ki: **الثعثعة** ve **الثغثغة**: içinde pelteklik bulunan bir sözdür.

Ebû’l-Abbâs, Amr’dan, babasından rivayet etti: şöyle dedi: **الثَّعثَع**: incidir. Dedi ki: Sedefe **ثَعثَع** denir; kızıl yüne **ثَعثع** denir. Ebû
Amr dedi ki: Müberred’e onun hakkında sordum da Basralılardan, Sa‘leb’in dediğine benzer bir şeyi rivayet etti ve onu bildi.
